# data[].attributes.attachment_link.title
Kader culturele diversiteit - SLO, nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Definitie van de competentie omgaan met diversiteit

Gemakkelijk en effectief omgaan met mensen van verschillende status, nationaliteit, cultuur, leeftijd en algemene ontwikkeling.

Indicatoren van diversiteit

Andere status: gaat gemakkelijk en effectief om met mensen van verschillende - hetzij veel `lagere` hetzij veel `hogere` - maatschappelijke status.

Andere leeftijd: gaat gemakkelijk en effectief om met mensen van verschillende - hetzij veel hogere hetzij veel lagere - leeftijd.

Andere nationaliteit: gaat gemakkelijk en effectief om met mensen van een nationaliteit die in aard sterk afwijkt van de eigen nationaliteit.

Ander kennisniveau: gaat gemakkelijk en effectief om met mensen met een ander niveau van algemene ontwikkeling - veel `hoger' of juist veel `lager'.

Andere cultuur: gaat gemakkelijk en effectief om met mensen van een andere cultuur die in aard sterk afwijkt van de eigen cultuur.

Ontwikkelbaarheid van de competentie omgaan met diversiteit
De competentie omgaan met diversiteit heeft te maken met mensen die anders zijn dan jezelf waardoor deze sterk een beroep doet om relationele flexibiliteit en externe gerichtheid. De competentie omgaan met diversiteit is ontwikkelbaar door grote inzet (niveau III).

Ontwikkelbaarheid van omgaan met diversiteit in combinatie met het Octogram

Omgaan met diversiteit is makkelijker te ontwikkelen voor: pioniers, zij zijn nieuwsgierig van aard en staan open voor experimenteren. Zij hebben hier voordeel van omdat zij geneigd zijn mensen die anders zijn interessant te vinden. Daarnaast zijn pioniers flexibel van aard en passen zij zich hierdoor makkelijk aan anderen.

Omgaan met diversiteit is moeilijker te ontwikkelen voor: verankeraars en analytici. Verankeraars zijn meer gericht op feiten en taken en minder op mensen. Staan minder open voor het nieuwe en geven zichzelf en hun emoties/gevoelens minder snel bloot. Verankeraars en analytici hebben beiden behoefte aan duidelijkheid en zekerheid. De omgang met onbekende mensen die anders zijn dan zij veroorzaakt bij hun onzekerheid en onduidelijkheid.

Belemmerende overtuigingen bij het ontwikkelen van omgaan met diversiteit

Wat een boer niet kent, eet hij niet

Mensen moeten zich aanpassen aan onze normen en waarden

Zo gaan wij hier nu eenmaal met elkaar om

Helpende overtuigingen bij het ontwikkelen van omgaan met diversiteit

Van vreemden kun je veel leren

Op de lange termijn levert diversiteit iets op

Diversiteit biedt kansen voor vernieuwing

Diversiteit brengt nieuwe ervaringen

Onderzoek je eigen opvattingen/(voor)oordelen ten aanzien van mensen die anders zijn dan jezelf

Als je vooraf gehinderd wordt door negatieve ervaringen uit het verleden laat je dan niet teveel door deze ervaringen leiden maar onderzoek dan of dit wel overeenkomst met de feiten

Verzamel vooraf informatie over andere bevolkingsgroepen

Bedenk wat anderen kunnen toevoegen en kijk hierbij vooral naar de voordelen

Of de competentie omgaan met diversiteit voor jouw kandidaat makkelijk te ontwikkelen is kun je ontdekken met de Competentie Indicator.

# data[].attributes.attachment_link.description
Definitie van de competentie omgaan met diversiteit Gemakkelijk en effectief omgaan met mensen van verschillende status, nationaliteit, cultuur, leeftijd en algemene ontwikkeling. Andere status: gaat gemakkelijk en effectief om met mensen van verschillende - hetzij veel `lagere` hetzij veel `hogere` - maatschappelijke status.

# data[].attributes.headline
Leren omgaan met culturele diversiteit in het onderwijs

# data[].attributes.subject
Leren omgaan met culturele diversiteit in het onderwijs

# data[].attributes.headline
Etnische profilering in het onderwijs 9 juli 2016, Volkskrant) 

# data[].attributes.subject
Etnische profilering in het onderwijs 9 juli 2016, Volkskrant) 

# data[].attributes.body
Geen docent gaf mij het idee dat ik beter kon

# data[].attributes.headline
Leerkrachten zijn de tovenaars vd 21e eeuw

# data[].attributes.subject
Leerkrachten zijn de tovenaars vd 21e eeuw

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Leerlingen verschillen. Hun leerprocessen verschillen. Hun toekomstdromen en verleden verschillen. Hoe kan het onderwijs omgaan met die diversiteit? Hieronder volgen 10 korte overwegingen (waarover de lezers van mening mogen verschillen, want uit een verschil van meningen groeien de beste ideeën...):

1. Elke leerling is een vat vol diversiteit: dat vat moet open! Op een leerling kan je geen etiket plakken dat in 1 of 2 termen samenvat wie die leerling is. Elke individuele leerling is een vat vol talenten en interesses. Het is dan ook cruciaal dat in het onderwijs een breed palet aan inhouden, werkvormen, groeperingsvormen, vakken en activiteiten wordt aangeboden dat leerlingen toelaat hun eigen talenten te ontdekken en ontwikkelen, en het schoolteam toelaat te ontdekken wat elke leerling in zijn mars heeft. Het eindrapport van het basisonderwijs of een graad in het secundair onderwijs zou dus veel meer moeten zijn dan een lijst met punten: idealiter is het een breed portret van een leerling dat in geuren en kleuren de talenten, interesses, mogelijkheden en toekomstperspectieven van een rijk individu beschrijven.

2. Diversiteit in de onderwijsaanpak loont: Leerkrachten die niet alleen uitleg geven, maar ook ruimte scheppen voor buitenschools leren, zelfontdekkend leren, taakgericht leren, projectwerk en groepswerk geven leerlingen kansen om nieuwe inhouden op diverse wijzen te exploreren en duurzamer te verwerven: kennis komt zo tot leven, ervaring wordt uitgediept. Ze geven leerlingen zo ook kansen om te leren op de manier die hen het best ligt. Ze geven leerlingen zin in leren omdat het leren zinvoller en gevarieerder wordt. Leerkrachten die het leerproces van de leerling in het oog houden en hun methode proberen aan te passen aan hoe dat proces verloopt, kunnen het verschil maken.

3. Efficiënte onderwijssystemen gaan flexibel om met groeperingsvormen: In de meest efficiënte onderwijssystemen ter wereld zitten leerlingen niet alle uren van de week in dezelfde groep. Ze werken samen in groepjes met wisselende samenstelling (binnen dezelfde klas) en werken soms ook samen met leerlingen die uit andere klassen komen, maar die bijvoorbeeld dezelfde noden aan ondersteuning hebben. Leerlingen kunnen zo met veel andere leerlingen leren samenwerken en kunnen mekaar - over klassen heen - helpen en tutoren: zo maakt een school dankbaar gebruik van de energiebasis die er op de school aanwezig is. Het onderwijs mag zich dus niet door haar eigen structuren laten afschrikken om flexibel op de leernoden van leerlingen in te spelen.

4. Hoe het beste halen uit elke leerling? Een dialoog tussen diverse partners kan een verschil maken! Leerkrachten willen het beste halen uit elke leerling. Maar ouders willen dat ook. Als ouders, leerkrachten én leerlingen samen nadenken over wat een leerling interesseert, wat die leerling tot leren brengt, wat energie-voor-leren opwekt, dan is de kans groter dat een optimaal menu voor de bevordering van het leren samengesteld kan worden. Duurzaam omgaan met diversiteit is een kwestie van verbindingen leggen. Dus ook verbindingen tussen mensen.

5. Wie leerlingen wil leren omgaan met diversiteit, mag die diversiteit niet uit de weg gaan: veel leerlingen praten in de klas over diversiteit, maar praten niet met diverse partners. Als leerlingen zelden buiten hun eigen kring moeten treden of out-of-the-box moeten denken, dan kan je het hen niet kwalijk nemen dat hun wereldbeeld onveranderd blijft. Als de ASO-, TSO- en BSO-richtingen van een secundaire school in verschillende gebouwen gehuisvest zijn, dan kan je het jonge mensen niet kwalijk nemen dat ze het beeld opbouwen dat de leerlingen van verschillende studierichtingen tot verschillende klassen, standen of werelden behoren. Dan ligt het vormen van stereotypen en denken in gradaties zelfs sterk voor de hand. In een recent artikel in Klasse (nr 228) wordt een school in Zelzate voorgesteld waar de studierichtingen op dezelfde campus liggen en waar de ASO-leerlingen de kans krijgen de TSO- en BSO-leerlingen te ontmoeten, met mekaar leertaken uit te voeren, en te observeren waar de leerlingen van andere studierichtingen mee bezig. Opvallend is dat dit soort ontmoetingen heel wat stereotypen doorbreekt: "Ik had wel een negatief beeld van tso'ers en bso'ers, maar door samen te zitten, zijn die vooroordelen grotendeels verdwenen", zegt Kato Van den Fonteyne uit 6 aso Moderne talen - Wetenschappen van deze school.

6. Leerlingen leren niet zomaar 'al doende' omgaan met diversiteit: Leren omgaan met diversiteit is een sleutelcompetentie voor de 21ste eeuw. Leerlingen moeten respectvol leren omgaan met verschillen tussen mensen, of die nu van religieuze, culturele, of andere aard zijn. Leerlingen moeten leren samenwerken met mensen die andere ideeën hebben dan zijzelf. Hoe bouwen jonge mensen die vaardigheid op? Volgens Nobelprijswinnaar Kahneman, die veel onderzoek deed naar de werking van ons brein, leren leerlingen dat niet zomaar automatisch door in groepjes samen te werken. Hoe komt dat? Heel wat breinonderzoek toont aan dat elke mens over 2 denksystemen beschikt: 'Type 1' is ons intuïtieve, ervaringsgebaseerde systeem dat heel snel beslissingen kan nemen, onbewust werkt, en ons doorheen het dagelijks leven loodst. Type 2 is het systeem dat bewust redeneert: het is veel explicieter, maar verbruikt ook meer energie en concentratie. Als leerlingen samen groepswerken uitvoeren, is de kans groot dat vooral hun type 1-denken aan het werk is, en dat is net heel sterk met ons gevoelsleven verbonden. Omdat Type 1 snel beslissingen moet nemen, vormt het ook heel snel beelden en oordelen (en dat zijn vaak oppervlakkige beelden). Het is net ons type 2-denken (het bewust, rationele denken) dat we moeten gebruiken om onze eigen stereotypen te ontdekken en doorbreken, en onze te snelle conclusies (bijvoorbeeld over mensen) te doorprikken. Dus: leerlingen moeten niet alleen samenwerken met andere leerlingen, ze moeten ook rationeel nadenken over hoe ze samenwerken, over welke beelden ze hebben van andere leerlingen, over hoe ze andere mensen soms benadelen of kwetsen zonder dat ze zich daarvan bewust zijn, over de gevolgen van hun handelingen voor andere mensen. Ze moeten hun impulsieve reacties ten opzichte van mekaar leren rationeel benaderen.

7. Verschillen in meningen, ideeën en perspectieven zijn vaak heel vruchtbaar: Veel van de meest vruchtbare ideeën komen tussen mensen tot stand die het niet helemaal eens zijn of bepaalde zaken vanuit een andere hoek bekijken. Door verschillende ideeën, perspectieven en meningen aan bod te laten komen, wordt de voedingsbodem voor het vinden van efficiënte of creatieve oplossingen veel groter. Mensen die het over alles eens zijn en heel veel ideeën delen, lopen soms vast in hun eigen cirkeltjes. Klassen waar leerlingen hun meningsverschillen of kennisverschillen kunnen uitbuiten om positieve of creatieve oplossingen te bedenken, zijn klassen waard diversiteit duurzaam wordt uitgebuit.

8. Als talen en energie verloren gaan, gaat een brok positieve diversiteit verloren: Ons onderwijs verliest nog te veel talent en verspilt nog te veel positieve energie van jongeren. De school vormt voor jongeren een groot deel van hun leven, het deel waar ze veel van hun identiteit aan ontlenen. Het gevoel van niet-thuishoren op de school mag niet overheersen. De school mag geen haven zijn waar sommige schepen niet mogen aanmeren. Als scholen dag-in-dag-uit kunnen uitademen dat diversiteit loont, de norm is, positief gebruikt kan worden, dan ademen leerlingen dat in, en kunnen zij met dat geloof, met die ervaringen, en met die kennis de wijde wereld in. De diverse wereld. Dan hebben ze op school geleerd dat verschillen tussen mensen geen ondoordringbare muren, geen onoverbrugbare kloven of onoplosbare geschillen hoeven op te werpen. En dat als er al geschillen optreden, die uitgepraat kunnen worden.

9. Leren omgaan met diversiteit is een competentie: een samenspel van kennis, attitudes en vaardigheden. Voor leerkrachten is het omgaan met diversiteit geen sinecure. Dat vereist kennis (soms zelfs gespecialiseerde kennis over bepaalde leerstoornissen of bepaalde methodieken), de vaardigheid om te differentiëren en breed te evalueren, en bovenal de attitude van mensen met een groot hart en met een torenhoog geloof in de 'leer-kracht' en positieve bijdrage van elke leerling. Leerkrachten zijn de tovenaars van de 21ste eeuw.

10. Noch een idealistische, noch een fatalistische visie op diversiteit zullen veel zoden aan de dijk brengen: Diversiteit is niet per definitie heilzaam. Verschillen tussen mensen leiden soms tot conflicten, geweld, brutaliteiten. Diversiteit is ook niet per definitie problematisch. Alles hangt af van hoe de diversiteit wordt benaderd en bespeeld. De duurzaamheid van ons onderwijs zal in grote mate afhangen van de professionaliteit waarmee leerkrachten de diversiteit onder de leerlingen weten te bespelen. Om maar een paar voorbeelden te geven: een basisvorming tot 14 jaar zal maar echt renderen als er op de diverse interesses, talenten en leernoden van leerlingen flexibel kan worden ingespeeld door leerkrachten. Heterogene klassen en groepen kunnen profijt opleveren voor alle leerlingen als de leerkracht professioneel differentieert en gebruik maakt van peer tutoring. Leerkrachten verdienen het om in het opbouwen van die competentie maximaal ondersteund te worden. Geen hervorming van onderwijs zonder vorming van leerkrachten. Geen positieve diversiteit in het onderwijs zonder expert-professionaliteit van onze leerkrachten.

# data[].attributes.attachment_link.title
Omgaan met diversiteit in duurzaam onderwijs: leerkrachten zijn de tovenaars van de 21ste eeuw

# data[].attributes.attachment_link.description
Leerlingen verschillen. Hun leerprocessen verschillen. Hun toekomstdromen en verleden verschillen. Hoe kan het onderwijs omgaan met die diversiteit? Hieronder volgen 10 korte overwegingen (waarover de lezers van mening mogen verschillen, want uit een verschil van meningen groeien de beste ideeën...): Elke leerling is een vat vol diversiteit: dat vat moet open!

# data[].attributes.body
Met verwijzing naar screening voor docent over diversiteit

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wil je nagaan in welke mate je als lid van de samenleving, toekomstige leraar, lerarenopleider of lerarenopleiding omgaat met diversiteit? Doe dan de screening!

Via het screeningsinstrument Diversiteit en Onderwijs - DISCO - kan je screenen in welke mate je als school of als leraar omgaan met diversiteit stimuleert ten aanzien van leerlingen, collega's, ouders en buitenschoolse partners. Ook kan je via DISCO nagaan hoe competent een klasgroep is op het vlak van omgaan met diversiteit.

Wat is diversiteit?

Een brede invulling

Diversiteit verwijst naar de sociale, culturele en etnische verscheidenheid in de samenleving, naar verschillen tussen schooltaal en thuistaal, naar verschillen in persoonlijke en lichamelijke beleving, naar verschillen in talenten, interesses, bezigheden, zienswijzen, behoeften, vormen van onderwijsbetrokkenheid, ... .

Diversiteit omvat een ruim spectrum aan dimensies. Deze vinden we terug bij leerlingen, schoolpersoneel, ouders, opvoeders, ... . Elke klas en elke school is dus multicultureel: overal zijn er verschillen en gelijkenissen te vinden die een grote rol kunnen spelen in de omgang met elkaar. Daarbij is het minstens even belangrijk stil te staan bij de wijze waarop mensen deze verschillen en gelijkenissen beleven. Deze zijn immers niet steeds voor iedereen in elke stituatie even relevant en hun betekenis verandert bovendien voortdurend ( Ernalsteen, 2002 Ernalsteen, V. (2002). Brede schOUDERS: een werkboek. Gent: Steunpunt Intercultureel Onderwijs, Universiteit Gent. , Sierens, 2007 Sierens, S. (2007). Leren voor diversiteit. Leren in diversiteit. Burgerschapsvorming en gelijke leerkansen in een pluriforme samenleving. Een referentiekader. Universiteit Gent: Steunpunt Diversiteit & Leren. ).

Om aan intercultureel onderwijs te doen, komt het er dus niet enkel op aan om verschillen te zien en aanvaarden, maar er ook mee te leren omgaan - leren VOOR diversiteit - en ze te benutten in het leerproces - leren IN diversiteit ( Sierens, 2007 Sierens, S. (2007). Leren voor diversiteit. Leren in diversiteit. Burgerschapsvorming en gelijke leerkansen in een pluriforme samenleving. Een referentiekader. Universiteit Gent: Steunpunt Diversiteit & Leren. ).

In een oudercomité is het voor een moeder van Spaanse afkomst en voor een moeder van Belgische afkomst relevanter dat hun beide dochters in dezelfde klas zitten en met elkaar bevriend zijn, dan dat ze elk een andere talige en etnische achtergrond hebben. In de lessen taalvaardigheid is het verschil in talige achtergrond tussen de beide vriendinnen voor de leerkracht vaak wel belangrijk. Dit speelt dan weer minder mee tijdens bijvoorbeeld lichamelijke opvoeding (Uit: Ernalsteen, 2002 Ernalsteen, V. (2002). Brede schOUDERS: een werkboek. Gent: Steunpunt Intercultureel Onderwijs, Universiteit Gent. ).

Diversiteit als normaliteit

Diversiteit wordt al te vaak beschouwd als een abnormaal gegeven: alles wat afwijkt van de norm valt onder de noemer 'diversiteit'. Daarbij zien mensen zichzelf dikwijls als normaal, de standaard. De ander, die afwijkt van die standaard, wordt dan gecategoriseerd onder één kenmerk, een zogenaamde 'doelgroep' (bv. migrant, homo, kansarme, ...). Dit categoriseren gaat bovendien vaak samen met het moraliseren, waarbij we die 'ander' moeten respecteren. De eigen positie van 'norm' of het idee rond 'normaliteit' blijft daarbij onveranderd ( Sierens, 2007 Sierens, S. (2007). Leren voor diversiteit. Leren in diversiteit. Burgerschapsvorming en gelijke leerkansen in een pluriforme samenleving. Een referentiekader. Universiteit Gent: Steunpunt Diversiteit & Leren. ).

Omgaan met verschillen is echter leren dat verschillen normaal zijn, gewoon zijn, wijdverbreid zijn, en dus de norm zijn!

Waarom leren omgaan met diversiteit in het onderwijs?

Vandaag de dag zit de samenleving boordevol diversiteit. Je hoeft de verschillen niet bewust op te zoeken, je komt ze dagelijks tegen op straat, in de klas, de opleiding, op het werk, in het ziekenhuis,... . Overal komen we mensen tegen met een verschillende huidskleur of een andere oorsprong, met een andere seksuele oriëntatie, een andere levensstijl of sociale achtergrond, een onbekende taal,... . Of je het nu wil of niet, of je het nu een bedreiging of verrijking vindt, in de meeste situaties word je gedwongen om op de één of andere manier om te gaan met diversiteit.

Deze alledaagse omgang tussen mensen die van elkaar verschillen verloopt liefst zo positief mogelijk, maar dat gebeurt vaak niet vanzelf. In sommige gevallen moet je het omgaan met verscheidenheid blijkbaar leren. Het beter leren functioneren in de pluriforme samenleving noemen we de interculturalisering van de samenleving.

In dit interculturaliseringsproces van de samenleving spelen scholen een sleutelrol. Het zijn plaatsen waar kinderen, leerlingen en studenten begeleid kunnen worden om op een adequate manier deel te nemen aan een pluriforme democratische samenleving. We noemen dit leren VOOR diversiteit. Daarnaast kadert het leren omgaan met diversiteit in een gelijkekansenbeleid. Dit betekent dat de diversiteit bij leerlingen en studenten niet moet worden weggeduwd, onzichtbaar gemaakt of verzwegen, maar dat die diversiteit net de basis moet zijn van het leerproces. Dit duiden we aan met leren IN diversiteit.

Kif Kif en Communicatie in Beeld lanceerden op 22 april 2013 de documentaire Wonderwijs. Deze documentaire brengt het verslag van een jaar interviews over het onderwijs in een superdiverse samenleving. "De documentaire is voor leerkrachten en leerlingen een ideaal werkinstrument om zich binnen de schoolcontext te engageren met de superdiverse realiteit.", aldus Ico Maly, coördinator van Kif Kif.

Oefening: op welke wijze komen de sleutelcompetenties voor leren VOOR diversiteit en didactische voorwaarden voor leren IN diversiteit aan bod in deze documentaire? Op welke wijze worden deze succesvol naar de praktijk vertaald? Wat zijn mogelijke belemmeringen om deze te kunnen realiseren en hoe kan je deze belemmeringen overkomen?

# data[].attributes.attachment_link.description
Wil je nagaan in welke mate je als lid van de samenleving, toekomstige leraar, lerarenopleider of lerarenopleiding omgaat met diversiteit? Doe dan de screening! Via het screeningsinstrument Diversiteit en Onderwijs - DISCO - kan je screenen in welke mate je als school of als leraar omgaan met diversiteit stimuleert ten aanzien van leerlingen, collega's, ouders en buitenschoolse partners.

# data[].attributes.attachment_link.description
Uploaded by NEMO Kennislink on 2013-09-30.

# data[].attributes.attachment_link.description
Een tekenfilm met een beknopte geschiedenis van de het tellen, de cijfers, rekenen en wiskunde. Geschikt voor groep 7/8 en de onderbouw van het VMBO. Nederlands ondertiteld.

# data[].attributes.body
Diversiteit & Geschiedenis van de wiskunde
(lesduur: 45 min.)