# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wieczna Tułaczka - blog dla górskich wariatów

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zielone błonia pod Grunwaldem były świadkiem jednej z większych bitew średniowiecza. Często pojawia się też hasło „ostatnia wielka bitwa średniowiecza", a to ze względu na to, że pod Grunwaldem rycerze walczyli tradycyjnie - czyli na miecze, kopie, topory czy kusze. Artyleria nie odgrywała jeszcze wtedy większej roli.

Dziś słynną bitwę upamiętnia granitowy pomnik oraz obelisk z jedenastoma stalowymi masztami, które nawiązują do proporców poszczególnych chorągwi. Nieopodal znajduje się kamienny amfiteatr z makietą, ukazującą położenie wojsk przed walką.

Pod amfiteatrem zbudowano pawilon mieszczący Muzeum Grunwaldzkie, które prezentuje eksponaty związane z bitwą. Liczne plansze przybliżają historię wojny polsko-krzyżackiej i samej potyczki pod Grunwaldem. Teksty na planszach nie są za długie, okraszone są cytatami z kronik oraz licznymi fotosami i naprawdę w ciekawy sposób przedstawiają przyczyny oraz skutki grunwaldzkiej bitwy. Najfajniejsza jest kolekcja średniowiecznego uzbrojenia nad którą rozpostarte są chorągwie poszczególnych jednostek wojskowych. Na ekranach możemy obejrzeć pokazy multimedialne ukazujące kolejne etapy bitwy. Od wtorku do niedzieli muzeum wyświetla też różne filmiki, oczywiście o tematyce grunwaldzkiej - szczegóły na muzealnej stronie.

czynne jest codziennie w godz. 9.30 - 18.30 w terminie od 10 kwietnia do 30 września.Bilety kosztują 10 zł normalny, 8 zł ulgowy, 23 zł rodzinny (2+2), wstęp jest wolny w poniedziałki. Szczegółowe informacje znajdziecie na stronie

W miejscu, z którego prawdopodobnie dowodził król Jagiełło postawiono pomnik z ciosów granitowych. Ciekawostką jest, że do budowy użyto materiałów z wysadzonego przez hitlerowców Pomnika Grunwaldzkiego w Krakowie.

Na polach grunwaldzkich odnajdziemy również ruinę kaplicy z 1411 roku. Została ona zbudowana dla uczczenia pamięci poległych, najprawdopodobniej w miejscu śmierci wielkiego mistrza. W 1414 roku kaplica została zniszczona, ale wkrótce powstała nowa - już murowana. W kaplicy mieścił się słynący z cudów obraz Matki Boskiej, do którego ściągały tłumy pielgrzymów (także z Polski). W wyniku reformacji w XVI wieku, księża katoliccy musieli opuścić kaplicę, która od tamtego okresu zaczęła popadać w ruinę. W 1720 roku władze pruskie nakazały rozebrać budowlę, aby pozbyć się ciągle przybywających pielgrzymów. Do dzisiaj zachowały się jedynie ruiny.

(w zakładce Inscenizacja - Przydatne Informacje) znajdziecie mapki z trasami dojazdowymi na Grunwald. Pole bitewne znajduje się praktycznie w szczerym polu, ale z dojazdem nie będzie problemu, bo na trasie jest bardzo dużo drogowskazów.

Na tej samej stronie znajdziecie też miejsca noclegowe w okolicy Grunwaldu. Podczas lipcowej inscenizacji, chyba najwygodniej będzie ulokować się na polu namiotowym. W tym roku opłata wynosiła 10 zł za osobę i 10 zł za namiot na dobę. Nowiutki węzeł sanitarny w cenie.

Zdecydowanie najlepiej zaplanować wycieczkę na Grunwald na lipiec, kiedy to odbywa się wielka inscenizacja bitwy.

Najbliższy sklep oddalony jest o około 2-3 kilometry (w Stębarku). Podczas lipcowej imprezy, na błoniach grunwaldzkich, działa mnóstwo różnego rodzaju punktów gastronomicznych.

ATRAKCJE NA GRUNWALDZIE HISTORIA BITWY POD GRUNWALDEM WIELKA INSCENIZACJA BITWY DNI GRUNWALDU 2014

# data[].attributes.attachment_link.description
Zielone błonia pod Grunwaldem były świadkiem jednej z większych bitew średniowiecza. Często pojawia się też hasło „ostatnia wielka bitwa średniowiecza", a to ze względu na to, że pod Grunwaldem rycerze walczyli tradycyjnie - czyli na miecze, kopie, topory czy kusze. Artyleria nie odgrywała jeszcze wtedy większej roli.

# data[].attributes.body
Bitwa pod Grunwaldem

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wynik walnej bitwy stoczonej 15 lipca 1410 roku pod Grunwaldem zaskoczył wszystkich. Nawet ci Polacy, którzy wierzyli w zwycięstwo, nie mogli oczekiwać, że siły Krzyżaków zostaną rozbite w pył i że polegnie cała wierchuszka Zakonu. Zaskoczony był Kraków, zszokowany Malbork. A co z resztą Europy?
Ledwie opadł bitewny kurz, a obie strony konfliktu przystąpiły do zakrojonych na ogromną skalę działań propagandowych. Już nazajutrz po triumfie odniesionym pod Grunwaldem, Władysław Jagiełło zaczął rozsyłać listy z wyjaśnieniami.

Reklama

Pierwsze zaadresowano między innymi do żony władcy Anny Cylejskiej, do arcybiskupa gnieźnieńskiego i biskupa Poznania. Zawierały nie tylko relację z przebiegu starcia, ale też przemyślany komentarz do całej jego otoczki.

Podkreślono, że król Jagiełło wysłuchał przed bitwą mszy świętej, referowano sprawę dwóch mieczy w obraźliwy sposób przekazanych przez wielkiego mistrza i zaznaczono, że Polacy wzięli do niewoli ogromne zastępy nieprzyjacielskich żołnierzy. Nie zabrakło też informacji, iż krzyżacki przywódca nie przeżył starcia.

Władysław Jagiełło w bitwie pod Grunwaldem. Pocztówka z 1930 roku.

List do żony wysłany... do całej Europy

Listy - czy to decyzją dostojników kościelnych, czy też na polecenie samego króla - natychmiast zaczęto kopiować i rozsyłać po Europie. Na pewno trafiły do Bolonii i do Wenecji.

Kolejne epistoły nawet wyraźniej zarysowały polską ocenę sytuacji. Pisano, że to Krzyżacy rozpętali konflikt, dopuścili się występnego ataku na ziemię dobrzyńską i nakielską i od 24 lat stale wyrządzali krzywdy ochrzczonemu królowi Jagielle.

Reklama

Jeden z listów, wysłany do kurii papieskiej, zawierał nawet wzmiankę o tym, jak to Krzyżacy w miesiącach poprzedzających bitwę wykonali ze słomy kukłę polskiego króla, wytarzali ją w błocie, a na koniec - urządzili na niej egzekucję.

Oblegają nas niewierni Saraceni

Własną propagandę prowadzili także rycerze zakonni, choć nie przystąpili do niej tak szybko jak Polacy. Wpierw musieli otrząsnąć się z szoku i powołać nowe, tymczasowe władze. 22 lipca 1410 roku komtur świecki Henryk von Plauen (który wziął na siebie obowiązki wielkiego mistrza, ale jeszcze nim nie był) rozesłał pismo „do ogółu władców chrześcijańskich".

Komtur świecki a następnie wielki mistrz krzyżacki Henryk von Plauen.

Alarmował, że dom główny zakonu, a więc Malbork, został oblężony nie tylko przez Polaków i Litwinów, ale też przez wspierające ich zastępy „niewiernych Saracenów". Żalił się na rzekomo ogromne okrucieństwo wroga. I całą Europę prosił o przysłanie pomocy.

Jego supliki, choć nieco spóźnione, okazały się o wiele skuteczniejsze od polskich relacji z przebiegu bitwy. A skala protestu przeciwko polskiemu triumfowi musiała zaskoczyć nawet pragmatycznego i świadomego własnej pozycji na arenie międzynarodowej Władysława Jagiełłę.

Przeczytaj też: Tajemnica imienia Władysława Jagiełły. Dlaczego wciąż powielamy XIX-wieczny wymysł?

„Poganie i ich pomocnicy". Reakcja Zygmunta Luksemburskiego

Wyjątkowo stanowcza była reakcja króla węgierskiego i wikariusza generalnego Rzeszy Zygmunta Luksemburskiego.

Wieloletni stronnik Krzyżaków nie opuścił ich także w obliczu klęski. O przebiegu bitwy pod Grunwaldem dowiedział się w pierwszych dniach sierpnia 1410 roku. I natychmiast wysłał w tej sprawie wiadomości do przedstawicieli pruskich elit i do Gdańska.

Reklama

Podkreślił w nich, iż wie, że porażka nastąpiła w starciu z „poganami, niewiernymi i ich pomocnikami". Przede wszystkim jednak zapewnił, że wkrótce przybędzie rycerzom zakonnym ze zbrojną pomocą.

Kolejne, nawet ważniejsze pismo wysłał 20 sierpnia 1410 roku do „wszystkich władców i panów, królów, książąt, margrabiów, prałatów, komesów, baronów, burgrabiów, rycerzy, giermków i szlachetnych oraz pozostałych czcicieli Krzyża Chrystusowego i wiernych".

Zygmunt Luksemburski. Król węgierski, a w późniejszym czasie król rzymski i cesarz.

Wzywał ich, by gremialnie pomścili klęskę poniesioną w starciu z „wrogami i prześladowcami Krzyża Chrystusowego i całej religii chrześcijańskiej". I by natychmiast posłali armie do Prus, dla obrony krzyżackiego stanu posiadania.

Czechy, Morawy, Francja i Anglia...

Podobną postawę przyjął król czeski i rzymski Wacław IV. Najpierw przez pośredników, a we wrześniu 1410 roku osobiście zapewnił, że wkrótce zbierze armie i ruszy przeciwko „poganom i niewiernym" prześladującym Zakon. Do deklaracji przyłączył się jeszcze margrabia morawski, Jost.
Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.
Odzew był zresztą dużo szerszy i zaskakująco długotrwały. W rok później, 23 lipca 1411 roku, król Francji Karol VI wprost zagroził Władysławowi Jagielle, że wystąpi przeciw niemu zbrojnie, by zmyć hańbę poczynioną chrześcijaństwu.

24 listopada w obronie Krzyżaków wystąpił też król Anglii Henryk IV. Z poparciem dla nich, a przeciw Polsce napisał do papieża Jana XXIII.

Reklama

Sama kuria w pierwszej chwili również potępiła działania Jagiełły. Ale ponieważ był to okres schizmy w Kościele i ojcu świętemu zależało na utrzymaniu poparcia, to wkrótce zaczął on ganić i Krzyżaków. Wystarczyło, że poselstwo Władysława Jagiełły złożyło mu przysięgę wierności.

Jagiełło „godzien korony cesarskiej"

Kontynent niemal zgodnie stanął po stronie Krzyżaków, biorąc na wiarę doniesienia o pogańskim ataku na zgromadzenie krucjatowe.

Jan Hus jako jeden z nielicznych wysłał Polakom gorące wyrazy poparcia. Na miniaturze - czeski teolog pięć lat później, gdy sam znalazł się w... opałach.

Polskie argumenty trafiały tylko do nielicznych odbiorców. W Pradze zachwycił się nimi rektor uniwersytetu Jan Hus. Pisał, że Bóg słusznie upokorzył Krzyżaków i wyrażał chęć spotkania ze zwycięskim królem. Nie mógł się spodziewać, że już wkrótce sam zostanie uznany za heretyka i w 1415 roku spalony na stosie.

Najmocniejszy głos poparcia nadszedł jednak z Wenecji. Jak pisze prof. Marceli Kosman w książce Krzyżacy w historii i legendzie wieków, władze przeciwnej Krzyżakom republiki „w euforii ogłosiły, że arcychrześcijański ten monarcha [Władysława Jagiełło] bardziej niż którykolwiek inny godzien jest zaszczytu noszenia korony cesarskiej".

Reklama

Deklaracja była podniosła, ale też zupełnie gołosłowna. Bo Wenecjanie nawet nie zająknęli się o możliwej pomocy zbrojnej dla Polski.
Przeczytaj też o jednej z największych zagadek bitwy pod Grunwaldem. Kto naprawdę zgładził wielkiego mistrza Ulricha von Jungingen?
Bibliografia

1. Kosman M., Krzyżacy w historii i legendzie wieków. W 600 rocznicę grunwaldzkiej wiktorii, Wydawnictwo Grado 2010.

2. A. Szweda, Walka dyplomatyczna na arenie międzynarodowej po bitwie grunwaldzkiej [w:] Wojna Polski z Zakonem Krzyżackim w latach 1409-1411, Muzeum Zamkowe w Malborku, 2010.

# data[].attributes.attachment_link.title
Pierwsze reakcje na polskie zwycięstwo pod Grunwaldem. Jak Europa przyjęła sukces Jagiełły?

# data[].attributes.attachment_link.description
Wynik walnej bitwy stoczonej 15 lipca 1410 roku pod Grunwaldem zaskoczył wszystkich. Nawet ci Polacy, którzy wierzyli w zwycięstwo, nie mogli oczekiwać, że siły Krzyżaków zostaną rozbite w pył i że polegnie cała wierchuszka Zakonu. Zaskoczony był Kraków, zszokowany Malbork. A co z resztą Europy?

# data[].attributes.attachment_link.title
FIDKAR - Multiwyszukiwarka dla Komputerowych Baz Bibliotecznych

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Omawianie przebiegu jednego z największych starć średniowiecznej Europy należy rozpocząć od przedstawienia ustawienia wojsk. Mimo iż bitwa pod Grunwaldem została opisana przez liczne źródła, kwestia rozmieszczenia armii na polach grunwaldzkich wciąż budzi kontrowersje. Wynikają one ze sprzecznych informacji na temat trasy przemarszu chorągwi polsko-litewskich spod Dąbrówna pod Grunwald.

Większość historyków przyjmuje, idąc za informacjami zawartymi w Rocznikach Jana Długosza, że Władysław Jagiełło jeszcze przed zdobyciem Dąbrówna rozkazał rozłożyć obóz na południe od miasta, nad Jeziorem Dąbrowskim. Według kronikarza, po zdobyciu i złupieniu miasta wieczorem 13 lipca, wojska pozostały w tym miejscu aż do poranka dnia Rozesłania Apostołów, czyli 15 lipca. Wtedy to armia skierowała się na wschód, na Turowo, a stamtąd skręciła na północ i po kilku kilometrach dotarła w pobliże Jeziora Łubień. Według Długosza król polecił rozstawić tam namiot mający pełnić rolę polowej kaplicy. Zanim rozpoczęła się nakazana przez władcę msza święta, przybyli pierwsi zwiadowcy z wieścią, iż od strony Stębarka nadciąga armia krzyżacka. Władysław Jagiełło zachował zimną krew i nie zrezygnował z udziału w nabożeństwie. Podczas gdy polski władca modlił się, jego armia ominęła od zachodu Jezioro Łubień i zaczęła zajmować pozycje wyjściowe formując front zwrócony ku północnemu zachodowi.

Witold i Jagiełło modlą się przed bitwą pod Grunwaldem (obraz Jana Matejki, 1855 r.)

Część badaczy nie ufa jednak przekazowi Długosza, wskazując, że wcześniejsze i bardziej szczegółowe źródło Kronika konfliktu nie wspomina nic o Jeziorze Łubień, nad którym miała rozbić obóz armia Jagiełły. Wskazują też na fakt, iż według toruńskiego kronikarza 13 lipca król polski stanął obozem niedaleko pól wsi Wierzbica, a zatem na północ od Dąbrówna. Z informacji tej wynikałoby, że wojska polsko-litewskie przybyły na pola grunwaldzkie nie od południa, jak chciał Długosz, lecz od zachodu. W związku z tym oddziały prowadzone przez Jagiełłę zwrócone byłyby po rozwinięciu szyków ku północnemu wschodowi, w stronę Stębarka. Przy takim rozstawieniu wojsk bitwa musiała rozegrać się w pobliżu wsi Grunwald, podczas gdy w ustawieniu omówionym wcześniej starcie toczyło się bliżej Stębarka i Łodwigowa. Na obecnym etapie badań niemożliwe jest jednoznaczne rozstrzygnięcie tej kwestii.

Bez względu na to, jak były rozlokowane wojska, nie ulega wątpliwości, że armia krzyżacka wcześniej stanęła na pozycjach wyjściowych. Po samej bitwie zarzucano dowództwu wojsk Zakonu, że niepotrzebnie zwlekało z atakiem na wojska Jagiełły, które z opóźnieniem formowały szyki. Krzyżacy obawiali się jednak, iż oddziały polsko-litewskie tylko udają nieprzygotowanie, chcąc w rzeczywistości wciągnąć armię Ulricha von Jungingena w pułapkę. Dzięki temu wojska Jagiełły mogły spokojnie rozwinąć szyki i oczekiwać na rozkazy. Ponadto formujące się siły królewskie ochraniało przed atakiem ze strony krzyżackiej kilka (ok. 5) polskich chorągwi. Ponieważ obie armie dowiedziały się o swoim wzajemnym położeniu praktycznie w ostatniej chwili, nie było czasu na przygotowanie tzw. wilczych dołów, do których mieli wpadać pierwsi nadciągający przeciwnicy.

Bitwa pod Grunwaldem: liczebność i organizacja wojsk

Bardzo ważnym zagadnieniem jest liczebności wojsk biorących udział w bitwie. Należy odrzucić fantastyczne informacje dawnych kronikarzy piszących o setkach tysięcy walczących w tym starciu. Jedynym niespornym faktem jest to, iż same tylko wojska polskie (bez litewskich) miały przewagę liczebną nad siłami wielkiego mistrza. Brak rzetelnych danych źródłowych skazuje historyków na stawianie hipotez, przy czym używane są bardzo różnorodne metody szacowania wielkości obu armii. Spore rozbieżności dotyczą liczebności wojsk zakonnych. W literaturze można spotkać informacje, że von Jungingen dowodził pod Grunwaldem siłami liczącymi od 11 do 32 tysięcy zbrojnych. Najnowsze badania wskazują, iż Krzyżacy dysponowali 15 tysiącami zbrojnych. Szacunki co do liczebności armii polskiej wahają się od 11 do 20 tysięcy, przy czym nowsza literatura skłania się jednak ku tej drugiej liczbie. Do tego dochodziły wojska litewskie, które wraz z oddziałami złożonymi z Rusinów, Tatarów i Mołdawian mogły liczyć około 10 tysięcy ludzi.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

# data[].attributes.attachment_link.title
Bitwa pod Grunwaldem, 15 lipca 1410 roku - Histmag.org

# data[].attributes.attachment_link.description
Omawianie przebiegu jednego z największych starć średniowiecznej Europy należy rozpocząć od przedstawienia ustawienia wojsk. Mimo iż bitwa pod Grunwaldem została opisana przez liczne źródła, kwestia rozmieszczenia armii na polach grunwaldzkich wciąż budzi kontrowersje. Wynikają one ze sprzecznych informacji na temat trasy przemarszu chorągwi polsko-litewskich spod Dąbrówna pod Grunwald.

# data[].attributes.attachment_link.description
Jak ukształtowała się sytuacja polityczna, która doprowadziła do bitwy pod Grunwaldem? W jaki sposób przebiegało owo starcie? Na kanale "Kings and Gen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bitwa pod Grunwaldem (15 lipca 1410) - Negatywna odpowiedź króla Władysława Jagiełły na krzyżackie żądania powstrzymania pomocy litewskiej dla powstania na Żmudzi wywołała w sierpniu 1409 wojnę z Zakonem. Po krótkotrwałych walkach zawarto krótki rozejm, który pozwolił obu stronom na przygotowanie się do ostatecznego starcia. Plan polski przewidywał atak na stolicę krzyżacką - Malbork. Na miejsce koncentracji wyznaczono Czerwińsk, gdzie wojska przeprawić się miały przez Wisłę.

Poza oddziałami polskimi liczącymi ok. 20 tysięcy (w tym 18 tysięcy jazdy) w wyprawie uczestniczyły wojska litewsko-ruskie liczące ok. 11,5 tysiąca (w tym 11 tysięcy jazdy) oraz posiłki tatarskie w sile 2 tysięcy. Armia pod dowództwem króla Władysława Jagiełły 9 lipca 1410 roku przekroczyła granicę krzyżacką. Po cofnięciu z przeprawy przez Drwęcę pod Kurzętnikiem Polacy obeszli źródła tej rzeki, aby 15 lipca w okolicy wsi Grunwald, Łodwigowo i Stębark natknąć się na nieprzyjaciela.

Dowództwo nad liczącymi ok. 27 tys. ludzi oddziałami zakonnymi (w tym 21 tys. jazdy) sprawował wielki mistrz Ulryk von Jungingen. Bitwę rozpoczęło uderzenie stojącej na prawym skrzydle lekkiej jazdy litewskiej, która została jednak zmuszona do wycofania się. W czasie starcia ciężkozbrojnych Krzyżacy zdołali rozproszyć prawe skrzydło wojsk polsko-litewskich, ale dzięki waleczności pułków smoleńskich i wojsk koronnych stojących w centrum i ich wsparciu przez Jagiełłę oddziałami odwodowymi udało się przetrzymać krytyczny moment.

Wracające z pościgu za Litwinami grupy krzyżackie zostały rozbite, a odwody polskie użyte następnie do dalszej walki. Niepowodzeniem zakończył się manewr poprowadzony przez wielkiego mistrza, który na czele dużego oddziału próbował wyjść przez prawe skrzydło polskie na tyły wojsk Jagiełły. Grupa ta została otoczona i w większości wycięta. Podobny los spotkał oddziały krzyżackie na lewym skrzydle polsko-litewskim. W ostatniej fazie bitwy zdobyto rozłożony pod wsią Grunwald zakonny obóz.

Bitwa zakończyła się całkowitym sukcesem wojsk polsko-litewskich. Po stronie krzyżackiej zginęło ok. 18 tys. ludzi, a 14 tys. dostało się do niewoli. Zginęła cała starszyzna zakonna, z mistrzem Ulrykiem na czele. Zwycięstwo grunwaldzkie miało szczególne znaczenie moralne i prestiżowe, załamało bowiem ostatecznie mit niepokonanego Zakonu.

Autor hasła:

Dr hab. Piotr Wróbel - historyk mediewista. Kierownik Zakładu Historii Powszechnej Średniowiecznej Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Autor prac „Dubrownik w latach 1358-1526. Organizacja przestrzeni" oraz „Krzyż i Półksiężyc. Zachodnie Bałkany wobec Turcji w latach 1444-1463″.

Źródło:

Powyższe hasło ukazało się pierwotnie w publikacji książkowej Bitwy polskie. Leksykon (Wydawnictwo Znak 1999) przygotowanej przez wykładowców Uniwersytetu Jagiellońskiego: Tomasza Gąsowskiego, Jerzego Ronikiera, Piotra Wróbla i Zdzisława Zblewskiego.

Dowiedz się więcej o bitwie pod Grunwaldem:

„Pycha jest gorsza od skromności" - powiedział podobno Władysław Jagiełło, patrząc na ciało wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego, Ulryka von Jungingena. Jeszcze kilka godzin wcześniej oskarżani o arogancję wrogowie byli jednak o krok od zwycięstwa. Czy mogli wygrać?

Na pierwszy rzut oka można odnieść wrażenie, że Jagiełło nie znał, albo przynajmniej nie rozumiał rycerskich obyczajów. Czy honorowy gest - gdy podarowano mu dwa nagie miecze - niesłusznie odczytał jako popis pychy?

Przez setki lat to wcale nie Grunwald ogniskował pamięć o Krzyżakach. Najbardziej wrogo o Zakonie nie myśleli zresztą Polacy, ale... zamieszkali w Rzeczypospolitej Niemcy.

Batalia z Krzyżakami z 15 lipca 1410 roku wcale nie rozegrała się w miejscu, które do tej pory powszechnie uważano za pole bitwy. O swoich ustaleniach na ten temat 24 kwietnia opowie profesor Sven Ekdahl, który od lat...

Średniowieczne pole bitwy to wrzaski walczących, rżenie przerażonych koni, rzeka krwi, odcięte kończyny i rozpłatane ciała. Obraz iście dantejski, ale nie mniej okrutny można było znaleźć tuż obok - w polowym lazarecie, gdzie śmierć była mniej chwalebna, ale...

Przegapiona szansa? Zwycięstwo z którego nie wyciągnięto żadnych korzyści? Brytyjski profesor historii Robert Frost jest zupełnie innego zdania. Patrząc z dystansu stanowczo stwierdza: wielki triumf pod Grunwaldem zmienił dzieje Europy.

Grunwald, Kircholm, Kłuszyn... świetne zwycięstwa. Szkoda tylko, że w polskiej świadomości noszą łatkę zmarnowanych. Uważamy, że walczący wówczas Polacy byli wprawdzie bitni i odważni, ale też trochę ciamajdowaci, nie potrafiący postawić kropki nad i. Czy słusznie obrażamy naszych...

Każde dziecko wie, że już Jan Długosz pisał o wielkiej bitwie stoczonej 15 lipca 1410 roku pomiędzy wsiami Grunwald i Tannenberg. Mogłoby się więc wydawać, że temat tego dziejowego starcia na stałe wrył się w pamięć Polaków. Nic...

# data[].attributes.attachment_link.description
Bitwa pod Grunwaldem (15 lipca 1410) - Negatywna odpowiedź króla Władysława Jagiełły na krzyżackie żądania powstrzymania pomocy litewskiej dla powstania na Żmudzi wywołała w sierpniu 1409 wojnę z Zakonem. Po krótkotrwałych walkach zawarto krótki rozejm, który pozwolił obu stronom na przygotowanie się do ostatecznego starcia. Plan polski przewidywał atak na stolicę krzyżacką - Malbork.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bitwa pod Grunwaldem była jedną z najwspanialszych wiktorii w dziejach polskiego oręża i jedną z największych bitew średniowiecznych. Do dzisiaj jej historia i przebieg wspominane są przez kolejne pokolenia Polaków.

Oblężenie kończy się fiaskiem
- Jeśli spojrzymy na dalszy rozwój wypadków, to można powiedzieć, że bezpośrednie skutki bitwy dla strony polskiej nie odpowiadały tej wielkiej wiktorii. Po bitwie pod Grunwaldem armia polsko-litewska ciągnie pod Malbork, stolicę wielkich mistrzów Zakonu Krzyżackiego i przez prawie dwa miesiące ją oblega. Oblężenie kończy się fiaskiem, a przyczyniły się do tego m.in. zjawiska związane ze stroną higieniczną i zdrowotną oblegających i obleganych - mówi prof. Igor Kąkolewski, dyrektor Centrum Badań Historycznych PAN w Berlinie.

Doszło bowiem do epidemii biegunki, która spowodowała najpierw odwrót Litwinów, a kilka dni później oddziałów polskich. - Jak twierdził obrońca Malborka, wkrótce wielki mistrz Zakonu Krzyżackiego Heinrich von Plauen, gdyby tylko armia polska pozostała jeszcze przez 15 dni pod murami, załodze zamku malborskiego zabrakłoby zapewne żywności. Obrońcy cierpieli również z powodu ostrej biegunki. Te 15 dni, których zabrakło, zaważyły na losach całej wielkiej wojny z Zakonem Krzyżackim - tłumaczy prof. Igor Kąkolewski.

Osoby nieobecne na II Zlocie na Zamku Czocha zachęcamy do zapoznania się z wykładem Jarosława Maleckiego o Wielkiej...
Opublikowany przez Muzeum Bitwy pod Grunwaldem Poniedziałek, 13 stycznia 2020

Obciążenie budżetu Zakonu Krzyżackiego
Kilka miesięcy później - w 1411 roku - podpisano I pokój toruński, dzięki któremu Litwa zyskała Żmudź, a Polska Ziemię Dobrzyńską.

- Te niewielkie nabytki terytorialne (...) zupełnie nie odpowiadają wielkiej wiktorii grunwaldzkiej. Być może należałoby zwrócić uwagę na inne postanowienia układu pokojowego w Toruniu z 1411 roku. Mianowicie na zapis, w który Zakon Krzyżacki zobowiązywał się do wypłacenia olbrzymiego odszkodowania za straty wojenne i wykup jeńców (...). To z kolei w dłuższym okresie bardzo obciążało budżet państwa Zakonu Krzyżackiego w Prusach, a to powodowało zwiększony ucisk podatkowy poddanych Zakonu Krzyżackiego w Prusach, czyli świeckiego rycerstwa i mieszczaństwa - opowiada prof. Igor Kąkolewski.

Wspomniany zapis doprowadził do długofalowych kłopotów państwa zakonnego. W 1440 roku doszło do powstania Związku Pruskiego, który zrzeszał świeckie rycerstwo i mieszczaństwo oraz z czasem wybuchu wojny trzynastoletniej w latach 1454-1466. - Wojna pomiędzy Koroną Polską a Zakonem Krzyżackim była poprzedzona powstaniem stanów świeckich Związku Pruskiego przeciwko władzy zakonnej - słyszymy.
***
Prowadziła: Katarzyna Kobylecka

Gość: prof. Igor Kąkolewski (dyrektor Centrum Badań Historycznych PAN w Berlinie)

Data emisji: 10.07.2020

DS

# data[].attributes.attachment_link.title
Czy Polacy mogli lepiej wykorzystać wiktorię pod Grunwaldem?

# data[].attributes.attachment_link.description
Bitwa pod Grunwaldem była jedną z najwspanialszych wiktorii w dziejach polskiego oręża i jedną z największych bitew średniowiecznych. Do dzisiaj jej historia i przebieg wspominane są przez kolejne pokolenia Polaków. Oblężenie kończy się fiaskiem - Jeśli spojrzymy na dalszy rozwój wypadków, to można powiedzieć, że bezpośrednie skutki bitwy dla strony polskiej nie odpowiadały tej wielkiej wiktorii.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wtorkowy poranek 15 lipca 1410 roku był chłodny. Po całonocnej ulewie pozostał tylko niewielki deszcz. Wiatr był na tyle silny, że zrezygnowano z rozstawienia królewskiego namiotu kaplicznego. Na trzeci sygnał trębacza, 40-tysięczna armia polsko-litewska dosiadła koni i ruszyła polnymi drogami na wschód.Piętnastokilometrowy marsz prowadził przez płonące wsie, podpalone przez straż przednią. Minięto Jankowice i Gardyny. Stąd wojsko zakręciło na północ, by przez Turowo i Browinę dotrzeć do położonego nad jeziorem Łubień Ulnowa. Dochodziła godzina ósma. Deszcz przestał padać, zza chmur wyszło słońce. Król Władysław Jagiełło zdecydował się na postój. Na wzgórzu u południowego skraju jeziora czeladź obozowa zajęła się rozstawianiem królewskiego namiotu, bowiem Jagiełło każdy dzień rozpoczynał od wysłuchania mszy.

Otoczone lasem jezioro nie było widoczne z oddali. Porastający wzgórze las oraz sąsiadujące z nim zadrzewione wzniesienia nie pozwalały na głębsze wejrzenie w przedpole. Jeszcze przed mszą ubezpieczenia doniosły, że od zachodu zbliżają się główne siły krzyżackie. Król przyjął tę wieść ze spokojem. Zanim zagłębił się w modlitwie, nakazał zaalarmować wojska oraz wysłać kilka chorągwi pod dowództwem marszałka Zbigniewa z Brzezia, by uchwyciwszy kraniec lasu i obserwowały poczynania Krzyżaków.

Spokój króla nie był udawany. Zgodnie z planem wojny ustalonym z wielkim księciem litewskim Witoldem podczas zjazdu w Brześciu Litewskim w grudniu 1409 roku, planowano połączenie armii polskiej i litewskiej oraz wyruszenie wprost na krzyżacką stolicę, Malbork. Prawdziwym zamiarem nie było obleganie tej potężnej twierdzy, lecz zmuszenie przeciwnika do stoczenia walnej bitwy. Oczekiwana bitwa właśnie nadchodziła.

Przyjęty w Brześciu plan kampanii zakładał starcie generalne. Dotąd wojny Polski z Zakonem miały charakter ograniczony. Do pierwszej z nich doszło na początku XIV wieku, 80 lat po sprowadzeniu Zakonu na ziemie polskie. Począwszy od przybycia Krzyżaków w 1226 roku aż po zajęcie przez nich Pomorza Gdańskiego w roku 1309, Zakonu nie uważano za wroga. Zgodnie z oczekiwaniami księcia Konrada Mazowieckiego, Krzyżacy ujarzmili Prusów, uwalniając Mazowsze od najazdów kłopotliwych sąsiadów z północy.

Przyszłość pokazała, że zwalczanie Prusów z pomocą Krzyżaków było jak przysłowiowe gaszenie ognia benzyną. W miejsce konglomeratu plemion, u północnej granicy Polski wyrosło scentralizowane państwo o zasobnym skarbcu i dużych zdolnościach mobilizacyjnych. Samych braci-rycerzy w Zakonie Krzyżackim nie było więcej niż 1500. Jeśli jednak doliczymy do nich służących Zakonowi współbraci, miejscowe rycerstwo zobowiązane do służby wojskowej, najemników i zagranicznych gości, to zdolność mobilizacyjna Zakonu sięgała kilkunastu tysięcy ludzi. Co więcej, Zakon miał ambitne plany poszerzania swych posiadłości. Już w XIII wieku, zanim jeszcze opanowano w całości kraj Prusów, Krzyżacy uzyskali monopol w dziele nawracania na chrześcijaństwo pogańskich Litwinów. Rzecz jasna chodziło o nawracanie z bronią w ręku, jak przystało na zakon rycerski.

W 1309 roku Zakon wystąpił przeciw atakującym Gdańsk Brandenburczykom interweniując na prośbę wiernych Władysławowi Łokietkowi obrońców miasta. Odpędziwszy najeźdźców, zakonnicy zajęli miasto i gród, a 13 listopada dokonali rzezi obrońców i mieszczan. Rok potem Zakon zajął całe Pomorze Gdańskie, a wielki mistrz przeniósł się na stałe z Wenecji do Malborka.

W ten sposób rozpoczął konflikt polsko-krzyżacki o Pomorze. Wojna z lat 1327-1332 oraz kilkakrotne procesy między Polską a Zakonem nie przyniosły rozstrzygnięcia. Biorąc pod uwagę siłę Zakonu król Kazimierz Wielki zdecydował się zawrzeć z Krzyżakami pokój w Kaliszu w 1343 roku. Na jego mocy Pomorze pozostawało przy Zakonie jako „wieczysta jałmużna".

Sytuacja zmieniła się radykalnie po unii polsko-litewskiej zawartej w 1385 roku. Litwa schyłku XIV wieku nie była już niewielkim państwem. Dzięki ekspansji na tereny księstw ruskich stała się rozległym państwem wręcz imperium, o powierzchni 600 tys. km kw, kilkakrotnie przekraczającej powierzchnię Polski, nie mówiąc już o terytorium Zakonu. Oficjalnie pogańska, miała Litwa pod swą władzą licznych prawosławnych poddanych, których nie zmuszano do porzucenia chrześcijaństwa. Rosnąca potęga Litwy była neutralizowana przez Zakon dzięki wykorzystaniu rywalizacji między potomkami księcia Giedymina. Zaangażowanie Litwinów na wschodzie powodowało, że rycerze zakonni wspierani przez cudzoziemców przybywających by walczyć z poganami, pustoszyli północną część kraju.

Konflikt polsko-krzyżacki wszedł w nową fazę, gdy w 1401 roku doszło do porozumienia Witolda z Jagiełłą, kończącego wieloletni konflikt między nimi. Choć pierwsze powstanie na rządzonej przez Krzyżaków Żmudzi, które wybuchło w 1401 roku zostało stłumione, następny konflikt był nieuchronny. Rządzący Zakonem od 1407 roku wielki mistrz Ulryk von Jungingen szykował się do wojny, o czym świadczą zapasy broni gromadzone w przeddzień wojny przekraczające roczne możliwości produkcyjne całego polskiego przemysłu zbrojeniowego.

Wielka wojna
Gdy w 1409 roku wybuchło kolejne powstanie na Żmudzi, a do Malborka udał się jako polski poseł arcybiskup gnieźnieński Mikołaj Kurowski, wielki mistrz zdecydowany był na wojnę. Gdy Kurowski wdał się w ustną sprzeczkę z von Jungingenem, ten skorzystał z okazji i wypowiedział wojnę. Wkrótce potem, w końcu 1409 roku, siły krzyżackie zajęły przygraniczną ziemię dobrzyńską. Jak zwykle, nie oszczędzano ani przeciwnika, ani ludności cywilnej. Największym ciosem okazało się zdobycie Bydgoszczy, opanowanej dzięki zdradzie mieszczan. Miasto odzyskano szturmem w październiku 1409 roku, po czym Władysław Jagiełło zgodził się na rozejm do zachodu słońca 24 czerwca 1410 roku.

Tymczasem trwały przygotowania polsko-litewskie. Zimę spędzono rozsyłając wici, uzupełniając szeregi o najemników, kompletując uzbrojenie i polując, by zaopatrzyć armię w żywność na czas kampanii. A wojska spodziewano się niemało. Dziś ocenia się liczebność rycerstwa polskiego pod Grunwaldem na 20 tys., podczas gdy pod litewskimi 40. chorągwiami stanąć mogło około 10 tys. ludzi. Mowa tu tylko o konnych wojownikach, a należy do tego dodać przecież obsługę taborów i czeladź obozową. Wielka armia mogła liczyć i 40 tys. ludzi. Siły krzyżackie zmobilizowane na wojnę ocenia się na nieco ponad 20 tys., z czego część rozrzucono po zamkach wzdłuż Wisły.

Koncentracja Małopolan i rycerstwa Rusi Czerwonej miała miejsce w Wolborzu w czerwcu 1410 roku. Stąd ruszono na Czerwińsk, gdzie planowano połączenie sił z rycerstwem wielkopolskim. W tym samym czasie cieśle pod kierunkiem mistrza Jarosława montowali elementy mostu pontonowego, spławionego do Czerwińska z puszczy kozienickiej. Przeprawa armii przez szerokie na 500 metrów koryto Wisły trwała trzy dni. 2 lipca wojska polskie połączyły się w sąsiedztwie klasztoru kanoników regularnych z siłami mazowieckimi i Litwinami. Wielki mistrz długo nie chciał przyjąć do wiadomości wyolbrzymionych wieści o „powietrznym moście" zbudowanym przez Polaków. Chcąc nie chcąc, von Jungingen musiał w końcu przygotować się na marsz sprzymierzonych wzdłuż wschodniego brzegu Wisły. Nadal jednak nie wiedział czy celem Jagiełły jest tylko ziemia dobrzyńska, czy też zamierza on wtargnąć w głąb państwa zakonnego.

7 lipca siły polsko-litewskie zatrzymały się na trzydniowy postój w położonym u granicy krzyżackiej Bądzynie. 9 lipca przekroczono granicę Prus Krzyżackich pod Lidzbarkiem. Na szerokim polu, król nakazał rozwinąć sztandary i odmówił uroczystą modlitwę. Pisze kronikarz Jan Długosz, którego ojciec brał udział w sławetnej bitwie:
„Wziąwszy do rąk swoich chorągiew wielką, na której wyszyty był misternie orzeł biały z rozciągnionymi skrzydłami, dziobem rozwartym i koroną na głowie, jako herb i godło całego królestwa polskiego, przy rozwinięciu jej ze łzami w oczach taką wyrzekł modlitwę:

Ty, któremu wiadome są wszystkich serc tajemnice, wprzódy jeszcze niżeli w myśli powstaną, Boże litościwy! Ty widzisz z Twojej wysokości, że do obecnej, na którą wchodzę, wojny mimowolnie wciągniony, poczynam ją pełen ufności w Twojem i Chrystusa Syna Twego miłosierdziu".

Wojsko zaintonowało „Bogurodzicę". Słuchający śpiewającego króla rycerze mieli podobno łzy w oczach. Zaraz potem rozłożono się obozem niedaleko złupionego właśnie Lidzbarka Chełmińskiego. By przywrócić w szeregach dyscyplinę, Jagiełło nakazał surowo ukarać dwóch Litwinów, którzy zbeszcześcili miejscowy kościół. W obecności wojsk, wielki Witold nakazał ich powiesić. Wyrok wymierzyć mieli sobie sami. Makabryczna ceremonia miała na celu nie tyle przywrócenie dyscypliny we własnych szeregach, ile przebłaganie Boga za grzech. Nie oznaczało to, że w następnych dniach gwałty przeciw ludności ustały. Były wszak normalnym sposobem prowadzenia wojny i zmuszenia przeciwnika do walnej bitwy. Chodziło tylko o to, aby ich nadmiar nie odwrócił przychylności sił niebieskich.

10 lipca wojska polsko-litewskie podeszły pod Kurzętnik, gdzie znajdował się dogodny bród przez Drwęcę. Podchodzono od wschodu. Po tej samej stronie rzeki stał krzyżacki zamek. Na drugim brzegu już od wczoraj gromadziły się główne siły Zakonu z wielkim mistrzem na czele. Forsowanie Drwęcy w obliczu sił krzyżackich byłoby samobójstwem. Następnego dnia rano dano znak do odwrotu i w ciągu jednego, upalnego dnia, armia polsko-litewska pokonując 42 km, oderwała się od przeciwnika.

Po jednodniowym odpoczynku pod Działdowem, ruszono na północ, w kierunku Dąbrówna. To niewielkie, acz umocnione miasteczko, zasłaniało wąski, zaledwie trzystumetrowy, przesmyk między jeziorami Małą i Wielka Dąbrową. Gdyby udało się tamtędy przecisnąć, można by idąc na północ wyminąć źródła Drwęcy i ruszyć na Malbork. Pokonawszy ponad 20 km wojska stanęły pod miasteczkiem 13 lipca przed wieczorem. Po trzygodzinnej walce zdobyto umocnienia. Obrońców wycięto, nie oszczędzono też ludności cywilnej, która zbiegła się do miasta z kilku okolicznych powiatów, szukając w nim schronienia. Na próżno. Okrucieństwo zdobywców nie było przypadkowe. Chodziło o sprowokowanie Krzyżaków do walnej rozprawy zanim jeszcze wojska staną pod Malborkiem. I cel osiągnięto: 14 lipca spędzono w pobliżu wypalonych ruin Dąbrówna. Skoro świt Polacy i Litwini ruszyli na wschód, by o 8 rano dotrzeć do jeziora Tego dnia zapaść musiała decyzja o obejściu jeziora. Skoro świt ruszono w drogę.

Bitwa
15 lipca, około 8, wojska polsko-litewskie stanęły u południowego wybrzeża jeziora Łubień. Od zachodu nadchodzili Krzyżacy. Król wysłuchiwał dwóch mszy, podczas gdy wojska litewskie szykowały się do bitwy na prawym skrzydle, a polskie na lewym i w centrum. Krzyżacy nadeszli od Fryngowa. Między Stębarkiem, Łodwigowem i Grunwaldem rozbili obóz, ubezpieczając namioty powiązanymi przez łańcuchy wozami. Ukrytych w zaroślach sił polsko-litewskich nie było widać.

Wielki mistrz czekał 4 godziny aż sprzymierzeni przystąpią do bitwy. W tym czasie Jagiełło wysłuchał kolejnych mszy, dokonał pasowania na rycerzy, wydał dyspozycje do bitwy, a nawet zadbał o rozstawienie wart z zapasowymi końmi, na wypadek konieczności odwrotu.. Krzyżacy nie zdecydowali się na atak. Nie widząc przeciwnika, bali się zasadzki. Oba wojska rozdzielała licząca około 5 km, pagórkowata przestrzeń. Przez środek pól grunwaldzkich płynął, nieistniejący już dziś Wielki Strumień.

Gdy król kończył swe poranne czynności i zakładał hełm, doniesiono mu o pojawieniu się w polskim obozie dwóch heroldów. Jeden z nich był wysłannikiem cesarza Zygmunta Luksemburskiego, drugi reprezentował księcia szczecińskiego Kazimierza, przebywającego w krzyżackim obozie. Przybysze wręczyli Jagielle i Witoldowi dwa miecze i zadeklarowali gotowość do cofnięcia szeregów krzyżackich, by Polacy i Litwini mogli wyjść na odkryty teren. W całej ceremonii nie byłoby nic nadzwyczajnego, gdyby nie obraźliwe słowa, jakimi przedstawili swe propozycje:

„Wielki mistrz pruski Ulryk" - mówili - „śle tobie i twojemu bratu przez nas, swoich heroldów, te dwa miecze w pomoc do zbliżającej się walki, abyś przy tej pomocy i orężu nie tak gnuśnie i z większą niżeli okazujesz odwagą wystąpił do bitwy; a iżbyś się nie chował w tych gajach i zaroślach, ale na otwartym polu wyszedł walczyć".

Miecze przyjęto, a hardą wypowiedź puszczono mimo uszu. Zapamiętali ją za to historycy, zarówno autor anonimowej Kroniki konfliktu Władysława króla polskiego z Krzyżakami, powstałej krótko po wojnie, jak i Jan Długosz. Zinterpretowali to jako zapowiedź krzyżackiej klęski. Rycerze z czarnymi krzyżami popełniali w ten sposób najcięższy z możliwych grzechów - superbię, czyli grzech pychy.

Skierowany na północny-zachód front polsko-litewski liczył około 3 km szerokości. Wojska stały pogrupowane chorągwiami. A tych było 51 polskich i 40 litewsko-ruskich. Głębokość ugrupowania na lewym, czyli polskim skrzydle, wynosiła zapewne do 3 km, na skrzydle zaś litewskim - 2. Witold pozostał wśród swoich na prawym skrzydle, król Władysław zaś odjechał w towarzystwie niewielkiej chorągwi na pobliski wzgórek, skąd mógł obserwować przebieg wydarzeń.

Dzisiejsze wyobrażenia, każą widzieć bitwę grunwaldzką jako starcie odzianych w zbroje ze stalowych płyt rycerzy. Tymczasem stanowić oni musieli mniejszość. W armii krzyżackiej pełne zbroje płytowe posiadali bracia-rycerze, być może część cudzoziemców. Większość natomiast, stanowili lekkozbrojni, strzelający z kuszy, lub z konia walczący na miecze. W armii polskiej, udział rycerzy z pełnym wyposażeniem była zapewne większy. Być może sięgał nawet 30 proc. wszystkich kombatantów. Owi najlepiej wyposażeni, tworzyli szpicę swych chorągwi, decydującą o jej sile uderzeniowej. Za nimi szła ława lekkozbrojnych, których zadaniem było pogłębianie wyłomów w szeregach przeciwnika.

Około południa obie strony były już w pełni uszykowane, a ich szeregi dzieliła licząca 200-300 metrów przestrzeń. Na środku owej ziemi niczyjej stało sześć potężnych dębów, na których konary wspięli się żądni sensacji widzowie, zapewne z czeladzi obozowej. Na sygnał trąby szeregi sprzymierzonych zaintonowały Bogurodzicę.

Jako pierwsze do szarży ruszyło prawe, litewskie, skrzydło. Trudno orzec czy był to efekt porywczości Witolda, czy też siła obyczaju, nakazującego rozpoczynać bitwę od ataku prawego skrzydła. Krzyżacy dali dwie salwy z bombard, które narobiły nieco huku, ale nie wyrządziły atakującym żadnych szkód. Zaraz potem sami ruszyli do szarży. Zwarciu szeregów towarzyszył zgrzyt słyszalny nawet w oddalonym o 3 km od pola bitwy polskim obozie. Impet Litwinów był tak wielki, że szereg przeciwny cofnąć się miał aż o 800 metrów. Chwilę później zwarły się szeregi lewego skrzydła. Uporczywa walka, toczona w niewielkim, ciepłym deszczu, trwała niespełna godzinę. Po tym czasie lepiej wyposażone wojska krzyżackie zyskały przewagę. Coraz więcej rycerzy litewsko-ruskich uchodziło z pola bitwy, aż wreszcie szyk załamał się i runął w tył. Do dziś trwa spór historyków, czy ucieczka Litwinów była spontaniczna, czy może zaplanowana, by wzorem mongolskim, wciągnąć przeciwnika w pościg, w którym załamie się jego szyk bojowy, co umożliwi eliminowanie pojedynczych wrogów. Wraz z Litwinami uchodzili też niektórzy rycerze polscy z chorągwi uszykowanych w bezpośrednim sąsiedztwie litewskim. Tyły podali nawet czescy najemnicy, skupieni pod chorągwią św. Jerzego, która cofnęła się aż po polski obóz, gdzie zbeształ ich za niegodną postawę podkanclerzy królestwa, ksiądz Mikołaj Trąba. Widać to podziałało, bowiem wkrótce potem Czesi, potępiwszy swego dowódcę, znów znaleźli się w pierwszej linii, w sąsiedztwie polskich oddziałów.

Na lewym skrzydle sytuacja była mniej pomyślna dla Zakonu. Wprawdzie kilka kolejnych szarż prowadzonych osobiście przez wielkiego mistrza przełamywało się przez szyki polskie, ale front stopniowo przesuwał się w kierunku krzyżackiego obozu. Nadzieję na zwycięstwo krzyżackie zabłysła, gdy na moment zniknęła z pola widzenia chorągiew z białym orłem. Mogło to pociągnąć za sobą opłakane konsekwencje, bowiem zwinięcie sztandaru uchodziło za sygnał do odwrotu. Krzyżacy mieli wówczas zaintonować pieśń „Chrystus zmartwychwstał".

Radość okazała się przedwczesna. Chwilę później sztandar podniesiono i bój trwał dalej. Jednocześnie szeregi krzyżackie coraz bardziej przerzedzały się. Widząc to, wielki mistrz zebrał rycerzy z 16 chorągwi i ruszył na ich czele z zamiarem uderzenia w bok wojsk polskich. Początkowo ruszyli na wschód, by ominąwszy polskie prawe skrzydło, zmienić kierunek na południowy. W ten sposób spodziewali się zaskoczyć Polaków, którzy mogliby wziąć szarżujących za powracających na pole bitwy Litwinów.

Atakujący zbliżali się do pagórka, na którym stał król Władysław. Widząc to sekretarz królewski, Zbigniew Oleśnicki pędem dopadł do obserwujących manewry wielkiego mistrza rycerzy chorągwi krakowskiej, błagając ich o pomoc. Ci jednak zignorowali prośby, argumentując, że jeśli wyruszą w kierunku królewskiego pagórka, to ściągną nań uwagę Krzyżaków.
Wielki mistrz i jego ludzie przemknęli obok króla. Podobno sam wielki mistrz okrzykiem herum! herum! zakazał swym rycerzom zbaczania ku nieznacznemu pocztowi polskiemu. Jedynie Łużyczanin Dypold von Kokeritz oderwał się od swoich i ruszył pod górę. Czoła stawił mu osobiście 60-letni Jagiełło i celnie zamierzywszy się kopią, trafił atakującego w twarz. Dogorywającego Dypolda dobił Zbigniew Oleśnicki, przez co starając się w latach późniejszych o godności kościelne, musiał prosić papieża o dyspensę.

Zwarcie chorągwi prowadzonych przez wielkiego mistrza z Polakami zakończyło się klęską Zakonników. Już w pierwszym starciu poległ Ulryk von Jungingen, a wraz z nim większość wielkich urzędników krzyżackich. Do klęski przyczyniło się uderzenie polskiego odwodu w skrzydło atakujących.

Walczące jeszcze szeregi krzyżackie coraz bardziej cofały się w kierunku obozu. Na dodatek, na pole bitwy powracało coraz więcej Litwinów, którzy uderzyli na lewe skrzydło i tyły broniących się jeszcze Zakonników. Dochodziła czwarta popołudniu., gdy walka przemieniła się w bezładną ucieczkę, a ta w rzeź trwającą aż do zapadnięcia zmroku.

Obóz krzyżacki zdobyto szybko. Według Jana Długosza, wystarczył na to zaledwie kwadrans. Znacznie dłużej trwało za to plądrowanie i rzeź obrońców, których nie oszczędzano, bo czeladź obozowa nie przedstawiała wartości jako jeńcy. Plądrowanie trwałoby dłużej, gdyby nie rozkaz królewski, nakazujący natychmiastowe zniszczenie znalezionych w obozie zapasów alkoholu „do którego żołnierstwo po pogromie nieprzyjaciół, znużone walką i skwarem letnim, rzuciło się było z chciwością dla ugaszenia pragnienia; jedni kołpakami, drudzy rękawicami, inni trzewikami nabierali wina i pili. Ale Władysław król polski, obawiając się, aby wojsko upojone winem nie obezwładniało [...] kazał wszystkie beczki porozbijać i wino wypuścić".

Niedobitki krzyżackie, którym udało się uciec spod mieczy wroga, uchodziły traktem na Grunwald, Samin i Fryngowo. Niektórzy natknąwszy się na mokradła, zostali dogonieni i wyrżnięci. Inni, jak znany z buty komtur tucholski Henryk, złapany w odległej o 20 km wsi Elgnowo, zostali przez zwycięzców bezceremonialnie zabici. Podobny los spotkał dwóch innych dostojników Zakonu, komtura Pokarmina, Markwada von Salzbach i niejakiego Szumberga, których Jagiełło wydał Witoldowi. Ten zaś, mający z nimi zadawnione porachunki, kazał ich natychmiast ściąć.

Niektórzy rozbitkowie dotarli do stołecznego Malborka już następnego dnia, niosąc wieść o klęsce. Był wśród nich wielki szpitalnik Werner von Tettingen, z racji urzędu najstarszy teraz dostojnik Zakonu. Stan jego nerwów był jednak tak zły, że podporządkował się komturowi Świecia, Henrykowi von Plauen, który w pośpiechu szykował obronę.

Nad polem bitwy zapadał zmierzch, a wraz z nim rozpętała się burza. Nie było czasu na zbieranie rannych, czy oddawanie konającym ostatniej posługi. Przez całą noc szum deszczu mieszał się z jękami rannych i rzężeniem konających. Zaniedbano nawet dobijanie leżących na pobojowisku, co przy ówczesnym stanie medycyny było jedynym sposobem, by ulżyć ich cierpieniom. Po polu błąkały się jedynie cienie poszukującej łupu obozowej czeladzi.

Nazajutrz, z rozkazu królewskiego, otoczono opieką tych rannych, którzy przetrwali noc i zaczęto poszukiwania znaczniejszych ofiar krzyżackich. Ciało wielkiego mistrza rozpoznano po znalezionym przy nim pektorale. Jego zwłoki, wraz z ciałami kilku najwyższych dostojników odesłano do Malborka na wozach. Innych pochowano w drewnianym kościele w Stębarku. Pospolitych poległych zakopano we wspólnych mogiłach. Kilka lat później Krzyżacy nakazali zebrać szczątki i umieścili je pod wybudowaną na polu kaplicą, po której do dziś pozostała jedynie sterta kamieni.

Liczono jeńców, z których część uwolniono na znak łaski królewskiej, część - w tym niektórych braci zakonnych - odesłano do Polski, by tam czekać na stosowny okup. Straty krzyżackie szacuje się na 8 tysięcy poległych, w tym 203 braci-rycerzy, spośród 250 w bitwie uczestniczących. Łączne straty armii zakonnej, wraz z jeńcami ocenia się na 10-12 tysięcy. Straty polskie nie są znane. Trudno uwierzyć w relację Jana Długosza, który Krzyżakom przypisuje aż 50 tysięcy zabitych, a Polakom zaledwie dwunastu. Wydaje się, że straty litewskie mogły sięgać nawet połowy kontyngentu, polskie zaś były niższe, choć nieznane. Świadczy to, że bitwa miała charakter starcia kawaleryjskiego, złożonego z serii szarż i pojedynków, ale stosunkowo mało krwawego. Do rzezi doszło dopiero po załamaniu się sił krzyżackich i podczas ucieczki.

Po bitwie
Po trzydniowym pobycie na polu bitwy, wojska polsko-litewskie stanęły pod Malborkiem 25 lipca. Oblężenie tej trudnej do zdobycia twierdzy przeciągało się do września, gdy sprzymierzeni, znękani zarazą, musieli odstąpić od walki. W październiku 1410 roku pokonano krzyżacką odsiecz pod Koronowem. W lutym 1411 roku zawarto pierwszy pokój toruński. Na jego mocy Żmudź powracała do Litwy na czas życia Jagiełły i Witolda, a ziemia dobrzyńska do Polski. Ponadto Zakon miał zapłacić wysoki okup za wziętych do niewoli.

Wielka bitwa, wielkie zwycięstwo, niezbyt korzystny pokój. W taki sposób interpretowało postanowienia toruńskie wielu historyków. Nie wzięli jednak pod uwagę, że na polach grunwaldzkich Zakon został złamany i odtąd nie śmiał już wystąpić w walnej bitwie przeciw Polakom. Następne wojny, a właściwie wyprawy przeciw państwu zakonnemu w latach 1414-1422, polegały na plądrowaniu państwa krzyżackiego przez wojska polskie. Nie doszło do wielkich starć, nie zdobyto wielkiej chwały (co wynagrodziły zapewne łupy). Efektem było za to wyczerpanie gospodarcze Zakonu, zmuszające go do nakręcania spirali fiskalizmu, co z kolei zniechęciło do krzyżackich panów ich pruskich poddanych. O ile w roku 1410 zachowali się oni wobec Zakonu lojalnie, o tyle po z górą 40 latach - w roku 1454 - podnieśli bunt i zwrócili się z prośbą o włączenie Prus do Polski. Stało się to faktem, przynajmniej w odniesieniu do Pomorza Gdańskiego i Warmii, dopiero po długich zmaganiach w 1466 roku, na mocy drugiego pokoju toruńskiego.

Zwycięstwo grunwaldzkie uznano w Polsce i na Litwie za przełom w zmaganiach z Zakonem. Już w 1412 roku, dzień 15 lipca uznano za święto państwowe. W kościołach należało odprawiać uroczyste msze. Zachowana do naszych dni, Kronika konfliktu króla polskiego Władysława z Krzyżakami, dotarła do nas właśnie w formie kazania, wygłaszanego podczas owych uroczystych mszy.

prof. Michał Kopczyński

# data[].attributes.attachment_link.title
Bitwa pod Grunwaldem, czyli cztery godziny, które wstrząsnęły Europą

# data[].attributes.attachment_link.description
Wtorkowy poranek 15 lipca 1410 roku był chłodny. Po całonocnej ulewie pozostał tylko niewielki deszcz. Wiatr był na tyle silny, że zrezygnowano z rozstawienia królewskiego namiotu kaplicznego. Na trzeci sygnał trębacza, 40-tysięczna armia polsko-litewska dosiadła koni i ruszyła polnymi drogami na wschód.Piętnastokilometrowy marsz prowadził przez płonące wsie, podpalone przez straż przednią.

# data[].attributes.body
https://www.wojsko-polskie.pl/bitwa-pod-grunwaldem/

# data[].attributes.attachment_link.description
Darmowe, opracowane, pełne teksty lektur, e-booki, audiobooki i pliki DAISY na wolnej licencji.