# data[].attributes.headline
SANKTUARIUM MATKI BOŻEJ LICHEŃSKIEJBOLESNEJ KRÓLOWEJ POLSKI

# data[].attributes.subject
SANKTUARIUM MATKI BOŻEJ LICHEŃSKIEJBOLESNEJ KRÓLOWEJ POLSKI

# data[].attributes.body
Licheń (woj. wielkopolskie)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Niemożliwe jest omówienie tematu ,,Sanktuarium wczoraj i dziś" w krótkim tekście; nie jest łatwe, choćby pobieżne, przybliżenie różnych jego aspektów (w zakładce prezentujemy te z nich, które są „podlinkowane") w kilku zdaniach. Przyczyną tego jest bogactwo wydarzeń, jakie miały miejsce w przeciągu ostatnich dwustu lat. Wszystkie ważne momenty historii Polski w dziewiętnastym i dwudziestym wieku odcisnęły swój ślad również na dziejach tego miejsca. Sanktuarium to to również usytuowany na licheńskim wzgórzu parafialny nktuarium licheńskie to miejsce ważne dla wielu ludzi. Dla tych, którzy właśnie tu otworzyli się na miłość Boga, zaufali Mu i zaprosili Go do swojego życia. Dla tych, co odnaleźli sens, otrzymali łaskę powstania z upadku, wyjścia z „bagna", nadzieję i moc płynącą z krzyża Chrystusa, siłę do godnego życia. Opisy niektórych świadectw można znaleźć w objawienia Matki Bożej : w 1813 r. pod Lipskiem i w 1850 - w lesie Grąblińskim . To ponad półtora wieku modlitw milionów ludzi przed wizerunkiem Licheńskiej Pani. To trudny czas okupacji hitlerowskiej, którego świadectwem jest podziurawiona od kul pistoletu pasyjka znajdująca się w Kaplicy Krzyża , niełatwe lata komunizmu i „rzucania kłód pod nogi" przez ówczesne władze, ukoronowanie Cudownego Obrazu przez prymasa Wyszyńskiego w 1967 r., budowa Golgoty z przywożonych przez pątników z całej Polski kamieni, wreszcie budowa Bazylika została zbudowana w ciągu dziesięciu lat (1994-2004) w szczerym polu. Jest największym kościołem w Polsce. W ołtarzu głównym znajduje się łaskami słynący kościół św. Doroty ; to w nim prawie półtora wieku znajdował się Cudowny Obraz. W pobliżu znajduje się „Księdze Łask" . źródełko .

Pisząc o najnowszej historii, warto wspomnieć o dwóch wyjątkowych wydarzeniach. W dniach 6-8 czerwca 1999 r. księża marianie, gospodarze Sanktuarium, gościli w Licheniu św.Jana Pawła II. Bezpośrednim owocem tej wizyty jest Licheńskie Centrum Pomocy Rodzinie i Osobom Uzależnionym. W sezonie pielgrzymkowym istnieje możliwość zwiedzenia apartamentów papieskich, czyli pokoi, gdzie mieszkał Ojciec Święty. W odpowiedzi na potrzeby pielgrzymów, marianie organizują w Sanktuarium różnego rodzaju rekolekcje. Uczestnicy wielu z nich mieszkają właśnie w Domu Papieskim.

Druga ważna uroczystość (księża marianie czekali na nią trzysta lat) to beatyfikacja ojca Stanisława Papczyńskiego - założyciela Zgromadzenia Księży Marianów, której dokonał w Licheniu 16 września 2007 r. kardynał Tarcisio Bertone. W podziękowaniu Bogu za wyniesienie do chwały ołtarzy bł. Stanisława, marianie otworzyli w sanktuarium hospicjum dla osób nieuleczalnie chorych, będących w terminalnym stadium choroby.

Ciekawe spotkanie z historią Polski gwarantuje wizyta w otwartym w bazylice 2010 r. Muzeum im. ks. Józefa Jarzębowskiego. Znajdują się w nim polonica, zbierane po całym świecie, które następnie po wielu dziesiątkach lat powróciły do Polski.

Sa obraz Matki Bożej Licheńskiej .

Ikona przedstawia Bolesną Matkę w koronie na głowie, tulącą do serca białego orła - tak jak miało to miejsce w czasie objawień. „Niewiasto, oto syn Twój", „oto Matka twoja" - te słowa, które umierający Chrystus skierował do Maryi i do swojego ucznia Jana (które kieruje również dzisiaj do każdej i każdego z nas) często można usłyszeć w bazylice. Licheńska Pani przyszła z nieba ponad półtora wieku temu, aby przypomnieć, co jest w życiu najważniejsze. Również dziś - tak jak kiedyś, na weselu w Kanie - mówi do nas: „zróbcie wszystko, cokolwiek wam powie Mój Syn".

Sanktuarium bazyliki .

# data[].attributes.attachment_link.description
Niemożliwe jest omówienie tematu ,,Sanktuarium wczoraj i dziś" w krótkim tekście; nie jest łatwe, choćby pobieżne, przybliżenie różnych jego aspektów (w zakładce prezentujemy te z nich, które są „podlinkowane") w kilku zdaniach. Przyczyną tego jest bogactwo wydarzeń, jakie miały miejsce w przeciągu ostatnich dwustu lat.

# data[].attributes.headline
Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej na Jasnej Górze (woj. śląskie)

# data[].attributes.subject
Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej na Jasnej Górze (woj. śląskie)

# data[].attributes.attachment_link.title
Jasna Góra | Virtual tour generated by Panotour

# data[].attributes.body
https://www.national-geographic.pl/artykul/pielgrzymka-do-mekki

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kathmandu and Lumbini UNESCO Heritage Site Tour, a combination of Buddhism sites of great interest where you will be fully versed with information of respective areas of tour, beginning from the capital Kathmandu steeped with UNESCO Heritage Sites.

Morning our city and tour guide will accompany the group to old Swayambhunath Stupa, which is one of the famous landmark of the country, located on a hillock facing grand views of Kathmandu valley and the city, one of oldest Buddhist monuments and a Chaitiya / Stupa in Nepal.

A Buddhist religious place listed as UNESCO and World Heritage Sites, a place of great interest where history dates back more than 2,600 years old with four cardinal faces and eyes of Lord Buddha.

From here tour continues heading towards east of the city at Bouddhanath Stupa, the area also known as Little Tibet, due to mass numbers of Tibetan origin inhabitants, a largest Stupa of Asia with terraces where one can walk around the Stupa with views of the local villages and towns with the mystical eyes of Buddha and many shrines and monasteries around.

Our next tour leads you beyond Kathmandu with a flight to land at Nepal Far South West at Bhairawa airport for short drive to Lumbini within birth place of Lord Buddha.

In Lumbini, where you will be in the comfort of nice international standard tourist hotels and resorts, with a visit of Lord Buddha's birth places and its historical sites of Gautama Buddha birth place, the founder of Buddhism.

Buddha born in 6 th Century B.C. according to Buddhist tradition, mother of Lord Buddha Maya Devi gave birth to Buddha on her way to her parent's home in Devadaha in the month of May in the year 642 BC.

This unique child Siddhartha Gautama destined as a great saint, Buddha is said to have announced, "This is my final rebirth" as he entered the world. Buddhist tradition also has it that he walked immediately after his birth and took seven steps, under each of which a lotus flower bloomed.

In 249 BC, the Buddhist convert Emperor Asoka visited Lumbini and constructed four stupas and a stone pillar. Asoka's Pillar bears an inscription that translates as: "King Piyadasi (Asoka), beloved of devas, in the 20 year of the coronation, himself made a royal visit, Buddha Sakyamuni having been born here, a stone railing was built and a stone pillar erected to the Bhagavan ["blessed one"] having been born here. Lumbini village was taxed reduced and entitled to the eight parts (only)".

The site was rediscovered in 1895, when a German archaeologist came upon Asoka's Pillar, identified by its inscription. Records made by the Chinese pilgrim Fa Xian were also used in the process of identifying this religiously acclaimed site. Lumbini was designated a UNESCO World Heritage Site in 1997.

After a great interesting visit of Lumbini birth place of Lord Buddha drive back to the airport for the flight to Kathmandu with scenic panorama of snow capped peaks during 50 minutes on

Day o1: Arrival at Kathmandu, Transfer to Hotel, rest, Welcome Dinner

Day 02: UNESCO World Heritage sightseeing in Kathmandu, Drive to Nagarkot (by private car)

Day 03: Sunrise view from Nagarkot and return for UNESCO World Heritage sightseeing in Patan and Bhaktapur, Drive back to Kathmandu

Day 04: Drive from Kathmandu to Lumbini (Birth Place of Lord Gautam Buddha), Explore the birthplace of Lord Buddha

Day o5 : Explore Lumbini

Day 06: Drive from Lumbini to Kathmandu (by tourist bus), rest, Farewell Dinner.

Day 07: Drive from Pokhara to Kathmandu (by tourist bus), Farewell Dinner

Day 08 : Departure to International airport for your safe travel to your Home Country.

Important Note: Your safety is of paramount concern while traveling with Trail Himalaya. Please note that your leader has the authority to amend or cancel any part of the itinerary if it is deemed necessary due to safety concerns. Every effort will be made to keep to the above itinerary; however, since this adventure entails traveling in remote mountainous regions, we cannot guarantee that we will not deviate from it. Weather conditions, health condition of a group member, unexpected natural disasters, etc., can all contribute to changes in the itinerary. The leader will try to ensure that the trip runs according to plan, but please be prepared to be flexible if required.
Happy Trails! see you again very soon in Nepal.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kathmandu and Lumbini UNESCO Heritage Site Tour

# data[].attributes.attachment_link.description
Kathmandu and Lumbini UNESCO Heritage Site Tour, a combination of Buddhism sites of great interest where you will be fully versed with information of respective areas of tour, beginning from the capital Kathmandu steeped with UNESCO Heritage Sites.

# data[].attributes.headline
Drewniany Meczet w Kruszynianach (woj. podlaskie)

# data[].attributes.subject
Drewniany Meczet w Kruszynianach (woj. podlaskie)

# data[].attributes.body
https://www.kruszyniany.com.pl/zwiedzanie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ściana Płaczu, zwana także Ścianą Zachodnią, to najważniejsze miejsce w całej Jerozolimie i najświętsze miejsce judaizmu. Jest to najprawdopodobniej jedyna pozostałość po Drugiej Świątyni Jerozolimskiej i to właśnie w tym miejscu codziennie tysiące ludzi modli się i zostawia karteczki z prośbami do Boga.

Zwiedzając Jerozolimę i Stare Miasto chociaż raz koniecznie trzeba podejść pod Ścianę Płaczu. Po przejściu przez bramkę ochronną znajdziesz się na ogromnym placu, a pod samą ścianą zobaczysz tłum ludzi, w dużej mierze Żydów, modlących się przodem do Ściany. Wielu z nich pochyla się przodem do Muru, inni kłaniają się w pas, niektórzy unoszą ręce do góry, a inni znów w ciszy przy stoliku czytają Torę. Przed przybyciem do Ściany pielgrzymi często na karteczkach spisują swoje prośby do Boga i wkładają je pomiędzy kamienie w Ścianie. Dla wszystkich odwiedzających jest to ogromne przeżycie duchowe, a dla Żydów jest to najświętsze miejsce judaizmu.

Ścianę Płaczu odwiedziłam trzykrotnie. Pierwszy raz po zmroku, potem w czasie szabatu i kolejny raz w zwykły dzień. Za każdym razem miejsce to roztaczało niepowtarzalną atmosferę i aurę. Mnie zdecydowanie najbardziej urzekło w godzinach wieczornych, kiedy to było mało ludzi i wokoło panowały spokój i cisza.

Czym jest Ściana Płaczu

Ściana Płaczu to pozostałość po Drugiej Świątyni w Jerozolimie wybudowanej na Wzgórzu Moria. Owy Mur został wybudowany w 19 r. p.n.e przez Heroda Wielkiego po tym jak Świątynia Jerozolimska została zniszczona. Owa Ściana miała podtrzymywać kompleks znajdującej się powyżej Drugiej Świątyni. Nazwa Ściana Płaczu odnosi się do części muru o długości 57 metrów, który przylega do placu na którym modlą się wierni w Dzielnicy Żydowskiej. Nie jest to jednak jedyny odsłonięty fragment pozostałego muru. Mała Ściana Zachodnia, czyli fragment o długości 8 metrów położony jest w Dzielnicy Muzułumańskiej. Do tego fragmentu Żydzi nie mają dostępu, co zawsze stanowiło dla nich problem, ponieważ owy fragment znajduje się bliżej do miejsc, które uznawane są przez nich za święte.

Od 1948 roku przez 19 lat po przegranej wojnie arabsko-izraelskiej, Mur Zachodni stał się niedostępny dla Żydów. Wtedy ludność żydowska modliła się na Górze Oliwnej. W 1967 roku Izrael przejął Jerozolimę i Żydzi odzyskali swoje prawo do modlitwy przy Ścianie Płaczu.
Nazwa Ściana Płaczu pochodzi od żydowskiego święta opłakiwania zburzenia Drugiej Świątyni przez Rzymian. Owe święto obchodzone jest w sierpniu.
Jak wygląda wizyta przy Ścianie Zachodniej

Do Ściany Płaczu prowadzą 3 różne wejścia. Nieważne na które z nich się zdecydujesz i tak będziesz musiał przejść przez bramkę ochronną. Kontrola nie jest aż tak ostra, jak na lotnisku, ale Twoje torby i rzeczy osobiste zostaną przeszukane. Oczywiście nie można wnosić do środka żadnych przedmiotów ostrych. Ja przy wejściu musiałam zostawić pamiątki, które kupiłam na targu wcześniej, ponieważ zawierały elementy metalu. Oczywiście odebrałam paczkę przy wyjściu.

Na terenie placu musisz też być odpowiednio ubrany. Kolana i ramiona muszą być zasłonięte i jest to bardzo przestrzegane. Dodatkowo mężczyźni podchodzący do samej Ściany muszą mieć nakrycie na głowie. Jarmułki dostępne są przy wejściu.

Mężczyźni i kobiety modlą się osobno. Część dla mężczyzn jest oczywiście większa i ma długość 48 metrów. Część dla kobiet ma jedynie 12 metrów. Do tego kobiety nie mogą śpiewać, modlić się na głos i na głos czytać Tory. Przy samej Ścianie jest bardzo dużo krzeseł i stolików z egzemplarzami Tory, które są ogólnodostępne. Wierni również wkładają między kamienie wspomniane wcześniej karteczki z prośbami do Boga.

Szabat i Ściana Płaczu

W okresie szabatu, czyli w piątek po zachodzie słońca i w sobotę, ruch przy ścianie jest wzmożony. Zbiera się tam o wiele więcej Żydów celebrujących szabat niż w ciągu tygodnia. W tym czasie wstęp jest nadal możliwy dla wszystkich, ale bezwarunkowo nie można robić zdjęć. Polecam wybrać się tam w sobotę wieczorem, kiedy ludność żydowska celebruje koniec szabatu.

Kamera na żywo!

Będąc pod Ścianą Płaczu możesz pomachać do kamery, a Twoja rodzina zobaczy Cię na ekranie komputera! Teren placu jest bowiem filmowany 24 godziny na dobę i ujęcia na żywo możesz obejrzeć online. Najlepiej jest stanąć na placu pod samą flagą Izraela i stamtąd pomachać 😉 Na kamerze online możesz też zobaczyć, że część męska, czyli ta po lewej stronie, jest zdecydowanie większa od części dla kobiet.

Po wizycie przy Ścianie Płaczu warto jest wybrać się na dalsze zwiedzanie Jerozolimy. Polecam spacer po bazarze Souk oraz znajdującą się nieopodal Via Dolorsa, czyli Droga Krzyżowa. Jeżeli szukasz innych ciekawych miejsc w mieście to odsyłam do wpisu o atrakcjach w Jerozolimie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ściana Płaczu w Jerozolimie - święte miejsce judaizmu | Guru Podróży

# data[].attributes.attachment_link.description
Ściana Płaczu, zwana także Ścianą Zachodnią, to najważniejsze miejsce w całej Jerozolimie i najświętsze miejsce judaizmu. Jest to najprawdopodobniej jedyna pozostałość po Drugiej Świątyni Jerozolimskiej i to właśnie w tym miejscu codziennie tysiące ludzi modli się i zostawia karteczki z prośbami do Boga. Zwiedzając Jerozolimę i Stare Miasto chociaż raz koniecznie trzeba podejść pod Ścianę Płaczu.

# data[].attributes.body
Jerozolima - Bazylika Grobu Świętego i Zmarchwystania

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wybudowana na domniemanych miejscach ukrzyżowania, złożenia do grobu i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa. Bazylika Grobu Świętego została postawiona na miejscu bodaj największego cudu, jaki kiedykolwiek zdarzył się na świecie i w ten oto sposób stała się najważniejszą świątynią całego Chrześcijaństwa. Zbudowana przez Konstantyna Wielkiego przez wieki była burzona, odbudowywana, przebudowywana, a jakby tego było mało, trawiły ją też pożary i niszczyły trzęsienia ziemi. To, co dziś możemy zobaczyć to ogromna, chaotyczna budowla pełna ciemnych zakamarków, ołtarzy i kaplic różnych wyznań, w której centrum znajduje się to, co dla chrześcijan najważniejsze - miejsce zmartwychwstania.

A sama bazylika Grobu Świętego jest miejscem pielgrzymek wiernych z całego świata. Każdy, kto przybywa do Ziemi Świętej, swoje kroki kieruje do tego miejsca. Kiedy lata temu moi rodzice wrócili z Izraela, mama powiedziała mi: Jerozolimę każdy powinien zobaczyć na własne oczy, każdy powinien przejść się Drogą Krzyżową i wejść do bazyliki. Wtedy człowiek dopiero otwiera oczy i widzi, jak to wszystko mogło wyglądać naprawdę.

Bazylika Grobu Świętego, כנסיית הקבר, Kenesijat ha-Kewer, Sanctum Sepulchrum, Ναός της Αναστάσεως, Naos tes Anastaseos, كنيسة القيامة, Kanisat al-Kijama, Święte Zmartwychwstanie, Սուրբ Հարություն, Surp Harutiun...

To tylko część nazw, którymi określa się to miejsce. Historia bazyliki jest długa i skomplikowana, ale wiedza o tym, co z budowlą działo się przez wieki, ogromnie ułatwia jej zwiedzanie. Z własnego doświadczenia wiem, że można do tematu podejść z dużą swobodą i owszem zobaczy się to, co najważniejsze, ale wyjdzie się ze świątyni z setką pytań w stylu: dlaczego ten kościół jest taki dziwny? Czemu nie przypomina naszych katedr? Dlaczego tylu tam innych księży? Jak to pochowali Jezusa tak blisko od miejsca stracenia? Dlaczego to wszystko takie zaniedbane? To dało się zejść gdzieś niżej? I tym podobne... Dlatego właśnie postanowiłam przybliżyć kontekst historyczny bazyliki Grobu Świętego. Kto woli czytać o jej zwiedzaniu, spokojnie może przewinąć na drugą część tekstu.

Historia bazyliki Grobu Świętego...

Zanim Chrystus zmarł na krzyżu, żydzi wierzyli, że w tym miejscu został pochowany pierwszy człowiek - Adam. To właśnie tutaj, poza murami Golgoty miało znajdować się miejsce, w którym pochowano jego czaszkę. Stąd też nazwa - Golgota, oznacza ona właśnie „miejsce czaszki" (z języka łacińskiego - Kalwaria). Tak naprawdę miejsce pochowania czaszki Adama nie jest znane, pamięć o nim zaginęła jeszcze przed narodzeniem Chrystusa.

Powszechnie uważa się, że miejsce męki Chrystusa było górą, faktycznie Golgota była wapienną skałą o wysokości jakiś 10 metrów, która powstała na terenie dawnego kamieniołomu. W jej pobliżu znajdował się ogród z wapiennymi skałami, który był wykorzystywany przez Żydów jako miejsce pochówku, ot taki współczesny cmentarz.

W czasach Chrystusa cały kamieniołom i Golgota znajdowały się poza murami Jerozolimy i były wykorzystywane przez Rzymian jako miejsce straceń. Może warto tu wspomnieć, że od 63 roku p.n.e. cała Judea (w tym też Jerozolima) znalazła się pod ich rządami, a na tronie zasiedli władcy z dynastii Herodów. Na tym terenie zaczęło też obowiązywać prawo rzymskie, zgodnie z którym ciała osób, które zostały skazane i ukrzyżowane, nie były grzebane. Zwłoki przestępców miały być pokarmem dla sępów.

Czasy Rzymian...

Ponieważ dla żydów sprawa pochówku była bardzo ważna (nawet w przypadku osób skazanych), Rzymianie nie chcąc zaostrzać konfliktu, zgadzali się na wydawanie ciał po egzekucjach. Pochówek był wykonywany zgodnie z żydowską tradycją, a ciała najczęściej chowano w skalnych grobach, które znajdowały się obok Golgoty. To właśnie te dwa punkty - Golgota i skalny grób, w którym złożono ciało Chrystusa, są najważniejszymi punktami bazyliki i znalazły się w jej obrębie.

Jakieś dziesięć lat po śmierci Chrystusa, Golgota i okoliczny cmentarz zostały włączone w obręb miasta, tym samym zaprzestano tam pochówku. W miejscu śmierci i zmartwychwstania Jezusa gromadzili się pierwsi chrześcijanie, to oni kultywowali pamięć o tym, gdzie miały miejsce te wydarzenia.

Jakieś sto lat później Cesarz Hadrian kazał zasypać kamieniołom a na jego miejscu zbudować świątynię kapitolińską i świątynię Wenery. Mury obecnej bazyliki zawierają elementy tych rzymskich budowli. Pamięć o miejscu męki i zmartwychwstania Chrystusa mogła przetrwać już tylko w pamięci jerozolimskich chrześcijan.

Ratunek za czasów Konstantyna czyli odnalezienie miejsca śmierci i zmartwychwstania.

W 326 roku do Jerozolimy przybyła matka Cesarza Konstantyna Wielkiego (czczona później jako Święta Helena) i obrała sobie za cel odnalezienie miejsc ważnych dla historii chrześcijaństwa. Dzięki relacjom mieszkańców Jerozolimy szybko ustalono, gdzie znajdowała się Golgota i grób Chrystusa. Sama Helena osobiście kierowała pracami wykopaliskowymi, dzięki którym udało się odsłonić Golgotę, grób i odnaleźć trzy krzyże.

Matka Cesarza zarządziła, że w miejscu odnalezienia świętych miejsc trzeba wznieść bazylikę. Świątynia została zaprojektowana tak, aby w jej wnętrzach znalazły się wszystkie ważne punkty: grób, skała Golgoty i miejsce znalezienia krzyży. Budowę rozpoczęto w 326 r. Ponieważ nie istniały jeszcze zasady budowania świątyń chrześcijańskich (sztuka wczesnochrześcijańska rozpoczyna się od około 313 r.n.e.), to pierwsza bryła bazyliki czerpała wiele z pogańskich budowli antycznych.

Budowa bazyliki.

Całe sanktuarium zbudowane było na planie prostokąta. Główna bazylika składała się z trzech części: pierwsza otaczała Golgotę i upamiętniała mękę Chrystusa, była to pięcionawowa bazylika, do której wchodziło się z głównej ulicy Jerozolimy przez atrium (dziedziniec otoczony kolumnami). Druga część kościoła obejmowała miejsce znalezienia krzyży, a trzecia punkt, w którym znajdował się grób Jezusa. Ta część przybrała kształt monumentalnej rotundy. W 335 roku bazylika Grobu Świętego, mimo nie zakończonych prac, została poświęcona.

Czas Muzułmanów

W 614 roku, kiedy Jerozolima trafiła pod panowanie Persów, bazylika Grobu Świętego została spalona i zburzona. Udało się ją odbudować w 630 roku. Osiem lat później władzę w Jerozolimie przejęli muzułmanie, którzy zagwarantowali bazylice bezpieczeństwo na kilka kolejnych wieków. Dopiero w 966 roku, na skutek konfliktu bizantyjsko-arabskiego, w odwecie wojska arabskie spaliły bazylikę.

Od XI wieku Jerozolima wchodziła w skład kalifatu Fatymidów - dynastii panującej w północnej Afryce. W 1009 roku na rozkaz kalifa Al-Hakim, którego nazywano „ szalonym fatymidą " ponownie zniszczono bazylikę i znajdujące się w niej święte miejsca. Według relacji ówczesnych ocalała tylko część grobu i płyta, na której spoczywało ciało Jezusa. Chrześcijanom zakazano wstępu w obręb ruin. Sytuacja taka trwała do 1030 roku, kiedy to pozwolono im wreszcie rozpocząć odbudowę świątyni. Prace szły wolno, gdyż całe koszty remontu ponosili wyznawcy Chrystusa. To, co udało im się naprawić, zniszczyło trzęsienie ziemi i całą odbudowę należało zaczynać od nowa.

Czasy Krzyżowców

W Europie XI wieku przypomniano sobie, że Ziemia Święta leży w rękach niewiernych i postanowiono ten fakt zmienić. Świat chrześcijański nie mógł już patrzeć na to, jak innowiercy burzą święte miejsca i wywożą z Jerozolimy relikwie. A, że w średniowiecznej Europie sporo było rycerstwa, które nie posiadało ziemi ani też sensu życia, kiedy jeszcze Papież obiecał, że każdy, kto ruszy na krucjatę, ma zapewnione miejsce w niebie, chętnych znalazło się bardzo wielu. Ile w krucjatach było powodów czysto religijnych, a ile politycznych czy ekonomicznych to temat na całkiem osobny wpis.

W każdym razie, w 1099 roku w bazylice Grobu Świętego zabrzmiało " Te Deum" odśpiewane przez Krzyżowców po tym, jak zdobyli Jerozolimę. Szybko przystąpili oni do naprawy i rozbudowy świątyni, wprowadzili też trochę zmian i ulepszeń (w tym włączyli kaplicę Golgoty do głównej świątyni). Jak wiadomo, z Jerozolimy szybko przegonili Krzyżowców Muzułmanie, potem znowu walkę o Jerozolimę wygrali Krzyżowcy, później znowu byli Muzułmanie. Kiedy panowanie objęli Mamelucy (także wyznawcy Allaha), przeprosili za zniszczenie świątyni i pozwolili chrześcijanom swobodnie odwiedzać święte miejsca. By jednak nie wyróżniać żadnego z kościołów chrześcijańskich, klucze do bazyliki Grobu Świętego otrzymali... muzułmanie.

I znowu czasy muzułmanów...

To właśnie od tego momentu w bazylice Grobu Świętego istnieją jasno określone i niezmienne zasady dotyczące użytkowania jej poszczególnych części. Aby uspokoić waśnie, podzielono poszczególne kaplice pomiędzy różne odłamy chrześcijaństwa (Kościół katolicki w bazylice reprezentują franciszkanie). Od XVI wieku, kiedy Jerozolimą zaczęli władać Turcy Osmański, nastał czas, gdy nabożeństwa w świętych miejscach mogli odprawiać tylko prawosławni i to oni zdobywali coraz to większą władze religijną nad chrześcijańską Jerozolimą.

Spory między różnymi odłamami chrześcijaństwa trwały nieprzerwanie, w ich tle bazylika Grobu Świętego niszczała i popadała w ruinę. W wirze kłótni nikt nie zaprzątał sobie głowy dbaniem o świątynie, a jej stan pogarszały trzęsienia ziemi i pożary. W Jerozolimie coraz większe znaczenie mieli grekokatolicy, a to niespecjalnie podobało się Europie. Nawet Napoleon naciskał na osmańskiego sułtana, próbując na nim wymusić, aby oddał miejsca święte pod kuratelę franciszkanów.

Od XIX wieku dyskusje o tym, który odłam chrześcijaństwa ma rządzić w bazylice Grobu Świętego, stały się wręcz sporem politycznym, który zakończył się wybuchem... Wojny Krymskiej. Później nadeszły kolejne zniszczenia świątyni. W narastających konfliktach zbrojnych nikt nie zwracał uwagi na to w jakim stanie znajduje się świątynia.

Status Quo

Od połowy XIX wieku relacje między różnymi odłamami chrześcijaństwa normuje tak zwany Status Quo. Wprowadzili go sułtani osmańscy i tyczy się nie tylko bazyliki Grobu Świętego, ale też bazyliki Bożego Narodzenia w Betlejem oraz Grobu Marii Panny w Jerozolimie. Zasady dotyczą praw własności, przestrzeni wewnątrz świątyń oraz czasów i zakresów sprawowania liturgii. I tak siedziby w najważniejszym kościele katolickim mają przedstawiciele Kościoła katolickiego (franciszkanie), prawosławnego patriarchatu Jerozolimy (przede wszystkim Grekokatolicy) oraz Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego. Duchowni tych wyznań pełnią na zmianę funkcje liturgiczne.

Żeby tego było mało, w bazylice Grobu Świętego w święta liturgie mogą także odprawiać duchowni Syryjskiego Kościoła Ortodoksyjnego i Etiopskiego Kościoła Ortodoksyjnego. A prawo do użytkowania części pomieszczeń ma też Koptyjski Kościół Ortodoksyjny. Wszystko byłoby dobrze, gdyby duchowni tych wspólnot mogli się porozumieć, niestety od wieków nie ma zgody na to, jak dbać o bazylikę i jak ją remontować. Waśnie i kłótnie całkowicie odwracały uwagę duchownych od fatalnego stanu budowli i panującego w niej chaosu.

XX wiek...

XX wiek, a zwłaszcza jego druga połowa to czas, w którym przedstawiciele różnych odłamów chrześcijaństwa starają się wypracować porozumienie, które pozwoli przeprowadzić prace remontowe i uchronić budynek przed dalszym niszczeniem. Dzięki temu udało się wyremontować m.in. kopułę rotundy czy edykuł, który groził zawaleniu. Zwiedzając świątynie, trudno jest jednak zaobserwować te pozytywne zmiany. Bazylika Grobu Świętego miejscami bardziej przypomina składzik na miotły niż najważniejszy kościół Chrześcijaństwa, ale fakt, że miejscami jest niczym plac budowy, daje cień nadziei, że w przyszłości będzie tylko lepiej.

Zanim wejdziesz do bazyliki Grobu Świętego

Na co się nastawić, zanim rozpocznie się zwiedzanie? Na coś, do czego nie jesteśmy przyzwyczajeni, na miejsce, które jest świętością, bo od dziecka mówiono nam, że to miejsce największego cudu, jaki widziała ziemia. Znamy to z Pisma Świętego, obrazków, jakie otrzymywaliśmy na lekcjach religii, szopek, które stawały co roku w każdym kościele, obrazów i filmów. Wyobrażenie o Golgocie i grobie Jezusa towarzyszy nam od najmłodszych lat i bardzo, ale to bardzo mocno odcisnęło nam w głowie, jak to wszystko powinno wyglądać.

Nauczono nas też, że miejsca święte są wspaniałe, monumentalne i tonące w przepychu. Wystarczy pomyśleć o Wawelu, Częstochowie albo o Watykanie - to piękne, eleganckie i budzące respekt miejsca. Panuje w nich cisza, skupienie i powaga. Nauczono nas, że wchodząc do każdej świątyni, należy zachować szacunek do tego miejsca. W kościołach katolickich trzeba uklęknąć, w synagogach mieć zakrytą głowę, w meczetach odpowiedni dla kobiet strój. Tutaj spodziewamy się czegoś podobnego, a trafiamy do świątyni, w której nawet nie umiemy zlokalizować głównego ołtarza. Jadąc do Jerozolimy, mamy nadzieję ujrzeć taki właśnie Grób Jezusa - najwspanialszą świątynię chrześcijaństwa. W rzeczywistości stajemy w kościele, który stanowi zlepek chaotycznych kaplic, nieuporządkowany miszmasz religijny i kulturowy i w którym naprawdę można się zgubić. Jeżeli jednak porzuci się swoje wyobrażenia można stanąć w jednej z najbardziej fascynujących świątyń świata - bazylice Grobu Świętego.

Początek zwiedzania

Dziedziniec

Zanim rozpoczniemy zwiedzanie, musimy dostać się na dziedziniec bazyliki Grobu Świętego, to jedyna droga, aby wejść do środka świątyni. Klucząc po okolicznych uliczkach, wchodzimy na plac trochę z zaskoczenia. Nic nie zapowiada, że to już za moment staniemy przed tym najważniejszym kościołem chrześcijaństwa. Na plac bazyliki można dojść z dwóch stron: schodkami w dół od uliczki Christian Quarter Road lub niewielką bramą od strony ulicy Souk el-Dabbagha. Dziedziniec nie jest wielki, z trzech stron zamykają go kaplice i budynki świątynne. Stojąc przodem do wejścia prowadzącego do świątyni, po lewej stronie widać trzy kaplice zbudowane w XI wieku. Są to Kaplica św. Jakuba Mniejszego, św. Jana i kaplica Czterdziestu Męczenników. Nad nimi widać niewielką dzwonnicę. Kiedyś była wyższa, ale z uwagi na jej kiepski stan, zamiast remontować, postanowiono ją... rozebrać.

W narożniku, po prawej stronie od wejścia znajduje się Kaplica Franków. Przylega ona do muru bazyliki, prowadzą do niej mocno zniszczone schody. Wybudowali ją Krzyżowcy i służyła im jako zewnętrzne wejście na Golgotę. Po upadku Jerozolimy wejście zamurowano, a przedsionek zamieniono na kaplicę. Jest to teraz X stacja drogi krzyżowej. U podnóża schodów pochowany jest Filip d'Aubigny, angielski krzyżowiec. Dalej, po prawej stronie kryje się koptyjska kaplica św. Michała, ormiańska kaplica św. Jana i grecki klasztor św. Abrahama, który przykryty jest kopułą.

Drabina

Stojąc na dziedzińcu bazyliki Grobu Świętego, należy odszukać wzrokiem drewnianą drabinę, która znajduje się na gzymsie, pod oknem po prawej stronie (nad wejściem głównym do bazyliki). Nikt nie wie kto i kiedy ją tam postawił. Mógł to być jakiś robotnik lub osoba, która myła okna. Jest też wersja, która mówi, że przy pomocy tej drabiny dostarczano jedzenia dla Ormiańskich mnichów zamkniętych w bazylice przez Turków. Jedno jest pewne: drabina stoi tam już przynajmniej od 1819 roku, czyli prawie 200 lat. Jest chyba najbardziej wymownym symbolem braku porozumienia wśród gospodarzy. Kiedy został ustanowiony Status Quo, w jego zasady wpisano, że drabina ma pozostać na swoim miejscu. Kiedy więc jej stan był tak opłakany, że prawie się rozsypała, Ormianie (to oni odpowiedzialni są za ten fragment bazyliki) wymienili ją na nową.

Wejście do bazyliki Grobu Świętego

Do bazyliki Grobu Świętego prowadzi jedno wejście, znajduje się ono od strony południowej nawy bocznej. Prowadzi do niego droga przez dziedziniec świątyni. Pochodzi ono z początku XII wieku. Drugie wejście, które znajdowało się obok i prowadziło bezpośrednio na Golgotę, zostało zamurowane w tym samym czasie co to, które prowadziło przez Kaplicę Franków.

Zgodnie z ustaloną wieki temu zasadą (a dokładniej w XIII wieku), klucze do bazyliki Grobu Świętego posiadają dwie rodziny muzułmańskie i to one mają prawo otwierać i zamykać drzwi świątyni. Sam klucznik mieszka poza bazyliką. Otwieranie i zamykanie wejścia to ściśle określona ceremonia. Przy otwieraniu drzwi w środku świątyni musi być obecny zakrystian. Klucznik zawsze otwiera prawe skrzydło. Lewe skrzydło otwiera zakrystian (jednak to nie zawsze ma miejsce, czasami otwarta pozostaje tylko prawa część). Najuroczystsze otwarcie drzwi bazyliki ma miejsce w dni świąteczne. Klucznik przychodzi pod wejście i otwiera małe okienko w skrzydle drzwi, przez to okienko zakrystian podaje z wnętrza bazyliki drabinę. Klucznik opiera ją o drzwi i wchodzi po niej, aby dosięgnąć górnego skobla. Ta sama procedura obowiązuje przy zamykaniu bazyliki w dni świąteczne.

Bazylika Grobu Świętego otwierana jest codziennie o godz. 5:50. Pierwsza msza odprawiana jest o 6 rano. Godziny zamknięcia są różnie podawane, w niektórych źródłach znalazłam, że jest to godz. 19:00 w innych, że 20:00.

Kamień namaszczenia

Niezależnie od tego, jaki mamy plan zwiedzania, zawsze po przekroczeniu drzwi bazyliki Grobu Świętego trafimy na kamień namaszczenia. Znajduje się on na wprost wejścia i ma symbolizować miejsce, w którym położone zostało zdjęte z krzyża ciało Jezusa. To w tym miejscu zostało obmyte i zawinięte w całun. Kamień, nad którym klęczą turyści i pielgrzymi pochodzi z 1810 roku. Kamień, który leżał w tym miejscu wcześniej datowano na XII wiek. Mimo że miejsce jest symboliczne, tradycja głosi, że należy przy nim uklęknąć i ucałować kamienną płytę. Warto zwrócić uwagę na przepiękne lampy wiszące nad kamieniem i ogromną ścianę z mozaiką, która się za nim znajduje.

Golgota = Kalwaria

Zanim jednak zgodnie z przebiegiem wydarzeń z Wielkiego Piątku, staniemy w miejscu, w którym ciało Jezusa zawinięto w całun, musimy dostać się na Golgotę. Przekraczając próg bazyliki Grobu Świętego, zaraz po prawej stronie wzdłuż jej muru znajdują się wąskie i strome schody. Prowadzą one na górę, w miejsce, w którym znajdował się wierzchołek Golgoty. Przez lata próbowano dociec, jaką dokładnie wysokość miała skała, na której stanął krzyż. Trzeba sobie wyobrazić, że jej podnóże znajdowało się kilka metrów pod posadzką bazyliki, a wierzchołek gdzieś w okolicy, w której obecnie stoją kaplice. Golgota została całkowicie obudowana przez mury świątyni, lecz w kilku miejscach bazyliki można dostrzec wapienną skałę wzgórza.

Kiedy wdrapiemy się już na piętro bazyliki, znajdziemy się w miejscu, w którym znajdują się ostatnie stacje drogi krzyżowej: Kaplica Przybicia do Krzyża (Stacja XI), zaraz obok niej znajduje się Kaplica Ukrzyżowania (Stacja XII), a pomiędzy nimi Kaplica Matki Boskiej Boleściwej (Stacja XIII). Kaplicą Przybicia do Krzyża opiekują się franciszkanie. Zobaczymy tam renesansowy ołtarz wykonany we Florencji, a za nim przepiękną mozaikę. To właśnie w tym miejscu mieli stać rzymscy żołnierze, którzy przybili do krzyża Jezusa.

Kaplica Ukrzyżowania

Najważniejszym miejscem na Golgocie jest Kaplica Ukrzyżowania (stacja XII), jest to miejsce, w którym stał krzyż i w którym Jezus Chrystus dokonał swojego żywota. To najwyższy punkt całego wzniesienia. Ta część bazyliki znajduje się pod opieką Greków. Miejsce to zostało dokładnie oznaczone w czasach Konstantyna. Pod ołtarzem znajduje się srebrny krąg, w którym zatknięty był krzyż. Kiedy uklęknie się pod ołtarzem i wsunie dłoń do środka, pod palcami można poczuć wapienną skałę. Można ją też zobaczyć przez szklane gabloty otaczające ołtarz. Cała kaplica przystrojona jest licznymi lampami oliwnymi.

Pomiędzy tymi dwoma ołtarzami znajduje się mniejszy, który symbolizować ma stacje XIII - miejsce zdjęcia z krzyża. Ołtarz z drewnianym popiersiem Matki Boskiej pochodzącym z XVIII wieku upamiętnia cierpienie Maryi.

Po zobaczeniu tej części bazyliki należy zejść na dół drugimi schodkami (na wprost Ołtarza Ukrzyżowania) i wówczas znajdziemy się ponownie przy kamieniu namaszczenia. Stamtąd mamy dwie opcje: możemy iść w lewo, minąć kamień i udać się do rotundy (zgodnie ze stacjami drogi krzyżowej) lub skręcić w prawo w ambit i idąc przeciwnie do ruchu wskazówek zegara obejść kaplice znajdujące się wokół głównej części bazyliki tak, aby na końcu znaleźć się w rotundzie

Kaplica Adama

Schodząc z Golgoty, warto zajrzeć do kaplicy, która mieści się pod nią. Jest to Kaplica Adama. Zgodnie ze Starym Testamentem i tradycją żydowską pierwszy człowiek został pochowany właśnie w tym miejscu (a dokładnie jego czaszka). W kaplicy Adama można zobaczyć dolną część skały Golgoty. W absydzie widać pęknięcie w skale, zgodnie z wierzeniami, powstało ono w chwili, gdy Jezus zmarł, a ziemia się zatrzęsła. Kaplica ta jest pod opieką prawosławnych.

Rotunda

Stojąc w bazylice Grobu Świętego, tyłem do drzwi wejściowych, kiedy po prawej stronie ma się Golgotę, to po naszej lewej stronie (tak na godz. 11) znajduje się rotunda zwana Anastasis. Wchodząc do niej, przechodzi się przez przedsionek zwany Miejscem Opłakiwania. Rotunda zbudowana jest w stylu klasycznym. Kiedyś była większa, spowodowane to było zewnętrznym krużgankiem, który ją otaczał. Aktualnie został on przerobiony na zamknięte pomieszczenia. Kopuła pochodząca z XI wieku została odbudowana po pożarze w 1808 roku.

W centralnej części rotundy znajduje się Grób Jezusa, otacza go budowla zwana edykuł (Aedicula). Ten, który oglądamy, pochodzi z 1810 roku i jest świeżo wyremontowany (2017 r.). Aby wejść do wnętrza edykułu, należy ustawić się w kolejce, najczęściej sięga ona do kolumnady, czasami jednak zawija wokół grobowca. Posuwa się szybciej, kiedy turystów „pogania" duchowny pilnujący grobu. My odwiedziliśmy bazylikę koło godziny 8 rano i czekaliśmy w kolejce jakieś 30 minut.

Grób Jezusa Chrystusa

Wejście do edykułu otoczone jest lampami oliwnymi i lichtarzami. Nawet te są podzielone pomiędzy poszczególne wyznania i należą do Katolików, Greków i Ormian. Wnętrze pomieszczenia składa się z dwóch części, pierwsza z nich to niewielka Kaplica Anioła. Na środku ustawiony jest mały ołtarz prawosławnych Greków, który podobno wykonany jest z płyty kamiennej, którą był zasłonięty grób Jezusa. W Kaplicy Anioła znajduje się 15 lamp (po 5 należy do Greków i Łacińskich Katolików, 4 do Ormian i 1 do Koptów). Tutaj czeka się na wejście do serca bazyliki - Grobu Jezusa.

Aby znaleźć się w miejscu złożenia ciała Chrystusa, należy się pokłonić, wejście jest tak niskie, że próg przekracza się zgiętym w pół. Pomieszczenie ma około 2 metrów kwadratowych. Po prawej stronie, przez całą jego długość biegnie kamienna płyta, która osłania miejsce, w którym złożone było ciało Jezusa. Wewnątrz może jednocześnie znajdować się nie więcej niż cztery osoby. I to właśnie to, maleńkie, ciasne pomieszczenie jest najważniejszym miejscem w całym chrześcijańskim świecie.

Kiedyś wszystko to znajdowało się w wapiennym wzgórzu, które zostało zrównane z ziemią przez budowniczych Konstantyna po to, aby można było wyodrębnić grób Jezusa i obudować go świątynią. Pod leżącą płytą nadal znajduje się skała, która stanowiła część grobowca, w którym złożono ciało Chrystusa.

Niestety nie ma co liczyć na chwilę spokoju, modlitwy i zadumy. Średni czas przebywania w grobowcu to około minuty. Kiedy nad zwiedzającymi czuwa duchowny, to on dyktuje tempo zwiedzania i po krótkiej chwili każe opuścić grobowiec. Nie ma też co liczyć na zrobienie zdjęć, czujne oko strażnika wyłapuje każdą taką próbę.

Co jeszcze zobaczyć w Rotundzie

Katholikon

Wychodząc z edykułu mamy na wprost siebie Katholikon - dawny kościół Krzyżowców, zajmuje on centralną część bazyliki Grobu Świętego. Obecnie to grecka katedra prawosławna. Jedyne wejście do tej części kościoła prowadzi od strony rotundy. Niestety samego Katholikonu nie da się zwiedzić, wejście do niego jest odgrodzone. Na podłodze znajduje się mozaika z kielichem, wskazuje od centrum ówczesnego świata. Na sklepieniu i kopule zobaczymy piękne bizantyjskie mozaiki (niestety całkiem młode) z wizerunkiem Chrystusa Pantokratora. Patrząc na wprost, dojrzymy zdobiony ikonostas, który rozdziela dwie części greckiego kościoła.

Ołtarz Koptów, Kaplica Jakobicka i groby żydowskie.

Stojąc w kolejce do edykułu, można zauważyć małą kaplicę znajdującą się w jego tylnej części. Jest to niewielki ołtarz Koptów. Pochodzi ona z I połowy XVI wieku. Warto też zajrzeć do Kaplicy Jakobickiej należącej do kościoła Syryjczyków (zwana jest także Kaplicą Nikodema), do której wejście znajdziemy naprzeciwko ołtarza Koptów. Prowadzi do niej niepozorny przedsionek. Sama kaplica jest chyba najlepszym przykładem zaniedbania i braku remontu w bazylice. Wewnątrz niej stoi mały ołtarz, który pozbijany jest z desek. Patrząc na niego, ma się wrażenie, że lada chwila się rozsypie. Za to na ścianach wydrapane są ślady bytności „pielgrzymów" i „turystów". Będąc w kaplicy Syryjczyków, warto zwrócić uwagę na znajdujące się tam groby żydowskie z I wieku p.n.e. i I wieku n.e.

Zajrzyj w inne kąty.

Wracając pod kamień namaszczenia, warto udać się na tył bazyliki. Trzeba kierować się na wprost przejściem pomiędzy Katholikonem a Kapicą Adama i znajdująca się nad nią Golgotą. Dojdziemy wtedy do długich schodów prowadzących w dół do Krypty św. Heleny. Prawą i lewą ścianę krypty tworzą mury dawnej bazyliki Konstantyna. Cała kaplica upamiętnia matkę Cesarza, dzięki której powstała bazylika Grobu Świętego. Ołtarz znajdujący się w krypcie poświęcony jest właśnie św. Helenie. Po lewej stronie znajduje się ołtarz poświęcony św. Dyzmie, łotrowi, który nawrócił się na krzyżu. To chyba najspokojniejsze miejsce w całej bazylice. Jeśli ktoś będzie chciał oddać się zadumie i modlitwie, to właśnie tutaj powinien skierować swoje kroki.

Schodząc kolejnymi schodami w dół (po prawej stronie krypty), dojdzie się do pozostałości danej rzymskiej cysterny. To właśnie w tym miejscu miały zostać znalezione trzy krzyże: jeden Chrystusa i dwa krzyże łotrów. Ponieważ nie było wiadomo, na którym krzyżu zmarł Jezus, każdym z nich dotknięto umierającą kobietę. Kiedy do jej ciała przyłożono trzeci krzyż, kobieta odzyskała siły. Uznano to za cud. Cesarzowa Helena kazała relikwie podzielić na trzy części: jedną dla Rzymu, drugą dla Konstantynopola, a trzecią dla Jerozolimy. Później każdy z fragmentów dzielono na mniejsze kawałki, potem na jeszcze mniejsze... aż z krzyża zostały same drzazgi. Dlatego też miejsce to nosi nazwę Kaplica Znalezienia Krzyża Świętego. Z lokalizacją tą nie zgadzają się jednak Koptowie, twierdząc, że wspomniana cysterna umieszczona jest pod ich kościołem. Będąc w kaplicy, można dostrzec na jej ścianach tysiące krzyży wyrytych przez pielgrzymów.

Kaplice w ambicie.

W ambicie (półokrągłe przejście znajdujące się za ołtarzem) bazyliki Grobu Świętego, obok schodów prowadzących do krypty św. Heleny znajdziemy jeszcze kilka małych kaplic. Idąc od strony kamienia namaszczenia, na prawo od schodów do krypty (patrząc w ich stronę) znajduje się Kaplica Wyszydzania zwana także Kaplicą Obelg lub Kaplicą Wyszydzania i Urągania. Należy do kościoła prawosławnego. Upamiętnia miejsce, w którym na głowę Jezusa założono cierniową koronę. Powszechnie wiadomo jest, że te wydarzenia miały miejsce w okolicy I stacji drogi krzyżowej.

Mijając schody do Krypty św. Heleny, dojdziemy do Ormiańskiej Kaplicy Rozdzielenia Szat. Zaraz za nią znajduje się Kaplica Longinusa. Upamiętnia ona rzymskiego żołnierza, który przebił włócznią bok Chrystusa, a zaraz później się nawrócił.

Na końcu absydy, po prawej stronie znajduje się miejsce, które nazywane jest Więzieniem Chrystusa. Opiekują się nią prawosławni. Kaplica ta jest częściowo wydrążona w skale. Miejsce to ma jednak tylko symboliczny wymiar.

Idąc dalej w stronę rotundy, pokonując aktualnie rozłożony tam plac budowy, dojdziemy do zakrystii i kaplicy franciszkanów, w której odprawiane są nabożeństwa. Warto zwrócić uwagę na znajdującą się w kaplicy (na wprost wejścia) rzeźbioną drogę krzyżową. Dochodząc do tego punktu znowu stajemy w rotundzie i w ten sposób, robiąc kółko obchodzimy całą bazylikę Grobu Świętego.

Plac budowy.

Kiedy zwiedzaliśmy bazylikę, zaskoczyło nas prowadzenie tam prac remontowych, tzn. nie sam fakt, że wykonywany jest remont (to niezmiernie radosna informacja), a raczej jego forma. Gdzieś na końcu absydy, w miejscu, w którym znajduje się wejście do ciemnicy, minęliśmy sterty cegieł, worków z betonem, betoniarek i siedzących pod ścianą budowlańców. Rozwieszone na kolumnach płachty czarnego brezentu dyndały swobodnie. Zero zabezpieczeń, taśmy, odgrodzenia tej części od reszty. Nagle w tym świętym miejscu, w którym człowiek szuka kawałka spokojnego miejsca, przenosimy się na plac budowy i patrzymy na stojącą na środku nawy betoniarkę.

Bazylika Grobu Świętego to miejsce ważnie nie tylko z religijnego, ale też z historycznego punktu widzenia. Nie trzeba być wierzącym, aby w tym miejscu odnaleźć niesamowite wrażenia, nie trzeba być historykiem, aby dostrzec w bazylice ogromne piętno wieków. Trzeba mieć tylko oczy szeroko otwarte i wyzbyć się swoich wyobrażeń, z którymi przyjeżdża się do Jerozolimy. Bazylika Grobu Świętego jest niesamowitym miejscem pełnym mistycznych zakamarków. Jest plątaniną kaplic i obrządków, miejscem, w którym stykają się różne odcienie jednej i tej samej religii. To właśnie w tym miejscu, prawie 2000 lat temu wszystko się zaczęło. To z tego miejsca wywodzi się cała kultura, na której chcąc nie chcąc opieramy swoje życie. Z pełną świadomością mogę powtórzyć Wam słowa mojej mamy: nie ważne, w co wierzysz, ale to miejsce trzeba zobaczyć na własne oczy przynajmniej raz w życiu. Dla mnie to był drugi raz i wiem, że nie ostatni.
A żeby ułatwić Wam zwiedzanie i wyobrażenie sobie gdzie co jest (choć i tak nie ma tu wszystkich kaplic) podrzucam znaleziony w Internecie rzut bazyliki. Może komuś się przyda.

# data[].attributes.attachment_link.title
Bazylika Grobu Świętego w Jerozolimie. Najważniejszy kościół świata.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wybudowana na domniemanych miejscach ukrzyżowania, złożenia do grobu i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa. Bazylika Grobu Świętego została postawiona na miejscu bodaj największego cudu, jaki kiedykolwiek zdarzył się na świecie i w ten oto sposób stała się najważniejszą świątynią całego Chrześcijaństwa.

# data[].attributes.body
najstarsza synagoga w Polsce

# data[].attributes.headline
Sanktuarium Świętej Jadwigi Śląskiej w Trzebincy (woj. dolnośląskie)

# data[].attributes.subject
Sanktuarium Świętej Jadwigi Śląskiej w Trzebincy (woj. dolnośląskie)

# data[].attributes.body
https://trzebnicasds.wordpress.com/

# data[].attributes.headline
Krakowskie Synagogi - Miejsca Kultu Judaizmu 

# data[].attributes.subject
Krakowskie Synagogi - Miejsca Kultu Judaizmu 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nie wszyscy Żydzi w przedwojennym Krakowie praktykowali regularnie wiarę swoich ojców. Mimo to w mieście znajdowało się około 90 synagog i domów modlitwy zrzeszających niemal wszystkie odłamy judaizmu. Przetrwały nieliczne. Siedem ocalałych synagog krakowskiego Kazimierza stanowi dzisiaj pamiątkę bogatej kultury żydowskiej przypominając o tym, że Żydzi byli nieodłączną częścią polskiej historii.

Synagoga Tempel - Żydzi i katolicy razem

Synagoga Tempel to jedna z najpiękniejszych synagog krakowskich. Została wybudowana w drugiej połowie XIX wieku i od samego początku należała do wyznawców judaizmu reformowanego. Żydzi utożsamiający się z tym odłamem judaizmu odznaczają się dużym stopniem otwartości na zwyczaje kraju, w którym mieszkają. Posługują się w modlitwach i kazaniach językiem ojczystym, w czasie liturgii używają organów, mają liberalny stosunek do zasad koszerności i obrzezania, a jeśli chodzi o religijne prawa kobiet, to w pełni je popierają.

Podstawą takiego podejścia jest przekonanie, że kształt prawa religijnego jest wynikiem z jednej strony interwencji Boga, z drugiej dostosowania prawd wiary do aktualnych czasów. Religia zmienia się zatem wraz ze zmianą społeczeństwa i podlega takim samym przemianom, jakim podlega obyczajowość ludzi.

Doskonałym przykładem otwartości Żydów reformowanych były wspólne uroczystości patriotyczne urządzane w synagodze Tempel, w czasach kiedy nikt jeszcze nie słyszał o popularnym dzisiaj dialogu międzyreligijnym. Takie pierwsze nabożeństwo żydowsko-katolickie odbyło się 15 października 1861 roku, czyli jeszcze przed oficjalnym oddaniem synagogi do użytku.

Z okazji 44 rocznicy śmierci Tadeusza Kościuszki w synagodze zgromadzili się Żydzi oraz zaproszeni przez gminę żydowską księża katoliccy. Nabożeństwo sprawowane było w języku hebrajskim, ale przeplatane było śpiewami liturgicznymi, w tym katolicką pieśnią religijno-patriotyczną "Boże, coś Polskę". Po uroczystości katolicy obecni w synagodze udali się na Mszę św. do katolickich kościołów. Co ciekawe, wraz z nimi poszli niektórzy Żydzi, którzy wbrew obowiązującemu w kościołach zwyczajowi dostali zgodę na uczestnictwo w katolickiej liturgii w tradycyjnych nakryciach głowy.

Synagoga wybudowana została w stylu neorenesansowym z domieszkami stylu mauretańskiego. Na uwagę zasługują unikatowe w Polsce witraże synagogalne. Jest ich 43, przedstawiają przede wszystkim motywy roślinne i geometryczne, a także gwiazdę Dawida, menorę i Świątynię Jerozolimską.

Synagogi na ulicy Szerokiej

Synagoga Remu znajdująca się na ulicy Szerokiej gromadziła zupełnie inną grupę wyznawców niż opisywana powyżej synagoga Tempel. W synagodze modlili się (i wciąż się modlą, ponieważ jest to jedyna w Krakowie synagoga, w której regularnie odbywają się nabożeństwa) Żydzi ortodoksyjni. Przestrzegają oni w sposób restrykcyjny Talmudu, są przeciwni dopasowywaniu prawa żydowskiego do współczesności, nie tolerują nowinek w liturgii.

Synagoga została wybudowana w 1556 roku z fundacji bankiera Izraela Isserlesa Auerbacha, który był ojcem wybitnego uczonego żydowskiego Mojżesza Isserlesa, nazywanego Remu. Mędrzec ten był naczelnym rabinem Krakowa, badaczem świętych pism, założycielem i wykładowcą uczelni talmudycznej (jesziwy) na krakowskim Kazimierzu.

Zajmował się też ważnym z punktu widzenia społeczności żydowskiej problemem różnicy obyczajów Żydów aszkenazyjskich (mieszkających głównie w Europie Środkowej, Wschodniej i częściowo Zachodniej, posługujących się językiem jidysz) i Żydów sefardyjskich (Żydów z Półwyspu Iberyjskiego, mówiących językiem ladino). Dzięki jego prawnym i liturgicznym wskazówkom Żydzi sefardyjscy, którzy zaczęli przybywać na krakowski Kazimierz, mogli się asymilować z mieszkającymi tam Żydami aszkenazyjskimi.

Grób Mojżesza Remu, który znajduje się na cmentarzu tuż obok synagogi, jest celem pielgrzymek Żydów z całego świata. Sam cmentarz Remu jest najstarszym cmentarzem żydowskim w Krakowie. W czasie II wojny światowej Niemcy zamienili go na wysypisko śmieci i zniszczyli wiele cennych macew. Grób mędrca Mojżesza Remu na szczęście ocalał. Jak głosi legenda Niemiec, który zamierzył się na macewę Mojżesza Remu, padł rażony piorunem.

Wejście na teren synagogi prowadzi przez bramę z tympanonem, na którym widnieją dwa lwy podtrzymujące koronę oraz napis: "Bożnica Nowa błogosławionej pamięci Remu". Wewnątrz synagogi uwagę przykuwa oryginalny, wyrzeźbiony w kamieniu aron ha-kodesz (szafa do przechowywania Tory). Natomiast bima - miejsce, z którego odczytywana jest Tora - została zrekonstruowana, gdyż oryginalna została w czasie okupacji skradziona przez Niemców. Pielgrzymów i turystów odwiedzających synagogę zastanawia krzesło stojące po prawej stronie aron ha-kodesz, na którym nie można siadać. Jest to krzesło, którego używał rabin Remu.

Na ulicy Szerokiej znajdziemy jeszcze synagogę Poppera z XVII wieku, zwana też Małą. Została ona ufundowana przez bogatego kupca Wolfa Poppera, nazywanego Bocianem, ponieważ miał zwyczaj, że w czasie intensywnej modlitwy, stawał niczym bocian na jednej nodze. W czasie II wojny światowej synagoga została zdewastowana. Przez wiele lat po wojnie w synagodze mieścił się Młodzieżowy Dom Kultury, ale od 2017 roku ma w niej siedzibę księgarnia Austeria zajmująca się sprzedażą książek o tematyce żydowskiej.

Drugie życie synagog

Trzecia synagoga na ulicy Szerokiej - synagoga Stara - to obecnie siedziba oddziału Muzeum Historycznego Miasta Krakowa poświęconego historii Żydów krakowskich. W sali głównej muzeum - dawniej była to główna sala modlitewna - można zobaczyć eksponaty liturgiczne i religijne prezentujące znaczenie poszczególnych świąt żydowskich i wyposażenia synagog.

Najważniejsze eksponaty to: zwój Tory (pięć pierwszych ksiąg Starego Testamentu spisanych ręcznie na pergaminie), menory (siedmioramienne świeczniki przypominające krzew gorejący, w którym Bóg ukazał się Mojżeszowi), chanukije (dziewięcioramienne świeczki zapalane na święto Chanuka), mezuzy (malutkie pojemniki ze zwitkami pergaminu z fragmentami Tory, umieszczane na framugach drzwi), kielichy kiduszowe (kielichy na wino, nad którym odmawia się modlitwę na rozpoczęcie szabatu), parochety (kotary zasłaniające skrzynię na Torę), jady (wskazówki w kształcie rączki służące do śledzenia tekstu w czasie czytania Tory).

Muzeum opiekuje się synagogą już od 1958 roku. Synagoga Stara była przed wojną najważniejszym miejscem modlitwy krakowskich Żydów. Wybudowana została w XV wieku, w stylu gotyckim, ale po pożarze w 1557 roku zyskała renesansowy charakter. Z racji tego, że była to główna synagoga krakowskiego Kazimierza, często gościli w niej najwyżsi urzędnicy państwowi i dygnitarze. W 1794 roku synagogę odwiedził Tadeusz Kościuszko, wygłaszając do zgromadzonych w nim Żydów przemówienie zachęcające do podjęcia wspólnej z Polakami walki o wolność ojczyzny.

Z kolei w synagodze Wysokiej - użytkowanej przed wojną przez ortodoksów - dzisiaj znajduje się sala wystawowa. Jest to jedyna synagoga w Krakowie, w której sala modlitewna znajdowała się na piętrze (stąd jej nazwa). Większość wyposażenia synagogi została w czasie wojny skradziona lub zniszczona.

Po zawirowaniach historycznych związanych zarówno z Holocaustem, jak i z powojennym antysemityzmem, drugie życie uzyskała również synagoga Izaaka Jakubowicza. Została ona wybudowana w XVI wieku według projektu wybitnego szwajcarskiego architekta Giovanni Trevano - nadwornego architekta Zygmunta III Wazy, autora m.in. projektu kościoła św. Piotra i Pawła w Krakowie oraz Schodów Senatorskich na Wawelu. W 2007 roku synagogę wydzierżawiła wspólnota Chabad-Lubawicz zrzeszająca najszybciej rozwijający się obecnie związek chasydzki.

Synagoga Kupa - smutny los Żydów po wojnie

Nazwa tej synagogi pochodzi od tego, że na jej budowę przeznaczono pieniądze z kasy gminy żydowskiej, a w języku hebrajskim "kupa" to właśnie skarb gminy. Jest to synagoga wybudowana w XVII wieku, w stylu barokowym, z pięknymi, odnowionymi na początku XXI wieku polichromiami przedstawiającymi motywy biblijne oraz znaki zodiaku. Synagoga ponownie jest użytkowana przez Żydów, którzy nie tylko odprawiają w niej modlitwy, ale organizują także spotkania kulturalne dla osób zainteresowanych judaizmem.

Synagoga była świadkiem strasznych wydarzeń, zarówno w czasie II wojny światowej, jak i po jej zakończeniu. 11 sierpnia 1945 roku w Krakowie miał miejsce tzw. pogrom krakowski, dla którego pretekstem były roznoszone fałszywe plotki o rzekomym mordzie rytualnym dokonanym przez krakowskich Żydów ocalałych z Holocaustu. Wszystko zaczęło się przed synagogą Kupa. Agresywny tłum wpadł do synagogi, gdzie modlili się Żydzi, zaczął demolować budynek, lżyć i bić modlących się w nim ludzi. Zamieszki rozlały się na kilka ulic przylegających do synagogi. Historycy nie są zgodni co do ofiar śmiertelnych pogromu (liczba ta waha się od 1 do 5). Faktem jest natomiast, że ofiarą pogromu krakowskiego była Róża Berger - kobieta, która wraz ze swoją córką cudem przeżyła obóz śmierci w Auschwitz, a zginęła w swoim rodzinnym Krakowie, trzy miesiące po zakończeniu wojny.

Zdaniem Anny Cichopek - autorki książki "Pogrom Żydów w Krakowie 11 sierpnia 1945" wydanej przez Żydowski Instytut Historyczny, pogrom nie odbył się bez obecności funkcjonariuszy milicji i żołnierzy, którzy brali w nim czynny udział (wyważyli drzwi do synagogi) i podburzali do niego tłum. Pogrom krakowski był tragicznym wydarzeniem w trudnej, ale i bogatej historii Żydów krakowskich i stanowił smutny początek powojennych losów drastycznie zdziesiątkowanej społeczności żydowskiej Krakowa.

# data[].attributes.attachment_link.description
Nie wszyscy Żydzi w przedwojennym Krakowie praktykowali regularnie wiarę swoich ojców. Mimo to w mieście znajdowało się około 90 synagog i domów modlitwy zrzeszających niemal wszystkie odłamy judaizmu. Przetrwały nieliczne. Siedem ocalałych synagog krakowskiego Kazimierza stanowi dzisiaj pamiątkę bogatej kultury żydowskiej przypominając o tym, że Żydzi byli nieodłączną częścią polskiej historii.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bodh Gaya is a religious site and place of pilgrimage associated with the Mahabodhi Temple Complex in Gaya district in the Indian state of Bihar. It is famous as it is the place where Gautama Buddha is said to have attained Enlightenment ( Pali: bodhi) under what became known as the Bodhi Tree. Since antiquity, Bodh Gaya has remained the object of pilgrimage and veneration for both Hindus and Buddhists.

For Buddhists, Bodh Gaya is the most important of the main four pilgrimage sites related to the life of Gautama Buddha, the other three being Kushinagar, Lumbini, and Sarnath. In 2002, Mahabodhi Temple, located in Bodh Gaya, became a UNESCO World Heritage Site.

Bodh Gaya is the most holy place for Buddhists. Situated by the bank of river Neranjana the place was then known as Uruwela. King Ashoka was the first to build a temple here.

Traditionally, Buddha was born in 563 BC[failed verification ] on the following auspicious Baisakhi purnima. As Siddhartha, he renounced his family at the age of 29 in 534 BC and travelled and meditated in search of truth. After practicing self-mortification for six years at Urubela (Buddhagaya) in Gaya, he gave up that practice because it did not give him Vimukthi. Then he discovered Noble Eight-fold path without help from anyone and practiced it, then he attained Buddhatva or enlightenment. Enlightenment is a state of being completely free from lust (raga), hatred (dosa) and delusion (moha). By gaining enlightenment, you enter Nirvana, in which the final stage is Parinirvana.

At this place, the Buddha was abandoned by the five men who had been his companions of earlier austerities. All they saw was an ordinary man; they mocked his well-nourished appearance. "Here comes the mendicant Gautama," they said, "who has turned away from asceticism. He is certainly not worth our respect." When they reminded him of his former vows, the Buddha replied, "Austerities only confuse the mind. In the exhaustion and mental stupor to which they lead, one can no longer understand the ordinary things of life, still less the truth that lies beyond the senses. I have given up extremes of either luxury or asceticism. I have discovered the Middle Way". This is the path which is neither easy (a rich prince) nor hard (living in austere conditions practicing self-denial). Hearing this, the five ascetics became the Buddha's first disciples in Deer Park, Sarnath, 13 km n.e. of Benares.

The disciples of Gautama Siddhartha began to visit the place during the full moon in the month of Vaisakh (April-May), as per the Hindu calendar. Over time, the place became known as Bodh Gaya, the day of enlightenment as Buddha Purnima, and the tree as the Bodhi Tree.

The history of Bodh Gaya is documented by many inscriptions and pilgrimage accounts. Foremost among these are the accounts of the Chinese pilgrims Faxian in the 5th century and Xuanzang in the 7th century. The area was at the heart of a Buddhist civilization for centuries, until it was conquered by Turkic armies in the 13th century. The place-name, Bodh Gaya, did not come into use until the 18th century CE. Historically, it was known as Uruvela, Sambodhi ( Saṃ+ bodhi, "Complete Enlightenment" in Ashoka's Major Rock Edict No.8),[11] Vajrasana (the " Diamond Throne" of the Buddha) or Mahabodhi ("Great Enlightenment").[12] The main monastery of Bodh Gaya used to be called the Bodhimanda-vihāra ( Pali). Now it is called the Mahabodhi Temple.

The complex, located about 110 kilometres from Patna, at , contains the Mahabodhi Temple with the Vajrasana or "diamond throne" and the holy Bodhi tree. This tree was originally a sapling of the Sri Maha Bodhi tree in Sri Lanka, itself grown from a what is claimed to be a sapling of the original Bodhi tree.

In approximately 250 BCE, about 200 years after the Buddha attained Enlightenment, Buddhist Emperor Asoka visited Bodh Gaya in order to establish a monastery and shrine on the holy site.

Representations of this early temple are found at Sanchi, on the toraṇas of Stūpa I, dating from around 25 BCE, and on a relief carving from the stupa railing at Bhārhut, from the early Shunga period (c. 185-c. 73 BCE).

Kittisirimegha of Sri Lanka, a contemporary of Samudragupta, erected with the permission of Samudragupta, a Sanghārāma near the Mahabodhi Temple, chiefly for the use of the Singhalese monks who went to worship the Bodhi tree. The circumstances in connection with the Sanghārāma are given by Xuanzang ( Beal, op. cit., 133ff) who gives a description of it as seen by himself. It was probably here that Buddhaghosa met the Elder Revata who persuaded him to come to Ceylon.

Several Buddhist temples and monasteries have been built by the people of Bhutan, Mongolia, China, Japan, Korea, Myanmar, Nepal, Sikkim, Sri Lanka, Taiwan, Thailand, Tibet and Vietnam in a wide area around the Mahabodhi Temple. These buildings reflect the architectural style, exterior and interior decoration of their respective countries. The statue of Buddha in the Chinese temple is 200 years old and was brought from China. Japan's Nippon temple is shaped like a pagoda. The Myanmar (Burmese) temple is also pagoda shaped and is reminiscent of Bagan. The Thai temple has a typical sloping, curved roof covered with golden tiles. Inside, the temple holds a massive bronze statue of Buddha. Next to the Thai temple is 25-metre statue of Buddha located within a garden which has existed there for over 100 years.

Across the Phalgu river is the Sujata Stupa, in the village of Bakraur. The stupa was dedicated to the milkmaid Sujata, who is said to have fed Gautama Buddha milk and rice as he was sitting under a Banyan tree, ending his seven years of fasting and asceticism, and allowing him to attain illumination through the Middle Way. The stupa was built in the 2nd century BCE as confirmed by finds of black polished wares and punch-marked coins in the attending monastery.

The Great Buddha Statue also known as 80 feet statue is in Bodhgaya. The unveiling and consecration of the Great Buddha Statue took place on 18 November 1989. The consecration ceremony was attended by the XIVth Dalai Lama, who blessed the 25-meter statue, the first great Buddha ever built in the history of India. The Statue is now a symbol of the holy place Bodhgaya, next to Mahabohdi Temple which is a World Heritage site, and enjoys constant visits of pilgrims from all over the world. Among local people, it is nicknamed "the 80-foot (25-meter) Buddha Statue."

Under the slogan "Spread Buddha's rays to the Whole World," Daijokyo spent seven years on construction of the Great Buddha Statue, mobilizing 120,000 masons in total.

On 7 July 2013, at around 05:15, a low intensity bomb blast took place in the 2500-year-old Mahabodhi Temple complex. This was followed by a series of nine low intensity blasts which resulted in two monks being injured; one was Tibetan and the other Burmese. These blasts were carried out by an Islamic terrorist organization called Indian Mujahideen. Two other bombs, one under the 80-foot statue of the Buddha and the other near Karmapa Temple were defused by the police.

On 1 June 2018, a special National Investigation Agency (NIA) court of Patna sentenced life imprisonment for 5 prime accused in this case.

As per the 2001 census, Bodh Gaya had a population of 30,883. Males constitute 54% of the population and females 46%. Bodh Gaya has an average literacy rate of 51%, lower than the national average of 59.5%; with male literacy of 63% and female literacy of 38%. 8% of the population is under 6 years of age.

Buses have been introduced by the BSTDC between Patna and Bodh Gaya via Rajgir.

A special caravan service called Wonder on Wheel, between Patna and Bodh Gaya, has been introduced by the Bihar Tourism Deptartment.

Gaya Airport is situated 7 kilometres (4 mi) from Bodh Gaya and approximately 10 kilometres (6 mi) from Gaya Junction railway station.

Bodhgaya has restricted the use of auto rickshaws, cars and buses to make the pilgrimage site more peaceful. A permit is required for the use of cars and buses, and the only taxi available is an electric rickshaw that is mostly noiseless.

# data[].attributes.attachment_link.description
Bodh Gaya is a religious site and place of pilgrimage associated with the Mahabodhi Temple Complex in Gaya district in the Indian state of Bihar. It is famous as it is the place where Gautama Buddha is said to have attained Enlightenment ( Pali: bodhi) under what became known as the Bodhi Tree.

# data[].attributes.body
Męski monaster w Jabłecznej

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Według legendy pierwsza wspólnota monastyczna w Jabłecznej powstała, gdy rzeką Bug do miejscowości przypłynęła ikona św. Onufrego. Z tego też powodu został on patronem monasteru[3]. Według innej legendy święty Onufry ukazał się grupie rybaków nad Bugiem, zapowiadając, iż w tym miejscu będzie sławione jego imię. Następnie w to samo miejsce przypłynął wizerunek pustelnika, zaś mieszkańcy wyłowili go i powiesili na drzewie, po czym zaczęli wznosić modły do świętego. Nie chcąc pozostawić cudownej ikony bez opieki w odludnym miejscu, grupa mężczyzn pozostała przy dębie na stałe. Później wznieśli oni przy nim kapliczkę, sami zaś złożyli śluby mnisze[4]. Faktycznie kult św. Onufrego znacznie się rozwinął na zachodzie Wielkiego Księstwa Litewskiego w II połowie XV w.[5]

W starszej literaturze przedmiotu (opracowania z przełomu XIX i XX wieku) pojawiają się poglądy sytuujące moment powstania monasteru w XVI stuleciu (według różnych autorów na jego początku lub bliżej końca)[6]. Zdaniem ks. Serafima Żeleźniakowicza, autora najobszerniejszej monografii poświęconej klasztorowi, pogląd ten nie utrzymuje się w świetle nowszych badań. W 1522 klasztor w Jabłecznej jest już bowiem wymieniony w dokumencie wydanym przez Zygmunta I Starego[7]. W innym dokumencie z 1527 monaster opisany jest jako wspólnota istniejąca już od dłuższego czasu. Za jej dłuższym istnieniem świadczy również fakt, iż w klasztorze żył wielki schimnik Cyryl, który złożył śluby wielkiej schimy w 1516. Śluby tego stopnia mogły być złożone jedynie we wspólnocie o dłuższej tradycji[8].

Część autorów działających na przełomie XIX i XX wieku sytuowała moment powstania klasztoru w jeszcze odleglejszej przeszłości, wskazując na połowę XIII w. (ks. F. Gorbaczowski)[9]. Również i ten pogląd ks. Żeleźniakowicz oznacza za niedostatecznie udokumentowany[10]. Natomiast Antoni Mironowicz uważa powstanie monasteru w tym okresie za możliwe[5]. Z pewnością klasztor funkcjonował już przed 1498, z tego bowiem roku pochodzi najstarszy przechowywany w monasterze ewangeliarz, który mógł zostać wręczony mnichom w momencie fundacji wspólnoty, mógł jednak również zostać przekazany do klasztoru już istniejącego[11]. W 1527 mieszczanie z Brześcia przekazali mnichom rękopis z zapisem jego reguły, powstałej prawdopodobnie w 1487[12]. Prawdopodobnym fundatorem monasteru był ród Zabrzezińskich (Zaberezinskich), właściciele wsi Jabłeczna[13]. Ustalenie tego faktu ponad wszelką wątpliwość nie jest jednak możliwe z powodu zaginięcia w XVIII w. stosownych dokumentów[14]. Inny dokument, wydany w 1499 akt nadania wsi Jabłeczna Mikołajowi Nassucie wskazuje, iż monaster funkcjonował na terenie wsi, był jednak traktowany jako odrębna enklawa[15].

Z 1527 pochodzi dokument potwierdzający, iż w święcie patronalnym monasteru uczestniczyli pielgrzymi z Beresteczka[15]. Całe XVI stulecie było okresem stopniowego wzrostu autorytetu klasztoru[16]. Do momentu zawarcia unii brzeskiej pozostawał jednak ośrodkiem kultu o znaczeniu jedynie regionalnym[17]. Dokument z 1527 wskazuje, iż przełożonym klasztoru był ihumen Cyryl, poza nim w monasterze przebywało co najmniej dwóch mnichów[18].

Kolejni właściciele Jabłecznej - Zabrzezińscy, Nassutowie, Bohowitynowiczowe, Boguszowie, Prońscy, Leszczyńscy, Sapiehowie, Kodeńscy - wspierali monaster materialnie. Drogą otrzymywanych nadań klasztor uzyskał 1400 ha ziemi uprawnej, lasów i łąk na obydwu brzegach Bugu[15]. Szczególnymi dobroczyńcami monasteru były Teodora Andriejewna Bohowitynowicz z d. Sanguszko oraz jej córka Teodora Bohowitynowicz, po mężu Prońska, która pozostawała protektorką wspólnoty nawet po przejściu jej męża na katolicyzm[19].

Od zawarcia unii brzeskiej do upadku I Rzeczypospolitej Edytuj

Mnisi z klasztoru w Jabłecznej nie przyjęli postanowień unii brzeskiej, klasztor stał się ośrodkiem oporu prawosławnych przeciwko jej wprowadzeniu[20][21][22]. Do wspólnoty dołączali mnisi przeciwni unii z tych monasterów, które zdecydowały się ją zaakceptować[22]. Do monasteru przeniósł się prawosławny biskup chełmski Paisjusz (Czerkawski), który przebywał w nim, pełniąc równocześnie funkcję przełożonego, do swojej śmierci w 1633. Po śmierci Paisjusza klasztor przez kilka lat pozostawał bez zwierzchnika[23]. W celu zmiany tej sytuacji właściciel dóbr jabłeczyńskich, Władysław Leszczyński, zwrócił się do przełożonego monasteru w Mielcach, archimandryty Józefa, z prośbą o skierowanie do Jabłecznej mnicha zdolnego do pokierowania wspólnotą[23]. Miało to miejsce nie później niż na początku lat 40. XVII w.; do Jabłecznej przybył wówczas hieromnich Makary (Korniłowicz)[24]. Przeprowadził on odnowę moralną we wspólnocie oraz generalny remont należących do niej zabudowań[20]. W XVII w. kompleks klasztorny składał się z cerkwi św. Onufrego z kaplicą Spotkania Pańskiego, refektarza z cerkwią Zaśnięcia Matki Bożej, dzwonnicy (wzniesionej w 1651), domu przełożonego, budynku z celami mnichów oraz obiektów gospodarczych[25]. Remont monasteru zakończył się ok. 1659. W tym też roku metropolita kijowski Dionizy Bałaban pisemnie wyraził uznanie wobec działalności Makarego, który posiadał już wtedy godność ihumena[26]. Duchowny zmarł w 1677, ciesząc się ogromnym autorytetem wśród mnichów[27].

W 1670 monaster w Jabłecznej stał się ostatnią prawosławną placówką duszpasterską w regionie. Gdy postanowienia unii przyjął monaster św. Mikołaja w Mielcach, którego filią była wspólnota jabłeczyńska, dzięki pomocy właściciela Jabłecznej Andrzeja Leszczyńskiego mnisi przeszli w bezpośrednią jurysdykcję prawosławnych biskupów łuckich. Z kolei po przystąpieniu diecezji łuckiej do Kościoła unickiego zwierzchnikiem monasteru stała się prawosławna metropolia kijowska[20]. Prestiż klasztoru wśród ludności prawosławnej rósł w miarę zmniejszania się liczby klasztorów tego wyznania w Rzeczypospolitej[28]. Od 1 marca 1681 działalność duszpasterska mnichów była jeszcze bardziej ograniczona: tę datę nosił dekret króla Jana III Sobieskiego skierowano do wspólnot „nieunickich", w którym prawosławnym duchownym zabroniono służby we wsiach, w których znajdowały się świątynie unickie. W okresie tym znaczna część parafian placówki duszpasterskiej w Jabłecznej pochodziła ze wsi, w których dawne cerkwie prawosławne znalazły się w rękach unitów, a którzy nie chcieli przejść na katolicyzm[29].

Położenie monasteru radykalnie zmieniło się w 1699, gdy dobra jabłeczyńskie zakupił Karol Stanisław Radziwiłł, wyznawca katolicyzmu (w odróżnieniu od poprzednich właścicieli wsi). Radziwiłłowie wywierali silny nacisk na monaster, by przystąpił do Kościoła unickiego[30][31], zaś korzystając z prawa patronatu zmusili do konwersji duchownych z miejscowej parafii[30]. W celu obrony swojej pozycji, klasztor w 1701 podporządkował się, jako filia, monasterowi Świętego Ducha w Wilnie[22]. W 1724 monasterowi odebrano cztery parafialne cerkwie filialne[32]. W 1752 Hieronim Florian Radziwiłł ufundował cerkiew unicką we wsi Jabłeczna. Parafia unicka przejęła znaczną część majątku klasztornego oraz przyczyniła się do przejścia na unię miejscowej ludności[20]. Trzy lata później miał miejsce zbrojny napad na monaster, w którym wzięli udział również bazylianie z klasztoru w Białej Podlaskiej. W czasie napaści monaster został splądrowany, skradziono również przechowywane w nim dokumenty, w tym potwierdzające własność ziemską[33]. Mimo to wspólnota jabłeczyńska pozostała przy prawosławiu[33]. Od 1767 klasztor otrzymywał regularne wsparcie finansowe od metropolii kijowskiej[34]. Mimo tego jego sytuacja materialna w 1770 była bardzo zła, co nie pozostawało bez związku ze złym zarządzaniem go przez ihumena Mojżesza, który w wymienionym roku zbiegł z klasztoru[35].

Opis monasteru z 1775 wskazuje, iż znajdowała się w nim drewniana trójkopułowa świątynia o długości 36 łokci (21 metrów), szerokości 27,5 łokcia (16 metrów) oraz wysokości 53 łokci (31,5 m). Odrębnymi budynkami była dzwonnica oraz refektarz z cerkwią oraz piekarnią i kuchnią. Od północnego wschodu znajdował się dom przełożonego. Siedem cel mnichów zlokalizowano w dwóch budynkach od strony południowej, jedna znajdowała się w budynku dzwonnicy. Zakonnicy posiadali ponadto spichlerz, dwa magazyny żywności, dwie stajnie i łaźnię[36]. Budynki te były w złym stanie technicznym i wymagały remontu[37]. Opisując mienie ruchome klasztoru, wymieniono 25 kompletów szat kapłańskich w zakrystii oraz sześć ewangeliarzy, 16 podświeczników i dwa panikadiła. Monaster dysponował biblioteką, zaś na dzwonnicy znajdowało się pięć dzwonów[38]. Opisując monaster w 1785, biskup perejasławski Wiktor (Sadkowski) twierdził, iż na miejscu zastał nie zabudowania klasztorne, a właściwie same ruiny[39]. W 1793 wspólnota żyła w skrajnym ubóstwie, zaś pieniądze na niezbędne remonty budynków uzyskiwała drogą kolekt w innych klasztorach[40].

Na mocy postanowień III rozbioru Polski ziemia chełmska znalazła się w granicach austriackich, co oznaczało przejście monasteru w Jabłecznej w jurysdykcję metropolii bukowińskiej[41]. Jednak z powodu oddalenia siedziby metropolitów od Jabłecznej w dalszym ciągu pozostawał on pod faktyczną opieką duchową biskupów mińskich[42]. Natomiast po utworzeniu Królestwa Kongresowego, pozostającego w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, struktury prawosławne na terytorium Kongresówki, w tym monaster włączono do eparchii mińskiej[33]. Z poglądem o formalnym rozszerzeniu jurysdykcji biskupów mińskich w 1815 na wspólnotę jabłeczyńską nie zgodził się ks. Żeleźniakowicz, którego zdaniem monaster znalazł się pod ich kontrolą dopiero w 1825, wcześniej zaś nie istniały w tym zakresie jednoznaczne rozporządzenia[43]. W 1840 powołana została niezależna eparchia warszawska i nowogieorgijewska, obejmująca teren Królestwa, i to w jej jurysdykcji znalazł się monaster[33]. W 1816 klasztor zamieszkiwało trzech mnichów[44]. Ich głównym źródłem utrzymania była uprawa ziemi. Sytuacja materialna monasteru w latach 20. XIX w. była na tyle trudna, że w 1828 przyznano mu zapomogę w wysokości 2000 zł z funduszu na duchowieństwo Grecko-Rosyjskie[45]. Przez cały okres lat 20. i 30. XIX w. monaster procesował się o zarząd należących do niego ziem z hrabią Michałem Grabowskim, który otrzymał część gruntów w dzierżawę jeszcze w 1787, następnie zaś odmówił ich zwrotu po wygaśnięciu umów[46]. W tym czasie był to już jedyny prawosławny klasztor w regionie Chełmszczyzny i Podlasia; pełnił równocześnie funkcję domu dla emerytowanych duchownych[47]. W 1832, w związku z ubóstwem monasteru, ks. Teofil Nowicki, pełniący funkcję dziekana cerkwi i klasztorów w Królestwie Polskim, uzyskał dlań zwolnienie z części podatków, a w 1833 także kolejną zapomogę w wysokości 300 rubli[48]. W wymienionym roku klasztor zamieszkiwało pięciu mnichów, posłusznik oraz kapłan-wdowiec bez ślubów mniszych[49].

Według opisu z 1835 monaster dysponował 45 dziesięcinami ziemi na lewym brzegu Bugu oraz 46 dziesięcinami łąk zalewowych na brzegu prawym[50]. Ubóstwo monasteru nie obniżało jego autorytetu wśród wiernych, nadal bardzo znacznego[51]. W 1836 wspólnotę jabłeczyńską tworzyło 5 mnichów[52].

W związku z bardzo złym stanem technicznym obiektów klasztornych w 1838 rozpoczęto prace nad wzniesieniem nowego budynku mieszkalnego dla mnichów, cerkwi św. Onufrego, dzwonnicy oraz muru otaczającego całość kompleksu. Zdaniem Grzegorza Kuprianowicza ich inicjatorem był biskup warszawski Antoni (Rafalski)[53]. Według ks. Żeleźniakowicza inicjatorem remontu był biskup wołyński Innocenty, który apelował o jego przeprowadzenie od czasu swojej wizyty w Jabłecznej w 1833, zaś biskup Antoni jedynie doprowadził do końca jego starania[54]. 19 maja 1838 położono kamień węgielny pod budowę cerkwi św. Onufrego, jej poświęcenie miało miejsce 6 grudnia 1840. Koszt jej budowy, razem z kosztem wzniesienia budynku mieszkalnego, wyniósł 29 585 rubli[55]. W okresie zarządzania monasterem przez archimandrytę Joannicjusza (Mosakowskiego), tj. od 1832 do 1854, otwarto w 1838 dwuklasową szkołę otwartą dla wszystkich niezależnie od wyznania[53] oraz zreorganizowano gospodarstwo rolne[52].

W 1857 naukę w szkole klasztornej pobierało 24 uczniów[56]. W 1843 wspólnotę w Jabłecznej tworzyło 5 mnichów i 4 posłuszników, rok później - 6 mnichów i 1 posłusznik, w 1845 - 5 mnichów i 3 posłuszników. W połowie stulecia w klasztorze żyło 5 mnichów, 5 posłuszników, dwóch diakonów-wdowców i jeden kapłan-wdowiec[52].

W raporcie arcybiskupa warszawskiego dla Świątobliwego Synodu Rządzącego monaster w Jabłecznej został opisany jako ośrodek o wysokim poziomie duchowym[57]. W 1859 monaster, dotąd funkcjonujący jako nieetatowy, został wpisany do rejestru klasztorów II klasy, otrzymujących wyższą dotację rządową; równocześnie nałożono nań obowiązek utrzymywania wspólnoty na poziomie 16 mnichów, wliczając przełożonego[58]. Obowiązek ten nie był w praktyce respektowany. W raporcie z 1861 wskazano, iż w klasztorze żyje jedynie sześciu mnichów i siedmiu posłuszników, zaś na pozostałe miejsca brakuje powołań. Podkreślano przy tym wzorowe funkcjonowanie monasteru[59]. Do 1859 monaster otrzymywał 300 rubli dotacji na utrzymanie mnichów oraz 1200 rubli na prowadzenie szkoły, od 1859 suma ta wzrosła do 3720 rubli łącznie[60]. Podniesiona dotacja rządowa sprawiła, iż już w 1863 klasztor posiadał ulokowane w banku oszczędności w wysokości 5050 rubli i mógł utrzymywać się z procentów[61].

W 1862 w monasterze zorganizowano także szkołę ikonopisania, jednak okres jej funkcjonowania nie jest ustalony[53]. Wykładowcą ikonografii był hieromnich Palladiusz, zaś w pierwszym roku działania szkoły naukę pobierało w niej 13 uczniów szkoły ogólnej prowadzonej przez monaster. W ocenie ks. Żeleźniakowicza kursy ikonopisania nie przetrwały długo, gdyż od 1868 brakuje o nich jakichkolwiek wzmianek w dokumentach[62].

W czasie powstania styczniowego do monasteru wkroczył polski oddział powstańczy, poszukujący w nim pieniędzy. Powstańcy zakłócili przebieg wieczornego nabożeństwa i zniszczyli część wyposażenia cerkwi św. Onufrego[63]. Za sprawą interwencji miejscowego kapłana katolickiego oddział oddalił się jednak, nie wyrządzając większych strat w klasztorze[53].

W 1863 klasztor zamieszkiwało 10 mnichów i 8 posłuszników. W prowadzonej przez nich szkole uczyło się 38 osób, z czego 14 wyznania katolickiego[64].

W 1875 w monasterze przebywało 10 mnichów i 6 posłuszników. Liczba ta ulegała jedynie nieznacznym wahaniom do końca dekady[65]. Po administracyjnej likwidacji ostatniej diecezji Kościoła unickiego w Imperium Rosyjskim, dokonanej przez carską administrację i wojsko w 1875, cała aktywność monasteru została podporządkowania celowi utrwalania prawosławia na Chełmszczyźnie. Na wyraźne polecenie władz carskich mnisi podjęli na szerszą niż dotąd skalę pracę społeczną i misyjną wśród miejscowej ludności katolickiej i byłych unitów, rozbudowali z własnych środków działającą już wcześniej szkołę[65], przyjmując do niej w 1880 r. 50 osób[66]. Po 1889 prowadzili również szkołę psalmistów dla nowo tworzonych w regionie parafii prawosławnych. W osobnej placówce kształceni byli kandydaci na nauczycieli w szkołach parafialnych[41]. Wcześniej duchowni monasteru nie brali udziału w polityce rusyfikacji[67]. Mnisi położyli znaczne zasługi w rozwoju oświaty ludności wiejskiej regionu[41][68]. Dzięki staraniom archimandryty Narcyza w 1862 uzyskali podniesienie dotacji na cel prowadzenia szkoły, co pozwoliło im od 1881 przyjmować na naukę 62 dzieci[69].

W latach 1876-1880 dokonano dalszej rozbudowy i remontu monasteru[69], w którym pojawił się dwupiętrowy budynek mieszkalny dla zakonników. W latach 80. XIX wieku dokonano również zmiany biegu Bugu, w rezultacie której klasztor znalazł się na lewym brzegu rzeki[70]. Dzięki nadaniom carskim posiadał majątek ziemski - 1207,51 dziesięcin, w tym ziemie uprawne, pastwiska i lasy[71].

W 1881 arcybiskup warszawski Leoncjusz zwrócił się do Świątobliwego Synodu Rządzącego z prośbą o zaliczenie monasteru w Jabłecznej w poczet klasztorów I klasy z uwagi na jego historyczne i współczesne znaczenie. W wymienionym roku wspólnotę jabłeczyńską tworzyło 9 mnichów i 23 posłuszników[66]. W styczniu 1882 prośba ta została rozpatrzona pozytywnie[72]. W 1886 w klasztorze żyło dziewięciu mnichów oraz „znaczna liczba" posłuszników. Przełożony, archimandryta Narcyz, cieszył się znacznym autorytetem duchowym wśród miejscowej ludności[73]. Jednak już w 1896, w liście do Świątobliwego Synodu Rządzącego, biskup lubelski Flawian twierdził, iż monaster jako ośrodek misyjny (a tym samym - planowane centrum rusyfikacji) nie spełnia pokładanych w nim nadziei: wspólnota składała się z zaledwie dziewięciu mnichów, co nie pozwalało jej na wzmacnianie autorytetu klasztoru. Miejscowi wierni tłumnie przybywali do klasztoru na nabożeństwa jedynie w jego największe święta, zaś ubóstwo wspólnoty zniechęcało potencjalnych kandydatów na zakonników. Flawian konkludował, iż monaster nie ma żadnego wpływu na miejscową ludność, w tym byłych unitów, których miał utwierdzać w prawosławiu[74]. W ocenie ks. Żeleźniakowicza tak znaczący upadek monasteru był efektem nieudolności jego przełożonego, archimandryty Joannicjusza, przybyłego do Jabłecznej w 1887 po śmierci archimandryty Narcyza, jak również braku wsparcia dla klasztoru ze strony eparchii chełmsko-warszawskiej[74]. W 1896 szkoła prowadzona przez mnichów została przeniesiona z kompleksu budynków monasterskich do nowych obiektów we wsi Jabłeczna[75]. Sytuacja klasztoru zaczęła poprawiać się po objęciu godności przełożonego przez archimandrytę Germana (Iwanowa) w 1897. Jego wysiłki na rzecz wzmocnienia roli klasztoru w życiu społecznym Chełmszczyzny ograniczał jednak fakt, iż mnisi z Jabłecznej byli ludźmi słabo wykształconymi, a ich liczba nie wzrastała[76]. Archimandryta otworzył przy klasztorze dom sierot, jadłodajnię dla najuboższych i ambulatorium[77]. Dobrze gospodarując dochodami klasztoru sprawił również, iż poprawiła się jego sytuacja materialna. Miało to swoje przełożenie na liczbę chętnych do wstąpienia doń - w 1899 w klasztorze przebywało 39 mnichów i posłuszników (dla porównania w 1889 w klasztorze przebywało 12 mnichów[41], w 1896 było ich dziewięciu[74]). Nadal wstępujący do klasztoru byli jednak przede wszystkim ludźmi pochodzenia chłopskiego, o wykształceniu nie pozwalającym na udział w akcji misyjnej zgodnie z polityką władz carskich[78]. Mimo tego prestiż monasteru znacznie wzrósł i stał się on ważnym ośrodkiem pielgrzymkowym. W 1900 z uznaniem o pracy archimandryty Hermana pisał arcybiskup chełmski i warszawski Hieronim (Ekziemplarski)[79]. German (Iwanow) zmarł po krótkiej chorobie w 1903; jego następca, archimandryta Arkadiusz (Wielmożyn), z racji podeszłego wieku nie kontynuował działalności społecznej poprzednika na dotychczasową skalę[80].

Od 1905 klasztor należał do nowo utworzonej eparchii chełmskiej. Wobec faktu, iż wydany w tym samym roku edykt tolerancyjny doprowadził do przejścia ok. 180-200 tys. byłych unitów z Kościoła prawosławnego do rzymskokatolickiego, monasterowi w Jabłecznej władze carskie wyznaczyły jeszcze większą niż do tej pory rolę w propagowaniu prawosławia oraz rosyjskości[68]. Biskup chełmski Eulogiusz, szczególnie zaangażowany w propagowanie prawosławia na Chełmszczyźnie i działalność rusyfikacyjną, twierdził jednak, iż klasztor nie był w stanie realizować postawionych przed nim zadań. Podkreślał zwłaszcza, iż wśród mnichów nie ma żadnego duchownego z wykształceniem średnim. Z tego powodu w 1906 rozważane było zamknięcie klasztoru z powodu niespełniania stawianych przed nim zadań[81]. Ostatecznie Świątobliwy Synod Rządzący uznał, że najstarsza działająca wspólnota monastyczna na Podlasiu powinna pozostać czynna, a po reorganizacji mogłaby odegrać wyznaczoną rolę ośrodka prawosławia i rosyjskości. Zdecydował zatem o wyznaczeniu nowego przełożonego klasztoru, archimandryty Józefa (Pietrowycha) oraz polecił mu dokonanie odnowy wewnętrznego życia monasteru[82]. Po swoim przyjeździe do Jabłecznej archimandryta Józef zreorganizował szkołę przyklasztorną. Odnowił również podupadłe gospodarstwo monasterskie[83]. W 1908 uczyło się w niej ok. 100 osób[84].

W nocy z 5 na 6 sierpnia 1906 monaster został napadnięty przez nieznanych uzbrojonych sprawców, nie poniósł jednak znacznych strat[85]. W 1907 liczył 16 mnichów i 19 posłuszników[86].

W 1907, po oddelegowaniu archimandryty Józefa do służby w Nowogrodzie, wspólnota wybrała na jego następcę archimandrytę Serafina (Ostroumowa). Do tej pory przełożeni byli delegowani odgórnie przez Synod. W tym wypadku w styczniu roku następnego jedynie potwierdził on decyzję mnichów[87].

W 1913 wspólnotę tworzyło 80 mnichów i posłuszników, w 1914 - 68[88]. Monaster św. Onufrego otworzył również swoje filie. W 1909 na wyspie na Jeziorze Białym powstał skit Świętych Sergiusza i Hermana Wałaamskich. Budowa skitu, w ramach którego powstała drewniana cerkiew i dom dla mnichów, pochłonęła koszt 50 tys. rubli[89]. Od 1912 mnisi opiekowali się cerkwią św. Mikołaja w Dratowie[68]. Rozbudowano także sam kompleks monasterski: na miejscu, gdzie według legendy odnaleziono ikonę św. Onufrego, powstała kaplica Spotkania Pańskiego (dziś nosi wezwanie Świętego Ducha[90]), zaś naprzeciw bramy klasztornej - cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej[89]. W głównej cerkwi klasztornej umieszczono dwutonowy dzwon odlany w Moskwie[68]. W latach 1906-1910 przeprowadzono kolejny remont budynków monasterskich[71]. W jego ramach Iwan Wolski ozdobił freskami cerkiew św. Onufrego. Uroczyste poświęcenie odnowionej świątyni miało miejsce 16 grudnia 1907, w ceremonii wzięli udział biskupi Kioto Andronik oraz biskup dmitrowski Tryfon[91].

W 1911 oprócz istniejącej do tej pory szkoły monasterskiej mnisi otworzyli dwuklasową szkołę we wsi Otoki, w której naukę pobierało 62 dzieci oraz niższa szkołę jednoklasową w Jabłecznej przeznaczoną dla 60 osób[92]. W tym samym roku powstała szkoła rzemiosła, w której uczyło się ok. 50 osób. Program placówki obejmował praktyczne kursy rolnicze, ogrodnicze i sadownicze, weterynaryjne, leśnicze, mleczarskie i pszczelarskie[93]. Powstanie szkół łączyło się z propagowaniem prawosławia poprzez aktywność społeczną mnichów[68]. W 1914, tj. w ostatnim roku działania monasteru w utrwalonym po 1875 kształcie, naukę we wszystkich prowadzonych przez nich szkołach pobierało 431 osób[93]. Ponadto w 1912 r. 1760 osób skorzystało z bezpłatnych leków wydawanych w klasztornej aptece, zaś w 1913 wydano 4500 darmowych obiadów[94]. Reguła życia klasztornego opierała się na regule św. Bazylego Wielkiego z elementami specyficznych tradycji zaczerpniętych z Pustelni Optyńskiej, monasteru w Sarowie oraz monasterów kijowskich[95]. Okres ostatnich lat działania monasteru w Rosji carskiej ks. Żeleźniakowicz nazywa jego złotym wiekiem[88]. Klasztor ponownie stał się ważnym ośrodkiem pielgrzymkowym[96].

22 grudnia 1914 w monasterze wybuchł pożar, który zniszczył doszczętnie budynek mieszczący aptekę i ambulatorium[97].

1 sierpnia 1915 większość mnichów, poza hieromnichem Hiobem (Dyczko), udała się na bieżeństwo, zabierając ze sobą ikonę św. Onufrego. Zakonnicy dotarli do Moskwy i tam zamieszkali w monasterze Objawienia Pańskiego, gdzie przyjął ich bywający wielokrotnie w Jabłecznej biskup Tryfon (Turkiestanow)[98][99]. Po wkroczeniu wojsk niemieckich na Chełmszczyznę (dwa dni po wyjeździe mnichów[99]) zabudowania klasztorne zostały przejęte na cele militarne[90], zaś hieromnich Hiob aresztowany[98].

Zakonnicy ponownie pojawili się w Jabłecznej w 1918[100] lub 1919[101]. Jako pierwszy do klasztoru przybył hieromnich Mitrofan (Stelmaszuk), zaś 20 września 1919 wrócił do niego przełożony - archimandryta Sergiusz (Korolow)[98]. Monaster był zdewastowany i wymagał odbudowy[100]. W pierwszych latach istnienia klasztoru w niepodległej Polsce jego działalność była jednak ograniczana przez miejscowe władze. We wrześniu 1919 zamknięto cerkiew św. Onufrego, zaś parafialną cerkiew w Jabłecznej, jako mienie pounickie, przekazano Kościołowi katolickiemu. Ponadto katolicka diecezja siedlecka oraz proboszcz parafii katolickiej w Sławatyczach podjęli działania na rzecz całkowitej likwidacji monasteru. Z jego inspiracji miejscowa ludność gromadziła się na wiecach, w czasie których żądano jego zamknięcia. Parafia w Sławatyczach bez stosownego wyroku przejęła również większość gruntów należących do monasteru[101][98]. W 1922 władze polskie wydaliły z granic państwa przełożonego klasztoru, biskupa bielskiego Sergiusza (Korolowa), który jako mnich uczestniczył w umacnianiu prawosławia na Chełmszczyźnie, zaś po 1918 przeciwstawiał się autokefalizacji Kościoła prawosławnego w Polsce[102]. W 1920, po interwencji przedstawicieli Kościoła prawosławnego w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, zakonnikom zwrócono cerkiew św. Onufrego. W czasie jej zamknięcia część jej wyposażenia została zrabowana i przeniesiona do kościoła w Jabłecznej[103]. Mnisi odzyskali również cerkiew w Dratowie[103].

W 1924 ograniczono ponadto liczbę mnichów żyjących w klasztorze do czterech oraz oficjalnie skonfiskowano odebraną przez miejscowych katolików ziemię. Przez cały okres międzywojenny rozważana była likwidacja klasztoru oraz rozmieszczenie w jego zabudowaniach jednostki wojskowej[101]. Wojewoda lubelski w 1921 apelował o zamknięcie klasztoru, oskarżając mnichów o działalność antypaństwową[104]. W tym samym roku parafii katolickiej w Jabłecznej przyznano większość budynków monasteru, nakazując pozostawić w rękach prawosławnych jedynie 30 morgów ziemi i „pomieszczenia niezbędne"[104]. Państwo zrezygnowało jednak z popierania dalszych roszczeń Kościoła katolickiego względem monasteru (wysuwanych jeszcze w 1929[105]) po otrzymaniu od metropolity warszawskiego i całej Polski przekonujących dokumentów wskazujących, iż klasztor nigdy nie należał do katolików[105]. Monaster nie uzyskał również zgody na prowadzenie parafii, z powodu opinii starosty bialskiego, przywołującego dawny udział duchownych prawosławnych w rusyfikacji Chełmszczyzny[106].

W latach 1924-1927 w Jabłecznej przy klasztorze działał przytułek dla prawosławnych dzieci, przeniesiony z Otwocka. Przez cały okres jego istnienia mnisi pozostawali w konflikcie z jego kierownikiem, Aleksym Tarasowem, który utrudniał zakonnikom korzystanie z pomieszczeń i inwentarza klasztoru[107]. W 1927, pragnąc przeprowadzić remont monasteru, metropolita warszawski i całej Polski Dionizy (Waledyński) prosił MWRiOP o zapomogę w wysokości 5 tys. zł, której jednak nie otrzymał wobec negatywnej opinii wojewody lubelskiego przedstawionej na prośbę ministerstwa[108]. Remont został ostatecznie przeprowadzony bez pomocy państwowej w latach 30. XX w. i objął część zabudowań klasztornych[109].

W 1929 mnisi z Jabłecznej prowadzili w monasterze dom dla emerytowanych duchownych prawosławnych[101]. Od 1934 organizowali również dwuletnie kursy dla psalmistów, od 1936 - dla diakonów, zaś na krótko przed wybuchem II wojny światowej otworzyli studium nauczycieli religii[100]. W latach 30. XX wieku przełożeni monasteru planowali uczynić działalność edukacyjną i dobroczynną głównym polem jego społecznej aktywności[110].

W 1929 klasztor zamieszkiwało dziewięciu mnichów[106]. W 1935 liczba ta wzrosła do piętnastu[111]. Byli oni w większości Ukraińcami lub Białorusinami[112]. Przez cały okres dwudziestolecia międzywojennego monaster miał poważne problemy finansowe. Dochody z dzierżawy ziem miejscowym chłopom, prowadzenia gospodarstwa rolnego, datków wiernych, sprzedaży świec oraz ze sklepu klasztornego były na tyle niskie, iż w latach 20. XX wieku klasztor był zadłużony, zaś w latach 30. uzyskiwał korzystny bilans finansowy dzięki pomocy centralnych organów zarządzających PAKP[113]. Dla poprawy swojej sytuacji mnisi byli zmuszeni w 1925 sprzedać skit Świętych Sergiusza i Hermana na Jeziorze Białym, który nabyła parafia prawosławna w Omielcu[114].

W końcu lat 30. kompleks klasztorny składał się z czterech cerkwi (dwie kaplice, cerkiew św. Onufrego, domowa kaplica św. Jana Teologa), domu przełożonego, murowanego budynku mieszkalnego, domu pielgrzyma, spichlerza, chlewu, trzech obór, domu w sadzie oraz zdewastowanego budynku mieszkalnego, którego remont nie został przeprowadzony z braku funduszy[115]. W bibliotece monasterskiej znajdowało się 1319 tomów, z czego tysiąc o tematyce religijnej i 319 świeckich[116].

Po agresji hitlerowskiej na Polskę w 1939 monaster w Jabłecznej znalazł się w granicach Generalnego Gubernatorstwa. Rzeka Bug stanowiła do 1941 granicę między GG a Związkiem Radzieckim, stąd na terenie klasztoru znalazła się niemiecka strażnica wojskowa[117]. W nocy z 9 na 10 sierpnia 1942 Niemcy podpalili główne budynki klasztoru, zniszczyli wyposażenie cerkwi, bibliotekę i archiwum oraz zamordowali mnicha Ignacego (Bazyluka)[117]. Po tym wydarzeniu większość mnichów, oprócz najstarszych, została przez władze cerkiewne skierowana do pracy duszpasterskiej w czynnych jeszcze parafiach w regionie[118]. W 1945 klasztor został z kolei napadnięty przez oddział polskiego podziemia[117].

Wskutek wysiedleń ludności ukraińskiej do ZSRR, a następnie Akcji „Wisła" liczba Ukraińców wyznania prawosławnego zamieszkujących Chełmszczyznę spadła niemal do zera. W związku z tym zlikwidowano również większość parafii PAKP w regionie. Zarządzający strukturami prawosławnymi w województwie lubelskim biskup Tymoteusz (Szretter), który zgodził się z tą decyzją PKWN, prosił o niezamykanie klasztoru w Jabłecznej[119]. Do tego momentu pięciu zakonników zdążyło wrócić do klasztoru. 10 sierpnia 1946 przybył do niego z Warszawy także ks. Włodzimierz Wieżański, apelując do miejscowej ludności o pomoc w odbudowie i utrzymaniu klasztoru[120]. Ostatecznie prośba biskupa Tymoteusza została zrealizowana, chociaż rozważano także scenariusz odwrotny. Monaster stracił jednak w 1950 całe posiadane jeszcze ziemie (na rzecz PGR Koroszczyn[121]) oraz inwentarz, tracąc tym samym ekonomiczne podstawy funkcjonowania[122]. W 1951 posiadał jedynie sad i ogród; zachowany fragment gruntów ornych był na tyle nieznaczny, iż w wyżywieniu mnichów musiał pomagać PGR, który przejął większość jego ziem[123]. Do lat 70. w monasterze przebywało trzech mnichów, na nabożeństwa do cerkwi parafialnej uczęszczało kilkanaście osób[124]. Do końca lat 50., po objęciu obowiązków przełożonego monasteru przez archimandrytę Eulogiusza (Horbowca), zakończono prowizoryczny remont zabudowań po zniszczeniach wojennych. W 1953 klasztorowi zwrócono ikony św. Onufrego i Jabłeczyńską Ikonę Matki Bożej wywiezione w 1915[125]. Rozwój wspólnoty, czy nawet jej odbudowa w kształcie przedwojennym był niemożliwy z powodu faktu, iż do klasztoru nie zgłaszali się nowi kandydaci, zaś inni mnisi byli w podeszłym wieku[126]. Ponadto w 1955 p.o. przełożonego ihumen (następnie archimandryta) Eulogiusz skarżył się na niski poziom moralny mnichów, w tym przypadki alkoholizmu. Zarzuty te potwierdziła powołana do celu kontroli klasztoru komisja metropolitalna[127]. W 1957 niedostateczna liczba mnichów żyjących w klasztorze nie pozwalała nawet na odprawianie pełnego dobowego cyklu nabożeństw[127].

W 1962 klasztor zamieszkiwało trzech mnichów i trzech posłuszników[128]. Łączny dochód monasteru wyniósł 59 197 zł, wydatki - 57 tys.[129]. Monaster, mimo wszystkich problemów, zachowywał prestiż wśród wiernych prawosławnych w Polsce[130].

8 lutego 1970 przełożonym klasztoru został archimandryta Sawa (Hrycuniak), który zakończył w monasterze prace remontowe, a następnie doprowadził do przeniesienia doń wyższych klas Prawosławnego Seminarium Duchownego w Warszawie[131], które działały w monasterze w latach 1974-1992[132]. Okres zarządzania monasterem przez archimandrytę Sawę był czasem faktycznego odrodzenia wspólnoty[125][133]. W latach 80. kompleks klasztorny został rozbudowany o dodatkowe skrzydło[125]. W tym okresie ponownie klasztor stał się ośrodkiem pielgrzymkowym[133].

W latach 1984-1987 w monasterze przebywał jeden mnich[134].

W 1989 utworzona została prawosławna diecezja lubelsko-chełmska. Siedzibą jej zwierzchnika przez dwa lata był klasztor w Jabłecznej[135].

W nocy z 21 na 22 września 1990 z klasztoru zrabowano ikonę św. Onufrego i Jabłeczyńską Ikonę Matki Bożej, monaster odzyskał je w sierpniu 1994 po zapłaceniu 10 tys. dolarów okupu[135]. Wizerunki ponownie umieszczono w cerkwi monasterskiej w dniach 4 i 5 września 1994, zaś na pamiątkę tego wydarzenia ustanowione zostało lokalne święto odzyskania ikon św. Onufrego i Bogurodzicy, obchodzone w pierwszą niedzielę września[135]. W tym samym roku w monasterze powstało muzeum diecezjalne[135]. Zakonnicy prowadzą gospodarstwo rolne[136], pasiekę i produkują świece cerkiewne[132].

W 1995 w klasztorze przebywało 15 mnichów[136]. Cztery lata później uzyskał on status stauropigialnego i znalazł się pod bezpośrednim zarządem metropolitów warszawskich i całej Polski[137].

W 2016 przeprowadzono gruntowny remont domowej cerkwi św. Jana Teologa. Po zakończeniu prac, świątynia została 18 września 2016 konsekrowana przez metropolitę Sawę[138].

W 2021 r. w monasterze żyło pięciu mnichów oraz jeden nowicjusz[139]. Cele działania wspólnoty są formułowane następująco:

modlitwa i praca, medytacja oraz podtrzymywanie i umacnianie wiary prawosławnej na terenach Podlasia[137]

# data[].attributes.attachment_link.title
Monaster św. Onufrego w Jabłecznej - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Według legendy pierwsza wspólnota monastyczna w Jabłecznej powstała, gdy rzeką Bug do miejscowości przypłynęła ikona św. Onufrego. Z tego też powodu został on patronem monasteru[3] . Według innej legendy święty Onufry ukazał się grupie rybaków nad Bugiem, zapowiadając, iż w tym miejscu będzie sławione jego imię.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sarnath (along with Bodhgaya and Kushinagar in India, and Lumbini in Nepal) is one of the four most important Buddhist pilgrimage destinations in the world. It has special significance because it's the place where the Buddha gave his first sermon. However, you don't have to be Buddhist to enjoy visiting it. Sarnath also makes a peaceful and refreshing side trip from Varanasi. Many people are surprised to discover Sarnath has Jain and Hindu connections too. Find out what you need to know to visit in this guide.

A long time ago, around the 5th century B.C., a young prince named Siddhartha Guatama was born in Lumbini. He led a very sheltered and lavish life. However, just before he turned 30, he ventured out into the countryside where he encountered illness and death. This prompted him to give everything up and go in search of liberation from suffering.

Eventually, he realized that liberation comes from disciplining the mind. He then sat down to meditate under a sacred fig tree and resolved not to get up until he became enlightened. It happened, profoundly, one full moon night. The tree (which came to be known as the Bodhi tree in reflection of his awakening) was located at the site of the magnificent Mahabodhi temple in Bodhgaya.

The Buddha didn't start preaching at Bodhgaya though. There were five people he wanted to teach first. He'd previously practiced physical discipline with them, as a means to liberation. They'd left him in disgust after he decided it wasn't the right path to liberation. The Buddha heard that they were dwelling in a deer park at Sarnath, so he headed there. They were so impressed with his newfound wisdom and Four Noble Truths that they became his first disciples.

Buddhism flourished in Sarnath due to its proximity to Varanasi. However, most of the structures were built by Mauryan Emperor Ashoka a couple of centuries after the religion was established. Guilt over his brutal invasion of Kalinga (present-day Odisha on India's east coast) caused him to convert to Buddhism and the practice of nonviolence, and he enthusiastically went about constructing stupas and pillars across India to promote the religion.

The most celebrated pillar is the one at Sarnath. The national emblem of India, featuring four lions and a dharma chakra (wheel that represents the Buddhist teachings), is derived from it. The chakra also appears on the Indian flag.

Subsequent rulers added to the stupas and monasteries that Ashoka built at Sarnath. During the reign of the Gupta dynasty in the 4th century A.D., Sarnath was an active center of art and Buddhist sculpture. By the 7th century, Sarnath had become a major center for the study of Buddhism and thousands of monks were living in monasteries there.

Unfortunately, Turkish Muslim invaders arrived in the 12th century and destroyed much of Sarnath, along with many other Buddhist sites in North India. Most of what remained of the Dharmarajika Stupa, made by Ashoka, was further demolished in the late 18th century by Jagat Singh (Dewan of Raja Chet Singh of Banaras) and used as building materials. However, this rediscovery of Sarnath prompted British archeologists to excavate the site in the 19th and 20th centuries.

The Indian government is now in the process of getting Sarnath permanently listed as a UNESCO World Heritage Site, and has plans to develop world-class facilities for pilgrims and tourists.

Sarnath is located about 13 kilometers (8 miles) northeast of Varanasi in Uttar Pradesh. Travel time is about 30-40 minutes.

How to Visit

Sarnath can easily be visited on a half-day trip from Varanasi. There are various ways of getting there depending on your budget. The most convenient way is to take an auto rickshaw or Ola cab (the Indian version of Uber. Uber is yet to start operating in Varanasi). Expect to pay around 200-300 rupees for an auto rickshaw and 400-500 rupees for a taxi, one way. Ideally, negotiate the fare for a round trip. Cheaper buses and shared auto rickshaws are also available from Varanasi Junction railway station.

If you don't have your own transport in Sarnath, it's a good idea to hire a bicycle there to be able to see everything.

For a detailed explanation of the history of the monuments, you'll find plenty of local guides waiting at Sarnath. They charge about 100 rupees, or less if you agree to visit shops where they'll get commission.

Alternatively, Varanasi Magic conducts a half day excursion to Sarnath. Indian Railways special Mahaparinirvan Express Buddhist Circuit Train includes Sarnath on its itinerary too.

Avoid visiting Sarnath on Fridays because the museum is closed. Some of the monuments require tickets, which can be purchased online from the Archeological Survey of India here or at the ticket office at the entrance.

What to See There

The main attraction is the Dhamekh stupa complex, where the excavated ruins are located. It's set in a landscaped park and contains the well-preserved Dhamekh Stupa (at the spot where the Buddha is believed to have delivered his first sermon), plus the remains of Buddhist monasteries, the Ashoka Pillar and Dharmarajika Stupa. The complex is open daily from dawn until dusk. Tickets for foreigners cost 300 rupees (cash) or 250 rupees (cashless). Indians pay 25 rupees (cash) or 20 rupees (cashless).

A new high-tech sound and light show, inaugurated in November 2020, takes place every evening from 7.30 p.m. to 8 p.m. in the park at Dhamekh stupa. It narrates Lord Buddha's life and teachings in the enchanting baritone voice of popular Bollywood actor Amitabh Bachchan.

On display at the attractive Sarnath Archaeological Museum, next to the Dhamekh stupa complex, are interesting artifacts dating from the 3rd century B.C. to the 12th century A.D. The impressive top of the Ashoka Pillar is also a highlight. The museum is open daily, except Fridays, from 9 a.m. to 5 p.m. Tickets cost 5 rupees for foreigners and Indians. Photography is not allowed.

Modern-day temples and monasteries belonging to various Buddhist countries are dotted around the town. Each has its own architectural style and beauty. The main one is Mulagandha Kuti Vihar. It was built in 1931 by the Sri Lanka Mahabodhi Society, in honor of the shrine where the Buddha is said to have sat and meditated in Sarnath. It's open daily from 4 a.m. to 11:30 a.m. and 1:30 p.m. to 8 p.m. The walls are adorned with magnificent art. There's a park behind it where deer sometimes roam.

The Thai temple and monastery is renowned for its 80 foot-tall stone Buddha statue, claimed to be the largest in India.

The Chaukhandi Stupa is another major stupa that's in relatively good condition. It marks the spot where the Buddha met up with his five companions. The Archeological Survey of India has started maintaining the site. There's now an entry fee of 300 rupees (cash) or 250 rupees (cashless) for foreigners, and 25 rupees (cash) or 20 rupees (cashless) for Indians.

Next to the Chaukhandi Stupa, the Garden of Spiritual Wisdom is a new attraction with sculptures and exhibits related to Buddhism. It has a section with Ayurvedic plants as well.

The eleventh Jain tirthankara (spiritual teacher) Shreyanshnath was born in the area. There's an important 19th century Jain temple dedicated to him close to the Dhamekh Stupa complex.

What Else to Do Nearby

Lamhi village, about 30 minutes west of Sarnath, is the birthplace of acclaimed Hindi and Urdu writer Munshi Premchand. Cattle farms and agricultural fields can be visited there.

Sarai Mohana village, about 20 minutes south of Sarnath, is home to a local weaving community that makes the famed silk Banarasi saris.

# data[].attributes.attachment_link.description
Sarnath (along with Bodhgaya and Kushinagar in India, and Lumbini in Nepal) is one of the four most important Buddhist pilgrimage destinations in the world. It has special significance because it's the place where the Buddha gave his first sermon. However, you don't have to be Buddhist to enjoy visiting it.

# data[].attributes.body
https://en.shm.ru/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Synagoga Stara w Pińczowie

Synagoga Stara jest odwiecznym, pełnym dostojeństwa i jedynym dobrze zachowanym świadectwem obecności Żydów w mieście. Pierwszą o nich wiadomość zapisano niegdyś w rachunkach skarbowych z 1576 r., kiedy uiścili podatek pogłówny od dziesięciu osób. Ale musieli mieszkać tu już wcześniej, na co wskazuje pewien dokument miejski z roku 1592, który wspominając ich cmentarz nazywa go starodawnym, co oznacza, że już wtedy był on bardzo stary. O wcześniejszym pobycie Żydów w Pińczowie mówiła także miejscowa tradycja, według której plac pod pierwszą synagogę ofiarował tutejszej gminie sam król Kazimierz Wielki (zm.1370), znany ze swej życzliwości wobec wyznawców judaizmu. Natomiast Esterka, przyjaciółka tegoż monarchy, miała zaopatrzyć dopiero co wybudowana bożnicę w cenny mebel - krzesło Proroka Eliasza, niezbędne przy ceremonii obrzezania. W ten sposób historia pińczowskich Żydów zyskiwała na uroku, zaś synagoga na prestiżu.

W okresie staropolskim możni panowie miasta - Oleśniccy, Myszkowscy, Wielopolscy, zapewniali ludności starozakonnej tolerancję religijną, bezpieczeństwo i nieskrępowaną działalność gospodarczą. Nadany Żydom przez ordynata Zygmunta Myszkowskiego w roku 1594 przywilej gospodarczy respektowali jego następcy, składający własną ręką podpisy pod tekstem oryginału. W późniejszym okresie przywilej ten rozszerzył dziedzic Stanisław Kazimierz Myszkowski. W następstwie pragmatycznej polityki właścicieli miasta nastąpił jego rozkwit gospodarczy. Żydzi uprawiali ożywiony handel z Krakowem i innymi miejscowościami Małopolski, a także odległym Gdańskiem oraz Lipskiem. Łączyły ich nawet interesy z bankierami cesarskiego Wiednia.

Ordynaci zezwalali również na zakładanie szkół z własnymi nauczycielami, powiększanie kirkutów i budowę nowych świątyń. Na zuchwalców zakłócających nabożeństwo w synagodze albo krzywdzących wiernego, ustanowiona była wysoka kara pieniężna. Toteż nie dziwi fakt, że podczas potopu szwedzkiego schroniło się w Pińczowie blisko tysiąc rodzin żydowskich z województwa sandomierskiego, znajdując opiekę u Władysława Myszkowskiego, wojewody krakowskiego.

Sukcesy na polu gospodarczym i wzrost zamożności miały doniosłe znaczenie, bo zaowocowały zwiększeniem populacji w stopniu czyniącym Pińczów najludniejszym miastem województwa oraz jednym z największych skupisk ludności żydowskiej w Rzeczpospolitej. Stąd narodziły się przysłowia: „Żydów jak w Pińczowie", „Nabił jak Żydów w Pińczowie". Wyrazem pozycji tutejszej gminy były trzykrotne obrady Sejmu Żydów Korony, a także umieszczenie w Pińczowie siedziby ziemstwa krakowsko - sandomierskiego.

Przypomnieć w tym miejscu wypada postacie dwóch XIX. wiecznych dziedziców Pińczowa, którzy odegrali wybitną rolę w emancypacji Żydów polskich. Pierwszy z nich , Jan Olrych Szaniecki (zm. 1840), wybitny prawnik, będący posłem na sejmy Królestwa Polskiego,złożył projekt ustawy proponując m.in. zrównanie w prawach ludność żydowską, co miało ją pozyskać do trwającego właśnie powstania listopadowego przeciwko Rosji; drugi natomiast, Aleksander Wielopolski (zm. 1877), naczelnik rządu cywilnego z nominacji cara, uchylił w roku 1862 obowiązujące dotąd ograniczenia Żydów. Uległy wtedy likwidacji zakazy dotyczące miejsca zamieszkania, nabywania nieruchomości, pełnienia funkcji publicznych, osobne podatki.

Godne przypomnienia jest też hasło w „Encyklopedii żydowskiej" (Petersburg 1908-1913), w którym już na samym początku można przeczytać: „Pińczów należy do miejscowości, gdzie Żydzi nie spotykali przeszkód w życiu".

W roku 1748 stały w mieście trzy synagogi, w tym jedna drewniana. Do czasów drugiej wojny światowej dotrwały obie murowane, ale zostały wtedy uszkodzone. Młodszą, stojącą przy ulicy Krakowskiej rozebrano, chociaż można ją było uratować; natomiast starsza, usytuowana przy ulicy Klasztornej, zdewastowana i zaniedbana, szczęśliwie doczekała się odnowienia, które przywróciło jej dawna urodę.

Synagoga Stara ma kształt prostopadłościanu, jej mury wzmacniają kamienne przypory, zaś wysoko wyprowadzone ściany ponad poziom sklepienia, tworzą surową, pozbawioną elementów dekoracyjnych attykę. Osłania ona pogrążony drewniany dach z miedzianym pokryciem , a zbierającą się tam wodę usuwają na zewnątrz metalowe rzygacze.

Bożnica składa się z kilku pomieszczeń. Do sali głównej zw. męską przylega przedsionek z wydzieloną salką kahalną; nad nimi - na piętrze z osobnym wejściem, jest babiniec (empora), czyli pomieszczenie dla kobiet. Ta bóżnica jest w polskiej architekturze synagogalnej najstarszym przykładem świątyni o układzie tzw. wzdłużnym, w którym wszystkie pomieszczenia zostały wzniesione jednocześnie i tworzą zwartą budowlę pod wspólnym dachem. Synagogę stale otaczały przybudówki, które mieściły w sobie m.in. izby szkółek religijnych i schody na piętro; do dzisiaj pozostał jedynie parterowy, nowszy przedsionek z głównym wejściem.

Sala męska zajmuje ponad połowę budowli, będąc przy tym znacznie zagłębiona w stosunku do przedsionków i poziomu terenu, ponieważ synagogę usytuowano niegdyś na jego lekkim spadku. Szymon Zajczyk, żydowski historyk sztuki, był zdania, że ta sala ze względu na zbliżone proporcje wnętrza i wsporniki sklepienia, jest kopią wnętrza bramy wjazdowej na dziedziniec Zamku Królewskiego na Wawelu. Pomiędzy dwoma wysokimi oknami mieści się szafa ołtarzowa z trójkątnym przyczółkiem na którym lwy podtrzymują Koronę Tory. Całość utrzymana jest „ w stylu najpiękniejszego renesansu". Zwracają też uwagę bardzo stare i cenne malowidła z początku XVII w., uważane za najdawniejsze z zachowanych w Polsce. Bogate wyposażenie tej sali przepadło podczas okupacji (synagogę wykorzystywano jako garaż i spichlerz).Obecnie zdobią ją od roku 2005 przywiezione z Heidelbergu dwa witraże, autorstwa artysty Jacka Nowaka, przedstawiające setki twarzy.

Przedsionek był kiedyś głównym węzłem komunikacyjnym synagogi z wejściami do pozostałych pomieszczeń i na zewnątrz. Jego sufit oraz ściany zajmuje piękna polichromia z wicią roślinną, wazonami kwiatowymi, koszami owoców, ptakami, zwierzętami i stworami fantastycznymi. Są też wymalowane teksty modlitw, jak też napisy fundacyjne z datami 1695-96 i 1741-42. Sala ta służył bractwom religijnym dla wspólnych modłów, zarządowi gminy dla obrad oraz składania przysiąg w sprawach mniejszej wagi. Pomieszczenie ogrzewał kominek dający ciepło petentom, z których wielu przybywało nierzadko z daleka. Pamiątką po nich są liczne graffiti odkryte przez konserwatorów, ryte i kute napisy hebrajskie umieszczane tam co najmniej od połowy XVII w.

Renesansowy portal prowadzi stąd do niedużej salki kahalnej, gdzie odbywały się sądy. Świadczą o tym napisy nad wejściem zachęcające do uczciwości i bezstronności w wyrokowaniu. W zachodniej ścianie przedsionka jest widoczny kamienny portal, zamurowany, wiodący niegdyś do skarbca lub niewielkiego więzienia. Natomiast okrągłołukowy portal w stronie południowej, bardzo okazały i dekoracyjny, jest wejściem do sali głównej. Po jego przekroczeniu pobożny Żyd widział od razu jej dwa najważniejsze elementy - ołtarz (Aron-hakodesz) i bimę. Piętro bóżnicy mieściło babiniec, którego wnętrze rozświetlały cztery okna, natomiast trzy inne służyły Żydówkom do wglądu na salę główną. Ściany zachowały do dziś fragmenty obiegającej to pomieszczenie malowanej inskrypcji i ornamentów, a także wymalowane cyfry, będące numerami zarezerwowanych , płatnych miejsc siedzących. Obok wejścia znajduje się w ścianie odnowiona , kamienna skarbonka z lat około 1625-1636. Synagogę otacza mur na którego całej powierzchni umieszczono fragmenty zabytkowych nagrobków ze zniszczonych cmentarzy żydowskich miasta. Pomyślany został jako pomnik upamiętniający obecność w Pińczowie jego dawnych, tragicznie odeszłych mieszkańców.

Synagoga Stara, zaniedbana w okresie międzywojennym, dewastowana w czasie okupacji, niszczejąca po wojnie w wyniku niewłaściwego użytkowania , dostała się w latach 80. XX w. pod opiekę Muzeum Regionalnego w Pińczowie. Jej obecną kondycję ,głównie za sprawą działań w latach 1998-2005 , zawdzięczamy: Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej w Warszawie, World Monuments Fund w Nowym Jorku - z Jewish Heritage Program i Ronald Lauder Foundation, The Headley Trust w Londynie, Leonowi Radinskiemu z Houston -potomkowi pińczowskiej rodziny Radzyńskich, Fundacji Wiecznej Pamięci w Warszawie, samorządom województwa kieleckiego/świętokrzyskiego , miastu i gminie Pińczów oraz Pińczowskim Zakładom Kamienia Budowlanego.

Do synagogi rokrocznie przybywa około siedmiu tysięcy zwiedzających z kraju i ze świata: przyjeżdżają pińczowscy Żydzi i ich potomkowie w poszukiwaniu śladów przeszłości, są turyści indywidualni ,jest także najliczniejsza z grup, czyli młodzież z Izraela, USA, Szkocji i innych państw. Po latach nastał dobry czas dla synagogi i znowu jej w Pińczowie dnieje.

Ściana wschodnia Sali Modlitw, widok obecny.

Przed synagogą, 1915

Sala modlitw, lata 30. XX w.

Ulica Klasztorna, lata 20.

Skarbonka na emporze 1625 - 1636

Synagoga Stara, 2005 r.

The Old Synagogue in Pińczów

The Old Synagogue is an age-old, eminent and the only well-preserved testimony to Jewish presence in the town. The first mention of Jews was recorded once in tax accounts of 1576, when they paid head tax for ten people. Yet they must have been living here before, as indicates a certain municipal document of 1592, which in mentioning their cemetery calls it an old-time one. This means it must have been very old even back then. Earlier Jewish presence in Pińczów is also spoken of by local tradition, according to which the site for the first synagogue was given to the local community by King Casimir the Great (died 1370) himself, who was known for his kindliness towards Judaism followers. And Esterka, a friend of that same monarch, is said to have provided the newly built shul with a valuable piece of furniture - the Chair of Elijah, essential for the circumcision ceremony. In this way, the history of Pińczów Jews gained appeal, and the synagogue - prestige.

In the old-Polish period, the mighty lords of the town - Oleśnickis, Myszkowskis, Wielopolskis, ensured religious tolerance, security and unhampered business activity to the Judaic population. The business privilege granted to Jews by ordynat (entailer) Zygmunt Myszkowski in 1594 was respected by his successors, who added their own signatures under the original text. In a later period this privilege was extended by lord Stanisław Kazimierz Myszkowski. In consequence of the town owners' pragmatic policy, the town enjoyed economic boom. Jews had brisk business relations with Kraków and other towns of Małopolska, as well as the remote Gdańsk and Leipzig. They even had business connections with the bankers of the Imperial Vienna.

The ordynats also allowed Jews to fund schools with their own teachers, enlarge kirkuts (cemeteries) and build new temples. Impudents disrupting the service in the synagogue or harming one of the faithful would be met with a high fine. Thus it is no wonder that during the Swedish invasion of Poland (1655-1660) nearly a thousand Jewish families from the Sandomierz voivodeship found refuge in Pińczów, under the care of Władysław Myszkowski, Kraków voivod.

Successes in economy and growing affluence were of great significance, for they resulted in population growth to an extent making Pińczów the most populous town of the voivodeship, with one of the greatest Jewish populations in Poland. Hence came the sayings: "As many Jews as in Pińczów", "Packed like Pińczów with Jews". The commune's position is indicated by the fact that three times it hosted sessions of the Council of Four Lands, as well as having the seat of Kraków-Sandomierz administrative district located here.

Two people need to be recalled here, the figures of two 19th century lords of Pińczów who played a tremendous role in the emancipation of Polish Jews. One of them, Jan Olrych Szaniecki (died 1840), outstanding lawyer, deputy to the Diets of the Congress Poland, submitted a bill to the parliament that suggested among others equality of rights for the Jewish population, which was supposed to win Jews over to the then burning November Uprising against Russia. The other figure was Aleksander Wielopolski (died 1877), civil government head nominated by the tsar; in 1862 he rescinded previous limitations concerning Jews. Abolished were then bans concerning the place of inhabitation, real estate purchase, performing public functions, separate taxes.

Worth recalling here is also the entry in the Jewish Encyclopaedia (Petersburg 1908-1913), where in the very beginning one reads: "Pińczów belongs to places where Jews face no hindrance in life".

In 1748 there stood three synagogues in the town, including a wooden one. Both stone ones survived until WWII, but were damaged during the war. The younger one at Krakowska Street was pulled down, although it could have been saved. The older one, on the other hand, situated at Klasztorna Street, although devastated and neglected, fortunately survived to see its restoration that brought its former beauty back.

The Old Synagogue is a cuboid. Its walls are supported by stone buttresses, and high walls built up over the ceiling's level form an austere attic deprived of any decorative elements. The attic shelters a concave wooden roof with copper roofing, and water gathering there is removed outside by metal spouts.

The shul consists of several rooms. There is the main room, called male room, with an adjoining vestibule which had a kahal room sectioned off; over them, in the first floor, with a separate entry, there is the women's gallery (empora). This synagogue is in Polish synagogue architecture the oldest example of a temple of a so-called lengthwise system, in which all rooms were built at the same time and form a compact building with a common roof. The synagogue was continuously surrounded by annexes which held among others religious school rooms and stairs to the upper floor; until today survived only a newer ground-floor vestibule with the main entrance.

The male room takes over half the space in the building, but at the same time it is considerably lower set in comparison to the vestibules and the ground level, because the synagogue was once situated in a slight drop in ground level. Szymon Zajczyk, a Jewish art historian, was of the opinion that this room, due to similar interior proportions and vaults supports, is a copy of the interior of the gateway to the courtyard of the Wawel Royal Castle. Between two tall windows there is the Ark with a triangular pediment on which lions keep up the Crown of Torah. The whole is maintained "in the most beautiful Renaissance style". Remarkable are also the very old and valuable paintings from early XVII c., considered the oldest ones among those preserved in Poland. Rich equipment of the room was lost during the Nazi occupation period (the synagogue was used as a garage and granary). Since 2005, the room is decorated by two stained-glass windows by Jacek Nowak, brought from Heidelberg and presenting hundreds of faces.

The vestibule was once the synagogue's main transport node, with entrances to the other rooms and the exit. Its ceiling and walls are covered by beautiful polichromy with plant tendrils, flower vases, bowls of fruit, birds, animals and fantastic creatures. There are also painted prayer texts as well as foundation inscriptions with the dates of 1695-96 and 1741-42. The room served religious brotherhoods for common prayers, the community council for sessions and taking oaths in matters of lesser importance. It was heated by a fireplace giving warmth to supplicants, many of whom came oftentimes from far. They are immortalised by numerous graffiti discovered by conservators, engraved and carved Hebraic inscriptions placed there from at least as early as half of the XVII c.

From here, a Renaissance portal leads to a small kahal room, where court sittings took place. This is proved by inscriptions over the entrance, encouraging honesty and impartiality in judgement. In the vestibule's western wall a stone portal can be seen, now walled up, once leading to a treasury or a small prison. And another, round-arch portal on the southern side, very impressive and decorative, is the entrance to the main room. Upon entering it, a devout Jew saw immediately its two most important elements - the altar (Aron hakodesh) and the bimah. The shul's first floor contained the women's gallery, whose interior was illuminated by light from four windows, whereas the other three served the Jewish women to see into the main room. The walls are still decorated by preserved fragments of painted inscription and ornaments going around the room, as well as painted numbers, which marked reserved, payable seats. Next to the entrance in the wall there is a restored, stone money-box from about 1625-1636.

The synagogue is surrounded by a wall the whole surface of which is lined with fragments of headstones of historical value from the town's destroyed Jewish cemeteries. It was meant to be a monument to commemorate the once presence in Pińczów of the town's former, tragically gone inhabitants.

The Old Synagogue, neglected in the interwar time, devastated during German occupation, deteriorating after the war due to wrong usage, in the 1980s got under the care of the Regional Museum in Pińczów. For its current condition, a result mainly of activities undertaken between 1998-2005, we need to thank:
the Foundation for Polish-German Cooperation in Warsaw, the World Monuments Fund in New York - from the Jewish Heritage Program and Ronald Lauder Foundation, The Headley Trust in London, Leon Radinski from Houston - a descendant of a Pińczów family of Radzyńskis, the Everlasting Memory Foundation in Warsaw, local governments of the Kielce (Świętokrzyskie) region, the Pińczów Town and Commune and Pińczów Building Stone Works.

The synagogue is visited by about seven thousand people yearly, both from Poland and from abroad: there come Pińczów Jews and their descendants looking for traces of the past, there come individual tourists, and there is also the most numerous of all groups - young people from Israel, the USA, Scotland and other countries. After many years, there have come good times for the synagogue and it's again dawning in Pińczów for it.
Author: Andrzej Dziubiński
Translation: Agnieszka Maria Gernand

# data[].attributes.attachment_link.description
Synagoga Stara w Pińczowie Synagoga Stara jest odwiecznym, pełnym dostojeństwa i jedynym dobrze zachowanym świadectwem obecności Żydów w mieście. Pierwszą o nich wiadomość zapisano niegdyś w rachunkach skarbowych z 1576 r., kiedy uiścili podatek pogłówny od dziesięciu osób.

# data[].attributes.body
Meczet Proroka w Arabii Saudyjskiej

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Oryginalny budynek Edytuj

Oryginalny meczet został zbudowany przez Mahometa i jego towarzyszy obok domu, w którym zamieszkał po swoim przybyciu do Medyny w 622 r. Postawiony został na planie prostokąta o wymiarach 30 m na 35 m i wysokości 2 m. Ściany wykonane były z pni palmowych i błota, a dach pokrywały liście. Do środka prowadziły trzy wejścia: od strony południowej Bab ar-Rahma (Drzwi Miłosierdzia), od zachodu Bab Dżibril (Drzwi Gabriela), a od wschodu Bab an-Nisa (Drzwi Kobiet).

Wewnątrz Mahomet utworzył zacieniony obszar w południowej części budynku zwany suffah, a przestrzeń modlitewną skierował na północ w stronę Jerozolimy. Później, kiedy kibla, czyli kierunek modlitwy, został zmieniony w stronę Al-Kaby w Mekce, meczet także ukierunkowano na południe.

Siedem lat później w 629 r. meczet rozbudowano i zwiększono jego powierzchnię niemal dwukrotnie, żeby pomieścić wzrastającą liczbę wiernych. Otoczono go również 35 kolumnami.

Meczet pozostał w niezmienionym stanie do czasu rządów kalifa Umara, który powiększył jego obszar do 3575 m² i postawił drewniane kolumny.

Z kolei Usman ibn Affan dobudował kamienne arkady i otynkował budynek, jak również zmienił kolumny na kamienne.

Po śmierci Mahometa kolejni muzułmańscy przywódcy kontynuowali rozbudowę i upiększanie meczetu. W 707 r. umajjadzki kalif Al-Walid ibn Abd al-Malik wyburzył starą strukturę i zbudował w tym miejscu jeden duży meczet, w którym znalazł się również grobowiec Mahometa. Nowa świątynia mierzyła 84 m na 100 m i zbudowana była z kamieni oraz kamiennych kolumn. Ściany zaś zostały ozdobione mozaikami przez koptyjskich i greckich rzemieślników, a dziedziniec otoczono czterema minaretami.

W latach 778-781 abbasydzki kalif al-Mahdi usunął północną część meczetu w celu dalszej rozbudowy, oraz dodał dwadzieścia nowych wejść: po osiem od strony wschodniej i zachodniej i cztery od północnej.

Za rządów mameluckiego sułtana Kalawuna, nad grobowcem Mahometa wzniesiono kopułę i miejsce do rytualnego obmycia. Później inny sułtan An-Nasir Muhammad odbudował jeden z minaretów, który został wcześniej zniszczony.

Osmańscy sułtani, którzy kontrolowali Medynę od 1517 r. do I wojny światowej również wprowadzili w meczecie wiele swoich zmian. Sułtan Sulejman ponownie przebudował zachodnie oraz wschodnie ściany meczetu i dobudował nowy minaret znany jako As-Sulajmanijja.

Gdy do władzy doszedł sułtan Abdülmecid I (1839-1861), meczet został całkowicie przekształcony (z wyjątkiem grobowca Mahometa oraz minaretu Sulajmana). Powiększono m.in. salę modlitewną oraz północną część świątyni, tak by w jej obszarze znalazło się miejsce do rytualnego obmycia. Na kopułach z kolei umieszczono cytaty z Koranu, a podłogę sali modlitewnej wyłożono marmurem i czerwonymi kamieniami. Dobudowano także piąty minaret[3].

# data[].attributes.attachment_link.title
Meczet Proroka - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Oryginalny meczet został zbudowany przez Mahometa i jego towarzyszy obok domu, w którym zamieszkał po swoim przybyciu do Medyny w 622 r. Postawiony został na planie prostokąta o wymiarach 30 m na 35 m i wysokości 2 m. Ściany wykonane były z pni palmowych i błota, a dach pokrywały liście.

# data[].attributes.body
europejska perła baroku

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Podczas rekolekcji we wtorek 23 marca 2021 r. została poświęcona monstrancja autorstwa Mariusza Drapikowskiego, która trafi do kościoła pw. Świętej Trójcy w Rudnej. Poświęcenia dokonał ks. proboszcz Marian Kopko w obecności ks. Jana Pazgana - proboszcza z parafii w Rudnej.

Rozpoczęliśmy Rekolekcje Wielkopostne w naszym Krzeszowskim Sanktuarium. Serdecznie zapraszamy do odsłuchania kazań ks. dr Wojciecha Lecha z Warszawy, kierownika Sekretariatu Episkopatu Polski.
(Aktualizacja 24.03.2021 r.)
Czytaj więcej

W sobotę 13 marca 2021 roku odbył się Dzień Skupienia dla członków i kandydatów do Zakonu Rycerskiego Świętego Grobu Bożego w Jerozolimie.
Czytaj więcej

W przyszłą środę rozpoczynamy czas Wielkiego Postu. W związku z tym biskup legnicki Zbigniew Kiernikowski wystosował specjalny list do diecezjan.
Czytaj więcej

# data[].attributes.attachment_link.title
Krzeszów - Europejska Perła Baroku - Oficjalna Strona Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej w Krzeszowie

# data[].attributes.attachment_link.description
Podczas rekolekcji we wtorek 23 marca 2021 r. została poświęcona monstrancja autorstwa Mariusza Drapikowskiego, która trafi do kościoła pw. Świętej Trójcy w Rudnej. Poświęcenia dokonał ks. proboszcz Marian Kopko w obecności ks. Jana Pazgana - proboszcza z parafii w Rudnej. Rozpoczęliśmy Rekolekcje Wielkopostne w naszym Krzeszowskim Sanktuarium. Serdecznie zapraszamy do odsłuchania kazań ks.

# data[].attributes.headline
Synagoga Pod Białym Bocianem - woj. dolnośląskie 

# data[].attributes.subject
Synagoga Pod Białym Bocianem - woj. dolnośląskie 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
w związku z zaistniałą sytuacją epidemiologiczną informujemy, że Centrum Kultury i Edukacji Żydowskiej w Synagodze Pod Białym Bocianem będzie nieczynne do odwołania. Mamy nadzieję, że niedługo znów spotkamy się w synagodze! GODZINY OTWARCIA SYNAGOGI POD BIAŁYM BOCIANEM:
W sprawach dotyczących Centrum i organizowanych przez nas wydarzeń prosimy o kontakt mailowy.
Poniedziałek - Czwartek: 10:00 - 17:00

Piątek, Niedziela: 10:00 - 16:00

Sobota: nieczynne

Mykwa (łaźnia rytualna) oraz piwnice synagogi otwarte są dla zwiedzających w poniedziałki, piątki i niedziele w godz. 10:00 - 16:00

Między grudniem a kwietniem, w piątki synagoga jest czynna w godzinach 10:00 - 15:00
W trakcie świąt żydowskich oraz prób i wydarzeń artystycznych Synagoga zamknięta jest dla zwiedzających. Aby sprawdzić, kiedy w synagodze odbywają się wydarzenia, prosimy odwiedzić Kalendarz Wydarzeń.
Wstęp na wystawy jest bezpłatny.
DOJAZD:
W trosce o przybywające do nas liczne zorganizowane grupy, prosimy o wcześniejsze dokonywanie rezerwacji i ustalenie terminu zwiedzania w Centrum Informacji Żydowskiej (tel. +48 511 468 581, email: cizwroclaw@gmail.com).

Wejście do synagogi znajduje się na dziedzińcu. Na dziedziniec można wejść od strony ul. św. Antoniego lub od ul. Włodkowica. Najbliższy przystanek tramwajowy to Narodowe Forum Muzyki, dalej znajdują się przystanki: Rynek, plac Jana Pawła II oraz Dworzec Świebodzki. Przy ulicy Włodkowica znajduje się płatny parking samochodowy.

# data[].attributes.attachment_link.description
w związku z zaistniałą sytuacją epidemiologiczną informujemy, że Centrum Kultury i Edukacji Żydowskiej w Synagodze Pod Białym Bocianem będzie nieczynne do odwołania. Mamy nadzieję, że niedługo znów spotkamy się w synagodze! GODZINY OTWARCIA SYNAGOGI POD BIAŁYM BOCIANEM: W sprawach dotyczących Centrum i organizowanych przez nas wydarzeń prosimy o kontakt mailowy.

# data[].attributes.headline
Sanktuarium Matki Bożej Wambierzyckiej Królowej Rodzin

# data[].attributes.subject
Sanktuarium Matki Bożej Wambierzyckiej Królowej Rodzin

# data[].attributes.body
Wambierzyce, Dolnośląskie
http://wambierzyce.pl/sanktuarium

# data[].attributes.body
w województwie opolskim https://www.podrozepoeuropie.pl/gora-sw-anny-polska/

# data[].attributes.body
„świątynią miłości”

# data[].attributes.headline
Monaster św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach

# data[].attributes.subject
Monaster św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach

# data[].attributes.body
Ukraina,Kijów

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Monaster św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach ( ukr. Михайлівський золотоверхий монастир) - prawosławny zespół klasztorny w Kijowie. Cerkiew katedralna (główna świątynia) Kościoła Prawosławnego Ukrainy.

Pierwotny, niezachowany kompleks budynków sakralnych został zbudowany przez Światopełka II i rozbudowywany w XVIII wieku. Składał się z budynków monasteru, soboru św. Michała Archanioła, dzwonnicy (1716-1719), refektarza z cerkwią św. Jana Teologa (1713) oraz Bramy Ekonomicznej (1760). W latach 1934-1937 zburzony na mocy decyzji Biura Politycznego KC Komunistycznej Partii (bolszewików) Ukrainy. Po 1991 i uzyskaniu niepodległości przez Ukrainę klasztor odbudowano.

Według kronik ruskich pierwsza świątynia na tym miejscu została założona przez metropolitę kijowskiego Michała na miejscu wcześniejszej świątyni pogańskiej. Drewniany monaster ufundował książę Izasław, natomiast jego syn Światopełk nakazał budowę świątyni murowanej (1108-1113) jako wotum dziękczynne za zwycięstwo w walkach z Połowcami (1111). Był to pierwszy obiekt sakralny na Rusi, którego kopuły zostały pokryte złotem.

Monaster poniósł straty w czasie najazdu Mongołów w 1240, kiedy najeźdźcy zrabowali wyposażenie klasztornej cerkwi i złoto z kopuł obiektu. Kolejne dwa stulecia były okresem stagnacji; dopiero około 1496 na terenie monasteru podjęto prace budowlane, które powiększyły wielkość budynków. Szczególnego rozmachu prace nabrały za czasów ihumena Hioba (1619-1620). Również wsparcie finansowe ze strony hetmanów kozackich pozwoliło na dokonanie w I połowie XVII wieku znaczących zmian: budowy nowego monasteru, pomieszczeń dla pielgrzymów oraz przebudowy wcześniejszych obiektów w stylu barokowym. Do jednej istniejącej kopuły dobudowano dalszych sześć. Zachowano jednak wystrój wnętrza w stylu bizantyjskim. Monaster stał się, dzięki relikwiom św. Barbary, jednym z ważniejszych miejsc pielgrzymkowych na Ukrainie.

Mimo sekularyzacji części majątków ziemskich monasteru w XVIII wieku obiekt należał do najbogatszych klasztorów w Imperium Rosyjskim, liczył 240 mnichów.

Po przewrocie bolszewickim (rewolucji październikowej) i sowietyzacji Ukrainy, w 1922 monaster został zamknięty dla wiernych. W latach 30. XX wieku został uznany przez komisję powołaną przez władze stalinowskie za zabytek baroku kozackiego, a nie obiekt sięgający czasów Rusi Kijowskiej, i przez to zbyt mało cenny, by finansować jego konserwację. Udało się uratować z niego jedynie część wyposażenia soboru św. Michała, w tym 45 metrów kwadratowych mozaiki w stylu bizantyjskim. Usunięte mozaiki trafiły do różnych placówek muzealnych Kijowa i Moskwy. Rozbiórkę całego kompleksu ukończono w latach 1934-1936 przy użyciu dynamitu. Na miejscu monasteru miał stanąć zespół nowych obiektów rządowych, jednak ukończono jedynie budowę części z nich - dzisiejszego Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy oraz kilku obiektów sportowych. Z oryginalnego zespołu architektonicznego pozostał jedynie refektarz (w 1963 uznany za zabytek kultury).

Monaster został odbudowany w latach 1997-1998, otwarty dla wiernych w rok później. W 2000 ukończono prace związane z ponowną dekoracją wnętrza.

W soborze św. Michała Archanioła w lutym 2014 r. urządzono szpital polowy dla rannych w protestach trwających od listopada 2013 na Placu Niepodległości.

W grudniu 2018 r. sobór św. Michała Archanioła stał się główną świątynią Kościoła Prawosławnego Ukrainy.

Oleg Aleksejczuk: Kijów i okolice. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2006. ISBN 83-7304-546-5 .

Adam Dylewski: Ukraina. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2005. ISBN 83-7304-508-2 .

# data[].attributes.attachment_link.title
Monaster św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Monaster św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach ( ukr. Михайлівський золотоверхий монастир) - prawosławny zespół klasztorny w Kijowie. Cerkiew katedralna (główna świątynia) Kościoła Prawosławnego Ukrainy. Pierwotny, niezachowany kompleks budynków sakralnych został zbudowany przez Światopełka II i rozbudowywany w XVIII wieku. Składał się z budynków monasteru, soboru św.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wielka Synagoga w Budapeszcie jeszcze do niedawna była drugą największą synagogą świata, jednak w Jerozolimie zbudowano tę największą. Zatem na obecną chwilę synagoga w Budapeszcie jest na trzecim miejscu pod względem wielkości, tuż za synagogą Emanu-El w Nowym Jorku. Jest to jednak największa synagoga w Europie. Nie ukrywam, że faktycznie robi wrażenie.
Wejście do Wielkiej Synagogi w Budapeszcie

Grupki chętnych do obejrzenia Wielkiej Synagogi w Budapeszcie od wewnątrz gromadziły się już ponad godzinę przed otwarciem kas. Każdy miał nadzieję, że przyjdzie wcześniej, załapie się jeszcze na czas, kiedy Wielka Synagoga nie będzie jeszcze tak oblężona przez turystów. Niestety kasy zostały otwarte dopiero o 9:30, a przez bramki wejściowe można było wchodzić od 10 z minutami. Rzecz jasna jak to w większości żydowskich budynków najpierw przeszukanie plecaka, potem bramka z wykrywaczem metali i wreszcie można wejść.

Od razu pędzę do wejścia, tu przez kilka sekund mam synagogę prawie tylko dla siebie, można wykonać zdjęcie bez setki turystów. Jest cisza, spokój i sacrum. Ale nie ma czasu, by kontemplować miejsce. Do synagogi wolnym strumykiem wlewają się turyści, coraz bardziej wypełniając pomieszczenie. Po chwili przychodzi przewodnik, bo co dwie godziny można w zorganizowanych grupach posłuchać historii Wielkiej Synagogi. Siadam w ławie i słucham grupy anglojęzycznej, tuż obok jest grupa hiszpańskojęzyczna, dalej włoska, polskiej niestety nie ma.

Historia Wielkiej Synagogi w Budapeszcie

Dowiaduję się dlaczego Wielka Synagoga w Budapeszcie, która została zbudowana w latach 1854 - 1859, nie jest już drugą w świecie, ale wciąż jest największa w Europie. Przewodnik dementuje podane w jednym z przewodników informacje, że świątynia została zburzona w 1939 roku. I owszem została obrzucona granatami, zniszczono jej część, ale zachowała swój charakter i formę. W czasie drugiej wojny światowej była wykorzystywana jako stajnie i budynek gospodarczy. Jednak dzięki temu, że Węgry współpracowały z nazistowskimi Niemcami, nie została wysadzona.

Co więcej, dzięki tej współpracy wielu Żydów miało szansę przetrwać wojnę, pracując w fabrykach na potrzeby armii i policji. Nie zmienia to jednak faktów, że Armia Czerwona wyzwalając Budapeszt, zastała w getcie tysiące ciał zabitych, ale także zmarłych z głodu i wycieńczenia Żydów. Ponieważ nie było ich gdzie pochować, wbrew tradycji żydowskiej, by nie chować zmarłych tuż przy synagodze, pochowano ich w małym parku tuż przy świątyni. Obecnie teren ten jest ogrodzony i nie można na niego wchodzić, można go jednak zobaczyć z ulicy, poprzez płot (także bez biletu).

Po wojnie pod władzą komunistyczną Wielka Synagoga w Budapeszcie na powrót odzyskała funkcję sakralną i służyła społeczności żydowskiej jako dom modlitw. Kapitalna renowacja świątyni zaczęła się długo po wojnie, bo dopiero w 1991 roku i zakończyła się w 1998. Jak widać remont trwał dłużej niż budowa synagogi.

A było co remontować! Wielka Synagoga w Budapeszcie ma 75 metrów długości i 27 metrów szerokości. Jej projektant Ludwig Forster czerpał garściami ze stylów i kultur całego świata. Wchodząc do synagogi od razu widzimy pomieszanie stylów i kultur. Nie wiedząc, że to synagoga, moglibyśmy odnieść wrażenie, że to chrześcijańska katedra, ponieważ mamy tu jedną nawę główną i dwie boczne, na wprost zaś znajduje się pulpit (bimę) na którym można czytać torę, nad nią zaś płonie Wieczne Światło.

Ale od razu rzuca nam się w oczy, że Wielka Synagoga ma kilka pięter. To z kolei wzięte od muzułmanów rozwiązanie, które każe mężczyznom i kobietom modlić się osobno. Dwa piętra/poziomy po każdej ze stron są przeznaczone dla kobiet (babiniec), w głównej nawie, na poziomie gruntu modlą się mężczyźni. To oczywiście teoria, bo praktykujących Żydów jest na tyle niewielu, że świątynia wypełnia się zaledwie kilka raz w roku i tylko wtedy podział jest przestrzegany. Wypełnić ją nie jest tak prosto, jej mury mogą pomieścić aż trzy tysiące wiernych.

Przewodnik z rozbrajającą szczerością przyznał, że w zwykłe święta przychodzi tu najwyżej kilkuset Żydów. Ale to jeszcze nie koniec zapożyczeń i podobieństw, bo po stronie każdej z naw zobaczymy znane z katolickich świątyń ambony, z których niegdyś rabini nauczali wiernych. Jednak te wszystkie zapożyczenia, łączenia i eklektyzm nie są sztuczne, nie gryzą się ze sobą. Wręcz przeciwnie! Tworzą harmonijne piękno. Na miejscu i całkiem naturalne wydają się być nawet organy, a tego instrumentu nie widziałem w żadnej innej synagodze. Pełen eklektyzm! Takie rzeczy tylko w Budapeszcie! W żadnym wypadku nie żałuję wydanych 2750 forintów na bilet wstępu do Wielkiej Synagogi. Jeśli ponownie odwiedzę, prawdopodobnie przyjdę tu jeszcze raz.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wielka Synagoga w Budapeszcie. Trzecia synagoga świata

# data[].attributes.attachment_link.description
Wielka Synagoga w Budapeszcie jeszcze do niedawna była drugą największą synagogą świata, jednak w Jerozolimie zbudowano tę największą. Zatem na obecną chwilę synagoga w Budapeszcie jest na trzecim miejscu pod względem wielkości, tuż za synagogą Emanu-El w Nowym Jorku. Jest to jednak największa synagoga w Europie. Nie ukrywam, że faktycznie robi wrażenie.

# data[].attributes.body
Jezioro Puszkar w Indiach

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pushkar jest najświętszym miastem Radżastanu, słynącym z malowniczego (świętego) jeziorka i pięknej zabudowy w okół niego. Tutaj znajduje sie też jedyna w Indiach świątynia poświęcona Brahmie. W Pushkarze obowiązuje pewnego rodzaju prohibicja, nie można tu spożywać alkoholu, zażywać narkotyków, ani jeść mięsa.

Raz w roku, w okolicy października i listopada organizowane są w Pushkarze największe w Indiach i na świecie targi wielbłądów. Okolica zapełnia się wówczas gapiami i handlarzami, a noclegi trzeba rezerwować z dużym wyprzedzeniem. W pozostałe dni roku miasteczko jest wspaniale spokojnym, relaksującym i klimatycznym miejscem. Wiele osób przyjeżdża tu na chwilę, a pozostaje na długo.

# data[].attributes.attachment_link.description
Pushkar jest najświętszym miastem Radżastanu, słynącym z malowniczego (świętego) jeziorka i pięknej zabudowy w okół niego. Tutaj znajduje sie też jedyna w Indiach świątynia poświęcona Brahmie. W Pushkarze obowiązuje pewnego rodzaju prohibicja, nie można tu spożywać alkoholu, zażywać narkotyków, ani jeść mięsa.

# data[].attributes.body
Ram Janmabhoomi – legendarna świątynia hinduistyczna znajdująca się w Ajodhji

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ram Janmabhoomi ( hindi राम जन्मभूमि) - legendarna świątynia hinduistyczna znajdująca się w Ajodhji w stanie Uttar Pradesh ( Indie) poświęcona bogowi Ramie, wcieleniu Wisznu, wzniesiona w miejscu jego narodzin w X- XII wieku. W XVI wieku miała zostać zniszczona przez muzułmanów, a na jej miejscu wzniesiony został przez Babura, pierwszego władcę Wielkich Mogołów meczet Babri Masdżid.

6 grudnia 1992 roku meczet został zburzony przez fanatycznych działaczy hinduistycznych z ruchu Kar Sevaks co doprowadziło do wielotygodniowych zamieszek i pogromów ludności muzułmańskiej w całych Indiach, w tym w Ajodhja i Bombaju. W 2003 roku sąd stanowy Uttar Pradesh nakazał przeprowadzenie badań radarowych na miejscu zniszczonego meczetu, a następnie wykonanie badań wykopaliskowych w miejscu wykrycia ewentualnych anomalii geofizycznych w celu ostatecznego wyjaśnienia, czy meczet Babri wzniesiony został na ruinach świątyni Ram Janmabhoomi. Pobieżne badania potwierdziły fakt wzniesienia meczetu na ruinach wcześniejszej budowli sakralnej, jednak nie opracowano żadnego raportu jednoznacznie wskazującego czy rzeczywiście chodzi tu o legendarną świątynię boga Ramy.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ram Janmabhoomi - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Ram Janmabhoomi ( hindi राम जन्मभूमि) - legendarna świątynia hinduistyczna znajdująca się w Ajodhji w stanie Uttar Pradesh ( Indie) poświęcona bogowi Ramie, wcieleniu Wisznu, wzniesiona w miejscu jego narodzin w X- XII wieku. W XVI wieku miała zostać zniszczona przez muzułmanów, a na jej miejscu wzniesiony został przez Babura, pierwszego władcę Wielkich Mogołów meczet Babri Masdżid.

# data[].attributes.body
Kalwaria Zebrzydowska

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sanktuarium Pasyjno-Maryjne w Kalwarii Zebrzydowskiej

Kalwaria Zebrzydowska, położona w malowniczym Pogórzu Makowskim (pow. wadowicki, woj. małopolskie), to nie tylko kościół i klasztor, ale również zespół kaplic i kościołów dróżkowych, oraz manierystyczny park krajobrazowy. Jego powstanie zawdzięcza się Mikołajowi Zebrzydowskiemu. W 1602 r. dokonał on fundacji klasztoru i kalwarii.

Kalwaria to tętniące miejsce kultu. Pielgrzymów, których liczba sięga dwóch milionów rocznie, przyciągają nabożeństwa dróżkowe na Dróżkach Pana Jezusa i Dróżkach Matki Bożej, oraz Cudowny Obraz Maryi Kalwaryskiej. Ważną posługą bernardynów w tym miejscu jest również sakrament pokuty.

Porządek Nabożeństw w Wielkim Tygodniu Chwalebne Misterium Męki Pańskiej 28 III - 04 IV 202...

W Wielki Piątek (2 kwietnia) o godz. 15.45 na antenie TVP1 zostanie wyemitowany koncert pieśni pas...

# data[].attributes.attachment_link.title
Sanktuarium Pasyjno-Maryjne, klasztor Ojców Bernardynów w...

# data[].attributes.attachment_link.description
Kalwaria Zebrzydowska, położona w malowniczym Pogórzu Makowskim (pow. wadowicki, woj. małopolskie), to nie tylko kościół i klasztor, ale również zespół kaplic i kościołów dróżkowych, oraz manierystyczny park krajobrazowy. Jego powstanie zawdzięcza się Mikołajowi Zebrzydowskiemu. W 1602 r. dokonał on fundacji klasztoru i kalwarii. Kalwaria to tętniące miejsce kultu.