# data[].attributes.body
Goza ezazu Lehen Mundu Biraz!!! Film ederra ikus ezazu

# data[].attributes.attachment_link.title
ELKANO. Lehen mundu bira - Trailerra Euskaraz

# data[].attributes.body
Bilboko Itsas Museoko web orria erabiliko dugu informazioa jasotzeko.

# data[].attributes.body
Hemen daukazue Elkano eta Magallanesen mundu birari buruz behar duzuenaren laburpen interesgarri bat.
Goza ezazue "escape room"-ekin disfrutatzen ikasteko!!!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
MUNDU BIRA by Izaskun Erauzkin Barrenetxea

Lehen Hezkuntza Berrikuntza Minorreko ikasleak (2016-2020 promozioa) Bilboko Hezkuntza Fakultatea Euskal Herriko Unibertsitatea, UPV/EHU

ESCAPE ROOMak...

FERNANDO DE MAGALLANES

MAGALLANES "ITSASARTEA"

Fernando de Magallanes(1480-1521) nabigatzailea, marinela, militarra eta esploratzaile portugaldarra izan zen.

Mundu birako badaian, Magallanesek bere izena daraman itsasartea deskubritu zuen Amerikan, Txilen. Itxasarte honek, Ozeano Atlantikoa eta Barea lotzen zituen.

IMUNDU BIRA by Izaskun Erauzkin Barrenetxea

JUAN SEBASTIÁN ELKANO

"Primus circumdedisti me", hik inguratu nauk lehen aldiz

Juan Sebastián, Getarian jaio zen, 1447an.

Bere aita Domingo Sebastián Elkano izan zen eta bere ama Catalina del Puerto.

Itsasoarekin lotura handia zuen familia zen, izan ere semeetatik lau, horien artean Juan Sebastian, itsasgizonak ziren, eta gutxienez arrebetako bat itsasgizon batekin ezkondu zen.

Elkano Concepción ontziko maestre gisa itsasoratu zen, espedizio hartan parte hartu zuen bost itsasontzietako bat.

MUNDU BIRA by Izaskun Erauzkin Barrenetxea

Sevillatik atera ziren.

1519/08/10

Sanlúcar de Barramedara heldu ziren.

Tenerifera heldu ziren.

Brasilen daude.

1519/11/29

Río de Janeiro.

1519/12/13

KRONOLOGIA

ESCAPE ROOM

MUNDU BIRA by Izaskun Erauzkin Barrenetxea

Río de La Plata.

1520/01/12

Puerto San Julián.Patagoniako hegoaldean.

1520/03/31

Estrecho de Magallanes

1520/10/21

San Antonio naoak espedizioa bertan behera utzi zuen.

1520/11/01

Hiru hilabetean zehar ez zuten lehorreratzeko egokia zen lurrek aurkitu.

1520/11/28

KRONOLOGIA

MUNDU BIRA by Izaskun Erauzkin Barrenetxea

Azkenik Marianas uharteetara iritsi eta geldialdia egin ahal izan zuten.

1521/03/06

Filipinetara iritsi zen.

1521/03/16

Cebura iritsi ziren. Magallanes hil egin zan.

1521/04/07

Moluketara iritsi ziren.

1521/11/08

Elkanok zuzendutako ontziak berak bakar-bakarrik Indiako Ozeano osoa zeharkatu baitzuen lehorrik jo gabe.

1522/01/25
KRONOLOGIA
MUNDU BIRA by Izaskun Erauzkin Barrenetxea

Munduaren inguruko lehen itzulia burutu zuen lehen itsasgizona!!!!

1522ko irailaren 6an, 18 itsasgizon iritsi ziren Sanlucarrera Vitoria naoan!!!

MUNDU BIRA by Izaskun Erauzkin Barrenetxea

Los hechos que realizó esta expedición marítima y que quedaron reflejados en el diario que uno de los sobrevivientes de la expedición escribió (el italiano Antonio De Pigafetta), confirmaron la teoría de Aristóteles, demostraron que el diámetro de la esfera terrestre era mucho mayor de lo que se creía, determinó la grandeza y magnitud del Océano Pacifico (es la tercera parte de la Tierra), se descubrió una nueva fauna (como el pingüino o los lobos marinos) y flora (entre otras la palmera, la jacaranda, la buganvilla), supuso el inicio de un intercambio en muchos aspectos (humano, biológico, agropecuario, cultural o económico), nos acercó definitivamente a muchos pueblos hermanos, comenzando esa tarea inacabada de lo que hoy conocemos como la "globalización".

Este hecho, comparable al primer paseo lunar (del que precisamente también en este año celebramos el 50 aniversario), esta aventura de la primera circunnavegación de Elcano, por la magnitud de su significado, la certidumbre de saber la redondez del globo, la ampliación del horizonte mental, las repercusiones en el comercio, la botánica, la zoología, la geografía, el tráfico marítimo, y no por último, menos importante, por el peso de su relevancia, que perdura hasta ahora, hacen merecedor de denominar, como pocos, a este hecho, a esta epopeya de la historia de la navegación, como un "acontecimiento histórico de proyección global".

1519. urtean, munduari bira ematera atera ziren??

Zertara bestela??

Jakin zuten nolakoa zen mundua??

Eta espeziak?? Zer dira?? Non zeuden?? Zertarako erabiltzen ziren??

Nortzuk ziren... Magallanes, Elkano, Akurio, Pagafetta....?????

Eta itxasontziak, zeintzuk eta nolakoak erabili zituzten balentria ikaragarri hori burutzeko???

MUNDU BIRA by Izaskun Erauzkin Barrenetxea

Zazpi itsasgizon bermeotar!!!

Juan de Aguirre

JUAN DE AKURIO MUNDU BIRAN

Juan Akurio Bermeokoa zen, Juan Pérez Akurioko eta Marina Berrizkoren semea.

25 urte zituen Mundu Bira hasi zenean eta eskarmentu handiko marinela zen.

Beste euskaldun batzuekin batera, Elkano barne, hainbat hilabetez Sevillan espediziorako ontziak prestatzen eta egokitzen aritu zen.

Espedizioa 1519ko abuztuaren 10ean abiatu zan Sevillatik. Bost naoak osatzen zuten: Concepción, Santiago, Trinidad, Vitoria eta San Antonio, azken hirurak euskal jatorrizkoak. Ontzietan 239 tripulatzaile zeuden; horietatik 33 euskaldunak.

Euskaldunen artean, 7 bermeotarrak ziren.

Juan Akuriorekin batera, beste bi bizkaitarrek lortu zuten Munduko Itzulia osatzea, Juan Zubiletako eta Juan Arratiako (Barakaldo eta Bilbo) hurrenez hurren.

AKURIO eta beste sei bermeotarrak!!!!

MUNDU BIRA by Izaskun Erauzkin Barrenetxea

La nao que tuvieron que sacrificar por la falta de tripulantes en Cebú.

Juan Sebastián Elcano, se embarcó como maestre en esta nao y navegó en ella hasta que finalmente fue quemada por los propios expedicionarios en Filipinas debido a la escasez de tripulantes para manejar tres naves.
Junto a la nao Vitoria, la única en alcanzar su objetivo: llegar a las Molucas. Una vez cargado de especias, no consiguió deshacer el camino de ída por el Océano Pacífico y regresar a España. Tras permanecer en la isla de Tidore cuatro meses para reparar una grave avería, la Trinidad reemprendió su viaje tratando de descubrir una ruta de retorno, navegando hacia Oriente por el Pacífico. Finalmente, debido a un enorme temporal y la falta de víveres, volvió a las Molucas donde sería apresada por los portugueses y desmantelada.
La nao que naufragó en las costas de Patagonia.
La Santiago, siendo la menor de las cinco naves, era la encargada de la exploración de la costa.Tenái capacidad para albergar 31 marineros y 75 toneles a bordo.
El 20 de mayo de 1520, en pleno cometido de sus funciones, chocó con las rocas de la desembocadura del Río de la Plata en Argentina y acabó naufragando.

La desertora de la expedición.

Explorando ya el estrecho pero debido a la desconfianza de si Magallanes sería o no capaz de encontrar una salida, la San Antonio deserta de la flota y regresa a Sevilla tras un viaje en solitario de más de cinco meses y medio a lo largo del Océano Atlántico.

La nao que dio la primera vuelta al mundo.
La nao Vitoria, protagonista de la primera circunnavegación de la Tierra entre 1519 y 1522, procedía de Ondarroa, y fue la única de las cinco naos que consiguió completar la expedición.
Originalmente llamada Santa Maria, era propiedad del armador y transportista ondarrutarra Domingo da Apalea, y fue rebautízala como Vitoria.

MUNDU BIRA by Izaskun Erauzkin Barrenetxea

Iltzearen zuhaitza landare bizikorra da, 10 eta 20 metro artean hazi daitekeena. Lore-begiak hasieran kolore argikoak dira eta gutxinaka berde bihurtzen dira, eta ondoren kolore gorrixka distiratsua hartzen dute, jaso behar diren seinale. 1,5 et 2cm arteko neurria dutenean bildu ohi dira.

Kanela kanelondoaren azala osatzen duen gai urrintsua da, hodi txikien eitea duena, janari gozoak ontzeko erabiltzen dena.

Kanela izen bereko zuhaitzaren azal edo oskola da. Azal hau zotzetan mozten da, ximenki lehortzen utzi eta tutu eran biltzen da.

Kanela Sri Lankan (garai bateko Zeilan), Seychelle uharteetan eta Madagaskarren ekoizten da. Txina, Indonesia eta Vietnamen "cassia" izeneko bestelako mota mingotsagoa lantzen da.

Intxaur muskatua

Intxaur muskatuaren zuhaitza ( Myristica fragrans) Indonesiako Moluka Uharteetakoa da izatez, BandaUharteetakoa hain zuzen ere. Egun Celebesen (Sulawesi uhartean) eta Granada Uhartean hazten da.

Intxaur muskatu edo banda fruitua, intxaur muskatu zuhaitzaren fruitu hazia da. Hazi hau, aldi berean, oso preziatua den mazis izeneko kolore gorrixkako azal lehor batez estalia dago. Behin fruitua jaso ondoren epelean lehortzen uzten da, pazientziaz oskol gogorra kendu eta mazisa bereizten zaio hazia gordez.

Indiar eta txinatarrek erakutsi zieten intxaur muskatua arabiarrei eta hauek izan ziren Europan zabaldu zutenak.

Piperbeltza

Piperbeltza ( Piper nigrum) espezia estimatua da, generoko zuhaitz baten fruitua. Fruitua drupa bat da (5mm-koa gutxi gorabehera), osorik edo hauts moduan erabil daitekeena. Piper ale hauek heltze prozesuaren arabera berdeak, beltzak edo zuriak izan daitezke.

Piperbeltz aleak Indian "piperbeltzaren kosta" izenez ezagutzen den Malabar eskualdean hazten den tropikoko landare baten baiak dira.

MUNDU BIRA by Izaskun Erauzkin Barrenetxea

# data[].attributes.attachment_link.description
MUNDU BIRA by Izaskun Erauzkin Barrenetxea Lehen Hezkuntza Berrikuntza Minorreko ikasleak (2016-2020 promozioa) Bilboko Hezkuntza Fakultatea Euskal Herriko Unibertsitatea, UPV/EHU ESCAPE ROOMak... FERNANDO DE MAGALLANES MAGALLANES "ITSASARTEA" Fernando de Magallanes(1480-1521) nabigatzailea, marinela, militarra eta esploratzaile portugaldarra izan zen. Mundu birako badaian, Magallanesek bere izena daraman itsasartea deskubritu zuen Amerikan, Txilen.

# data[].attributes.body
CALENDAR

GALDETEGI DIGITALA

GOOGLE MAPS

# data[].attributes.body
Erlijio kristauak garrantzia handia izan zuen garai haietan.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Erlijioa Elkanoren bidaian

Licencia de Creative Commons Erlijioa Elkanoren bidaian by Sasa is licensed under a Creative Commons Reconocimiento-NoComercial-SinObraDerivada 4.0 Internacional License.

BARNE-ESPLORAZIOA: MOTIBAZIOAK,

ERLIJIOTASUNA ETA SINESKERIA OZEANOKO

Erlijioa Elkanoren bidaian by Isa Telletxea Benguria

Loria-, irabazi-,eta abentura-grina ez dira itsasgizonen adimeneko osagai bakarrak.

Arrisku eta zalantza ugari zeuden, eta, horretarako, tripulazioaren moralari ez ezik, ontziko segartasunari eusteko tresnak behar ziren.

Erlijioa Elkanoren bidaian by Isa Telletxea Benguria

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Erlijioa Elkanoren bidaian by Isa Telletxea Benguria

Espezien Armadan sartu ziren itsasgizonen pentsamoldea aztertzen dugunean, erlijioak, eta kasu honetan katolikoak, itsasontzian pisu eta protagonismo handia zuela sinestera jotzen dugu.

Lurreko bizitzan erlijiotasunak gizarteko espazio guzti-guztiak hartzen bazituen ere, espedizioko itsasontzietan zailagoa zen lehorreko jarrera eta ohiturak mantentzea, eta, beraz, erlijio-pisuak erlaxazio handia zuen.

Oso ohikoa zen marinelak fedegabetzat hartzea, eta hori ez da guztiz egiazkoa. Itsasoko munduan erlijiotasuna sineskeria hutsarekin nahas daiteke, fede forma berezi bihurtu arte.

Marinel batentzat, psikologikoki salbu dagoela sinestarazten dion edozein elementu balio kalkulaezinezkoa da.

Erlijioa Elkanoren bidaian by Isa Telletxea Benguria

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat.

MAgallanes-Elkanoren espedizioan hiru beldur mota zeuden, tripulazioari eragin ziezaioketenak eta 20 metroko luzera eskaseko ontzi batean bizi zirenak:

Erlijioa Elkanoren bidaian by Isa Telletxea Benguria

Ezezagunaren beldurra, nabigazioaren ikusmen fisikoak barne, eta beste batzuk, hala nola gaixotasuna eta sufrimendua:

Magallanes, Elkano eta gainerako kapitainentzat, kezka nagusia itsasontzian elkarbizitza eta tripulazioen gogoa mantentzea zen, arrazoizko muga batzuen barruan. Horretarako, ohikoa zen tripulazioko kide ezkualifikatuenei bidaiaren xehetasun batzuk ezkutatzea. Kolonek 25 urte besterik ez zituen Atlantikoa lehen aldiz zeharkatu zuenetik, eta portugaldarrek (1534) Bojador lurmuturra, "Beldurraren Lurmuturra" deritzona, gainditu zutenik. Hareazko korronte eta jarleku izugarriek eta ipar-ekialdeko haizeek, harantzago kontrako haizeekin itzulerarik ez zegoela baieztatzera eraman zituzten elizako gurasoak, San Agustinek eta San Gregoriok, amildegi biblikoa zegoela, "non plus ultra"a. Marinel eskarmentudunenek uste zuten alisiar haizeek iparralderago izango zutela beren kontrakotasuna, baina Kolonen kontakizunak baino existitzen ez ziren aieru hutsa zen. Dena dela, ezezagunaren beldur, Kolonek eta Magallanesek erabateko konfiantza erakutsi behar izan zuten beren gizonen aurrean.

Itsas sineskeria eta elezaharren ondoriozko beldurra.

Erlijio-praktika hain txikia zen lekuetan, itsasgizonek beren erlijiotasuna bilatzen zuten kristautasunaren barruan, baita sineskerien barruan ere, sineskeriak nahastera iritsiz. Horrek Magallanes eta Elkanoko itsasgizonen hirugarren beldurra ekarri zien marinelei. Tabernaz taberna, ahoz aho ibiltzen ziren elezaharren beldur, eta beldurraz betetzen zituzten gizonen gogoak ezezagunerantz nabigatzen ematen zuten gau amaigabeetan.

"Grazia-egoeran" egon gabe hiltzeko beldurra:

Behin itsasontzian, itsasgizonak zoritxarraren aurrean izan zezakeen kontsolamendu bakarra jainkotasunaren eta santu babesleen eskuetan zegoen, eta ontzi guztiak santu edo birjina bat izendatu eta sagaratzen ziren haren babeserako. Itsasontzietan ohitura eta usadio katolikoak mantentzen saiatzen ziren, baina oso zaila zen. Ohikoa zen itsasontziko kapitaina edo maisuak kristau ona eta elizkoia izan behar izatea, leunketa bitartean erlijio-suhartasun minimo bati eusteko. Magallanesek oso serio hartu zuen. Bere bizitzan zehar erlijiotasun gehiegizkoa erakutsi zuen judu konbertituen ondorengo izatea ezkutatzeko.
Magallanesek munduan zehar egindako bidaian izan ziren erlijiosoak
Erlijioa Elkanoren bidaian by Isa Telletxea Benguria
Pedro de Valderrama
Bernardo Calmetas

Laytorako klerigoa (Frantzia). Espainiara itzuli zen San Antonio ontzian. 1522an oraindik Tenerifen aurkitu genuen.

Pedro Sachez Reina

Magallanesek erbesteratu zuen San Juli mendatean, Juan de Cartagenarekin batera, mendekotasunik ezagatik, Magallanes "infernuko ihesarekin" mehatxatzeagatik. Juan de Cartagenak, Pedro Sachez Reinarekin batera, labankadaz hil zuen Luis de Mendoza, armadako diruzaina. Ikusten dugun bezala, oso sineskorra izatea ez zen oztopo izan Magallanesentzat erlijioso bat kondenatzeko.

Erlijioa Elkanoren bidaian by Isa Telletxea Benguria

Laytorako klerigoa (Frantzia). Espainiara itzuli zen San Antonio ontzian. 1522an oraindik Tenerifen aurkitu genuen.

Magallanesek erbesteratu zuen San Juliango portuan, Juan de Cartagenarekin batera, Magallanes "infernuko suarekin" mehatxatzeagatik. Juan de Cartagenak, Pedro Sanchez Reinaren onarpenarekin, labankadaz hil zuten Luis de Mendoza, Armadako diruzaina.

Meza-kleriko bakarra (armadako kapelua), Magallanes eta Elkanoren itsasontzien bitakora egunkarietan agertzen dena. Ordura arte oso gutxitan sartzen zen klerigo bat merkantzia-ontzietan, bidaiari gisa izan ezik. 1521eko apirilaren 27an Magallanes ondoan hil zuten indigenen esku, Cebuko segadan.

Kristautasunaren hedapena Magallanesen bidaiari esker.

Entrga del Santo Niño de Cebú a la esposa del rajá.

Erlijioa Elkanoren bidaian by Isa Telletxea Benguria

Beraz, bostehungarren urtearen hasierako erlijio-izpiritua naturala zen espediziorako. Filipinetan astebete baino gehiago igaro ondoren, lehen meza solemnea egiten da gelditzen diren uharteetako bigarrenean, Massanan, eta hango erregeak zeremonian parte hartzen du, eta gurutze bat jartzen da urruna ez den mendi batean. Hemendik Aurrera, Magallanesen misiolari izpiritu pertsonala garatzen dela uste dugu. Cebura iristean lehen aukera handia planteatu zen, aurkitu zuen lehen hiria, non indigenekiko tratu ona praktikatu zuen, hauen bidez irabaziz, ez indarrez. Errege-erreginen konfiantza lortu ondoren, Magallanes predikari gorena bihurtu zen, eta bera b izan zen Humabonen gortea bihurtzeko bere heziketa katolikoari hasiera eman ziona. Bertan, seme-alaben errukiari buruzko diskurtsoa nabarmendu zuen, Ama Birjinaren eskultura baten eta Jesus Haur baten opariekin batera. Irudi horrek bereziki hunkitu zuen erregina. Humabonen gortea bihurtzean eta idoloak erretzean amaitu zuen.

Izan ere, Magallanesen heriotzak marinelen erlijio-jarrera aldatu zuen. Buruzagi karismatiko eta erlijioso bat zein bere azken apaiza galdu zituzten. Naturaz gaindiko erreferentzia gisa tradiziozko esperientzia erlijiosoa baino ez zitzaien geratzen, familian ikasia eta probidentzialismoz betea.

Sinolug Festival

Erlijioa Elkanoren bidaian by Isa Telletxea Benguria

Topatu informazioa Filipinaseko Sinolug Festivali buruz eta kopiatu zure koadernoan. Jarri arreta festa honen zergatian eta zer gertaera garrantzitsu ggogoratzen diren. Informazioarekin egin aurkezpen bat.

¡Eskerrik asko!

Erlijioa Elkanoren bidaian by Isa Telletxea Benguria

# data[].attributes.attachment_link.description
Erlijioa Elkanoren bidaian Licencia de Creative Commons Erlijioa Elkanoren bidaian by Sasa is licensed under a Creative Commons Reconocimiento-NoComercial-SinObraDerivada 4.0 Internacional License. BARNE-ESPLORAZIOA: MOTIBAZIOAK, ERLIJIOTASUNA ETA SINESKERIA OZEANOKO Erlijioa Elkanoren bidaian by Isa Telletxea Benguria Loria-, irabazi-,eta abentura-grina ez dira itsasgizonen adimeneko osagai bakarrak.

# data[].attributes.attachment_link.description
Recursos educativos (Relacionar Mosaico): Mundu bira (Historia - banderas - monumento) - Hemen jarri dugu memory bat zuek zer dakizue munduari buruz ikusteko