# data[].attributes.headline
โครงสร้างการเเลกเปลี่ยนเเก๊สเเบบท่อลม

# data[].attributes.subject
โครงสร้างการเเลกเปลี่ยนเเก๊สเเบบท่อลม

# data[].attributes.body
การแลกเปลี่ยนแก๊สของตั๊กแตน ใช้ ระบบท่อลม (tracheal system) โดยอากาศเข้าสู่ร่างกายผ่าน สไปราเคิล (spiracle) และเคลื่อนที่ผ่าน ท่อลม (trachea) ไปยัง ท่อลมฝอย (tracheoles) ซึ่งแผ่ไปถึงเซลล์โดยตรง ออกซิเจนแพร่เข้าสู่เซลล์ ขณะที่คาร์บอนไดออกไซด์ถูกขับออกทางสไปราเคิล ระบบนี้ ไม่ต้องใช้เลือดลำเลียงออกซิเจน และสามารถควบคุมการเปิด-ปิดของสไปราเคิลเพื่อลดการสูญเสียน้ำ

# data[].attributes.attachment_caption
ปลาคาร์ป: ปลาคาร์ปชนิดนี้เช่นเดียวกับสิ่งมีชีวิตในน้ำอื่นๆ มีเหงือกที่ช่วยให้สามารถรับออกซิเจนจากน้ำได้  39.2.1​ พื้นผิวเหงือกที่พับเป็นพื้นผิวขนาดใหญ่เพื่อให้แน่ใจว่าปลาจะได้รับออกซิเจนเพียงพอ การแพร่เป็นกระบวนการที่สารเคลื่อนที่จากบริเวณที่มีความเข้มข้นสูงไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นต่ำจนกว่าจะถึงจุดสมดุล ในกรณีนี้ เลือดที่มีโมเลกุลออกซิเจนความเข้มข้นต่ำจะหมุนเวียนผ่านเหงือก ความเข้มข้นของโมเลกุลออกซิเจนในน้ำจะสูงกว่าความเข้มข้นของโมเลกุลออกซิเจนในเหงือก เป็นผลให้โมเลกุลออกซิเจนแพร่จากน้ำ (ความเข้มข้นสูง) ไปยังเลือด (ความเข้มข้นต่ำ) ในทำนองเดียวกัน โมเลกุลคาร์บอนไดออกไซด์ก็แพร่จากเลือด (ความเข้มข้นสูง) ไปยังน้ำ (ความเข้มข้นต่ำ)

# data[].attributes.headline
การเเลกเปลี่ยนแก๊สเเบบเหงือก

# data[].attributes.subject
การเเลกเปลี่ยนแก๊สเเบบเหงือก

# data[].attributes.body
รูปที่ \(\PageIndex{1}\): การลำเลียงออกซิเจนและเหงือก: ในขณะที่น้ำไหลผ่านเหงือก ออกซิเจนจะถูกถ่ายโอนไปยังเลือดผ่านทางหลอดเลือดดำ 39.2.1

# data[].attributes.headline
โครงสร้างการแลกเปลี่ยนแก๊สของนกแบบปอด

# data[].attributes.subject
โครงสร้างการแลกเปลี่ยนแก๊สของนกแบบปอด

# data[].attributes.body
การแลกเปลี่ยนแก๊สแบบปอดของนกมีลักษณะเฉพาะที่แตกต่างจากสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ทำให้นกสามารถรับออกซิเจนได้อย่างมีประสิทธิภาพมากกว่ามาก ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญสำหรับการบินที่ต้องใช้พลังงานสูง ระบบนี้มีองค์ประกอบสำคัญดังนี้

1. โครงสร้างของระบบทางเดินหายใจของนก

ปอด มีลักษณะเล็กและแน่น ไม่ขยายตัวเหมือนของมนุษย์

ถุงลม (Air Sacs) มีหลายชุด ทำหน้าที่เป็นตัวส่งอากาศไปยังปอด แบ่งเป็น ถุงลมหน้า และ ถุงลมหลัง

หลอดลมและขั้วปอด (Parabronchi) ช่วยให้การไหลเวียนของอากาศเป็นแบบทิศทางเดียว

2. การไหลเวียนของอากาศแบบทิศทางเดียว

นกมีระบบการไหลของอากาศที่ช่วยให้มีออกซิเจนเข้าไปในปอดตลอดเวลา แม้ในช่วงหายใจออก ซึ่งแตกต่างจากมนุษย์ที่อากาศเคลื่อนที่เข้าและออกจากปอดในทิศทางเดียวกัน

# data[].attributes.headline
โครงสร้างแลกเปลี่ยนแก๊สแบบเหงือก

# data[].attributes.subject
โครงสร้างแลกเปลี่ยนแก๊สแบบเหงือก

# data[].attributes.body
*ลักษณะของเหงือก (Gills)

ปลาหมึกมีเหงือก 2 ข้าง ตั้งอยู่ภายในโพรงแมนเทิล (Mantle Cavity) ซึ่งเป็นช่องว่างภายในลำตัว

เหงือกของปลาหมึกเรียกว่า Ctenidium มีลักษณะเป็นแผ่นบาง ๆ มีการพับตัวเพิ่มพื้นที่ผิว เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการแลกเปลี่ยนแก๊ส

มีหลอดเลือดจำนวนมากภายในเหงือก เพื่อรับออกซิเจนจากน้ำและขับคาร์บอนไดออกไซด์ออก

*กระบวนการแลกเปลี่ยนแก๊ส

น้ำจะถูกดูดเข้าไปในโพรงแมนเทิลผ่านช่องเปิด จากนั้นจะถูกดันออกผ่านไซฟอน (Siphon)

ระหว่างที่น้ำไหลผ่านเหงือก ออกซิเจนในน้ำจะกระจายเข้าสู่หลอดเลือดฝอยในเหงือก ขณะเดียวกันคาร์บอนไดออกไซด์จากเลือดจะถูกปล่อยออกสู่น้ำ

ใช้หลักการ แลกเปลี่ยนแก๊สแบบ Counter-current exchange ซึ่งทำให้มีประสิทธิภาพในการรับออกซิเจนได้สูง

กระบวนการแลกเปลี่ยนแก๊สนี้มีประสิทธิภาพสูง เพื่อรองรับความต้องการพลังงานที่สูง เนื่องจากปลาหมึกเป็นสัตว์นักล่าและเคลื่อนไหวอย่างรวดเร็ว

# data[].attributes.headline
โครงสร้างการแลก เปลี่ยนแก๊สของปอด

# data[].attributes.subject
โครงสร้างการแลก เปลี่ยนแก๊สของปอด

# data[].attributes.body
การแลกเปลี่ยนแก๊สในปอดของมนุษย์

การแลกเปลี่ยนแก๊สในปอดของมนุษย์เป็นกระบวนการที่เกิดขึ้นในถุงลมปอด (alveoli) ซึ่งเป็นจุดที่ออกซิเจนจากอากาศเข้าสู่กระแสเลือด และก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จากเลือดถูกปล่อยออกไปยังปอดเพื่อขับออกจากร่างกายผ่านการหายใจออก

กระบวนการแลกเปลี่ยนแก๊ส

1. การหายใจเข้า

อากาศที่มีออกซิเจนเข้าสู่ปอดผ่านทางเดินหายใจ (จมูก → หลอดลม → หลอดลมฝอย → ถุงลมปอด)

ภายในถุงลมปอดมีผนังบางมากและมีเครือข่ายเส้นเลือดฝอยจำนวนมาก

2. การแพร่ของแก๊ส

ออกซิเจนในถุงลมปอดมีความเข้มข้นสูงกว่าในเลือด ดังนั้นออกซิเจนจึงแพร่ผ่านผนังถุงลมเข้าสู่เส้นเลือดฝอย และจับกับฮีโมโกลบินในเม็ดเลือดแดงเพื่อส่งไปยังเซลล์ทั่วร่างกาย

ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่เซลล์ร่างกายผลิตขึ้นจะถูกลำเลียงมากับเลือดดำมายังปอด โดยคาร์บอนไดออกไซด์ในเลือดมีความเข้มข้นสูงกว่าภายในถุงลมปอด ทำให้แพร่ออกสู่ถุงลมเพื่อถูกขับออกจากร่างกาย

3. การหายใจออก

ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่แพร่ออกมาสู่ถุงลมปอดจะถูกขับออกจากร่างกายผ่านการหายใจออก

ปัจจัยที่ส่งผลต่อการแลกเปลี่ยนแก๊ส

ความแตกต่างของความเข้มข้นของแก๊ส: ออกซิเจนและคาร์บอนไดออกไซด์จะเคลื่อนที่จากบริเวณที่มีความเข้มข้นสูงไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นต่ำ

พื้นผิวการแลกเปลี่ยนแก๊ส: ถุงลมปอดมีจำนวนมาก (ประมาณ 300 ล้านถุง) ทำให้มีพื้นที่แลกเปลี่ยนแก๊สมาก

ความหนาของผนังถุงลมและเส้นเลือดฝอย: ผนังบางช่วยให้แก๊สแพร่ผ่านได้ง่าย

การไหลเวียนของเลือดและการระบายอากาศในปอด: หากระบบไหลเวียนเลือดทำงานไม่ดี อาจส่งผลให้การแลกเปลี่ยนแก๊สลดลง

ความสำคัญของการแลกเปลี่ยนแก๊ส

นำออกซิเจนเข้าสู่ร่างกายเพื่อใช้ในกระบวนการเผาผลาญพลังงาน (cellular respiration)

ขจัดก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่เป็นของเสียจากกระบวนการเผาผลาญพลังงานออกจากร่างกาย

รักษาสมดุลของค่า pH ในเลือด

# data[].attributes.headline
โครงสร้างการเเลกเปลี่ยนเเก็สของเเมงมุมเเบบปอดแผง

# data[].attributes.subject
โครงสร้างการเเลกเปลี่ยนเเก็สของเเมงมุมเเบบปอดแผง

# data[].attributes.body
แมงมุม หายใจด้วย ปอดแผง (book lung) ซึ่งติดต่อกับอากาศภายนอกได้ ภายในมีลักษณะเป็นแผ่นบางเรียงซ้อนกันคล้ายหนังสือ แก๊สออกซิเจนจะแพร่เข้าสู่ของเหลวภายใน Book lung และถูกลำเลียงไปยังส่วนต่างๆ

# data[].attributes.headline
การเเลกเปลี่ยนแก๊สระบบผิวหนัง

# data[].attributes.subject
การเเลกเปลี่ยนแก๊สระบบผิวหนัง

# data[].attributes.body
แมลง (insect) แมลงใช้ระบบท่อลม tracheal system) โดยที่ระบบท่อลม ประกอบด้วยรูเปิด (spiracle) ที่บริเวณส่วนอกและส่วนท้อง ท่อลม trachea ของแมลง จะแทรกกระจายเข้าสู่ทุกส่วนของร่างกายทำหน้าที่แลกเปลี่ยนแก๊ส ในขณะหายใจลำตัว ของแมลงจะมีการเคลื่อนไหวและขยับอยู่เสมอ ทำให้อากาศไหลเข้าทางรูเปิด (spiracle) และเข้าสู่ถุงลม (airsac) แล้วจึงผ่านไปตามท่อลมและท่อลมย่อย ซึ่งมีผนังบางทำให้เกิด การแลกเปลี่ยนแก๊สได้อย่างดี ดังนั้นระบบหมุนเวียนเลือดของแมลงจึงไม่ค่อยมี ความสำคัญมากนักเพราะเนื้อเยื่อได้รับแก๊สออกซิเจนจากท่อลมย่อยโดยตรงอยู่แล้ว

# data[].attributes.headline
โครงสร้างการแลกเปลี่ยนแก๊สแบบระบบปอด

# data[].attributes.subject
โครงสร้างการแลกเปลี่ยนแก๊สแบบระบบปอด

# data[].attributes.body
ปอด เป็นอวัยวะที่มีผิวแลกเปลี่ยนแก๊สอยู่ภายในร่างกาย ปอดมีลักษณะเป็นถุง ซึ่งมีความสัมพันธ์โดยตรงกับระบบการหมุนเวียนของเลือด ปอดชนิดง่ายที่สุดเป็นถุงลมที่มีเส้นเลือดมาเลี้ยงที่ผนังชั้นในและมีทางติดต่อกับภายนอก มักพบในหอย ที่อาศัยอยู่ตามชายหาดใกล้ระดับน้ำทะเล หอยพวกนี้ไม่จำเป็นต้องการออกซิเจนจากอากาศเพราะได้ออกซิเจนส่วนใหญ่มาจากน้ำทะเล ปอดของสัตว์มีกระดูกสันหลังจะมีวิวัฒนาการเพิ่มพื้นที่ผิวของปอดให้มากขึ้น โดยการแบ่งผิวด้านในเป็นกระเปาะ มีรอยพับซ้อนเล็กๆจำนวนมาก และมีเส้นเลือดที่พื้นที่ผิวแลกเปลี่ยนแก๊ส

# data[].attributes.headline
โครงสร้างระบบเเลกเปลี่ยนแก๊สของท่อลม

# data[].attributes.subject
โครงสร้างระบบเเลกเปลี่ยนแก๊สของท่อลม

# data[].attributes.body
ระบบท่อลม (tracheal system) เป็นโครงสร้างที่ใช้แลกเปลี่ยนแก๊ส หนอนผีเสื้อบางชนิด หนอนผีเสื้อตัวหนึ่งมาให้แล้วรู้สึกว่าชัดมาก ๆถ้าสังเกตในภาพจะเห็นส่วนของช่องหายใจ (spiracle) ที่เป็นช่องอากาศชัดมาก แล้วก็จะเห็นของแขนงท่อลม (trachea) กระจายไปทั่วลำตัว โดยเฉพาะขึ้นไปที่ทางเดินอาหารเยอะมาก ซึ่งeole) ที่ทำให้เซลล์แต่ละเซลล์ได้รับอากาศโดยตรงเลย ไม่ต้องลำเลียงผ่านระบบหมุนเวียนเลือดเหมือนสัตว์มีกระดูกสันหลังอื่น ๆ

# data[].attributes.headline
โครงสร้างการแลกเปลี่ยนแก๊สของเยื่อหุ้มเซลล์

# data[].attributes.subject
โครงสร้างการแลกเปลี่ยนแก๊สของเยื่อหุ้มเซลล์

# data[].attributes.body
เยื่อเซลล์ (wet body surface of small organism) เซลล์สัมผัสกับสิ่งแวดล้อมที่เป็นน้ำตลอดเวลา จึงแลกเปลี่ยนแก๊สกับสิ่งแวดล้อมโดยการแพร่ผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

- ในพวก prokaryotes, fungi, sponges และหนอนตัวแบนขนาดเล็ก สามารถแลกเปลี่ยนแก๊สกับสิ่งแวดล้อมได้โดยตรงโดยการแพร่ (diffusion)

- อัตราเร็วในการแพร่ของแก๊สระหว่างrespiratory surface และสิ่งแวดล้อมจะแปรผันตาม surface area แต่แปรผกผันกับระยะทางยกกำลังสอง

- เป็นสัตว์เซลล์เดียวซึ่งเซลล์จะสัมผัสกับสิ่งแวดล้อมที่เป็นน้ำอยู่ตลอดเวลา

- เซลล์จะมีการแลกเปลี่ยนแก๊สกับสิ่งแวดล้อมผ่านเยื่อหุ้มเซลล์โดยตรง

ฟองน้ำ (Sponge) ประกอบด้วยเซลล์หลายเซลล์อยู่รวมกัน ไม่มีเนื้อเยื่อ ไม่มีอวัยวะในการแลกเปลี่ยนแก๊ส น้ำเข้าทางรูพรุน ออสเทีย รอบตัว และไหลออกทางออสคิวลัม ทำให้น้ำไหลเวียนผ่านเซลล์และผ่านลำตัวของฟองน้ำจะเกิดการแลกเปลี่ยนแก๊สที่เยื่อหุ้มเซลล์ของทุกเซลล์โดยวิธีการแพร่

# data[].attributes.attachment_caption
1. ตำแหน่งของเหงือกเหงือกของกุ้งตั้งอยู่ภายในช่องเหงือก (Branchial Chamber) ซึ่งอยู่บริเวณด้านข้างของลำตัวใต้กระดอง (Carapace) และได้รับการปกป้องโดยเปลือกแข็งของกุ้ง 2. โครงสร้างของเหงือกเหงือกของกุ้งประกอบด้วยโครงสร้างที่สำคัญ ได้แก่	•	Filamentous gills (เหงือกแบบเส้นฝอย) เป็นโครงสร้างหลักที่ช่วยในการแลกเปลี่ยนก๊าซ	•	Lamellae (แผ่นเหงือก) มีลักษณะเป็นแผ่นบาง ๆ เพิ่มพื้นที่ผิวสำหรับการแลกเปลี่ยนก๊าซ	•	Arteries and capillaries (เส้นเลือดและเส้นเลือดฝอย) ทำหน้าที่ลำเลียงออกซิเจนเข้าสู่ร่างกาย3. ประเภทของเหงือกในกุ้งเหงือกของกุ้งสามารถแบ่งออกเป็น 3 ประเภท ตามตำแหน่งที่ยึดติดกับร่างกาย ได้แก่	1.	Podobranchiae – เหงือกที่เกาะติดอยู่กับฐานของก้านขาเดิน	2.	Arthrobranchiae – เหงือกที่ติดอยู่กับบริเวณข้อต่อของขา	3.	Pleurobranchiae – เหงือกที่ติดกับผนังลำตัวด้านในของช่องเหงือก4. กลไกการแลกเปลี่ยนก๊าซ	•	กุ้งใช้กล้ามเนื้อและโครงสร้างพิเศษ เช่น Scaphognathite (ใบพัดเหงือก) ซึ่งเป็นอวัยวะที่ช่วยโบกน้ำผ่านเหงือก ทำให้เกิดการไหลเวียนของน้ำที่มีออกซิเจนเข้ามาและพัดพาคาร์บอนไดออกไซด์ออกไป	•	เลือดของกุ้งมี ฮีโมไซยานิน (Hemocyanin) ซึ่งเป็นโปรตีนที่มีทองแดงเป็นองค์ประกอบ ทำหน้าที่จับออกซิเจนแทนฮีโมโกลบินที่พบในสัตว์มีกระดูกสันหลัง5. การปรับตัวของเหงือกในสภาพแวดล้อมต่าง ๆ	•	กุ้งน้ำเค็มมักมีเหงือกที่พัฒนาให้สามารถแลกเปลี่ยนไอออนเพื่อรักษาสมดุลของเกลือในร่างกาย	•	กุ้งน้ำจืดมีโครงสร้างเหงือกที่ช่วยให้สามารถดูดซึมไอออนจากน้ำเพื่อรักษาสมดุลของแร่ธาตุโครงสร้างเหงือกของกุ้งเป็นระบบที่ซับซ้อนและมีประสิทธิภาพสูงในการแลกเปลี่ยนก๊าซและควบคุมสมดุลของแร่ธาตุในร่างกาย ทำให้กุ้งสามารถดำรงชีวิตอยู่ในสภาพแวดล้อมที่หลากหลายได้

# data[].attributes.headline
การแลกเปลี่ยนแก๊สแบบเหงือก

# data[].attributes.subject
การแลกเปลี่ยนแก๊สแบบเหงือก

# data[].attributes.headline
การเเลกเปลี่ยนแก๊สของปอด

# data[].attributes.subject
การเเลกเปลี่ยนแก๊สของปอด

# data[].attributes.body
นก (Aves)--> ใช้พลังงานสูง ระบบหายใจของนกจึงต้องดีมาก ปอดนกมีขนาดเล็กแต่มีถุงลม (Air sac) เจริญดีมาก ในขณะหายใจเข้ากระดูกอกจะลดต่ำลง ถุงลมขยายขนาดขึ้น อากาศจะผ่านเข้าสู่หลอดลมแล้วเข้าสู่ถุงลมที่อยู่ตอนท้าย ส่วนอากาศที่ใช้แล้วจะออกจากปอดเข้าสู่ถุงลมตอนหน้า ในขณะที่หายใจออก อากาศจากถุงลมที่อยู่ตอนท้ายจะเข้าสู่ปอดทำให้ปอดพองออกและอากาศจากถุงลมตอนหน้าถูกขับออกนอกร่างกายต่อไปเป็นอย่างนี้อยู่เสมอ ถุงลมไม่ได้ทำหน้าที่ในการแลกเปลี่ยนแก๊สแต่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการถ่ายเทอากาศให้แก่ปอดได้เป็นอย่างดี นอกจากนี้ถุงลมยังอาจแทรกเข้าไปในกระดูกด้วย ทำให้กระดูกของนกกลวงและเบาจึงเหมาะในการบินเป็นอย่างมาก

# data[].attributes.headline
โครงสร้างการแลกเปลี่ยนแก๊สของนก

# data[].attributes.subject
โครงสร้างการแลกเปลี่ยนแก๊สของนก

# data[].attributes.body
นก (Aves)--> ใช้พลังงานสูง ระบบหายใจของนกจึงต้องดีมาก ปอดนกมีขนาดเล็กแต่มีถุงลม (Air sac) เจริญดีมาก ในขณะหายใจเข้ากระดูกอกจะลดต่ำลง ถุงลมขยายขนาดขึ้น อากาศจะผ่านเข้าสู่หลอดลมแล้วเข้าสู่ถุงลมที่อยู่ตอนท้าย ส่วนอากาศที่ใช้แล้วจะออกจากปอดเข้าสู่ถุงลมตอนหน้า ในขณะที่หายใจออก อากาศจากถุงลมที่อยู่ตอนท้ายจะเข้าสู่ปอดทำให้ปอดพองออกและอากาศจากถุงลมตอนหน้าถูกขับออกนอกร่างกายต่อไปเป็นอย่างนี้อยู่เสมอ ถุงลมไม่ได้ทำหน้าที่ในการแลกเปลี่ยนแก๊สแต่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการถ่ายเทอากาศให้แก่ปอดได้เป็นอย่างดี นอกจากนี้ถุงลมยังอาจแทรกเข้าไปในกระดูกด้วย ทำให้กระดูกของนกกลวงและเบาจึงเหมาะในการบินเป็นอย่างมาก

# data[].attributes.attachment_caption
เป็นอวัยวะที่ใช้ในการหายใจของสัตว์น้ำหลายชนิด โดยเหงือกทำหน้าที่แลกเปลี่ยนก๊าซออกซิเจนที่ละลายอยู่น้ำ สามารถเปิดและปิดเพื่อเพิ่มพื้นผิวสัมผัสให้น้ำไหลผ่าน อีกทั้ง ในเหงือกของสัตว์ที่มีวิวัฒนาการสูงบางชนิด เช่น ปลากระดูกแข็ง จะมีหลอดเลือดฝอย (Capillaries) มาหล่อเลี้ยงจำนวนมาก และมีเยื่อผิวบางที่ทำให้การแลกเปลี่ยนก๊าซ ปลา แลกเปลี่ยนแก๊สโดยใช้เหงือก เหงือกของปลามีลักษณะเป็นแผง เรียกแต่ละแผงว่า gill arch แต่ละ gill arch มีแขนงแยกออกมาเป็นซี่เรียกว่า gill filament แต่ละ gill filament มีส่วนที่นูนขึ้นมาเรียกว่า gill lamella ภายใน gill lamella จะมีร่างแหของเส้นเลือดฝอยอยู่ และเป็นบริเวณที่มีการแลกเปลี่ยนแก๊ส ปลาจะว่ายน้ำอยู่เสมอ ...

# data[].attributes.headline
โครงสร้างการแลกเปลี่ยนแก๊สโดยใช้เหงือก

# data[].attributes.subject
โครงสร้างการแลกเปลี่ยนแก๊สโดยใช้เหงือก

# data[].attributes.headline
โครงสร้างการเเลกเปลี่ยนเเก๊สของปอด

# data[].attributes.subject
โครงสร้างการเเลกเปลี่ยนเเก๊สของปอด

# data[].attributes.body
การแลกเปลี่ยนแก๊สของมนุษย์เกิดขึ้นที่ ปอดและเนื้อเยื่อของร่างกาย โดยอาศัยกระบวนการแพร่ของแก๊สผ่านเยื่อบาง ๆ เพื่อให้ร่างกายได้รับออกซิเจนเพียงพอสำหรับการดำรงชีวิต และขับคาร์บอนไดออกไซด์ออกจากร่างกายอย่างมีประสิทธิภาพ

# data[].attributes.headline
โครงสร้างการแลกเปลี่ยนแก๊สแบบระบบเนื้อเยื่อ

# data[].attributes.subject
โครงสร้างการแลกเปลี่ยนแก๊สแบบระบบเนื้อเยื่อ

# data[].attributes.body
1. ﻿﻿ไม่มีอวัยวะเฉพาะสำหรับการหายใจ - การแลกเปลี่ยนก๊าซเกิดขึ้นโดยการแพร่ผ่านเยื่อหุ้มเซลล์

2. ﻿﻿﻿ใช้หลักการแพร่ (Diffusion) - ก๊าซออกซิเจนเข้าสู่เซลล์ และก๊าซ
คาร์บอนไดออกไซด์ออกจากเซลล์โดย
อาศัยความแตกต่างของความเข้มข้น

3. ﻿﻿﻿มักเกิดในสิ่งมีชีวิตที่มีขนาดเล็ก - เช่นแบคที่เรีย อะมีบา พารามีเซียม และฟองน้ำบางชนิด เนื่องจากมีพื้นที่ผิวสัมพัส กับสภาพแวดล้อมมากเมื่อเทียบกับ
ปริมาตรของร่างกาย

4. ﻿﻿﻿ต้องอาศัยสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม - สิ่งมีชีวิตที่ใช้การหายใจแบบนี้มักอาศัยอยู่ในที่ที่มีความชื้นหรืออยู่ในน้ำ เพื่อให้เกิดการแพร่ของก๊าซได้อย่างมี
ประสิทธิภาพ

# data[].attributes.headline
โครงสร้างการแลกเปลี่ยนแก๊สแบบเหงือก (Gills)

# data[].attributes.subject
โครงสร้างการแลกเปลี่ยนแก๊สแบบเหงือก (Gills)

# data[].attributes.body
*ลักษณะของเหงือก (Gills)

ปลาหมึกมีเหงือก 2 ข้าง ตั้งอยู่ภายในโพรงแมนเทิล (Mantle Cavity) ซึ่งเป็นช่องว่างภายในลำตัว

เหงือกของปลาหมึกเรียกว่า Ctenidium มีลักษณะเป็นแผ่นบาง ๆ มีการพับตัวเพิ่มพื้นที่ผิว เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการแลกเปลี่ยนแก๊ส

มีหลอดเลือดจำนวนมากภายในเหงือก เพื่อรับออกซิเจนจากน้ำและขับคาร์บอนไดออกไซด์ออก

*กระบวนการแลกเปลี่ยนแก๊ส

น้ำจะถูกดูดเข้าไปในโพรงแมนเทิลผ่านช่องเปิด จากนั้นจะถูกดันออกผ่านไซฟอน (Siphon)

ระหว่างที่น้ำไหลผ่านเหงือก ออกซิเจนในน้ำจะกระจายเข้าสู่หลอดเลือดฝอยในเหงือก ขณะเดียวกันคาร์บอนไดออกไซด์จากเลือดจะถูกปล่อยออกสู่น้ำ

ใช้หลักการ แลกเปลี่ยนแก๊สแบบ Counter-current exchange ซึ่งทำให้มีประสิทธิภาพในการรับออกซิเจนได้สูง

กระบวนการแลกเปลี่ยนแก๊สนี้มีประสิทธิภาพสูง เพื่อรองรับความต้องการพลังงานที่สูง เนื่องจากปลาหมึกเป็นสัตว์นักล่าและเคลื่อนไหวอย่างรวดเร็ว

# data[].attributes.headline
โครงสร้างการแลกเปลี่ยนแก๊สของปลา

# data[].attributes.subject
โครงสร้างการแลกเปลี่ยนแก๊สของปลา

# data[].attributes.body
ปลา--> เหงือกของปลามีลักษณะเป็นแผงเรียกแต่ละแผงว่า Gill arch แต่ละ Gill arch มีแขนงแยกออกมาเป็นซี่เรียกว่า Gill filament แต่ละ Gill filament มีส่วนที่นูนขึ้นมาเรียกว่า Gill lamella ภายใน Gill lamella จะมีร่างแหของเส้นเลือดฝอยอยู่และเป็นบริเวณที่มีการแลกเปลี่ยนแก๊ส ปลาจะว่ายน้ำอยู่เสมอ ทำให้น้ำที่มีออกซิเจนผ่านเข้าทางปากและผ่านออกทางเหงือกตลอดเวลาช่วยให้แลกเปลี่ยนแก๊สได้ดีขึ้นโดยกระดูกปิดเหงือก (Operculum) ของปลาจะขยับอยู่ตลอดเวลาซึ่งจะทำให้เกิดการหมุนเวียนของน้ำที่เหงือกและเพื่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนแก๊สได้ดียิ่งขึ้น

# data[].attributes.headline
โครงสร้างการแลกเปลี่ยนแก๊สแบบเหงือกของกุ้ง

# data[].attributes.subject
โครงสร้างการแลกเปลี่ยนแก๊สแบบเหงือกของกุ้ง

# data[].attributes.body
กุ้งใช้ เหงือก ที่อยู่ภายในช่องเหงือกใต้ carapace เป็นโครงสร้างหลักในการแลกเปลี่ยนแก๊ส โดยอาศัยการไหลเวียนของน้ำผ่านเหงือกและระบบไหลเวียนเลือดที่มี เฮโมไซยานิน เป็นตัวลำเลียงออกซิเจน ระบบนี้ช่วยให้กุ้งสามารถปรับตัวและดำรงชีวิตได้ในสภาพแวดล้อมน้ำที่มีความแตกต่างกันทั้งในทะเลและน้ำจืด

# data[].attributes.headline
การแลกเปลี่ยนแก๊สแบบระบบท่อลม

# data[].attributes.subject
การแลกเปลี่ยนแก๊สแบบระบบท่อลม

# data[].attributes.body
การแลกเปลี่ยนแก๊สของตั๊กแตน ใช้ ระบบท่อลม (Tracheal System) ซึ่งนำออกซิเจนเข้าสู่เซลล์โดยตรงโดยไม่ผ่านระบบไหลเวียนโลหิต

• อากาศเข้าสู่ร่างกายผ่าน รูเปิดท่อลม (Spiracles) → ส่งผ่าน ท่อลม (Tracheae) → แยกเป็น ท่อขนาดเล็ก (Tracheoles) → แลกเปลี่ยนแก๊สกับเซลล์

• คาร์บอนไดออกไซด์แพร่ออกในทิศทางตรงกันข้าม

• ตั๊กแตนสามารถควบคุมการเปิด-ปิดรูเปิดท่อลมและใช้การหดตัวของกล้ามเนื้อช่วยการไหลเวียนของอากาศ

ข้อดี: มีประสิทธิภาพสูง ไม่ต้องพึ่งระบบไหลเวียนเลือด และช่วยลดการสูญเสียน้ำ

# data[].attributes.headline
โครงสร้างการแลกเปลี่ยนแก๊สแบบระบบผิวหนัง

# data[].attributes.subject
โครงสร้างการแลกเปลี่ยนแก๊สแบบระบบผิวหนัง

# data[].attributes.body
ใส้เดือนดิน (earth worm) ไส้เดือนดินใช้ผิวลำตัว ในการแลกเปลี่ยนแก๊สที่ผิวลำตัวของ ไส้เดือนดิน จะเปียกชุ่มอยู่เสมอ ออกซิเจนในอากาศจะละลาย น้ำที่เคลือบอยู่ที่ผิวลำตัวของไส้เดือนแล้วจึงแพร่เข้า สู่เส้นเลือดฝอยที่กระจายอยู่ใต้ผิวหนังของไส้เดือน

ไส้เดือนดินมีระบบหมุนเวียนเลือดจึงนำแก๊ส

ออกซิเจนที่ผิวลำตัวไปส่งให้กับเซลล์ต่างๆได้

Crouler

ทั่วตัวในขณะเดียวกันก็นำแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ จากเซลล์ทั่วตัวมายังผิวลำตัวเพื่อแพร่ออกสู่อากาศ ต่อไป การที่ไส้เดือนมีระบบหมุนเวียนเลือดทำให้ ออกซิเจนถูกลำเลียงไปยังเซลล์ต่างๆได้อย่างรวดเร็ว ยิ่งขึ้น ผิวลำตัวไส้เดือนจะมีปริมาณออกซิเจนต่ำอยู่เสมอ ออกซิเจนเข้าสู่ผิวลำตัวได้ตลอดเวลา

# data[].attributes.attachment_caption
ปลา แลกเปลี่ยนแก๊สโดยใช้เหงือก เรียกแต่ละแผงว่า gill arch แต่ละ gill arch มีแขนงแยกออกมาเป็นซี่เรียกว่า gill filament แต่ละ gill filament มีส่วนที่นูนขึ้นมาเรียกว่า gill lamella ภายใน gill lamella จะมีร่างแหของเส้นเลือดฝอยอยู่ และเป็นบริเวณที่มีการแลกเปลี่ยนแก๊ส ปลาจะว่ายน้ำอยู่เสมอ ทำให้น้ำที่มีออกซิเจนผ่านเข้าทางปากและผ่านออกทางเหงือกตลอดเวลา ช่วยให้แลกเปลี่ยนแก๊สได้ดีขึ้น โดยกระดูกปิดเหงือก ของปลาจะขยับอยู่ตลอดเวลา ซึ่งจะทำให้เกิดการหมุนเวียนของน้ำที่เหงือก และเพื่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนแก๊สได้ดียิ่งขึ้น

# data[].attributes.headline
การแลกเปลี่ยนแก๊สแบบเหงือก

# data[].attributes.subject
การแลกเปลี่ยนแก๊สแบบเหงือก

# data[].attributes.headline
โครงสร้างแลกเปลี่ยนแก๊สแบบปอดใช้ถุงลมปอด 

# data[].attributes.subject
โครงสร้างแลกเปลี่ยนแก๊สแบบปอดใช้ถุงลมปอด 

# data[].attributes.body
ปอด เกิดการแลกเปลี่ยนแก๊สระหว่างในถุงลมปอดกับเส้นเลือดฝอย โดยออกซิเจนจากถุงลมปอดจะแพร่เข้าสู่เส้นเลือดฝอยรอบๆ ถุงลมปอดและรวมตัวกับฮีโมโกลบิน (hemoglobin) ที่ผิวของเม็ดเลือดแดง กลายเป็นออกซีฮีโมโกลบิล (oxyhemoglobin) ซึ่งมีสีแดงสด เลือดที่มีออกซีฮีโมโกลบินนี้ จะถูกส่งเข้าสู่หัวใจและสูบฉีดไปยังเนื้อเยื่อต่างๆ

# data[].attributes.headline
โครงสร้าการหายใจของสัตว์บก

# data[].attributes.subject
โครงสร้าการหายใจของสัตว์บก

# data[].attributes.body
ร่างกายของเราจะรับแก๊สออกซิเจนเข้าไปใช้ประโยชน์ และขับของเสียออกมาในรูปของแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ กระบวนการแลกเปลี่ยนแก๊สเหล่านี้เรียกว่า “ระบบทางเดิน

# data[].attributes.headline
โครงสร้างแลกเปลี่ยนแก๊สแบบเหงือก(gill)

# data[].attributes.subject
โครงสร้างแลกเปลี่ยนแก๊สแบบเหงือก(gill)

# data[].attributes.body
การแลกเปลี่ยนแก๊สของปลาผ่านเหงือกเป็นระบบที่ออกแบบมาเพื่อให้การรับออกซิเจนจากน้ำมีประสิทธิภาพสูงสุด โดยใช้โครงสร้างของแผ่นเหงือกและระบบไหลสวนทางเพื่อเพิ่มการดูดซึมออกซิเจนและขับคาร์บอนไดออกไซด์ออกจากร่างกาย

1. แผ่นเหงือก (Gill Filaments)

เป็นแผ่นบาง ๆ ที่เรียงตัวเป็นคู่ภายในช่องเหงือก มีเส้นเลือดฝอยจำนวนมากเพื่อเพิ่มพื้นที่ผิวในการแลกเปลี่ยนแก๊ส

2. แลมมาลี (Lamellae)

เป็นโครงสร้างเล็ก ๆ บนแผ่นเหงือก มีหน้าที่เพิ่มพื้นที่สัมผัสกับน้ำและช่วยให้การแลกเปลี่ยนแก๊สมีประสิทธิภาพสูงขึ้น

3. ระบบไหลเวียนแบบทวนกระแส (Countercurrent Exchange System)

เป็นระบบที่เลือดในเส้นเลือดฝอยของเหงือกไหลสวนทางกับกระแสน้ำที่ผ่านเหงือก ทำให้สามารถดูดซับออกซิเจนจากน้ำได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

4. ฝาปิดเหงือก (Operculum)

เป็นแผ่นปิดที่ช่วยควบคุมการไหลข

องน้ำผ่านเหงือก

# data[].attributes.headline
การแลกเปลี่ยนแก๊สโดยใช้เหงือกปลา

# data[].attributes.subject
การแลกเปลี่ยนแก๊สโดยใช้เหงือกปลา

# data[].attributes.body
ปลา แลกเปลี่ยนแก๊สโดยใช้เหงือก เหงือกของปลามีลักษณะเป็นแผง เรียกแต่ละแผงว่า gill arch แต่ละ gill arch มีแขนงแยกออกมาเป็นซี่เรียกว่า gill filament แต่ละ gill filament มีส่วนที่นูนขึ้นมาเรียกว่า gill lamella ภายใน gill lamella จะมีร่างแหของเส้นเลือดฝอยอยู่ และเป็นบริเวณที่มีการแลกเปลี่ยนแก๊ส

# data[].attributes.headline
โครงสร้างแลกเปลี่ยนแก๊สโดยใช้เงือก

# data[].attributes.subject
โครงสร้างแลกเปลี่ยนแก๊สโดยใช้เงือก

# data[].attributes.body
เหงือกของปลามีลักษณะเป็นแผง เรียกแต่ละแผงว่า gill arch แต่ละ gill arch มีแขนงแยกออกมาเป็นซี่เรียกว่า gill filament แต่ละ gill filament มีส่วนที่นูนขึ้นมาเรียกว่า gill lamella ภายใน gill lamella จะมีร่างแหของเส้นเลือดฝอยอยู่ และเป็นบริเวณที่มีการแลกเปลี่ยนแก๊ส ปลาจะขยับอยู่ตลอดเวลา ซึ่งจะทำให้เกิดการหมุนเวียนของน้ำที่เหงือกและทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนแก๊สได้ดียิ่งขึ้น

# data[].attributes.headline
การแลกเปลื่ยนแก๊สโดยใช้เหงือก

# data[].attributes.subject
การแลกเปลื่ยนแก๊สโดยใช้เหงือก

# data[].attributes.body
การแลกเปลี่ยนแก๊สของปลาส่วนใหญ่เกิดขึ้นผ่าน เหงือก ซึ่งเป็นอวัยวะพิเศษที่ช่วยให้ปลาสามารถรับออกซิเจนจากน้ำและขับคาร์บอนไดออกไซด์ออกไป กระบวนการแลกเปลี่ยนแก๊สของปลาสามารถอธิบายได้

1. การนำพาน้ำเข้าสู่ร่างกาย

#ปลาอ้าปากเพื่อให้น้ำไหลเข้าปาก

#เมื่อปิดปากแรงดันน้ำทันให้ไหลผ่านเหงือก

2.การแลกเปลื่ยนแก๊สที่เหงือก

#ออกซิเจนที่ละลายในน้ำแพร่ผ่านผนังบางๆ ของเส้นเลือดฝอยเข้าสู่กระแสเลือด

#คาร์บอนไดออกไซด์จากเลือดของปลาจะแพร่ผ่านเหงือกออกสู่กระแสน้ำ

3ระบบไหลเวียนแบบสวนทาง

#เลือดในเส้นเลือดฝอยของเหงือกไหลสวนทางกับกระแสน้ำที่ไหลผ่านเหงือก

#ทำให้มีการแลกเปลี่ยนออกซิเจนอย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด

4การขับน้ำออกจากร่างกาย

#หลังจากแลกเปลี่ยนแก๊สเสร็จ น้ำที่มีคาร์บอนไดออกไซด์จะถูกปล่อยออกจากช่องเหงือก

#กระบวนการนี้ช่วยให้ปลาสามารถได้รับออกซิเจนเพียงพอสำหรับการดำรงชีวิตในสภาพแวดล้อมที่มีออกซิเจนต่ำกว่าบนอากาศ เช่น ในน้ำลึกหรือในน้ำที่มีการไหลเวียนต่ำ

# data[].attributes.headline
โครงสร้างการแลกเปลี่ยนแก๊สแบบระบบปอด (Respiratory system)

# data[].attributes.subject
โครงสร้างการแลกเปลี่ยนแก๊สแบบระบบปอด (Respiratory system)

# data[].attributes.body
ปอด เกิดการแลกเปลี่ยนแก๊สระหว่างในถุงลมปอดกับเส้นเลือดฝอย

โดยออกซิเจนจากถุงลมปอดจะแพร่เข้าสู่เส้นเลือดฝอยรอบๆ ถุงลมปอดและรวมตัวกับฮีโมโกลบิน (hemoglobin; Hb) ที่ผิวของเม็ดเลือดแดง กลายเป็นออกซีฮีโมโกลบิล (oxyhemoglobin; HbO2)

ซึ่งมีสีแดงสด เลือดที่มีออกซีฮีโมโกลบินนี้ จะถูกส่งเข้าสู่หัวใจและสูบฉีดไปยังเนื้อเยื่อต่างๆ

# data[].attributes.headline
โครงสร้างแลกเปลี่ยนแก๊สที่ผิวหนัง

# data[].attributes.subject
โครงสร้างแลกเปลี่ยนแก๊สที่ผิวหนัง

# data[].attributes.body
โครงสร้างแลกเปลี่ยนแก๊สที่ผิวหนังเส้นเลือดฝอย (Capillaries): อยู่ใต้ผิวหนังจำนวนมาก ทำให้การแลกเปลี่ยนก๊าซเกิดขึ้นได้ง่ายผิวหนังบางและชื้น: ช่วยให้ก๊าซออกซิเจนและคาร์บอนไดออกไซด์แพร่ผ่านได้ดีไม่มีเกล็ดหรือสิ่งปกคลุม: ทำให้ก๊าซสามารถแพร่ผ่านผิวหนังได้โดยตรงต้องอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ชื้น: เพื่อให้ผิวหนังสามารถแลกเปลี่ยนก๊าซได้อย่างมี

ประสิทธิภาพ

ตัวอย่างสัตว์ที่ใช้ผิวหนังแลกเปลี่ยนก๊าซเช่น กบ, ซาลาแมนเดอร์, ไส้เดือนดิน

# data[].attributes.headline
โครงสร้างการแลกเปลียนแก๊สสเเบบท่อลม

# data[].attributes.subject
โครงสร้างการแลกเปลียนแก๊สสเเบบท่อลม

# data[].attributes.body
กบ (Frog)--> ลูกอ๊อด หายใจด้วยเหงือก เรียกว่า external gill เมื่อโตเต็มวัยกบจะหายใจด้วยปอด (Lung) และผิวหนัง กบมีปอด 1 คู่ ไม่มีกะบังลม ไม่มีซี่โครงและกล้ามเนื้อกระดูกซี่โครง

โครงสร้างการแลกเปลี่ยนของกบเป็นกระบวนการที่ซับซ้อนและเกี่ยวข้องกับหลายระบบในร่างกายของกบ ต่อไปนี้คือรายละเอียดของโครงสร้างการแลกเปลี่ยนของกบ:

# ระบบการหายใจ

1. ปอด: กบมีปอดที่พัฒนาแล้ว แต่ไม่ใช่ปอดที่มีประสิทธิภาพสูงสุดในการแลกเปลี่ยนก๊าซ

2. ผิวหนัง: ผิวหนังของกบเป็นอีกแหล่งหนึ่งที่ช่วยในการแลกเปลี่ยนก๊าซ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการแลกเปลี่ยนออกซิเจนและคาร์บอนไดออกไซด์

# ระบบการหมุนเวียน

1. หัวใจ: กบมีหัวใจที่มีสามห้อง โดยประกอบด้วยห้องบน ห้องล่าง และห้องปอด

2. หลอดเลือด: หลอดเลือดของกบมีหน้าที่ในการลำเลียงออกซิเจนและสารอาหารไปยังเซลล์ต่างๆ และลำเลียงคาร์บอนไดออกไซด์และของเสียออกจากร่างกาย

# ระบบการแลกเปลี่ยน

1. การแลกเปลี่ยนก๊าซ: การแลกเปลี่ยนก๊าซระหว่างออกซิเจนและคาร์บอนไดออกไซด์เกิดขึ้นที่ปอดและผิวหนัง

2. การลำเลียงสารอาหาร: การลำเลียงสารอาหารและออกซิเจนไปยังเซลล์ต่างๆ เกิดขึ้นที่หลอดเลือด

3. การลำเลียงของเสีย: การลำเลียงของเสียและคาร์บอนไดออกไซด์ออกจากร่างกายเกิดขึ้นที่หลอดเลือดและไต

# การปรับตัว

กบมีการปรับตัวหลายอย่างเพื่อช่วยในการแลกเปลี่ยนของก๊าซและสารอาหาร เช่น:

1. การเปลี่ยนแปลงสี: การเปลี่ยนแปลงสีของผิวหนังของกบช่วยในการควบคุมการแลกเปลี่ยนก๊าซ

2. การขยายตัวของหลอดเลือด: การขยายตัวของหลอดเลือดช่วยในการเพิ่มการลำเลียงของสารอาหารและออกซิเจน

3. การปรับตัวของปอด: การปรับตัวของปอดช่วยในการเพิ่มการแลกเปลี่ยนก๊าซ

โดยรวมแล้ว โครงสร้างการแลกเปลี่ยนของกบเป็นกระบวนการที่ซับซ้อนและเกี่ยวข้องกับหลายระบบในร่างกายของกบ การปรับตัวและการควบคุมของกระบวนการเหล่านี้ช่วยให้กบสามารถอยู่รอดและเติบโตได้ในหลายสภาพแวดล้อม.

# data[].attributes.headline
โครงสร้างแลกเปลี่ยนแก๊สแบบระบบท่อลม (Tracheal system) 

# data[].attributes.subject
โครงสร้างแลกเปลี่ยนแก๊สแบบระบบท่อลม (Tracheal system) 

# data[].attributes.body
ระบบท่อลม (Tracheal system) ประกอบด้วยรูเปิด (Spiracle) ที่บริเวณส่วนอกและส่วนท้อง และท่อลม (Trachea) แทรกกระจายเข้าสู่ทุกส่วนของร่างกาย ลำตัวของแมลงจะมีการเคลื่อนไหวและขยับอยู่เสมอในขณะหายใจ ทำให้อากาศไหลเข้าทางรูเปิด (spiracle) และเข้าสู่ถุงลม (airsac) แล้วจึงผ่านไปตามท่อลมและท่อลมย่อยซึ่งมีผนังบางทำหน้าที่แลกเปลี่ยนแก๊ส 📍 ดังนั้นระบบหมุนเวียนเลือดของแมลงจึงไม่ค่อยมีความสำคัญมากนักเพราะเนื้อเยื่อได้รับแก๊สออกซิเจนจากท่อลมย่อยโดยตรง

# data[].attributes.attachment_link.title
Respiratory system short note-3-35 (1)-1-11.pdf