# data[].attributes.body
Fonologi:

merupakan cabang ilmu linguistik yang mengkaji bahasa dan fungsinya dalam sistem bunyi sesuatu bahasa (Kamus Linguistik, 1997, Crystal, 2008)

[Inderawati (2024)] mrupakan cabang kajian linguistik yang mengkaji sistem dalam pola bunyi bahasa yang ada dalam sesuatu bahasa

[Crystal (2008)];

✨bunyi bahasa disusun dalam satu set sistem bunyi yang dianalisis dalam aspek fonem dan fitur distingtif atau unit fonologi mengikut pendekatan teori yang digunakan

✨berkaitan dengan huraian tentang cara bunyi bahasa berfungsi dalam bahasa, mencakupi fonem, struktur suku kata, tekanan, aksen, intonasi, dan bunyi bahasa yang distingtif dalam sesuatu bahasa

[Hayes (2009)] bergerak ke aras yang lebih abstrak dalam menjelaskan peraturan sesuatu bunyi yang terdapat dalam minda atau mental penutur yang menuturkan sesuatu bahasa

bidang ilmu fonologi merupakan subbidang kajian linguistik yang mengkaji fungsi bunyi bahasa dalam sistem bunyi sesuatu bahasa

kajian fonologi ➡ dikelaskan kepada dua iaitu fonologi segmental(penggalan) dan fonologi suprasegmental

kajian terhadap segmental bunyi bahasa lazimnya memfokuskan bunyi konsonan dan vokal yang dikatakan memilih persekitaran linguistik tertentu untuk membolehkan hadir dalam perkataan

Persekitaran Linguistik ➡ Bermaksud medan penentu kehadirannya seperti pada posis awal, tengah dan akhir kata. Jenis suku kata (terbuka dan tertutup) dan kehadiran dalam struktur suku kata (onset, nucleus dan koda)

bunyi letupan /p/ dan /b/ dalam bahasa Melayu mampu mengisi kedudukan awal, tengah, dan akhir kata

[Farid (1980)] & [Yunus (1980)] bunyi /p/ dan /b/ pada kedudukan awal dan tengah kata, udara ketika menghasilkan bunyi letupan

Berbeza pula pada posisi akhir kata, udara ketika membunyikan /p/ dan /b/ tidak dilepaskan menghasilkan letupan tidak lepas (unreleasedplosive)

Contoh ➡ posis bunyi bahasa dalam kata ialah letupan lelangit lembut /k/ dan /g/. Dalam bahasa Melayu, bunyi /k/ dan /g/ mampu mengisi posis awal dan tengah kata seperti dalam perkataan kelas, sekat, gelap dan segak. Kedua-dua bunyi letupan ini mempunyai kelainan bunyi

[Farid (1980)] & [Yunus (1980)] letupan /k/ dan /g/ di akhir kata dibunyikan dalam ujaran sebagai bunyi hentian glotis [ʔ] seperti sebutan perkataan kakak ➡ [kakaʔ] dan beg ➡ [beʔ]. Kelainan bunyi tersebut dikelaskan sebagai bunyi alofon kerana variasi bunyi tersebut tidak mengubah maksud asal perkataan

huraian terhadap vokal pula lazimnya dilihat dalam jenis suku kata yang dihadirinya sama ada suku kata terbuka atau suku kata tertutup. Vokal tinggi /i/ dan /u/ antaranya hadiri pada suku kata akhir terbuka seperti perkataan gali dan palu, suku kata praakhir terbuka dalam perkataan kicap dan tugas, dan suku kata praakhir tertutup dalam perkataan cincang dan tumpang. Suku kata akhir tertutup pula, vokal tinggi /i/ dan /u/ disebut dalam ujaran bahasa Melayu sebagai vokal separuh tinggi [e] dan [o] seperti prkataan /pusing/ ➡ [puseŋ] dan /bentuk/ ➡ [bəntoʔ]

# data[].attributes.body
[Crystal (2008)] merupakan unit yang minimal dalam sistem bunyi sesuatu bahasa

[Matthews (2008)] sebagai unit bunyi terkecil dalam sesebuah bahasa. Dua perkataan yang mempunyai bentuk yang sama dan dibezakan dengan satu bunyi sahaja, bunyi pmbeza tersebut dikelaskan sebagai Fonem:

Contoh ➡ perkataan semak (tumbuhan kecil) dan senak (berasa sesak dalam perut) yang masing-masing hanya dibezakan dengan satu bunyi nasal dan kedua-dua perkataan membawa makna yang berlainan

ialah unit bunyi bahasa terkecil yang membezakan perkataan dan makna

boleh ditentukan dengan menggunakan dua kaedah iaitu;

kaedah pertama melalui fitur distingtif

kaedah kedua melalui pasangan minimal

Fitur distingtif ➡ merupakan gabungan dua perkataan;

yakni fitur merujuk kepada ciri bunyi

distingtif membezakan bunyi

Kaedah fitur distingtif memecahkan segmen bunyi penggalan kepada unit yang lebih kecil mengikut kualiti bunyi, cara, dan daerah artikulasi sesuatu bunyi bahasa. Pemecahan segman penggalan kepada fitur dikatakan mampu menghuraikan dan menjelaskan fungsi fonetik secara sistematik, membezakan butir leksikal pada tahap lebih abstrak dan mneyatakan kelas semula jadi bagi sesuatu kumpulan bunyi. Mneggunakan fitur binari, misalnya, fitur [+silabik] mampu mewakili semua bunyi vokal, manakala [-suara] mewakili semua bunyi tidak bersuara

Penentuan fonem menikut kaedah kedua pula menggunakan pertentangan pasangan minimal yang membezakan makna

# data[].attributes.body
Alofon:

[Matthews, (2008, 2015)] dapat dirujuk sebagai variasi atau kelainan bunyi sesuatu bunyi fonem yang berbeza secara akustik

sesetengah bunyi akan mempunyai kelainan bunyi yang disebabkan oleh faktor-faktor tertentu

bunyi vokal oral akan mempunyai kelainan bunyi apabila mengikuti bunyi nasal;

Hal ini disebabkan oleh transisi pergerakan turun anak tekak yang membuka rongga hidung keitka membunyikan konsonan nasal, tidak naik sepenuhnya untuk menutup rongga hidung ketika membunyikan vokal oral

vokal oral kedengaran seperti vokal nasal dan menjadi bunyi kepada vokal oral;

Contoh: perkataan /mana/ lazimnya diujarkan secara fonetik sebagai [ma~na~], kelainan bunyi /a/ ➡ [a~] mempunyai ciri fonetik yang hampir sama dan perubahan tersebut tidak membezakan makna asal perkataan

kelainan bunyi tersebut hanya diklasifikasikan sebagai bunyi alofon

Fenomena ini dikenali sebagai nasalisasi vokal yang berfungsi memudahkan sebutan sesuatu segmen dalam penyebutan secara berurutan

# data[].attributes.body
Fonemik:

merupakan bidang fonologi yang menumpukan penghuraiakn fonem dalam sistem bunyi bahasa. Bunyi bahasa dianalisis secara terperinci untuk mengenal pasti fungsi dan ciri pembeza

[Kamus Linguistik (1997)] & [Kamus Dewan Perdana (2012)] menjelaskan bahawa fonemik menumpukan analisis sistem bunyi sesuatu bahasa secara sinkronik, khususnya untuk menghasilkan sistem tulisan

Kajian fonetik amat penting kerana pada awal kewujudkan ilmu ini, penentuan fenom sangat berguna dalam menghasilkan bentuk tulisan atau simbol yang dapat mewakili kontras bunyi sesuatu bahasa trutamma untuk bahasa yang tidak mempunyai sistem tulisan

hasil analisis fenom akan menghasilkan senarai inventori fonem konsonan dan vokal dalam sesuatu bahasa. Senarai inventori fonem yang terhasil tidak melibatkan unsur kelainan bunyi atau alofon

# data[].attributes.body
Suku kata:

[Crytal (2015)] merupakan satu unit sebutan yang lebih besar berbanding dengan satu bunyi dan lebih kecil berbanding dengan perkataan

[Mattews (2008)] sebagai unit fonologi yang terdiri deripada vokal atau unit lain yang boleh dihasilkan secara bersendirian, sama ada secara tunggal atau disertai oleh satu atau lebih unit yang kurang nyaring

dapat dirujuk sebagai kumpulan bunyi terdiri daripada vokal dan konsonan yang membentuk perkataan

boleh terbina dengan satu vokal sahaja. Terdapat juga suku kata yang dibina gabungan konsonan dan vokal

yang terbina dengan vokal atau diakhiri dengan vokal dinamakan sebagai suku kata terbuka

Contoh:

1. Suku kata terbuka (V) - u+lat (ulat)

2. Suku kata terbuka (KV) - si + nar (sinar)

Suku kata yang diakhiri dengan konsonan digelar sebagai suku kata tertutup

Contoh:

1. Suku kata tertutup (VK) - ah + li (ahli)

2. Suku kata tertutup (KVK) -bak + ti (bakti)

# data[].attributes.body
Pasangan minimal

merupakan prosedur yang digunakan dalam bidang untuk menentukan sama ada bunyi bahasa tersebut merupakan sebahagian dalam kelas yang sama atau fonem

[Mattews (2008)]merujuk dua perkataan yang dibezakan dengan satu fonem

berdefinisi sebagai dua butir linguistik yang hanya berbeza pada satu unit

Contoh:

perkataan tandan (tangkai pada buah-buahan dan dandan (hiasan) mempunyai bentuk yang sama dan hanya dibezakan dengan bunyi minimal /t/ dan /d/. perbeza.

bunyi /t/ dan /d/ ialah fonem

perkataan "tandan'" dan "dandan" merupakan pasangan minimal

# data[].attributes.body
Variasi Bebas:

merupakan kebolehgantian satu bunyi dengan bunyi yang lain dalam persekitaran tertentu tanpa mengubah makna perkataan

ialah pasangan kata yang mempunyai perbezaan yang minimal tetapi tidak membezakan makna

Contoh:

bunyi letupan /p/ dan /b/ yang hadir pada posisi akhir kata diujarkan sebagai letupan tidak lepas

Variasi yang terhasil dikenali sebagai variasi bebas

Konsonan pinjaman /f/ yang secara lazim diujarkan secara fonetik sebagai bunyi /p/

pemilihan bunyi tersebut dipengaruhi oleh faktor penutur yang cenderung menggunakan konsonan asli /p/ menggantikan konsonan pinjaman /f/ seperti perkataan fajar /fad3ar/ diujarkan sebagai [pad3ar]