# data[].attributes.attachment_link.title
STEM :: Area Virtual Manipulatives and Simulations

# data[].attributes.attachment_link.description
The activities on this page were created to help teachers and students understand some important issues related to area measurement that textbook lessons either do not address or do so with very briefly. Just as with length measurement, textbook treatments of area measurement are often limited by "static" images that do not directly show the movement of units of area.

# data[].attributes.attachment_link.description
Parabrontopodus) w rezerwacie odkryto tropy pozostawione przez różne gatunki wczesnych teropodów z grupy ceratozaurów, należące do ichnorodzajówKayentapus, Anchisauripus iGrallator. Z Sołtykowa pochodzą również bardzo rzadkie i nietypowe znaleziska, jak najwcześniejsze świadectwo przypuszczalnej opieki dinozaurów nad potomstwem (młody zauropod szedł u boku dorosłego, zapewne dziesięciometrowego). Młode nie bez powodu trzymały się blisko rodziców.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
The Middle Jurassic Bathonian stage, which is preceded by Aalenian and Bajocian and overlaid by the Callovian, was established on the basis of oolitic limestones outcropping at Bath in Somerset. This historical and English connection is a major reason I have chosen the Bathonian as a topic for Deposits Magazine. The Bathonian clays in Poland, like the English classic Kimmeridge Clay or Callovian Oxford Clay, are characterised by their rich fossil content. Although some years ago, the Bathonian clays from Poland were not as well known as these two English formations, today they have become progressively more recognised outside of Poland. This is due to an increasing number of publications dealing with different aspects of the clays and the 7 th Jurassic Congress held in Kraków (southern Poland) in 2006, during which scientists from all over the world had the chance to meet and actually look at the Bathonian clays.

The best outcrops of Bathonian clays are in southern and south-central Poland, in an area called the Kraków-Częstochowa Upland (Fig. 1). Here, the Jurassic rocks, and especially Oxfordian (Upper Jurassic) limestones, form a distinct belt stretching approximately in a south-east to north-west direction. That is why the late Professor Stefan Zbigniew Różycki in 1960, when comparing the area with such classic areas as the Swabian and Franconian Jurassic, called it the 'Polish Jura'.

Actually, the Bathonian sediments under discussion are a form of claystone and mudstone, but the simple name 'clay' is commonly used to refer to these rocks that form a part of the so-called ore-bearing Częstochowa Clay Formation. The sediments are lithologically monotonous, dark-grey and sometimes black in colour. When freshly excavated, they are very soft. On the other hand, when dry, they can easily be split, lamina by lamina, by a knife. However, the most characteristic features of the sediments are carbonate nodules. They may occur as single bodies or as more or less continuous horizons. In addition, massive, grey siderite beds occur. These siderite bodies used to be exploited in several iron-mines that operated in the Kraków-Częstochowa Upland. Carbonate nodules and/or siderite beds may form a few horizons within a particular section. Using ammonites, the Bathonian clays have been subdivided into standard zones and subzones. These clays are underlain by the uppermost Bajocian ones and overlain either by Quaternary sands and/or gravels or by Callovian condensed glauconitic marls and limestones. However, in comparison to the Bathonian exposures, the Bajocian is scarcely represented in the area under discussion.

During Bathonian times, Poland was covered by an epicontinental sea forming the Polish Basin. This was surrounded by a large area of land to the north (referred to as 'Fennoscandia)', by Belorussian and Ukrainian lands to the east, and Bohemian land to the south-west. To the south, the basin was bordered by the pre-Carpathian region. It is believed that the main connection with the Tethys Ocean, which was situated to the south, was possible only through the so-called 'East-Carpathian Gate' south-east of the basin. To the west, the basin was well connected with Germany and other western and north-western areas, including England (Fig. 2). The large land areas surrounding the basin on almost every side provided a large amount of siliclastic material from weathering, which served as a substrate for many organisms living there.

Bathonian ore-bearing clays outcrop in several localities scattered over the whole Polish Jura area (Fig. 1). They are mainly exposed in the local brickyards, the majority of which still use them for brick production. However, some of the brickyards, which were interesting to geologists in the past, are now closed and are in the process of being returned to agriculture use. As the clay facies in the whole Bathonian exposed is the same, I will focus on a few localities that are worth exploring. Other than ammonites, the benthic fauna is rather similar in the whole Bathonian succession.

(a) The Gnaszyn and Kawodrza brickyards

The first and most interesting sites are the Gnaszyn and the neighbouring Kawodrza localities (Fig. 1). In this small area, almost the whole uppermost Bajocian to Upper Bathonian clay sequence is exposed. It is also the only locality where there are currently seven active brickyards. The 'Gnaszyn' brickyard (photo 1), located at Gnaszyn Dolny (Fig. 1), is the largest in the whole of this upland region. This is a site that is often explored by professional geologists and palaeontologists, as well as amateur collectors, and access to the sediments is quite easy. All you have to do is go to the caretaker's lodge and ask him, who will call his boss who almost always agrees to allow access. The section is impressive as it consists of about 20m of clays, intercalated with a few horizons of carbonate nodules. It was dated as Middle to Upper Bathonian. The fossils are numerous, either in the host clay or in nodules. In the clay, they are almost invariably flattened, but in nodules they are preserved three-dimensionally. However, both in the clay and the nodules, the fossils have preserved the aragonitic, pearly (nacre) structure of the shells.

Macroscopically, it is possible to find plenty of bivalves, ammonites, belemnites, gastropods and even fish teeth. If you split the nodules, you can sometimes find several specimens in one go. However, if you do split them, it is quite common not to find fossils, but rather beautiful minerals (calcite, siderite) inside. Bivalves are very often represented by well-preserved and large Pholadomyaand smaller Goniomya, as well as oysters. Ammonites are represented by oppeliids ( Oxycerites, which are common), perisphinctids ( Procerites and Choffatia), tulitids ( Tulites, which are rare and Morrisiceras, which are very common) and rare stephanoceratids ( Cadomites). Belemnites, preserved as calcitic guards, belong to the Hibolites and Belemnopsis genera. Nautiloids (belonging to the Procymatoceras genus) also occur, but are usually poorly preserved merely as phragmocone fragments and isolated chambers. In the brickyard, you can also find plenty of fossil conifer wood fragments and, if lucky, you may even find the leaves of seed-ferns, but these are extremely rare. Sometimes, when the relevant sediments are dry enough, it is possible to find characteristic clumps of various crushed fossils, representing the meal of marine vertebrates, probably fish. For collectors, a spoil heap just above the clay-pit, where all the nodules are transported to, is very attractive. There, the majority of fossils and minerals can easily be found by simply hammering the nodules.

(b) The Leszczyński brickyard

The second site is the so-called Leszczyński brickyard (named after the owner), located in Kawodrza Górna, south-east of the Gnaszyn brickyard mentioned above (Fig. 1). Here, we can see the Lower Bathonian clay sequence, intercalated by two massive siderite horizons. The most interesting is the second and highest horizon, where an enormous number of ammonites of the Asphinctites- Polysphinctites dimorphic group can easily be found. Other ammonites that can be found are those belonging to Procerites (quite common), Oxycerites (common), Calliphylloceras (rare) and Lissoceras (very rare) genera. With a bit of luck, nautiloids can also be found. Other fossils consist of belemnite guards, different types of bivalves and gastropods. Ammonites are numerous, but their state of preservation is not as good as some of the other fossils that can be found. Generally, they are flattened and their innermost whorls are so weak that they have become crushed, as a result of which, you mainly find only their last whorls. However, such delicate elements as lappets in microconchs are still preserved. The shells of ammonites are preserved as chalky, calcareous dust that can make your fingers dirty.

(c ) The village of Faustianka

The next interesting locality is the small village of Faustianka, situated quite far north-west of Częstochowa (Fig. 1). Here, you can see the uppermost part of the Lower Bathonian and lowermost part of the Middle Bathonian. The most interesting part of the clay section exposed here is the lowermost level of brown nodules, which corresponds with that described above at 'Leszczyński' brickyard. Some time ago, beautifully preserved ammonites, especially belonging to the Asphinctites- Polysphinctites dimorphic group (could be found there in large numbers, along with Oxycerites, Wagnericeras and Procerites. Their uncompacted shells displayed a multi-coloured iridescence as a result of the nacre that is attractive to collectors. This was also the main reason that the owner of the brickyard collected fees from those who wished to explore his clays. Unfortunately, for a few years, the ammonite-bearing horizon has been covered up. However, the brickyard is still active and it is simply a matter of time before this horizon is re-excavated again.

(d) The Krzyworzeka brickyard

A further site can be found at the Krzyworzeka brickyard, situated in the northernmost part of the Polish Jura (Fig. 1), where Upper Bathonian clays are exposed. Here, as well as fauna found in the host clay and one level of large nodules containing ammonites ( Oxycerites and Cadomites), belemnites and bivalves (large Pholadomya and Goniomya), there are two concretionary horizons of a different kind. These small concretions are calcitic and oval to irregular in shape. They have been intensively bored and encrusted and are referred to as the hiatus concretions, as they underwent episodes of exhumation on the seafloor after their formation within the sediments. This allowed various biotas to bore and encrust them. In appearance, the concretions look like Swiss cheese, as they are full of holes that are assigned to Gastrochaenolites ichnofossils, and made by the boring of bivalves. The empty borings are often colonized by another bivalve, Hiatella, or different encrusting biota, such as serpulid worms ( Serpula and Dorsoserpula), cyclostomatous bryozoans and bivalves ( Plicatula). What is clear is that this locality yields not only fauna that lived on the soft bottom of the sea and are preserved in the clays, but also the hard-substrate communities, colonising a completely different substrate during the episodes of re-excavation of concretions and sedimentation pauses (or hiatus).

If you can get the permission from the boss of the local brickyard to enter, there is no problem in getting the collected fossils from the site. It is worth noting that if you want to retrieve more faunal groups, you will have to sieve large clay samples. If you do, you can find a diverse variety of echinoderm skeletal elements (sea-stars, brittle-stars, sea-urchins, sea-cucumbers and sea-lilies), tiny gastropods, bivalves, sharks' teeth, ostracods and foraminifers. However, apart from a rich invertebrate fauna, some of which still lack a proper scientific study (especially the bivalves, brachiopods and crabs), and fish teeth, no vertebrate skeleton has been found in the Bathonian clays so far. This may be because of the nature of the soft sediment that has impeded proper research. However, it is more probable that, up until now, collectors have been more focused on ammonites embedded in nodules. Maybe someday, an amateur collector will excavate an interesting Jurassic sea monster, one of those known from the famous Callovian Oxford Clay.

♦Buy Fossils, Crystals, Tools
♦Subscribe to Deposits
♦Join Fossil Hunts
♦UK Fossil Locations

# data[].attributes.attachment_link.description
The Middle Jurassic Bathonian stage, which is preceded by Aalenian and Bajocian and overlaid by the Callovian, was established on the basis of oolitic limestones outcropping at Bath in Somerset. This historical and English connection is a major reason I have chosen the Bathonian as a topic for Deposits Magazine.

# data[].attributes.headline
some more info to my lasson after the reviewer comment

# data[].attributes.subject
some more info to my lasson after the reviewer comment

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Abiotic factors refer to non-living physical and chemical elements in the ecosystem. Abiotic resources are usually obtained from the lithosphere, atmosphere, and hydrosphere. Examples of abiotic factors are water, air, soil, sunlight, and minerals.

Biotic factors are living or once-living organisms in the ecosystem. These are obtained from the biosphere and are capable of reproduction. Examples of biotic factors are animals, birds, plants, fungi, and other similar organisms.

Comparison chart

Abiotic

Biotic

Introduction

In ecology and biology, abiotic components are non-living chemical and physical factors in the environment which affect ecosystems.

Biotic describes a living component of an ecosystem; for example organisms, such as plants and animals.

Examples

Water, light, wind, soil, humidity, minerals, gases.

All living things - autotrophs and heterotrophs - plants, animals, fungi, bacteria.

Factors

Affect the ability of organisms to survive, reproduce; help determine types and numbers of organisms able to exist in environment; limiting factors restrict growth.

Living things that directly or indirectly affect organisms in environment; organisms, interactions, waste; parasitism, disease, predation.

Affects

Individual of a species, population, community, ecosystem, biome, biosphere.

Individual of a species, population, community, ecosystem, biome, biosphere.

What are biotic and abiotic factors?

Biotic components are living organisms in an ecosystem. A biotic factor is a living organism that affects another organism in its ecosystem. Examples include plants and animals that the organism consumes as food, and animals that consume the organism.

The following video covers the biotic and abiotic factors that influence most ecosystems, and introduces key vocabulary relevant to ecology:

This is a good SlideShare presentation that covers the definition and examples of biotic and abiotic factors in an ecosystem:

Relevance

The scope of abiotic and biotic factors spans across the entire biosphere, or global sum of all ecosystems. Such factors can have relevance for an individual within a species, its community or an entire population. For instance, disease is a biotic factor affecting the survival of an individual and its community. Temperature is an abiotic factor with the same relevance.

Some factors have greater relevance for an entire ecosystem. Abiotic and biotic factors combine to create a system or, more precisely, an ecosystem, meaning a community of living and nonliving things considered as a unit. In this case, abiotic factors span as far as the pH of the soil and water, types of nutrients available and even the length of the day. Biotic factors such as the presence of autotrophs or self-nourishing organisms such as plants, and the diversity of consumers also affect an entire ecosystem.

Influencing Factors

Abiotic factors affect the ability of organisms to survive and reproduce. Abiotic limiting factors restrict the growth of populations. They help determine the types and numbers of organisms able to exist within an environment.

Biotic factors are living things that directly or indirectly affect organisms within an environment. This includes the organisms themselves, other organisms, interactions between living organisms and even their waste. Other biotic factors include parasitism, disease, and predation (the act of one animal eating another).

Interaction Examples

The significance of abiotic and biotic factors comes in their interaction with each other. For a community or an ecosystem to survive, the correct interactions need to be in place.

A simple example would be of abiotic interaction in plants. Water, sunlight and carbon dioxide are necessary for plants to grow. The biotic interaction is that plants use water, sunlight and carbon dioxide to create their own nourishment through a process called photosynthesis.

On a larger scale, abiotic interactions refer to patterns such as climate and seasonality. Factors such as temperature, humidity and the presence or absence of seasons affect the ecosystem. For instance, some ecosystems experience cold winters with a lot of snow. An animal such as a fox within this ecosystem adapts to these abiotic factors by growing a thick, white-colored coat in the winter.

Decomposers such as bacteria and fungi are examples of biotic interactions on such a scale. Decomposers function by breaking down dead organisms. This process returns the basic components of the organisms to the soil, allowing them to be reused within that ecosystem.

References

# data[].attributes.attachment_link.description
What's the difference between Abiotic and Biotic? Abiotic factors refer to non-living physical and chemical elements in the ecosystem. Abiotic resources are usually obtained from the lithosphere, atmosphere, and hydrosphere. Examples of abiotic factors are water, air, soil, sunlight, and minerals. Biotic...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gdzie w Polsce znaleziono pozostałości po dinozaurach? Na mapie widać, że nieliczne znaleziska zlokalizowane są głównie w Górach Świętokrzyskich i na Śląsku, a więc tam, gdzie osady z czasów dinozaurów - triasowe, jurajskie i kredowe - sięgają powierzchni ziemi. Cała reszta Polski jest pokryta grubą warstwą znacznie młodszych osadów. Co więcej, tak się złożyło, że w czasach dinozaurów spora część naszego kraju była zalana przez morze. A przecież dinozaury żyły na lądach. I właśnie dlatego tak niewiele ich śladów u nas odnaleziono.

Odkryte w Polsce skamieniałe szkielety w dużej części nie należą do dinozaurów, tylko zwierząt z nimi blisko spokrewnionych. Dinozaury pozostawiły w Polsce głównie odciski swoich łap, czyli tropy.

Do najważniejszych znalezisk należy odkryty w 2008 roku na Śląsku skamieniały szkielet dużego, dwunożnego drapieżnika, smoka z Lisowic (gatunek otrzymał nazwę smok wawelski). Szczątki oceniono na 205 - 200 mln lat. Smok miał około 4-5 metrów długości i ważył do 1 tony. Początkowo zidentyfikowano go jako krewniaka tyranozaura, jednak późniejsze analizy pokazały, że smok wykazuje też cechy bardziej prymitywnych gadów niż dinozaury. Dr Tomasz Sulej, jeden ze współodkrywców smoka wawelskiego i kierownik Muzeum Ewolucji w Warszawie, twierdzi, że gad ten był z całą pewnością dinozaurem.
Tak wyglądał smok wawelski - ta rekonstrukcja znajduje się w Lisowicach:
Z kolei w Krasiejowie na Opolszczyźnie odnaleziono szczątki zwierząt najprawdopodobniej pokrewnych dinozaurom, przez polskich paleontologów nazwanych silezaurami. Stado, które tam odkopano, liczyło kilkanaście osobników. Byli to średniej wielkości czworonożni roślinożercy. Wiek skamieniałości oceniono na około 230 mln lat, a więc na okres, gdy dinozaury dopiero miały pojawić się na Ziemi.

Natomiast jeśli chodzi o odciski łap dinozaurów na polskiej ziemi, to gros z nich pochodzi z epoki jurajskiej (201 do 145 mln lat temu). Najwięcej ich odkryto na terenie Gór Świętokrzyskich, w osadach wczesnojurajskich. Znalazły się tam tropy wielkich dwunożnych i drapieżnych allozaurów, uzbrojonych w kolczaste grzbiety wczesnych stegozaurów czy ogromnych roślinożernych zauropodów.

Kilka tropów drapieżnych teropodów i dinozaurów ptasiomiednicznych odnaleziono w Dolinie Tomanowej w Tatrach Zachodnich.
Czytaj także: Rok (galaktyczny) temu po Ziemi chodziły dinozaury Dlaczego ssaki przetrwały, a dinozaury nie

Czego u nas szukaliście?

# data[].attributes.attachment_link.description
Gdzie w Polsce znaleziono pozostałości po dinozaurach? Na mapie widać, że nieliczne znaleziska zlokalizowane są głównie w Górach Świętokrzyskich i na Śląsku, a więc tam, gdzie osady z czasów dinozaurów - triasowe, jurajskie i kredowe - sięgają powierzchni ziemi. Cała reszta Polski jest pokryta grubą

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gdzie w Polsce znaleziono pozostałości po dinozaurach? Na mapie widać, że nieliczne znaleziska zlokalizowane są głównie w Górach Świętokrzyskich i na Śląsku, a więc tam, gdzie osady z czasów dinozaurów - triasowe, jurajskie i kredowe - sięgają powierzchni ziemi. Cała reszta Polski jest pokryta grubą warstwą znacznie młodszych osadów. Co więcej, tak się złożyło, że w czasach dinozaurów spora część naszego kraju była zalana przez morze. A przecież dinozaury żyły na lądach. I właśnie dlatego tak niewiele ich śladów u nas odnaleziono.

Odkryte w Polsce skamieniałe szkielety w dużej części nie należą do dinozaurów, tylko zwierząt z nimi blisko spokrewnionych. Dinozaury pozostawiły w Polsce głównie odciski swoich łap, czyli tropy.

Do najważniejszych znalezisk należy odkryty w 2008 roku na Śląsku skamieniały szkielet dużego, dwunożnego drapieżnika, smoka z Lisowic (gatunek otrzymał nazwę smok wawelski). Szczątki oceniono na 205 - 200 mln lat. Smok miał około 4-5 metrów długości i ważył do 1 tony. Początkowo zidentyfikowano go jako krewniaka tyranozaura, jednak późniejsze analizy pokazały, że smok wykazuje też cechy bardziej prymitywnych gadów niż dinozaury. Dr Tomasz Sulej, jeden ze współodkrywców smoka wawelskiego i kierownik Muzeum Ewolucji w Warszawie, twierdzi, że gad ten był z całą pewnością dinozaurem.
Tak wyglądał smok wawelski - ta rekonstrukcja znajduje się w Lisowicach:
Z kolei w Krasiejowie na Opolszczyźnie odnaleziono szczątki zwierząt najprawdopodobniej pokrewnych dinozaurom, przez polskich paleontologów nazwanych silezaurami. Stado, które tam odkopano, liczyło kilkanaście osobników. Byli to średniej wielkości czworonożni roślinożercy. Wiek skamieniałości oceniono na około 230 mln lat, a więc na okres, gdy dinozaury dopiero miały pojawić się na Ziemi.

Natomiast jeśli chodzi o odciski łap dinozaurów na polskiej ziemi, to gros z nich pochodzi z epoki jurajskiej (201 do 145 mln lat temu). Najwięcej ich odkryto na terenie Gór Świętokrzyskich, w osadach wczesnojurajskich. Znalazły się tam tropy wielkich dwunożnych i drapieżnych allozaurów, uzbrojonych w kolczaste grzbiety wczesnych stegozaurów czy ogromnych roślinożernych zauropodów.

Kilka tropów drapieżnych teropodów i dinozaurów ptasiomiednicznych odnaleziono w Dolinie Tomanowej w Tatrach Zachodnich.
Czytaj także: Rok (galaktyczny) temu po Ziemi chodziły dinozaury Dlaczego ssaki przetrwały, a dinozaury nie

Czego u nas szukaliście?

# data[].attributes.attachment_link.description
Gdzie w Polsce znaleziono pozostałości po dinozaurach? Na mapie widać, że nieliczne znaleziska zlokalizowane są głównie w Górach Świętokrzyskich i na Śląsku, a więc tam, gdzie osady z czasów dinozaurów - triasowe, jurajskie i kredowe - sięgają powierzchni ziemi. Cała reszta Polski jest pokryta grubą

# data[].attributes.attachment_link.description
To create a school Garden To learn and practice Scientific methods of work To aquire a habit of documenting own work To collaborate and produce good results To reflect on own learning To get knowledge about soil, light, water and air necessary for plants to grow.

# data[].attributes.attachment_link.description
during this lesson, the pupils will analyse the cardinal points and their impact on our daily lives

# data[].attributes.attachment_link.description
My class is a small group of 10 pupils. The class is a rural school. They are diffent level students. 4 students are 5th course primary and 6 students are 6th course primary. The work together in all the subjects. This is an English Lesson.

# data[].attributes.attachment_link.description
The class includes 19 girls and 1 boy. They are characterized by a great commitment to learning, have good relationships with each other, are eager to engage in new scientific ideas, are curious about the world. They cooperate in a group willingly and effectively. They like to practice and present their achievements.

# data[].attributes.headline
Rubrics for the assessment of scientific essays

# data[].attributes.subject
Rubrics for the assessment of scientific essays

# data[].attributes.attachment_link.title
Oceń projekt edukacyjny według najlepszych standardów - Portal Oświatowy

# data[].attributes.body
tricider: The notebook for experiences could become a digital portfolio as a blog in which the students can include as post what they have achieved as a result of their investigations and inquiry based learning activities. I highly recommend using this kind of notebook of experience because it is a modern and attractive format for our students in the digital society in which we live.

by Cuencaforever

# data[].attributes.body
Please read one Experimenter Report out of the above-mentioned three completed examples and give feedback on it. Share your results in this Padlet.

# data[].attributes.headline
Writing to Learn Activities in your classrooms

# data[].attributes.subject
Writing to Learn Activities in your classrooms

# data[].attributes.body
Why do you think you should use writing to learn activities in your classrooms? How do you think you could use writing to learn activities in your classrooms?

# data[].attributes.headline
Evaluation of Writing to Learn Activities

# data[].attributes.subject
Evaluation of Writing to Learn Activities

# data[].attributes.body
Select one of the writing to learn activities from the previous section (“Examples of Writing to Learn Activities”) and evaluate the selected activity by using its respective rubric from those in this section.

# data[].attributes.body
could be evaluated with respect to different themes, such as form, word usage, poetic elements, language conventions, effort, illustration, etc. Find a rubric with which to evaluate poems in Appendix G.

# data[].attributes.body
In the science writing heuristic (SWH) approach, students use a template as in Appendix E. This template could be evaluated with respect to different themes, such as (a) the quality of questions, claims, and evidence, (b) the relationship between claim and evidence, (c) the quality of the argument, etc. Find a rubric with which to evaluate the student template of SWH in Appendix F.

# data[].attributes.body
could be evaluated with respect to cognitive actions, such as observation, measurement, comparison, analogy, clarification, claim, cause/effect, induction/generalization, deduction, investigation design and argumentation.
perception, conceptions, and abstractions

# data[].attributes.body
could be evaluated with respect to different themes, such as science vocabulary, accuracy, organization, content, model representation, self-reflection, etc.

# data[].attributes.body
Please select one of the writing to learn examples (poems or letters) given in this section and explain how you could evaluate it.

# data[].attributes.headline
How do Writing to Learn Activities contribute to students’ results?

# data[].attributes.subject
How do Writing to Learn Activities contribute to students’ results?

# data[].attributes.body
In your opinion how do writing to learn activities contribute to students’ results?

# data[].attributes.headline
Impressions about Writing to Learn Activities

# data[].attributes.subject
Impressions about Writing to Learn Activities

# data[].attributes.body
Please share your first impressions about writing to learn activities. What are the advantages for students? If you already use writing to learn activities in your science classroom, please explain how you use them with an example.

# data[].attributes.headline
4.1. Writing to Learn: a Brief Explanation

# data[].attributes.subject
4.1. Writing to Learn: a Brief Explanation

# data[].attributes.headline
Recap - How would you apply P4C in your classroom?

# data[].attributes.subject
Recap - How would you apply P4C in your classroom?

# data[].attributes.body
I am a primary teacher and I would try to work on genetic issues. We learn about different animals and how they look. It would be an opportunity to "create" our own animals. This activity may be a good point to start discussion with smaller children.

# data[].attributes.headline
Thinking includes a number of important elements that a facilitator can model and encourage to provide forward movement in a discussion. The facilitator is there to provide positive cognitive interventions that help move the discussion forward.During the discussion, the facilitator needs to be aware of opportunities to focus attention on the key elements of thinking.These include:

# data[].attributes.subject
Thinking includes a number of important elements that a facilitator can model and encourage to provide forward movement in a discussion. The facilitator is there to provide positive cognitive interventions that help move the discussion forward.During the discussion, the facilitator needs to be aware of opportunities to focus attention on the key elements of thinking.These include:

# data[].attributes.body
Questioning – asking good questions to provide a focus for the inquiry.

Reasoning – requesting reasons or evidence to support arguments and judgements.

Defining – clarifying concepts through making connections, distinctions and comparisons.

Speculating – generating ideas and alternative viewpoints through imaginative thinking.

Testing for truth – gathering information, evaluating evidence, examples and counterexamples.

Expanding ideas – sustaining and extending lines of thought and argument.

Summarising – abstracting key points or general rules from a number of ideas or instances.

# data[].attributes.headline
Strategies to extend and develop student thinking include:

# data[].attributes.subject
Strategies to extend and develop student thinking include:

# data[].attributes.body
Thinking time – encourage pauses for thought or some moments of quiet meditation on a topic. Remember to provide at least 3 seconds thinking time after you have asked a question and 3 seconds thinking time after a child gives an answer.

Think—pair—share – allow individual thinking time for a question, invite discussion of the question with a partner, then open up for class discussion.

Ask follow-ups – ask students to extend or qualify what they said by asking questions that challenge their thinking, such as ’Why?’, ‘Do you agree or disagree?’, ’Can you say more?’, ’Can you give an example?’, ’Describe how you arrived at that answer’.

Withhold judgement – respond to student answers in a non-evaluative way, e.g. a positive but neutral response such as ‘Thank you’, ‘Ok’, ‘That’s interesting’, ‘A-ha’, ‘I see’.

Invite the whole group to respond – encourage a response from the whole group by saying things such as; ‘How many people agree/disagree with that point of view?’ (hands/thumbs up, down or to side). You can also ask questions such as ‘Having heard that, what questions might we ask?’

Ask for a summary – promote active listening by asking for a summary of what has been said, e.g. ‘Could you summarise Kim’s point?’, ‘Can you explain what Jane has just said?’, ‘Can you tell me the arguments so far?’

Play devil’s advocate – challenge students to give reasons for their views by presenting opposing points of view, or by asking students to be devil’s advocates, e.g., ‘Who can think of a different point of view / an argument against that?’

Invite a range of responses – model open-mindedness by inviting students to consider different viewpoints: ‘There is no single correct answer to this question. I want you to consider alternatives’.

Encourage student questioning – invite students to ask their own questions before/during and/or after discussion. ’Does anyone have a question about what has been said?’, etc.

# data[].attributes.attachment_link.title
Phi208 phi/208 phi 208 week 1 discussion 1 what is philosophy

# data[].attributes.attachment_link.description
Phi208 phi/208 phi 208 week 1 discussion 1 what is philosophy

# data[].attributes.headline
The relevance of new discoveries in the life sciences

# data[].attributes.subject
The relevance of new discoveries in the life sciences

# data[].attributes.body
Give more examples of how new discoveries in other fields can relate to and contribute to the advancement of life sciences. Can you think of ways in which this could be taught in an interdisciplinary way?

# data[].attributes.attachment_link.title
3.2 Relevance of new discoveries in life sciences

# data[].attributes.attachment_link.description
The life sciences comprise the branches of science that involve the scientific study of organisms - such as microorganisms, plants, and animals including human beings - as well as related considerations like bioethics. While biology remains the centerpiece of the life sciences, technological advances in molecular biology and biotechnology have led to a burgeoning of specializations and interdisciplinary fields.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
(1) Surrounding each new star, the celestial bodies are working to prepare the coming of men who are the abodes of God. This was the case in solar family, in which the Earth made some to-ing and fro-ing which fashioned its face, which is the one of a beautiful young woman well shaped in size and aspect. Having given birth to the world, it has given birth to a son, and will give birth to all its children behind to it. It is to protect this world that Mars and Venus, its servants, have for mission today to occupy the regions of the sky where the Earth should no longer go; because the temperature prevailing in their neighborhood doesn't allow the cycle of water of which depends the manifestation of life.

(2) Regarding the Earth and the awakening of the Son, who is Peter, the Scripture reports:

He became hungry (hungry for truth), he saw heaven opened and something like a large sheet being let down to earth by its four corners. It contained all kinds of four-footed animals, as well as reptiles and birds. Then a voice told him: Get up, Peter, kill and eat. This happened three times, and immediately the sheet was taken back to heaven.

I am Peter. And at the time when I was experiencing this hunger, I grasped these words which helped me to rise. This sign could not remain an enigma for me because, heaven being revealed to me, I understood the world and what I should accomplishing to build the ark according to its three levels and to save what should not perish. But this large sheet on which the world is represented, is today called: world map. This is the planisphere and its four cardinal points to which it is attached. Well, we will observe this sheet of world in all eras, to get an overview of earlier times, until this day. For that, let's use once again the figure of the comings and goings of the Earth.

53 - The geological eras

(3) These displacements show us the changing climate of the eras, and what were the conditions of life during these climate changes. This way, we can see appearing the species corresponding to those times, then imagine them regressing and disappearing when their living conditions were going away. What was until the quaternary (the sixth day) when this time the Earth stabilized in a climate favorable to the existence of mankind. Let's examine the essential of what has been since the illumination of the Sun.

(4) The precambrian was first era formed by the displacement of the Earth which went away in the distant, blown by the breath of the atmospheric explosion. But except the solar nebula which abundantly watered the ground and the separation of waters, nothing substantial occurred on the geological plan. Our planet, slightly smaller than it is today, was almost completely covered with fresh water. Very few plots were emerged. Consequently, the vegetation and the first beings were uncommon in these beginnings. Also the rocks of this period delivered only some rare vestiges of these first organisms, produced by the fresh water, which appeared according to the simplicity of the conditions of life at the moment. They had also only a short time of existence, as the Earth quickly went away in the cold of the first glacial period, which was not conducive to life. This was the second day that God created.

(5) Going away from the Sun, the Earth eventually stabilizes in the distant, where it was cold. This glacial period is to be heard from the point of water glaciation at the equator till the fusion of ice on this same equator, and at a temperature descending much lower than the glaciation point or water melt. The truth is, a glacial period begins as soon as the Earth leaves the region of the sky where the temperature is favorable to the cycle of water, and until it returns to this region. Its culmination point is given by the orbit which is the farthest from the Sun. On this orbit and because of the distance, the Sun seemed smaller than we see it today. And it was very cold, perhaps four to six times more than at the poles nowadays.

(6) Here, on these distant orbits of the precambrian end, the water remained frozen from one pole to the other on a great depth. During this long period, the low temperature reaches the deep layers of the coat which had already began to move. The emergence of the continents was then undertaken and was going to last, because a glacial period is a moment of great activity.

(7) Let's leave the culmination point of the first glacial period and let's enter into the primary. We observe that this era is inverted in relation to the previous one because, approaching the Sun, the Earth goes this time from the lowest to the highest temperature. The snake shows that the first lands emerged at the beginning of this era, because of the cold which had eventually reached the deeper and warmer layers of the coat. This emergence was made first by rapid shrinkages in the beginnings (like a man on the run), then has subsided gradually as the Earth approached the Sun.

(8) Because of this and when the Earth evolved again in the region of the sky where we are, large areas of continental lands had already emerged. There were no high mountains in the primary, but only plots slightly exceeding the waters and sometimes forming large rounded folds on which appeared a few hills and some plateaus. These folds of the ground became for the most part mountain ranges in the early tertiary, when the resumption of the shrinkages.

(9) But during this first half of the primary, the lava was coming up easily along the fissures and filled them up. Certainly, the gases were also erupting, but quietly, because they didn't meet great difficulties. This volcanism was not yet propitious at the origin of the formation of small volcanic islands that we find today in the form of rosaries along the original faults, became then dorsals, amongst which some emerged. No, it is more likely that in the primary these fault lines, scatters today with volcanoes and mountains, were only cracks filled by lava.

(10) Thus at the beginning of the primary, the more or less hilly plots resembled to some vast ploughed fields. But then, when the Earth entered in the region of the sky where the temperature is favorable to the cycle of water, came the rain. And these magnificent plots covered themselves with grass and all kinds of plants. Because of the wealth of moment and the slightly lesser weightiness, this vegetation was luxuriant. There was no desert in those days. Everything was green on the Earth, to the poles become temperate and where the ice eventually disappeared completely. And it is this immense and plentiful vegetation which then became coal, as the solar temperature was high at the end of this era, where we necessarily find the carboniferous period.

(11) Such was the primary. But, as it was said, the first emerged continents had no relief or configuration as those nowadays. Nevertheless, it was an important moment of the vegetal reign which also saw some creatures somewhat different from previous, also more numerous, but still very simple in their organism. Produced by water, these beings existed in the sea which was slightly salted because of the terrestrial electromagnetic activity. But they also existed on lands exposed to the Sun on which it rained abundantly in the second period of the era. There were many lakes, ponds, some streams, and also a lot of rains, similarly to tropical rains. Everything was beautiful from one end to the other of the small continents. The primary in this regard was a jewel under the Sun, a green and blue jewel. It was the third day that God created.

(12) During the primary, the Earth got closer to the Sun which gradually restrained its movement, and it settled into a lower orbits. The temperature on the ground increased accordingly and became maybe four - six times superior to that of the equator nowadays. All basins water having evaporated, the atmosphere was giant. There wasn't obviously any ice left at the poles. The ground was dry and very warm. The gigantic atmosphere was cyclonic, and ceaselessly crossed by enormous flash of lightning. It rained constantly. At that time, the Earth became like a boiler and the ground was littered with coal. The thick clouds hid the Sun. It was dark. Only the flash of lightning illuminated the ground where reigned a temperature close to the one of Venus.

(13) The Earth wasn't habitable during this period of extreme temperature. Completely hot, the coat didn't retract any more or hardly little. But it was a propitious period for the dry volcanism, essentially due to gases. The ground was not moving any more (except that a little by the growth of the core), the faults, already filled with volcanic rocks and solidified lava, would not open any more. The plentiful of gases had then great difficulties to go back at the surface. The faults at the bottom of the basins, previously submerged but here uncovered, were then subject to tremendous eruptions of gases, dusts and lava.

(14) From the reign of water which froze in late precambrian, we are entering in the reign of gases: the gases of the atmosphere and those of the mantle. For all these reasons, the living beings of the primary weren't able to pass into the secondary. Because this period of high temperature was an impassable barrier for them, as was also the first period of high glaciations.

(15) When the Earth left this region of its low orbits, to go one last time in the distant and the cold, it started the secondary era. This era was also inverted with regard to the primary, because this time the Earth went from high to low temperature. The effects on its ground, on its climate and on its coat were necessarily different. The first thing which appears, is that gigantic atmosphere of the beginning of this era provoked necessarily a long diluvian period, because all of the evaporated water was gradually condensing. The water then returned to the basins where it was taken from. Thus, gradually, basins filled again, by recovering most sediments brought by rushing rivers of the time and big streamings as we can imagine. All that cooled the ground. But soon after the long rains, the heat of the coat went up and warmed the ground, and the atmosphere. The climate becomes milder.

(16) After these tremendous rains and during the first half of this era, everything became again quiet. The coat moved a little. And except the great volcanism which was diminishing, it was a calm epoch. But in the second half of the secondary, there were some small elevations of the ground. Indeed, because of the thin thickness of the coat and its large surface, you can imagine that there were areas of the ground and subsoil which were warmer or colder than others. The hot spots which cooled slowly provoked some slow shrinkages which created hills and plateaus under the feet of the reptiles... But we have seen that this phenomenon had also for effect to discover the neighbouring hot spots which, by cooling, contracted in their turn. That engendered the formation of small conical hills, sometimes squeezed one against another. It is however only tiny and slow movements of the ground surface, that must not be confused with the huge and deep contractions of the coat which took place at the end of the two periods of big glaciations.

(17) These deep contractions of the subsoil couldn't occur during this secondary era, because the emerged lands were warm and had approximately the same surface as those of the primary era. But due to the slow growth of the core which made slightly withdraw the waters, these small continents appeared accordingly. However the shape of the continents were indeed far from the one of today; because it is the last glacial period into which we are going, which shaped them as we know it.

(18) The legacy of the primary era being essentially water and carbon, these emerged small lands from the secondary were necessarily, they also, covered with an extraordinary vegetations. They filled next with all reptiles species (dinosaurs). Only them could exist in the secondary, because these cold blooded animals needed a big external heat to live. Their metabolism clearly shows that these are the only beings which lived in the open air on a warm earth in the climate that this suppose.

(19) The big mountain ranges didn't exist yet. There was only some small massifs, the ground being rather hilly. For this reason, there were many lakes, ponds and marshes able to receive the reptiles with long neck which fed on fresh water plants. The secondary era was also a serene and magnificent period. Once more, everything was beautiful on our Earth. In the middle of this era, beings lived in the leniency of the elements.

(20) But this serenity lasted only for a short time, until the day the Moon came to put an end to the existence of these creatures. When it arrived, all that lived in the open air and in the sea perished. Herbs and beings were not able to resist to its coming, because everything changed on the Earth: the atmosphere, the weightiness, the climate and the seasons. Its approach engendered tidal waves which, only them, destroyed everything. The Earth shook and swung under the shock. This was a period of uninterrupted seism because, after the shock of the Moon which shook the whole Earth, continents stabilized again producing other tremors. But the shock also provoked profound tears of the ground (we shall soon examine them) and terrible ascents of lava. Everything was changed. Nothing could live in the open air. Then came silence in the midst of this great wilderness.

(21) However, we must not be mistaken; because, when the Moon approached the Earth, the secondary era was about to end. The species had already become rare. Indeed we see that the Earth was coming out of the region of the sky favorable to the existence of creatures. That's why their conditions of life diminished from day to day and disappeared taking these beings with them. There were thus only few living species in the day of the arrival of the Moon, which would have perished anyway during the last glacial period which already, was announced. But the Moon provoked other phenomena that we shall study separately. For now, let's continue our journey, and leave the fourth day that God made.

(22) Immediately after the interception of the Moon, the Earth left once again the region of the sky favorable to the cycle of the water and of beings which depended of it, and entered in the cold of a new glacial period. I recall that the cycle of water is provoked by a change of temperature which constantly makes pass this body from gaseous state to liquid state and to solid state, or vice versa. Without liquid water, there can't be breathable air or rainfalls. Consequently no living being can come to life. This cycle of water only exists in the region of the sky where we are. This region is clearly shown on the snake, outside of which it is excluded that there could be beings. That's why, the other celestial bodies of solar family have no beings. Be convinced.

(23) During a glacial period, the temperature which was rising from the core prevented the freezing of the entire water volume of basins. The water thus remained liquid under the ice, especially near of warmer dorsals than everywhere else. Also, some marine animals of the abyssal depths may have lived during the glacial period. But on Earth where glaciation was strongly felt, even in depth, there couldn't be any living beings. On such deeply frozen ground, nothing grows. Therefore, during this glacial periods, living beings couldn't be found on emerged lands.

(24) Due to the slowdown of the to-ing and fro-ing of the Earth, we can imagine very well that the last glacial period lasted much longer than the previous one. The speed of the Earth was indeed already reduced, and even more by the mass of the Moon which came brake it in its course. It thus stayed for a long time in this region of the sky where the cold dominates. Therefore the effects of the cooling of the ground were colossal this time.

(25) We saw that the first glacial period brought the emergence of small lands from the beginning of the primary. Here, this second glacial period provoked this time vast and fast uprisings of the ground at the beginning of the tertiary, because the coat, still very hot, resumed its contractions. This happen even more widely than the glaciation brought down considerably sea levels, exposing to the cold the surroundings of basins which never knew the first glacial period. Seized by the cold, these discovered plots were then favorable to create mountainous folds which made lands emerged always more. We showed that the coat contained layers that we can compare to blankets, and that by cooling these layers created mountains by contracting. It is thus easy to see that by raising, these mountains were pulling on the plains by making emerge vast areas of earth taken from basins. This is there the process of emergence which we studied.

(26) Thus, the more land emerged was a big surface, the more penetration of cold was broad and deep. Consequently, greater was the shrinkages which created uprising. Therefore, at the beginning of the primary there were only small emerged surfaces and the shrinkages were proportional. Whereas at the start of the tertiary, all lands which were previously removed from waters and warmed were offered for a long period to low temperature and reached in depth this time. So, the first folds became rocky in the primary, were lifted and broken by the contractions of the deep layers. This created the magnificent mountain ranges with sharp rocks erected to the sky that we contemplate today.

(27) Several mountains also have the volcanism for origin. We understand that when the gases and lava persisted to come out of a dorsal, the point from which they came out was obviously a volcano able to emerge one day or another. A glacial period doesn't stop the activity of a volcano. And the mountain that this one forms is warmer than the rest of the ground exposed to the cold. So, when the sides of this volcano are reached in depth by the cold, it forms the process whose we already spoken; as to know that the shrinkages bring the earth around the volcano. Which this time forms an island sometimes very vast, an island which can only have one volcano for origin. And a succession of volcanoes aligned on a fault forms this time a lengthened island or a succession of islands along this fault.

(28) We shall return to the formation of the mountain ranges, because the Moon, by its shock with the Earth, made appeared some indirectly. For the moment, let's continue our journey in the tertiary where we saw mountains raising as rocky peaks and islands coming out of the sea. Finding the favorable climate to the existence, all lands (largely emerged this time) covered themselves again with greenery, birds, quadrupeds, reptiles and several other animal species many of which still exist today. The first half of the tertiary was necessarily a period of great turmoil of the ground: a seismic period, volcanic and of intense emergences. And the second half was, as for it, more calm. The large glaciers slowly vanished, diminishing polar ice caps and raising the water level. Living beings had a lot of space.

(29) But, at the end of the tertiary era, there are still some deserted surfaces provoked by the arrival of the Moon. We indeed saw that the world, once green and filled with wildlife from the secondary, wasn't able to resist to the arrival of the Moon which made perish everything. The Earth was thus only an immense desert, which occurred just before it enters into the last glacial period. Our deserts today, dating from the days when the Moon was intercepted, could not turn green again in the tertiary which was an era of intense geologic and climatic turmoil which modified rain falls. These dry zones and uninhabited aren't useless however, because without them, we wouldn't know what a garden is, and we would be fallible in our judgments. But let's conclude our overview of the eras, and leave the fifth day that God created.

(30) The snake shows us that at the end of the tertiary, the Earth finally stopped to come and go near the Sun. This stabilization marks the beginning of the quaternary which is the evolution, endless this time, of our planet in the temperate climate. No particular change of the relief, only the climate marks the quaternary. It was the moment of the apparition of men at the beginnings of this era, because humanity could appear and develop only when the conditions of life had become maximal and durable. We will talk at length. But know that God didn't create men to make them disappear from the surface of the Earth. Thus, it is only in this era, where the climate is temperate, that men cannot be destroyed by climatic or geological phenomena independent from their will. And this epoch in which we are is the sixth day that God created.

# data[].attributes.attachment_link.title
Geological eras - eras and climate - geological periods

# data[].attributes.attachment_link.description
(1) Surrounding each new star, the celestial bodies are working to prepare the coming of men who are the abodes of God. This was the case in solar family, in which the Earth made some to-ing and fro-ing which fashioned its face, which is the one of a beautiful young woman well shaped in size and aspect.

# data[].attributes.attachment_link.title
Polska w dalekiej przeszłości: 8 migawek

# data[].attributes.attachment_link.description
W późnym permie, niecałe 270 mln lat temu, na obszar pokryty niszczejącymi górami i wygasłymi wulkanami wkroczyło morze. W gorącym i suchym klimacie powstawały ogromne złoża soli. Polska znajdowała się wówczas w rejonie zwrotnika, a krajobraz przypominał okolice dzisiejszego Morza Martwego.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wybierz się na spacer po budynkach Gdańska, Gdyni oraz Wejherowa, i zobacz pamiątki sprzed milionów lat ukryte w kamiennych posadzkach
Zobacz też taki sam przewodnik po skamieniałościach w zabytkach Poznania

Zabytki Trójmiasta kryją w sobie bardzo odległą historię. Liczoną nie w setkach, ale w milionach lat.

Ich posadzki i ściany często wyłożone są naturalnym kamieniem pochodzącym z kamieniołomów Polski, Szwecji i Niemiec. Te skały powstały miliony lat temu, w dawnych okresach dziejów Ziemi.

W dekoracyjnych kamieniach są skamieniałości - szczątki zwierząt z odległej przeszłości. Dzięki nim dowiemy się, jak wyglądała Polska i świat przed milionami lat. I cofniemy się w przeszłość aż o 450 milionów lat! Pora zatem na wyprawę nie tylko przez budynki Gdańska, Gdyni oraz Wejherowa, ale przede wszystkim - w czasie.

Mapa budynków ze skamieniałościami

Zobacz miejsca, w których możesz obejrzeć pamiątki z dalekiej przeszłości, do 450 milionów lat wstecz!

Bazylika konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gdańsku

Posadzka świątyni jest mocno zużyta, ale można w niej zaobserwować skamieniałości gąbek i koralowców tkwiące w jasnoszarych wapieniach z okresu sylurskiego. Przeczytaj więcej o tych skałach

Czerwone płytki wykonane są z kolei z wapienia z okresu ordowickiego, pochodzącego ze szwedzkiej wyspy Olandii. Zawierają one stosunkowo nieliczne skamieniałości łodzikowców. Dowiedz się więcej

Cokół świątyni, widoczny zwłaszcza od południowej strony, zbudowany jest z jasnych wapieni syluru z wyspy Gotlandii - tych samych, które wykorzystano w posadzce. W nich również znajdują się skamieniałości, jednak ze względu na brak poleru są one gorzej widoczne.

Bazylika św. Mikołaja w Gdańsku

W posadzce tej świątyni można zobaczyć:

duże, białe płyty wykonane z wapienia sylurskiego z Gotlandii, zawierające bardzo liczne, owalne i okrągłe skamieniałości gąbek z grupy stromatoporoidów; znajdują się one głównie w południowej nawie, Przeczytaj więcej o tych skałach

płytki wykonane z czerwonych wapieni z wyspy Olandii; Przeczytaj więcej o tych skałach zawierają one niewiele skamieniałości łodzikowców; można je obejrzeć w południowej nawie; uszkodzone płytki zastąpione są wapieniami dewonu, opisanymi w następnym punkcie,

płytki wykonane z brązowych wapieni dewonu Dowiedz się o nich więcej; widoczne są w nich liczne skamieniałości gąbek, a także koralowców; można je zobaczyć w kruchcie i nawie głównej,

płytki z wapieni dewonu tworzą szachownicę z jasnymi wapieniami z okresu jurajskiego Zobacz więcej, a więc z czasów panowania dinozaurów; widoczne są w nich skamieniałości niewielkich gąbek (okręgi o grubych ścianach, nieco ciemniejsze od otaczającej skały) i rzadkie amonity; okazy te można zobaczyć w nawie głównej.

Kościół św. Jana w Gdańsku

W tym gotyckim kościele warta uwagi jest zwłaszcza jego pięknie wypolerowana posadzka, w której widoczne są płytki wykonane z czerwonego oraz szarego wapienia z okresu ordowiku. Zawierają one skamieniałości łodzikowców.

Miejscami widoczne są też brązowe płytki z wapieni dewonu, a w niej: liczne skamieniałości okrągłych, owalnych i nieregularnych gąbek z grupy stromatoporoidów, niekiedy o fantazyjnych kształtach. Przeczytaj więcej o tych skałach

Z kolei progi świątyni wykonane są z wapienia z okresu sylurskiego, w którym również widoczne są owalne skamieniałości gąbek. Dowiedz się więcej

Kościół św. Katarzyny w Gdańsku

Tuż przy wejściu do tej świątyni widoczna jest płyta szarego wapienia z okresu ordowickiego, Dowiedz się więcej z potężnymi skamieniałości łodzikowców. Niektóre z przypominających strzały muszli tych zwierząt mają nawet kilkadziesiąt centymetrów długości!

Kościół św. Józefa w Gdańsku

W posadzce świątyni widoczne są płytki wykonane z następujących kamieni dekoracyjnych:

Kościół św. Jakuba w Gdańsku

W posadzce tego kościoła widoczne są liczne skamieniałości morskich gąbek, pochodzące z jury, a więc okresu, w którym na lądach królowały dinozaury.

Konkatedra greckokatolicka pw. św. Bartłomieja i Opieki Najświętszej Bogurodzicy w Gdańsku

W brązowych płytkach posadzki świątyni, wykonanych z dewońskiego wapienia z okolic Kielc, widoczne są liczne okrągłe, owalne i nieregularne skamieniałości gąbek z grupy stromatoporoidów. Zwierzęta te budowały w okresie dewońskim strukturę przypominającą dzisiejsze rafy barierowe. W płytkach widoczne są również fantazyjne, białe kształty - są to przekroje przez muszle wielkich małży. Dowiedz się więcej o tych skałach

Polskokatolicki kościół Bożego Ciała w Gdańsku

W posadzce wykonanej z dewońskiego wapienia pochodzącego spod Kielc Przeczytaj więcej o tych skałach można zaobserwować bardzo liczne skamieniałości gąbek z grupy stromatoporoidów. Szkielety tych zwierząt mają bardzo zróżnicowany kształt:

liczne są okazy gałązkowe, które tworzyły falujące łąki w płytkich lagunach ukrytych za barierą rafową; w posadzce mają one kształt wąskich rurek (o średnicy poniżej centymetra), prostych lub powyginanych, często połamanych,

łatwo można też zaobserwować okrągłe, owalne lub nieregularne zarysy masywnych gąbek, które przybierały kształt kopuły i rosły w nieco głębszych miejscach, wystawionych na silniejsze falowanie.

Galeria Bałtycka w Gdańsku

Jedyny obiekt na trasie, który nie jest zabytkiem. Posiada on jednak wspaniałe posadzki wykonane z jasnych wapieni okresu jurajskiego z okolic Kielc. Dowiedz się więcej Widoczne są w nich liczne skamieniałości gąbek (okrągłe zarysy o grubych ścianach poprzebijanych porami), a także wspaniałe, zwinięte muszle amonitów.

Bazylika archikatedralna w Gdańsku-Oliwie

W bazylice widoczne są bardzo liczne i zróżnicowane skamieniałości. Najstarsze z nich mają znacznie ponad 400 milionów lat!

Szaro-czerwona posadzka naw oraz transeptu i ambitu świątyni wykonana jest z wapienia z okresu ordowickiego, pochodzącego ze szwedzkiej wyspy Olandii. Dowiedz się więcej o tych skałach W płytkach ułożonych w szachownicę widoczne są liczne skamieniałości łodzikowców, przypominające swym kształtem strzały. To najstarsze skamieniałości bazyliki. Są też bardzo duże - niektóre z nich osiągają kilkadziesiąt centymetrów długości.

W kaplicy św. Krzyża widoczne są jasne płytki wykonane z wapienia jurajskiego. Przeczytaj więcej Widoczne są w nim skamieniałe muszle amonitów, ślimakowato zwinięte, a także owalne przekroje przez szkielety gąbek.

Niektóre progi wykonane są z jasnego wapienia sylurskiego, Przeczytaj więcej o tych skałach który stanowi właściwie skamieniałą rafę, z bardzo licznymi, owalnymi szczątkami masywnych gąbek. Z reguły są one słabo dostrzegalne, gdyż nie odróżniają się kolorem od tła skalnego.

Przechodząc do klasztoru można zaobserwować posadzki wykonane z brunatnych wapieni okresu dewońskiego. Dowiedz się więcej W nich również widoczne są skamieniałości masywnych gąbek, a także szczątki małży i koralowców.

Budynek dworca Gdynia Główna

W czarnych płytach znajdujących się w posadzkach i na ścianach budynku dworca Gdynia Główna Dowiedz się więcej o tej skale widoczne są jasne plamy - skamieniałości gąbek:

niektóre z nich mają kształty zbliżone do kopuły, inne są nieregularne,

można również zaobserwować płyty wypełnione robakowatymi kształtami - to gąbki w kształcie gałązek, które zasiedlały płytkie laguny w ciepłym, niemal równikowym morzu, zalewającym w okresie dewońskim tereny dzisiejszej Polski.

Czarne wapienie, którymi ozdobiono wnętrza gdyńskiego dworca powstały 375 milionów lat temu.

Kolegiata Świętej Trójcy w Wejherowie

Posadzki świątyni wykonane są z dobrze przeszlifowanych płyt z ordowickiego wapienia ze szwedzkiej wyspy Olandii. Dowiedz się więcej o tej skale Jasne strzały widoczne w płytkach to skamieniałości łodzikowców. Są to najstarsze skamieniałości, jakie można obserwować w zabytkach Trójmiasta. Liczą sobie blisko 450 milionów lat!

Sanktuarium Pasyjno-Maryjne w Wejherowie

Kościół pod wezwaniem św. Anny kryje w sobie posadzkę wykonaną z:

Jak wyglądają skamieniałości z budynków Trójmiasta?

Zobacz zdjęcia najważniejszych skamieniałości, które można zaobserwować w budynkach Gdańska, Gdyni oraz Wejherowa. Obejrzyj rekonstrukcje zwierząt, które pozostawiły nam te pamiątki sprzed milionów lat!

Łodzikowce

Białe plamy o nieszablonowym kształcie widoczne w posadzkach wykonanych z dewońskiego wapienia z Bolechowic koło Kielc to nie czaszki małych zwierząt (takie skojarzenia niekiedy budzą), ale przekroje przez muszle wielkich małży z okresu dewonu, a więc sprzed około 375 milionów lat! Skamieniałości takie są szczególnie liczne w kościołach św. Bartłomieja w Gdańsku oraz św. Anny w Wejherowie.

Szerokość zdjęcia to około 10 cm.

Tak wygląda kompletna skamieniałość dużego małża z okresu dewońskiego, należącego do rodzaju Megalodon (nie należy go mylić z rekinem z gatunku C. megalodon). W płytach skał wapiennych widoczne są losowe przekroje przez muszle takich właśnie zwierząt. Okaz na zdjęciu ma około 8 cm długości.

Skamieniałości tych zwierząt widoczne są w jasnych wapieniach okresu jurajskiego, które oglądać można między innymi w posadzkach Archikatedry Oliwskiej, a także kościołów św. Jakuba w Gdańsku oraz św. Anny w Wejherowie. Gąbki widoczne są w nich w postaci losowych przekrojów przez ich szkielety.

Najłatwiej jest rozpoznać przekroje poprzeczne do kielicha: gąbki widoczne są w takim przypadku w postaci okręgów lub owali z grubymi ścianami, w których zaznacza się perforacja (można zauważyć liczne pory przebijające gąbkę). Tak grubych ścian nie mają inne skamieniałości, natomiast gąbki masywne z okresu dewońskiego nie miały kielicha.

Tak wygląda rekonstrukcja kielichowatej gąbki (rys. Jakub Kowalski). Takie zwierzęta (to nie są rośliny!) porastały dno morza, które pokrywało Polskę około 160 milionów lat temu, a także w okresie od około 90 do 70 milionów lat temu.

Bazylika Mariacka w Gdańsku

W posadzce świątyni znajdują się:

Posadzka jest silnie zużyta, ale mimo to dostrzegalne są w niej bardzo liczne skamieniałości.

Kościół św. Jana w Gdańsku

Doskonale wypolerowana posadzka tego kościoła wykonana jest między innymi z czerwonych i szarych wapieni z wyspy Olandii, tworząca wzór szachownicy i zawierająca liczne skamieniałości łodzikowców.

Progi świątyni wykonano z kolei z wapieni okresu sylurskiego, które zawierają bardzo liczne, owalne szkielety skamieniałych gąbek.

Kościół św. Józefa w Gdańsku

W posadzce tej świątyni można dostrzec liczne skamieniałości gąbek znajdujące się w ciemnych ( dewońskich) oraz w jasnych ( jurajskich) wapieniach.

Konkatedra greckokatolicka pw. św. Bartłomieja i Opieki Najświętszej Bogurodzicy w Gdańsku

W brązowych płytkach posadzki świątyni, wykonanych z dewońskiego wapienia z okolic Kielc, widoczne są liczne okrągłe, owalne i nieregularne skamieniałości gąbek, a także fantazyjne, białe kształty - są to przekroje przez muszle wielkich małży. Zwierzęta te budowały w okresie dewońskim strukturę przypominającą dzisiejszą rafę barierową Australii. Teren Polski znajdował się wówczas niedaleko równika!

Galeria Bałtycka

Jedyny obiekt na trasie, który nie jest zabytkiem. Znalazł się on jednak w przewodniku ze względu na piękne posadzki wykonane z jasnych wapieni okresu jurajskiego z okolic Kielc. Skały te powstały w morzu zalewającym teren Polski w czasach, gdy na lądach królowały dinozaury. W płytkach wapienia można zobaczyć skamieniałości:

zwiniętych muszli amonitów,

gąbek, które widoczne są w postaci okrągłych i owalnych przekrojów, z widocznymi ścianami przebitymi przez liczne pory,

rzadsze są przypominające strzały skamieniałości belemnitów.

Budynek dworca Gdynia Główna

Czarne płyty znajdujące się w posadzkach i na ścianach budynku dworca Gdynia Główna to wapień z Dębnika - jeden z najpiękniejszych polskich kamieni ozdobnych, nazywany niekiedy (niepoprawnie) „czarnym marmurem". To z niego wykonane są wnętrza katedry na Wawelu. Ten piękny kamień liczy sobie około 375 milionów lat, a widoczne w nim jasne plamy to skamieniałości gąbek:

niektóre z nich mają kształty zbliżone do kopuły, inne są nieregularne,

można również zaobserwować płyty wypełnione robakowatymi kształtami - to gąbki w kształcie gałązek, które zasiedlały płytkie laguny w ciepłym, niemal równikowym morzu, zalewającym w okresie dewońskim tereny dzisiejszej Polski.

Sanktuarium Pasyjno-Maryjne w Wejherowie

Kościół pod wezwaniem św. Anny kryje w sobie posadzkę wykonaną z:

Bazylika świętego Mikołaja w Gdańsku

Jedno najpiękniejszych stanowisk ze skamieniałościami, jakie ulokowane jest w zabytkach Gdańska. W posadzce tej świątyni można zobaczyć:

duże, białe płyty wykonane z wapienia sylurskiego z Gotlandii, zawierające bardzo liczne, owalne i okrągłe skamieniałości gąbek z grupy stromatoporoidów; znajdują się one głównie w południowej nawie,

w południowej nawie znajdują się się również mniejsze płytki wykonane ze starszych o kilkadziesiąt milionów lat czerwonych wapieni z wyspy Olandii; zawierają one niewiele skamieniałości łodzikowców; uszkodzone płytki zastąpione są wapieniami dewonu, opisanymi w następnym punkcie,

w kruchcie i nawie głównej znajdują się pięknie wypolerowane płytki wykonane z brązowych wapieni dewonu; widoczne są w nich liczne skamieniałości gąbek, a także koralowców,

Kościół św. Katarzyny w Gdańsku

Niedaleko wejścia do świątyni widoczna jest duża płyta wapienia z okresu ordowickiego, zawierająca duże skamieniałości łodzikowców. Niektóre z muszli tych zwierząt, przypominających kształtem strzałę, osiągają nawet kilkadziesiąt centymetrów długości!

Kościół św. Jakuba w Gdańsku

Jurajska posadzka - zbudowana z płyt wapiennych pochodzących z czasów, gdy na Ziemi królowały dinozaury - zawiera liczne skamieniałości morskich gąbek. Można je rozpoznać po kolistym lub owalnym zarysie oraz grubych, poprzebijanych porami ścianach.

Polskokatolicki kościół Bożego Ciała w Gdańsku

Świątynia, w której można doskonale zaobserwować skamieniałości zwierząt, które 375 milionów lat temu budowały w okolicach dzisiejszych Kielc strukturę podobną do rafy barierowej Australii. Szczególnie liczne są gałązkowe gąbki, które tworzyły falujące łąki w płytkich lagunach, a także kopulaste, masywne gąbki zasiedlające głębsze i mniej spokojne części dawnej rafy. To wspaniały dowód na to, że teren Polski znajdował się niegdyś w niskich szerokościach geograficznych, czyli blisko równika, w miejscu, gdzie mogły powstawać budowle rafowe.

Bazylika archikatedralna w Gdańsku-Oliwie

W bazylice widoczne są bardzo liczne i zróżnicowane skamieniałości. Najstarsze z nich mają znacznie ponad 400 milionów lat!

W kaplicy św. Krzyża widoczne są jasne płytki wykonane z wapienia jurajskiego. Widoczne są w nim skamieniałe muszle amonitów oraz gąbki.

Niektóre progi wykonane są z jasnego wapienia sylurskiego - skamieniałej rafy sprzed ponad 420 milionów lat, z licznymi, owalnymi szczątkami masywnych gąbek.

W klasztorze można zaobserwować posadzki wykonane z brunatnych wapieni dewonu. W nich również widoczne są skamieniałości masywnych gąbek, a także szczątki małży i koralowców.

Kolegiata Świętej Trójcy w Wejherowie

Posadzki świątyni wykonane są z dobrze przeszlifowanych płyt z ordowickiego wapienia ze szwedzkiej wyspy Olandii. Jasne strzały widoczne w płytkach to skamieniałości łodzikowców. Są to najstarsze ślady życia, jakie można obserwować w zabytkach Trójmiasta. Liczą sobie blisko 450 milionów lat!

Co dalej?

# data[].attributes.attachment_link.description
Zobacz też taki sam przewodnik po skamieniałościach w zabytkach Poznania Zabytki Trójmiasta kryją w sobie bardzo odległą historię. Liczoną nie w setkach, ale w milionach lat. Ich posadzki i ściany często wyłożone są naturalnym kamieniem pochodzącym z kamieniołomów Polski, Szwecji i Niemiec. Te skały powstały miliony lat temu, w dawnych okresach dziejów Ziemi.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Strona zawiera katalog najpopularniejszych i najczęściej spotykanych skamieniałości. Przedstawione tutaj grupy skamieniałości są też najliczniej reprezentowane na giełdach skał i minerałów, a także w muzeach geologicznych.

Katalog skamieniałości

Do tej pory przygotowane zostały opisy następujących grup skamieniałości:

Co to jest skamieniałość i czym zajmują się paleontolodzy?

Skamieniałość to zachowane w skałach pozostałości organizmów, a także ślady ich życiowej działalności - na przykład tropy, ślady drążenia, żerowania, pełzania. Jeżeli znajdujemy szkielet bądź jego fragment oraz odciski ciała, to są to tak zwane skamieniałości strukturalne. Z kolei wszelkie ślady działalności życiowej zachowane w skałach nazywamy skamieniałościami śladowymi.

Znaleziska paleontologiczne mogą być różnego wieku. Najstarsze ślady życia liczą około 3,5 miliarda lat. Najstarsze skamieniałości znajdowane w Polsce mają niewiele ponad 500 milionów lat. Typowe polskie skamieniałości mają z reguły między 70 a 450 milionów lat.

Znajdowane są też młodsze ślady dawnego życia. Sporo skamieniałości zawierają skały miocenu, liczące około 20-15 milionów lat. Jeszcze młodsze są znaleziska z plejstocenu - między innymi zęby i kości mamutów, które żyły na terenie naszego kraju podczas ochłodzeń, na przedpolu lądolodu skandynawskiego. Nie są to ściśle rzecz biorąc skamieniałości, gdyż nie uległy one procesom fosylizacji, czyli nie zostały przemienione w skałę. Są to wciąż kości, w niewielkim stopniu przeobrażone przez procesy wiodące do powstawania okazów paleontologicznych.

Jeszcze podczas plejstoceńskich zlodowaceń, w trakcie wycofywania się lądolodu, na terenie naszego kraju pojawili się ludzie. I właśnie w tym momencie kończy się domena paleontologii, a zaczyna sfera zainteresowania archeologii. Kości mamutów wykorzystane w jakikolwiek sposób przez dawnych ludzi stają się zabytkami. Ich badaniem zajmują się archeolodzy. Szczątki dawnych organizmów, niekoniecznie w pełni obróconych w kamień, ale nie mających żadnego związku z działalnością człowieka to materiał naukowy paleontologów. Niektóre z tych okazów są niemal współczesne. Wielu paleontologów analizuje bowiem zagadnienia związane ze zmianami klimatycznymi zachodzącymi w ciągu ostatnich kilku tysięcy lat. Jeżeli wykorzystywane przez nich szczątki organizmów nie noszą na sobie bezpośrednich śladów działalności ludzkiej, to wciąż pozostają one w orbicie zainteresowań paleontologów. Archeologia to natomiast nauka o historii człowieka rozumnego, jego przeszłości, kulturze i rozwoju społecznym.

Jak powstają skamieniałości?

Skamieniałości tworzą się w wyniku działania procesów fosylizacyjnych. Fosylizacja powoduje zachowanie szczątków martwego organizmu w zapisie kopalnym, czyli skałach, a często powoduje również zastąpienie substancji budujących szkielety i tkanki za pomocą minerałów (zarówno kryształów, jak i bezpostaciowych cząstek), co powoduje tak zwane „skamienienie" pozostałości organizmów żywych.

Niemal zawsze jedynym śladem pozostającym w skale po martwym zwierzęciu jest jego szkielet. Miękkie tkanki zachowują się bardzo rzadko, ulegając rozkładowi. Dlatego też rośliny są stosunkowo rzadsze w zapisie kopalnym, nie licząc ich drobnych i bardzo odpornych nasion oraz pyłków. Najczęściej zachowują się szczątki organizmów morskich. Na lądach działają intensywne procesy wietrzenia i erozji, w wielu miejscach powodujące niszczenie przypowierzchniowych warstw osadu. Utrudnia to zachowanie się szczątków w postaci skamieniałości. Wyjątek stanowią obszary, gdzie dochodzi do bardzo szybkiego obniżania się terenów lądowych - mówiąc fachowo, ma tam miejsce intensywna subsydencja. Taka sytuacja panowała w głębokich zapadliskach górskich w karbonie. Dzięki szybkiemu obniżaniu się ich dna powstały bogate złoża węgla kamiennego, w których często znajdowane są szczątki roślin lądowych.

Szczątki organizmów żywych oraz ślady ich działalności życiowej zachowują się w stanie kopalnym w bardzo zróżnicowany sposób:

1. Jako szkielety z zachowanymi odciskami lub pozostałościami części ciała. To bardzo rzadki rodzaj skamieniałości. Aby mogły one powstać organizm musi zostać przysypany osadem natychmiast po śmierci. Może do tego dojść na przykład w wyniku opadu popiołu wulkanicznego podczas erupcji wulkanu, albo po osunięciu się fragmentu dna morza, grzebiącego zwierzęta i rośliny żyjące na dnie. W takiej sytuacji w skale znajdowane są szkielety razem z odciskami ciała - niekiedy tak dokładnymi, że paleontolodzy badają dzięki nim strukturę mięśni i zawartość żołądków. Skamieniałości tego typu są bardzo cenne, a zawierające je stanowiska znajdują się z reguły pod ścisłą ochroną. Takie miejsca bywają często określane niemiecką nazwą Fossil-lagerstätte - magazyn skamieniałości.

2. Jako szczątki szkieletów oraz twardych części roślin (pni, nasion). To najczęstsza sytuacja. Dochodzi do niej wówczas, gdy martwy organizm spoczywa przez pewien czas na dnie morza, jeziora, rzeki lub na lądzie, a jego ciało ulega powolnemu rozkładowi. Szkielet może zostać w tym czasie uszkodzony przez padlinożerców, wodę, wiatr lub mróz. W efekcie po przysypaniu osadem zachowaniu ulegają pojedyncze fragmenty szkieletu (na przykład kości), a nawet tylko ich części. Zdecydowanie najbardziej kompletnymi skamieniałościami są pozostałości tych grup bezkręgowców, których szkielet składa się z nielicznych elementów (na przykład małże, ślimaki, niektóre głowonogi). Szczątki kręgowców są natomiast znajdowane z reguły w postaci pojedynczych kości, fragmentów czaszek, zębów.

3. Tylko jako ślady działalności życiowej, czyli jako tak zwane skamieniałości śladowe. Są to między innymi ślady żerowania w miękkim jeszcze osadzie, przed jego zamianą w litą skałę w wyniku tak zwanych procesów lityfikacji, ślady kroczenia, pełzania, a także koprolity (skamieniałe odchody) oraz wypluwki.(niestawiony pokarm wydalany otworem gębowym). Często jest to jedyna pamiątka po organizmach, które nie posiadają twardego szkieletu. Ich ciała rozkładają się po śmierci i nie mają szansy na zachowanie się w zapisie kopalnym. Jednak ślady ich kroczenia, pełzania lub poszukiwania pokarmu mogą stać się skamieniałościami.

Stopień zachowania szkieletów zwierząt lub twardych części roślin (punkt 2 powyższej listy) jest również bardzo zróżnicowany. Najczęstsze sytuacje to:

1. Zachowanie kompletnego fragmentu szkieletu (muszli, kości). Substancja budująca ten szkielet może zostać zachowana, ale często zostaje zastąpiona minerałami wytrącającymi się z roztworów przepływających przez tworzące się skały. Szczególnie piękne i znane są zwłaszcza skamieniałości drewna zastąpionego przez krzemionkę, czyli dwutlenkiem krzemu. Fragmenty skrzemieniałych pni drzew znajdowane są także w południowej Polsce.

2. Zachowanie fragmentu elementu szkieletowego. Muszle mogą ulec pokruszeniu podczas transportu przez wodę. Kości są uszkadzane przez padlinożerców. Częstymi znaleziskami są więc niekompletne szczątki fragmentów szkieletowych. Należy jednak odróżnić ten przypadek od równie częstej sytuacji, w której skamieniałość jest wprawdzie kompletna, ale w większości ukryta w skale i trudna do wypreparowania.

3. Szkielety mogą zostać wypełnione przez osad lub kryształy minerałów. Powstaje wówczas tak zwana ośródka. Jest ona skamieniałością, nawet jeśli same elementy szkieletowe zostaną później zniszczone. Często dzieje się tak w przypadku muszli małży, ślimaków, amonitów i ramienionogów. Mogą one zostać później zniszczone. Jeśli jednak osad znajdujący się wewnątrz, w miejscu ciała zwierzęcia, stanie się litą skałą zachowującą wewnętrzny kształt muszli, to takie znalezisko będzie skamieniałą ośródką.

4. W niektórych przypadkach po muszli nie zachowuje się żaden ślad, a pustka w skale zajmowana wcześniej przez szkielet oraz ciało zwierzęcia zostaje w całości wypełniona osadem. Jeżeli stanie się litą skałą, to również będzie on ośródką. Taką skamieniałość nazywany jednak ośródką zewnętrzną - dla podkreślenia, że jest to wypełnienie nie tylko miejsca, w którym znajdowało się ciało zwierzęcia, ale całej przestrzeni zajmowanej przez ciało i szkielet. Na zewnętrznej powierzchni takich znalezisk widoczne są niekiedy odciski pierwotnej ornamentacji muszli (stąd stosowany również termin ośródka urzeźbiona). Takie ośródki są naturalnymi odlewami dawno wymarłych zwierząt.

5. Odciski. Nierzadko elementy szkieletowe lub skamieniałości śladowe nie zachowują się, na przykład ulegając rozpuszczeniu w tworzącej się skale. Jeżeli zostały jednak wcześniej przysypane osadem (na przykład piaskiem lub pyłem), to pozostaje po nich negatywowy odcisk ich zewnętrznej powierzchni. Takie znaleziska również są skamieniałościami, noszącymi nazwę odcisków (odlewów zewnętrznych).

6. Przekroje przez skamieniałości widoczne na powierzchni skały. Niewypreparowane skamieniałości często zaznaczają się na powierzchni skały tylko w postaci przekrojów. Często w taki sposób zachowane są muszle małży i ramienionogów, a także pancerze trylobitów. Przekroje te mają postać długich, zakrzywionych linii, często zbudowanych z mikroskopijnych kryształków węglanu wapnia, odcinających się na tle otaczającej skały. Wyglądają one niepozornie i łatwo je przeoczyć. Są to zarazem jedne z najczęściej spotykanych w Polsce szczątków zwierząt sprzed milionów lat, i to od nich warto rozpocząć karierę poszukiwacza skamieniałości.

Techniki pobierania skamieniałości

Pierwsze okazy paleontologiczne, stanowiące zaczątek kolekcji, znajdujemy najczęściej przypadkowo, podnosząc je po prostu z ziemi. Gdy jednak zaczynamy świadome poszukiwanie skamieniałości, skał lub minerałów, to koniecznie należy zastosować się do kilkunastu zasad, które uczynią pracę w terenie bezpieczniejszą i zgodną z prawem.

Znajdując skamieniałości należy zawsze zapamiętać i zapisać dokładne miejsce ich pochodzenia. Zalecane jest nawet ustalenie dokładnego położenia okazu w ścianie skalnej, jednak dla początkującego paleontologa może to stanowić problem (naturalne warstwowanie skał ułatwiające powtórne zlokalizowanie pobranej próbki nie zawsze jest czytelne). Jak najdokładniejsze zapisanie miejsca znalezienia skamieniałości ma tak duże znaczenie, ponieważ ułatwia ono rozpoznanie okazu. Paleontolog nierzadko potrafi w przybliżeniu rozpoznać okaz, nawet nie mając dokładnych zdjęć, jeżeli tylko wie, skąd ten okaz pochodzi.

Zdecydowanie należy unikać kopania w ziemi, nawet gdy właściciel terenu wyraża na to zgodę. Efektowne skamieniałości mogą leżeć wprost na powierzchni, a przy tym są one niekiedy w naturalny sposób częściowo wypreparowane i stosunkowo łatwe do odnalezienia. Wykonywanie wkopów prowadzi natomiast do niszczenia roślinności, psuje estetykę terenu, a także naraża innych na niebezpieczeństwo (wykopy poszukiwaczy są niezabezpieczone, nie zawsze widoczne, a także grożą zawaleniem). Kopanie w ziemi w poszukiwaniu okazów może też zostać zakwalifikowane jako prowadzenie robót górniczych, które należy wykonywać tylko posiadając odpowiednią koncesję.

Poszukiwanie okazów na terenie prywatnym, w tym w czynnych kamieniołomach oraz kopalniach odkrywkowych, wymaga zgody właściciela. Po uzyskaniu zgody na wejście na teren zakładu górniczego lub przemysłowego należy zapoznać się z obowiązującymi przepisami BHP i stosować się do nich.

Znaleziska archeologiczne to nie skamieniałości! Szczątki ceramiki, narzędzia wykonane z krzemienia lub kości są zabytkami, a nie okazami geologicznymi. O ich znalezieniu należy powiadomić archeologów, zaprzestając przy tym samodzielnych poszukiwań na stanowisku.

Pracując w kamieniołomie lub u podnóży ścian skalnych i skałek trzeba unikać podchodzenia w bezpośrednie sąsiedztwo ścian - mogą z nich spadać odłamki. Nie należy wchodzić na wysokie skały bez asekuracji. Nie wolno pracować powyżej innych ludzi. Mogą oni zostać trafieni odłamkami skał.

Skały należy rozbijać młotkiem geologicznym lub murarskim. Nie wolno rzucać odłamkami skalnymi o inne kamienie. Odpryski mogą spowodować poważne skaleczenia. Niekiedy okazy są twardo osadzone w litej skale, a ich wydobycie wymaga odseparowania większego fragmentu skalnego wzdłuż istniejących szczelin i spękań. W takiej sytuacji trzeba dopomóc sobie przecinakiem. Nie należy uderzać jednym młotkiem o drugi (oba mogą się zniszczyć) ani uderzać z całej siły młotkiem w skałę w pobliżu skamieniałości. Okaz może ulec zniszczeniu!

Jeżeli jakiś okaz jest trudny do wydobycia ze ściany skalnej, to lepiej go pozostawić. Zbyt uporczywe wysiłki mające na celu jego wykucie często kończą się całkowitym zniszczeniem skamieniałości, która czekała na swego znalazcę długie miliony lat.

Pęknięte okazy warto zabrać ze sobą. Fragmenty skamieniałości często można skleić za pomocą bezbarwnej, dwuskładnikowej żywicy epoksydowej. Nie dotyczy to okazów znalezionych na przykład w karbońskim węglu, które są bardzo delikatne.

Dbaj o bezpieczny ubiór. Dobre buty o twardej i grubej podeszwie, sięgające ponad kostkę z reguły okazują się niezbędne. Kask i okulary ochronne również mogą się przydać, jeśli zamierzamy pracować u stóp skał i ścian kamieniołomów lub rozbijać fragmenty skalne.

Szukaj tam, gdzie da się znaleźć skamieniałości. Geolodzy dzielą skały na trzy grupy - osadowe, magmowe i przeobrażone. Skamieniałości mogą zawierać skały należące wyłącznie do pierwszej z tych grup. Są nimi najczęściej piaskowce oraz mułowce, a także wapienie. Podstawowe informacje dotyczące rozpoznawania skał znajdują się w następnym rozdziale.

Unikaj prób „preparowania" skamieniałości w terenie, za pomocą młotka. Lepiej zabrać ze sobą nadmiar skały niż zniszczyć okaz. Skamieniałości należy zawinąć w papier, żeby uniknąć zniszczenia podczas transportu. Ocieranie się fragmentów skalnych jeden o drugi powoduje często brzydkie zarysowania i może prowadzić do zniszczenia ładnych, ale delikatnych okazów.
Jak rozpoznać skały, w których mogą znajdować się skamieniałości?

Jak odróżnić wapienie i piaskowce, zwierające często skamieniałości, od bardzo częstych skał magmowych i przeobrażonych? Wapienie są stosunkowo miękkimi skałami i można je bezproblemowo zarysować kluczem lub scyzorykiem. Skały magmowe i przeobrażone (określane zbiorczym mianem skał krystalicznych) są z reguły o wiele twardsze, gdyż najczęściej spotykanymi w nich minerałami są kwarc i skalenie, o wiele twardsze od węglanu wapnia (minerału kalcytu) budującego wapienie.

Piaskowce również zbudowane są z kwarcu, jednak w wielu przypadkach po potarciu palcem ich powierzchni będą się od nich oddzielać drobne ziarna piasku. Piaskowce są bowiem piaskiem, który uległ procesowi lityfikacji, zamieniającym go w litą skałę. Niektóre bardzo twarde rodzaje piaskowca nie kruszą się. Warto wówczas obejrzeć je pod lupą i sprawdzić, czy skała składa się z okrągłych ziarenek, czy z wielobocznych kryształów. Okazy zbudowane z kryształów, często wielobarwnych, należą z reguły do grupy skał magmowych i przeobrażonych.

Istnieją wyjątki od tej zasady, jednak pozwala nam ona w prosty sposób odnaleźć piaskowce i wapienie potencjalnie zawierające skamieniałości. Skały osadowe są generalnie mniej atrakcyjne pod względem wizualnym. Wapienie nierzadko są szare lub białe. Piaskowce mają bardziej zróżnicowane, jednak z reguły monotonne, barwy.

# data[].attributes.attachment_link.description
Strona zawiera katalog najpopularniejszych i najczęściej spotykanych skamieniałości. Przedstawione tutaj grupy skamieniałości są też najliczniej reprezentowane na giełdach skał i minerałów, a także w muzeach geologicznych. Do tej pory przygotowane zostały opisy następujących grup skamieniałości: Skamieniałość to zachowane w skałach pozostałości organizmów, a także ślady ich życiowej działalności - na przykład tropy, ślady drążenia, żerowania, pełzania.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
​ Fossils​ are the remains or traces of organisms that lived long ago and have been preserved. One fascinating and often beautiful kind of fossil is a ​ carbon film fossil ​, or carbonized or compression fossil, that preserves an organism's remains in a two-dimensional pattern.

TL;DR (Too Long; Didn't Read)

Carbon film fossils are carbonized two-dimensional remains of organisms that were exposed to great pressure over long periods of time. Carbon film fossils can often preserve information about the original organism's shape, features and evolutionary placement.

Both paleontologists and geologists use fossils to help determine what life and geology were like in the distant past. Through the remains of plants and animals from long ago, a picture of life at that time emerges. The fossilized organism might retain features such as leaves, stems, bones, teeth or other remains that can help categorize it and its family tree.

Geologists benefit from fossil discoveries by being able to use them for dating the rocks around them. Paleobotanists have learned about ancient forests that no longer exist in many parts of the world from the evidence that carbon film fossils, in particular, have left behind in coal deposits.

Many kinds of fossils form, depending on what occurred after an organism died and what environment they were in. Different types of fossils include mold and cast fossils, permineralization or petrified fossils, replacement or recrystallization fossils, compression or carbon film fossils, trace fossils and frozen fossils.

A dead organism's shape is retained as sediment fills in its cavities for ​mold and cast fossils​. ​Permineralization fossils​ form when minerals seep into spaces in the organism, making a sort of internal cast and petrifying it (turning it to stone). This process often occurs with wood (hence, ​ petrified​ wood) or bone. ​ Replacement​ occurs when all organic material in the organism is replaced by other minerals; this is sometimes called ​ recrystallization ​.

​ Trace fossils​ contain no part of the original organism but rather a trace of it, such as a footprint in sediment. Burrows are also preserved in this manner; these trace fossils provide useful information about where organisms lived and the size of their body parts, such as feet. ​ Frozen fossils ​ are those organisms that are completely encased in ice, such as mammoths; often, such fossils preserve internal organs, which would not be possible in other forms of fossilization.

​ Carbon film fossils, ​ also called compression or carbonization fossils, represent another fossil that gives valuable information. So, what exactly are these fossils, and how were they formed?

Carbon film fossils are also called ​ compression fossils​ or ​ carbonized fossils​. Carbonized fossils can often be found near coal seams. The term ​ carbonization ​ refers to the process of something being changed into carbon.

The remains of an organism were exposed to tremendous pressure over time, such as being buried under sediments beneath a seafloor. This process is called ​ compression​, which, in addition to pressing something together, also means its size and volume are reduced. Once the remains are pressed, eventually, many of its components are siphoned away, such as hydrogen, nitrogen and oxygen. This leaves a carbon film or residue behind in a thin layer on a rock that is two-dimensional.

A carbon film imprint of an organism in flattened form remains with carbon film fossils, yet many features of that original organism can be seen on this form of fossil. For example, researchers can easily discern the stems and leaves of plants and even glean cellular information from the fossils.

While it is not uncommon to find plant fossil films, it is less common to find animal remains that are as well preserved in this fashion. Typically, these are invertebrate animals like insects. Recently, scientists discovered a carbon film fossil of an arthropod brain from over 500 million years ago in China. Scientists used the two-dimensional brain remains to help classify the arthropod into an appropriate evolutionary branch.

With carbon film fossils, scientists have a "snapshot" of life from ancient times. With this, they can help you understand how life on Earth changed over time and how the Earth itself has changed. This aids in understanding humanity's own roles and interactions on Earth today.

# data[].attributes.attachment_link.description
​ Fossils​ are the remains or traces of organisms that lived long ago and have been preserved. One fascinating and often beautiful kind of fossil is a ​ carbon film fossil ​, or carbonized or compression fossil, that preserves an organism's remains in a two-dimensional pattern.

# data[].attributes.body
Ss are to make an exhibition of their works done during the trip. On the trip they will produce pictures using light sensitive paper and some objects they find during the trip. They need to study how to obtain a good picture using this low sensitive paper.
The problem I may have is to get enough interest from the students. But this early photography technique inspired many artists later, too. The choice of materials to study and a well designed worksheet should help me achieve good results with students.

# data[].attributes.headline
Analysis of classroom implementations – 4th Example

# data[].attributes.subject
Analysis of classroom implementations – 4th Example

# data[].attributes.body
Consider the experiment in this section. It contains simple and easy to access ingredients, it can be easily implemented in the classroom and it connects scientific knowledge with real life situations. Can you think of any other similar exercises where, with minimum of resources, students can benefit from a full inquiry situation? Post your proposals below!

# data[].attributes.body
Analysis of classroom implementations – 3rd Example - What did you think of the activities and the strategies employed by the teachers? What did you find useful? What can you use with your students?

# data[].attributes.headline
2.6. Tips and advice from successful practitioners

# data[].attributes.subject
2.6. Tips and advice from successful practitioners

# data[].attributes.body
1. Choice of subject - interesting for students, connected with their life; their ideas, their desires... 2. The experimental project or design are best for investigative processes 3.Question as challenge or mystery
- clarify and formulate with the students Design with the help of questions HOW? WHO? WHAT? HOW MUCH? WHEN? WHERE? WHY? WHAT FOR? 4. Organize work:- groups, space, materials to be used, 5. Atmosphere of trust and mutual respect - code in an interesting form like acrostic 6. Define tasks and priority - multiply the points for the importance of the task by the points for urgency 7. Time and organization - learn procedure 8. Ask questions that lead to productive answers. - Students first have own questions and opinions which stimulate others to a group discussion - you can have a debate on some controversial views or based on  incomplete knowledge and see how students think about the issue. This can help to formulate a good question and make students curious to find solutions.9. Ask students what they think about the answers of others then ask the whole group10. Learn boosting creativity techniques - even from business world like brainstorming; then evaluate responses 11. Design Phase - which elements must be studied and then testing factors. Students must understand that only one factor should vary at a tim12. Must have a Control experiment and repeat the experiment several times - they learn about errors and have to decide what to observe; they also learn that failure or lack of observation is also the result to be included in the report - it is also important for analysis and conclusion13. How can you compare with initial hypothesis? Do you need to refolmulate hypothesis or have another experiment? Make clear distinction between observation and analysis. Ask Ss to write their findings, all that attracted their attention and to COME BACK to initial question, not to be distracted 14. Evaluate - organize EXPO to show the findings, publish films, use social media,

# data[].attributes.body
1. What was the aim of the final revision?

# data[].attributes.body
1. Why do you think it’s important that students were asked to make their own general conclusion from video/text?

# data[].attributes.body
What can you say about the activity evaluation (from the point of view of general study-skills and later Chemistry)?

What do you think about students‘ hypotheses? Would the hypotheses of your students be different?

# data[].attributes.body
What was the teacher’s role while students worked?

What was the students’ role during their work?

# data[].attributes.body
How can you motivate your students at the beginning of the class?

What can be the reason for equipment not being written in the lab record?

Why should students start with tasks 2 – 3 – 4? *

# data[].attributes.body
1. Teacher repeats some findings by students and asks questions to help formulate conclusions. 2. T Encourages students to be more precise and to take notes with numbers and procedures 3. Goes from group to group and observes the process but does not criticize the students 4. Reminds students the task 5. T does not give answers but informs that maybe later Ss can find other solutions.
I often use these strategies myself. I give students enough time to think

# data[].attributes.headline
2.1. Why is it important to reflect on our implementations?

# data[].attributes.subject
2.1. Why is it important to reflect on our implementations?

# data[].attributes.body
Important questions from self-reflection tool

Consult the self-reflection tool presented above and select 1-2 questions which you think are particularly important to yourself and your classroom practice. Share them with your colleagues in this Padlet, expressing also WHY you think they are important!

# data[].attributes.headline
1.6 How to create inquiry-based learning questions (OPTIONAL)

# data[].attributes.subject
1.6 How to create inquiry-based learning questions (OPTIONAL)

# data[].attributes.attachment_link.title
1.7 The observation - Clementine exercise

# data[].attributes.body
What is the investigation path you followed? How did you reach an answer and what was the process? Compare your answers to other solutions – was your inquiry path linear?

# data[].attributes.body
I had to use my own sugar solution with glucose

I didn’t have balloons, so I used gloves and cut off the fingers

The fingers were not identical, it was also impossible to place them on my measuring cups in the same way

I “dissolved” the dry yeast i some water to make it easier to measure the same amount of yeast

I put the same amount of yeast solution into each cup - I used a syringe

I put subsequently 10 - 15 - 20 - 25 - 30 milliliters of glucose solution to the cups

Problems

I added sugar to yeast not at the same time

I covered the cups not at the same time

My balloons were too tight

The space left in the cup was not the same, so there was less space for gas

And the air in the "ballons" .. how much was there

# data[].attributes.body
Revisited Hypothesis

# data[].attributes.body
- Fruit - a rotter fruit left
- insufficient pasteurisation
- preservatives not mixed well
- jars not cleaned, some yeast or bacteria might have started their work
- the water in the air might put some dry bacteria to life
- jars were not closed well ...

prep A - the content of the jar looks fermented, the process is going on
prep B - the content is untouched

# data[].attributes.body
Think of some ways to compare the two fruit preparations (let us call the one on the left of your screen preparation A and the one on the right preparation B). Formulate several hypotheses that could possibly explain the observed differences between fruit preparations A and B, one week after opening. Post your hypotheses in this Padlet.

# data[].attributes.body
Confucius said: "Tell me and forget, show me and remember, involve me and I understand", we can say that the last part of this statement is the essence of inquiry-based learning. Inquiry implies involvement that leads to understanding. In addition, engaging in learning involves having skills and attitudes that allow you to seek resolutions to issues and problems as you build new knowledge.
Through the process of inquiry, individuals construct much of their understanding of the natural and human worlds. The inquiry implies a "need or want to know" premise. The inquiry does not seek so much the right answer - because it often does not exist - but rather seeks appropriate resolutions to questions and problems. For educators, the survey implies an emphasis on the development of inquiry skills and the creation of thoughtful attitudes or thinking habits that will allow individuals to continue the pursuit of knowledge throughout life.
That is why, in my perspective, Inquiry Based Learning is so important in the learning process of our students and takes into account what is defined in the Student Profile of the 21st century.

# data[].attributes.body
What’s “Why”?

I think it’s important to experience inquiry as an adult learner:

-          To raise motivation and interesting  in all players of knowledge (teacher and students together);

-          To put in real relationship students and teacher to discovery new solutions into a problem;

-          To make student an active investigator and “builder of new knowledge” and the teacher an adult learner;

-          To work together and to know a collaborative learning methodology;

-          To put out some mistake about a situation and to compare these ideas with the real situation;

-          To include every student who can make a “why”, linking this “why” with his life and underground;

-          To care to take time to experience and to take data answering himself inquiries;

-          To be creative and to have divergent opinion about an problem;

-          To know students and to plan according to what they need;

-          To connect what I need student to learn and what they want to learn

... My first steps on ...INQUIRY

# data[].attributes.body
Personally, I am a firm believer in providing inquiry activities to students. This belief is reaffirmed by the experience of wonder I myself go through when participating in an inquiry activity. Recently I participated in an inquiry activity regarding Pythagoras theorem whereby students (and in this case, me too) come to a conscious realization about the derivation of the formula. I was so impressed and having understood the derivation of formula the whole concept made more sense. I am sure students had a more meaningful learning experience than just being delivered the formula and asked to remember it. I am also currently working a leader in my school for a CPD programme to promote the use of IBL in Maths and Science. As a starter activity I decided to present the teachers (from a Maths and Phsyics background) with the opportunity to decide whether objects where living, non-living or never alive and what criteria they were using to make this selection. They could not come to an agreement about a humanoid robot and fire and their thought process through discussion was really interesting! This activity helped them realize the potential inquiry has to result in a meaningful learning experience. Therefore, I am of the opinion that if we as teachers and adults do not experience inquiry learning then, we are less likely to believe in its power and potential and ultimately less likely to provide such activities to our students.

# data[].attributes.headline
Importance of experiencing inquiry - Why do you think it is important to experience inquiry as an adult learner?

# data[].attributes.subject
Importance of experiencing inquiry - Why do you think it is important to experience inquiry as an adult learner?

# data[].attributes.body
Science projects offered by some organizations are lead by them. I believe that to understand better the process of learning and design a good science inquiry activity, I, as an adult learner, should experience it by myself. I practice experiential learning and teaching, so it seems  the best to start.

# data[].attributes.body
My name is Grażyna. I am a primary English and Art teacher in Warsaw, Poland

# data[].attributes.body
Even though I teach English, I am interested in other subjects and I try to give meaningful purpose for learning a foreign language to my students. This is why I prepare and participate in many projects and give them opportunity to cooperate with peers in other countries. And now it is the subject of science that I am most interested in.