# data[].attributes.headline
Geniallne_lekcje Profile and Collections - Wakelet

# data[].attributes.subject
Geniallne_lekcje Profile and Collections - Wakelet

# data[].attributes.attachment_link.title
Geniallne_lekcje Profile and Collections - Wakelet

# data[].attributes.attachment_link.description
Public Collections from Geniallne lekcje Ta kolekcja zawiera materiały edukacyjne wykonane w Genially. Wszystkie zasoby zostały umieszczone w przedmiotowych kategoriach tematycznych. Niniejsza kolekcja to inicjatywa grup Genially - oficjalna, polska grupa oraz Wakelet Polska. Koordynatorką projektu jest Agnieszka Halicka, ambasadorka Genially i Wakeleta. Poszczególne kolekcje są administrowane przez wybranych członków grupy Genially - oficjalna, polska grupa.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
PolskaKazimierza Wielkiego

Start

Zobacz film

DALEJ

Notatka

dalej

1. Kazimierz Wielki został królem w roku 1333.Był ostatnim królem z dynastii Piastów.

Dalej

2. Panowanie Kazimierz Wielkiego

prowadził pokojową politykę zagranicznądzięki niemu wzniesiono wiele zamków obronnychwspierał osadnictwo

Zakładaniemiast i wsi

Dalej

3. Uczta u Wierzynka

dalej

W 1364 roku do Krakowa zjechali europejscy władcy.Michał Wierzynek wyprawił ucztę, która przeszła do historii.

Dalej

4. Założenie Akademii Krakowskiej

PRZYCZYNY

SKUTKI

1364rok

brak wykształconych urzędnikówwysokie koszty studiów zagranicznych

rozwój polskiej naukiwzrost znaczenia Krakowa i Polski w Europie

dalej

Dziękiujęza uwagę ;)

dalej

Gdzie chcesz wrócić?

Film

Notatka

# data[].attributes.attachment_link.description
PolskaKazimierza Wielkiego Start Zobacz film DALEJ Notatka dalej 1. Kazimierz Wielki został królem w roku 1333.Był ostatnim królem z dynastii Piastów. Dalej 2. Panowanie Kazimierz Wielkiego prowadził pokojową politykę zagranicznądzięki niemu wzniesiono wiele zamków obronnychwspierał osadnictwo Zakładaniemiast i wsi Dalej 3.

# data[].attributes.headline
TADEUSZ KOŚCIUSZKO - bohater Polski i Ameryki - HARDKOR HISTORY - YouTube

# data[].attributes.subject
TADEUSZ KOŚCIUSZKO - bohater Polski i Ameryki - HARDKOR HISTORY - YouTube

# data[].attributes.attachment_link.title
TADEUSZ KOŚCIUSZKO - bohater Polski i Ameryki - HARDKOR HISTORY

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mamy nadzieję, że materiały zebrane w wirtualnej paczce historycznej okażą się przydatne 1 marca, w czasie okolicznościowych lekcji i obchodów Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych.

# data[].attributes.attachment_link.description
Mamy nadzieję, że materiały zebrane w wirtualnej paczce historycznej okażą się przydatne 1 marca, w czasie okolicznościowych lekcji i obchodów Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
PolskaKazimierza Wielkiego

Start

Zobacz film

DALEJ

Notatka

dalej

1. Kazimierz Wielki został królem w roku 1333.Był ostatnim królem z dynastii Piastów.

Dalej

2. Panowanie Kazimierz Wielkiego

prowadził pokojową politykę zagranicznądzięki niemu wzniesiono wiele zamków obronnychwspierał osadnictwo

Zakładaniemiast i wsi

Dalej

3. Uczta u Wierzynka

dalej

W 1364 roku do Krakowa zjechali europejscy władcy.Michał Wierzynek wyprawił ucztę, która przeszła do historii.

Dalej

4. Założenie Akademii Krakowskiej

PRZYCZYNY

SKUTKI

1364rok

brak wykształconych urzędnikówwysokie koszty studiów zagranicznych

rozwój polskiej naukiwzrost znaczenia Krakowa i Polski w Europie

dalej

Dziękiujęza uwagę ;)

dalej

Gdzie chcesz wrócić?

Film

Notatka

# data[].attributes.attachment_link.description
PolskaKazimierza Wielkiego Start Zobacz film DALEJ Notatka dalej 1. Kazimierz Wielki został królem w roku 1333.Był ostatnim królem z dynastii Piastów. Dalej 2. Panowanie Kazimierz Wielkiego prowadził pokojową politykę zagranicznądzięki niemu wzniesiono wiele zamków obronnychwspierał osadnictwo Zakładaniemiast i wsi Dalej 3.

# data[].attributes.attachment_link.title
Escape Room 11 listopada by ziolkowska.bogusia on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover more about Escape Room 11 listopada ✌️ - Personalized

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
102. ROCZNICA ODZYSKANIANIEPODLEGŁOŚCI PRZEZ POLSKĘ,Wiek XVIII był ciemną kartą w historii naszego kraju. Polska znalazła się wówczas pod zaborami. Terytorium Polski zostało podzielone pomiędzy Rosję, Austrię i Prusy. Polacy na 123 lata utracili swoją wolność.,Państwa zaborcze narzuciły Polakom obce języki i kulturę. Robiły wszystko, aby Polacy zapomnieli o swojej tożsamości narodowej, dlatego też młodzi ludzie nie mogli uczyć sięw szkole historii, języka polskiego i geografii. Wszelkie przejawy polskości były surowo tłumione.,Polacy podejmowali próby odzyskania niepodległości. Jednak każda z nich kończyła się niepowodzeniem. Tak było chociażby w przypadku powstania listopadowego i styczniowiego.,Sytuacja na frontach I wojny światowej i osłabienie pozycji państw zaborczych wpłynęły korzystnie na położenie Polski.I tak też nasza ojczyzna po 123 latach niewoli powraca na mapę świata. Określana będzie jako II Rzeczpospolita.,Niestety odrodzone państwo polskie musiało zmierzyć się z wieloma problemami. Były to chociażby: zniszczenia wojenne, problemy gospodarcze, niejednolity system administracyjny i finansowy oraz nieuregulowana kwestia granic.,Aby odzyskać utracone ziemie, Polska musiała stoczyć walkę o granicę. W 1918 roku doszło do wybuchu powstania wielkopolskiego przeciwko Niemcom. Było to jedyne powstanie w naszej historii, które zakończyło się całkowitym zwycięstwem Polski. Tym sposobem praktycznie cała Wielkopolska (oprócz Piły, Piła znalazła się w granicach Polski w roku 1945) została przyłączona do naszej ojczyzny. Możemy być dumni, że tak ważne wydarzenie rozegrało na obszarze terenu, którego jesteśmy mieszkańcami.,Ojcowie polskiej niepodległości:,Józef Piłsudski,Roman Dmowski,Ignacy Jan Paderewski,Polityk i działacz niepodległościowy, twórcaI Brygady Legionów Polskich,Polityk, mąż stanu, reprezentował Polskę na konferencji pokojowej w Wersalu pod Paryżem,Światowej sławy pianista i polityk, wspólnie zR. Dmowskim reprezentował Polskę w Wersalu,Być może zastanawiasz się, czemu Józef Piłsudski nosił takie duże, sumiaste wąsy. Otóż w młodości, kiedy został przewiezony do więzienia w Magdeburgu, został tak mocno pobity, że wybito mu dwa przednie zęby. Tak okazałe wąsy miały ukrywać ten defekt.,Józef Piłsudski - kilka ciekawostek,Józef Piłsudski miał swojego konia. Była to klacz o imieniu Kasztanka. Piłsudski był do niej bardzo przywiązany i często się z nią fotografował.,Pierwsza audycja radiowa w Polsce została przeprowadzona z użyciem głosu Józefa Piłsudskiego. Czy Ty też chciałbyś/abyś usłyszeć głos tego bohatera ? Kliknij w link i posłuchaj,Józef Piłsudski wśród ludzi budził podziw, a nawet uwielbienie. Mimo to był osobą bardzo skromną. Chętnie przebywał w towarzystwie swoich córek: Jadwigi i Wandy. Ze względu na to, że cieszył się również sympatią dzieci, otrzymał przydomek "dziadek".,11 listopada obchodzimy Narodowe Święto Niepodległości. Święto zostało ustanowione w roku 1937. Po zakończeniu II wojny światowej zostało zniesione przez komunistów. Przywrócono je dopiero w roku 1989.,Dlaczego Polacy upapmiętniają dzień 11 listopada ?,A dlaczego robisz to Ty ?,11 pytań na 11 LISTOPADA

# data[].attributes.attachment_link.title
11 listopada by wojciechowicz.klaudia on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
102. ROCZNICA ODZYSKANIANIEPODLEGŁOŚCI PRZEZ POLSKĘ,Wiek XVIII był ciemną kartą w historii naszego kraju. Polska znalazła się wówczas pod zaborami. Terytorium Polski zostało podzielone pomiędzy Rosję, Austrię i Prusy. Polacy na 123 lata utracili swoją wolność.,Państwa zaborcze narzuciły Polakom obce języki i kulturę.

# data[].attributes.headline
TIK a działania wokół niepodległości! | Niepodległa

# data[].attributes.subject
TIK a działania wokół niepodległości! | Niepodległa

# data[].attributes.attachment_link.title
TIK a działania wokół niepodległości! | Niepodległa

# data[].attributes.attachment_link.description
To technologia bazująca na dostępnych w internecie narzędziach i aplikacjach, wykorzystująca zdobycze techniki i najnowsze dokonania. Może być atrakcyjną formą zarówno dla młodzieży, jak i innych osób wykorzystujących internet do działania, komunikowania się i codziennej pracy. Kluczowy jest jednak pomysł na projekt, który obudowujemy konkretnymi narzędziami, ułatwiającymi nam realizację zamierzonych celów edukacyjnych.

# data[].attributes.headline
Józef Piłsudski i odzyskanie niepodległości by Agata Mikulewicz on Genially

# data[].attributes.subject
Józef Piłsudski i odzyskanie niepodległości by Agata Mikulewicz on Genially

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Klasa 4

Józef Piłsudski i niepodległa Polska

W 1795 r. był III rozbiór Polski. W jego wyniku Polska na 123 lata utraciła niepodległość.

Polacy przez ten czas próbowali odzyskać wolność- np. utworzenie Legionów Polskich, czy poprzez powstanie styczniowe.

Kolejną szansą na odzyskanie niepodległości był wybuch I wojny światowej w 1914 r. Trwała ona do 1918 r.

Co było wcześniej?

Obejrzyj krótki film

VIDEO

Współtwórca niepodległego państwa polskiego

Już przed wojną walczył o wolną Polskę

Podczas I wojny światowej dowodził Legionami Polskimi i walczył przeciw Rosji

Gdy zerwał sojusz z Niemcami został przez nich uwięzony

Niemcy przegrali wojnę i wypuścili Piłsudskiego z więzenia.

Józef Piłsudski

Józef Piłsudski przybywa do Warszawy i obejmuje władzę jako Naczelnik Państwa

Odrodzone państwo polskie określano II Rzeczpospolitą

11 listopada 1918 r. Polska odzyskuje niepodległość

Młode państwo niestety musiało zawalczyć o swoje granice

Walki o Lwów Orlęta Lwowscy- młodzi obrońcy Lwowa

Wojna Polski z Rosją Sowiecką Walka o ziemie wschodnie Zwycięstwo Polaków w Bitwie Warszawskiej

Powstanie wielkopolskie Walki z Niemcami o Wielkopolskę

Powstania śląskie Walki z Niemcami o przyłączenie Śląska.

Walka o granice!

Józef Piłsudski

Jedynie czyn ma znaczenie. Najlepsze chęci pozostają bez skutku, o ile nie pociągają za sobą następstw praktycznych.

# data[].attributes.attachment_link.title
Józef Piłsudski i odzyskanie niepodległości

# data[].attributes.headline
11 listopada by wojciechowicz.klaudia on Genially

# data[].attributes.subject
11 listopada by wojciechowicz.klaudia on Genially

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
104. ROCZNICA ODZYSKANIANIEPODLEGŁOŚCI PRZEZ POLSKĘ

Wiek XVIII był ciemną kartą w historii naszego kraju. Polska znalazła się wówczas pod zaborami. Terytorium Polski zostało podzielone pomiędzy Rosję, Austrię i Prusy. Polacy na 123 lata utracili swoją wolność.

Państwa zaborcze narzuciły Polakom obce języki i kulturę. Robiły wszystko, aby Polacy zapomnieli o swojej tożsamości narodowej, dlatego też młodzi ludzie nie mogli uczyć się w szkole historii, języka polskiego i geografii. Wszelkie przejawy polskości były surowo tłumione.

Polacy podejmowali próby odzyskania niepodległości. Jednak każda z nich kończyła się niepowodzeniem. Tak było chociażby w przypadku powstania listopadowego i styczniowiego.

Sytuacja na frontach I wojny światowej i osłabienie pozycji państw zaborczych wpłynęły korzystnie na położenie Polski. I tak też nasza ojczyzna po 123 latach niewoli powraca na mapę świata. Określana będzie jako II Rzeczpospolita.

Niestety odrodzone państwo polskie musiało zmierzyć się z wieloma problemami. Były to chociażby: zniszczenia wojenne, problemy gospodarcze, niejednolity system administracyjny i finansowy oraz nieuregulowana kwestia granic.

Aby odzyskać utracone ziemie, Polska musiała stoczyć walkę o granicę. W 1918 roku doszło do wybuchu powstania wielkopolskiego przeciwko Niemcom. Było to jedyne powstanie w naszej historii, które zakończyło się całkowitym zwycięstwem Polski. Tym sposobem praktycznie cała Wielkopolska (oprócz Piły, Piła znalazła się w granicach Polski w roku 1945) została przyłączona do naszej ojczyzny. Możemy być dumni, że tak ważne wydarzenie rozegrało na obszarze terenu, którego jesteśmy mieszkańcami.

Światowej sławy pianista i polityk, wspólnie z R. Dmowskim reprezentował Polskę w Wersalu

Polityk, mąż stanu, reprezentował Polskę na konferencji pokojowej w Wersalu pod Paryżem

Polityk i działacz niepodległościowy, twórca I Brygady Legionów Polskich

Ignacy Jan Paderewski

Roman Dmowski

Józef Piłsudski

Ojcowie polskiej niepodległości:

Być może zastanawiasz się, czemu Józef Piłsudski nosił takie duże, sumiaste wąsy. Otóż w młodości, kiedy został przewiezony do więzienia w Magdeburgu, został tak mocno pobity, że wybito mu dwa przednie zęby. Tak okazałe wąsy miały ukrywać ten defekt.

Józef Piłsudski - kilka ciekawostek

Józef Piłsudski miał swojego konia. Była to klacz o imieniu Kasztanka. Piłsudski był do niej bardzo przywiązany i często się z nią fotografował.

Pierwsza audycja radiowa w Polsce została przeprowadzona z użyciem głosu Józefa Piłsudskiego. Czy Ty też chciałbyś/abyś usłyszeć głos tego bohatera ? Kliknij w link i posłuchaj

Józef Piłsudski wśród ludzi budził podziw, a nawet uwielbienie. Mimo to był osobą bardzo skromną. Chętnie przebywał w towarzystwie swoich córek: Jadwigi i Wandy. Ze względu na to, że cieszył się również sympatią dzieci, otrzymał przydomek "dziadek".

11 listopada obchodzimy Narodowe Święto Niepodległości. Święto zostało ustanowione w roku 1937. Po zakończeniu II wojny światowej zostało zniesione przez komunistów. Przywrócono je dopiero w roku 1989.

A dlaczego robisz to Ty ?

Dlaczego Polacy upamiętniają dzień 11 listopada ?

11 pytań na 11 LISTOPADA

# data[].attributes.attachment_link.description
104. ROCZNICA ODZYSKANIANIEPODLEGŁOŚCI PRZEZ POLSKĘ Wiek XVIII był ciemną kartą w historii naszego kraju. Polska znalazła się wówczas pod zaborami. Terytorium Polski zostało podzielone pomiędzy Rosję, Austrię i Prusy. Polacy na 123 lata utracili swoją wolność. Państwa zaborcze narzuciły Polakom obce języki i kulturę.

# data[].attributes.headline
Polskie symbole narodowe by danutamoroz on Genially

# data[].attributes.subject
Polskie symbole narodowe by danutamoroz on Genially

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Marsz, marsz...

Polskie symbole narodowe są wyrazem czci i szacunku dla Ojczyzny.

Marsz, marsz...

Polskie symbole narodowe są wyrazem czci i szacunku dla Ojczyzny.

Marsz, marsz...

Zapamiętaj!

Opowiedz, co robi chłopiec.

Zagadka:
Pytanie nietrudne - to każdy przyzna:
Jak się nazywa Twoja Ojczyzna?

Warszawa - obecna stolica Polski

Gniezno - pierwsza stolica Polski

Kraków - druga stolica Polski

Wisła - najdłuższa rzeka w Polsce
„Co to jest Polska?"
Czesław Janczarski
- Co to jest Polska? -
Spytał Jaś w przedszkolu.
Polska - to wieś
i las, i zboże w polu,
i szosa, którą pędzi
do miasta autobus,
i samolot, co leci
wysoko, na tobą.
Polska- to miasto,
strumień i rzeka,
i komin fabryczny,
co dymi z daleka,
a nawet obłoki,
gdy nad nami mkną.
Polska to jest także twój rodzinny dom.
A przedszkole?
Tak - i przedszkole,
i róża w ogrodzie
i książka na stole.

Odpowiedz na pytania:

Jak nazywa się nasza ojczyzna?
Jak nazywają się ludzie mieszkający w Polsce?
Jak wygląda godło Polski?
Jak wygląda flaga Polski?
Dlaczego należy kochać swój kraj?

Przeczytaj wiersz:
„Barwy ojczyste"
Czesław Janczarski
Powiewa flaga, gdy wiatr się zerwie,
A na tej fladze, biel i czerwień,
Czerwień to miłość,
Biel serce czyste,
Piękne są nasze barwy ojczyste.
Uzupełnij zdania. Podkreśl wielką literę. Przepisz zdania do zeszytu.

Jestem................................ . Kraj, w którym mieszkam to .......................... .................. .

Naszym hymnem narodowym jest ..................... ........................... .

Stolica Polski leży nad Wisłą i nazywa się .............................. .

Godłem naszego kraju jest ...................... ...................... .

Zaznacz na mapie miejscowość, w której mieszkasz.Podpisz ją.

Obejrzenie filmu animowanego pozwoli Ci utrwalić wiedzę o polskich symbolach narodowych.

Wykonaj ćwiczenia.

# data[].attributes.headline
11 listopada by anna.kobus6528 on Genially

# data[].attributes.subject
11 listopada by anna.kobus6528 on Genially

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
11 listopada 102 Rocznica Odzyskania Niepodległości Polski

W historii powszechnej dzień 11 listopada 1918 roku zapisał się głównie jako data zakończenia I wojny światowej.

Polacy natomiast kojarzągo przede wszystkim jako moment odzyskania niepodległości po okresie zaborów.

Od 1795 aż do 1918 roku nie było Polski. Zostaławymazana z map przez Austrię , Rosję i Prusy.

Kraje te podzieliły się polskimi ziemiami i starały - szczególnie Rosja i Prusy - by już nigdy na tych mapach się nie pojawiła.

Narzucały Polakom obce języki i kulturę, surowo karały za każdy przejaw polskości, krwawo tłumiły próby odzyskiwania niepodległości.

Wielu Polaków straciło życie walcząc o Polskę. Najwięcej w czasie powstania listopadowegow latach 1830 -31 i powstania styczniowego 1863 - 64.

Dopiero I wojna światowa, w czasie której państwa zaborcze Polski stanęły przeciw sobie, dała Polakom realną szansę na wolność.

Dokładnie w dniu , w którym zakończyły się walki,11 listopada 1918 roku, władzę w Warszawie obejmował Józef Piłsudski - człowiek ,który w czasie I wojny światowej najbardziej starał się odbudować państwo polskie, walcząc na czele legionów.

JózefPiłsudski

Powitanie Józefa Piłsudskiego na dworcu w Warszawie 10 listopada1918.

Do 1936 roku 11 listopada był głównie świętem wojska. Dopiero w 1937 roku obchodzono go jako święto państwowe - Dzień Niepodległości.

W czasach komunistycznych nie obchodzono tego święta. Dopierow 1989 roku sejm odrodzonej Rzeczypospolitej Polskiej przywrócił dzień 11 listopada jako Narodowe Święto Niepodległości.

To Święto sprawia, że w zabieganym życiu stajemy na chwilkę i wspominamy naszych dziadków i pradziadkówwalczących o wolność. Składamy kwiaty pod pomnikami tych, którzy poświęcili dla nas życie.

Obchody Narodowego Święta Niepodległości

Uczestnicząc corocznie w obchodach Święta Niepodległości dajemy wyraz pamięci o tych wszystkich, dzięki którym żyjemy dzisiaj w wolnej Polsce. Dzięki, którym przetrwał nasz język, nasza kultura i tradycja.

- Kto ty jesteś?- Polak mały.

- Jaki znak twój?- Orzeł biały.

- Gdzie ty mieszkasz?- Między swemi.- W jakim kraju? - W polskiej ziemi.

- Czym ta ziemia?- Mą Ojczyzną.

- Czym zdobyta? - Krwiąi blizną.

- Czy ją kochasz? - Kocham szczerze.- A w co wierzysz? - W Polskę wierzę.

- Coś ty dla niej?- Wdzięczne dziecię.- Coś jej winien?- Oddać życie.

SymboleNarodowe

Godło

Hymn

Flaga

Polskie symbole narodowe są wyrazem czci i szacunku dla Ojczyzny.

Godło Polski to Orzeł Biały(nazwę piszemy wielkimi literami). Jest to wizerunek orła białego ze złotą koroną na głowie zwróconej w prawo, z rozwiniętymi skrzydłami, z dziobem i szponami złotymi, umieszczony w czerwonym polu tarczy.

Hymn państwowy "Mazurek Dąbrowskiego"jest najmłodszym z naszych symboli narodowych. Słowa napisał Józef Wybicki do nieznanej melodii dla żołnierzy Legionów Polskich formowanych przez generała Jana Henryka Dąbrowskiego we Włoszech.

Przypomnij sobie słowa hymnu, a jeśli nie pamiętasz, to się ich naucz.Mazurek DąbrowskiegoJeszcze Polska nie zginęła,Kiedy my żyjemy.Co nam obca przemoc wzięła,Szablą odbierzemy.Marsz, marsz Dąbrowski,Z ziemi włoskiej do Polski.Za twoim przewodemZłączym się z narodem.Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę,Będziem Polakami.Dał nam przykład Bonaparte,Jak zwyciężać mamy.Marsz, marsz...Jak Czarniecki do PoznaniaPo szwedzkim zaborze,Dla ojczyzny ratowaniaWrócim się przez morze.Marsz, marsz...Już tam ojciec do swej BasiMówi zapłakany -Słuchaj jeno, pono nasiBiją w tarabany.Marsz, marsz...

Flaga Polskito dwa równoległe pasy równej długości. Górny biały bierze początek od herbowego Orła, a dolny czerwony od barwy pola jego tarczy.

Kokardanarodowa

Kokarda jest kolistą rozetką (wcześniej również stosowano kokardy w owalnym kształcie) złożoną z dwóch kolorowych wstążek.

Pielęgnuj w sobie miłość do swojej Ojczyzny,bo wolność nie jest nam dana na zawsze.

Opracowała Anna Kobus, korzystając z materiałówP. Romualda Tubisa

# data[].attributes.attachment_link.title
11 listopada by anna.kobus6528 on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
11 listopada 102 Rocznica Odzyskania Niepodległości Polski W historii powszechnej dzień 11 listopada 1918 roku zapisał się głównie jako data zakończenia I wojny światowej. Polacy natomiast kojarzągo przede wszystkim jako moment odzyskania niepodległości po okresie zaborów. Od 1795 aż do 1918 roku nie było Polski. Zostaławymazana z map przez Austrię , Rosję i Prusy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wirtualna wystawa „Złota epoka Jagiellonów" została zrealizowana przez Zakład Narodowy im. Ossolińskich dzięki wsparciu finansowemu uzyskanemu z programu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Kultura w Sieci" nadzorowanemu przez Narodowe Centrum Kultury.

Ossolineum, ufundowane w 1817 r. przez hrabiego Józefa Maksymiliana Ossolińskiego i poszerzone w 1823 r. o Muzeum Książąt Lubomirskich od początku swej działalności skupione było na gromadzeniu polskich książek, narodowych pamiątek i dokumentów. To dzięki temu na wystawie prezentujemy przeważnie ossolińskie zbiory. Obiektów użyczyło nam ponadto Muzeum Narodowe w Krakowie, Lwowska Narodowa Naukowa Biblioteka Ukrainy im. W. Stefanyka, Fundacja Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich oraz osoby prywatne, za co serdecznie dziękujemy.

Kurator wystawy: Dorota Sidorowicz-Mulak

Scenariusz wystawy: Dorota Sidorowicz-Mulak, Agnieszka Franczyk-Cegła

Aranżacja i realizacja wystawy: PRO DIGITAL

Koordynatorzy projektu NCK i wystawy: Dorota Sidorowicz-Mulak, Agnieszka Franczyk-Cegła, Marta Pękalska

Zespół realizujący wystawę (w kolejności alfabetycznej): Joanna Błoch (Ossolineum), Barbara Butent-Stefaniak (Ossolineum), Mariusz Dworsatschek (Ossolineum), Robert Forysiak-Wójcicki (Ossolineum), Agnieszka Franczyk-Cegła (Ossolineum), Łukasz Koniarek (Ossolineum), Joanna Kulwicka-Kamińska (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu), Czesław Łapicz (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu), Justyna Łuczyńska-Bystrowska (Muzeum Narodowe w Krakowie), Natalia Nowakowska (Oxford University), Konrad Rzemieniecki (Ossolineum), Shalom Sabar (Hebrew University of Jerusalem), Dorota Sidorowicz-Mulak (Ossolineum), Konrad Szymański (Ossolineum), Olga Tkachuk (Ossolineum), Andrzej A. Zięba (Uniwersytet Jagielloński)

Videopodcasty: Małgorzata Kowalczyk (Uniwersytet Wrocławski), Aleksandra Oszczęda (Uniwersytet Wrocławski), Arkadiusz Wagner (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu), Marek Walczak (Uniwersytet Jagielloński), Marcin Wodziński (Uniwersytet Wrocławski)

Czytanie poetyckie: Anna Błaut, Tadeusz Ratuszniak

Zespół muzyki dawnej Ensemble Fiorini: Barbara Jastrząb (sopran), Ewelina Wojewoda (alt), Jerzy Butryn (bas), Łukasz Wilda (tenor)

Zdjęcia/skany: Dział Reprografii Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Andrzej Niedźwiedzki, Andrzej Solnica, Roland Okoń

Obiekty prezentowane na wystawie pochodzą z następujących instytucji: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Muzeum Narodowe w Krakowie, Lwowska Narodowa Naukowa Biblioteka Ukrainy im. W. Stefanyka, Fundacja Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich, zbiory prywatne

Logo wystawy: Maja Niedbał

Projekt plakatów i ogłoszeń: Jacek Dziubiński

# data[].attributes.attachment_link.description
Wirtualna wystawa „Złota epoka Jagiellonów" została zrealizowana przez Zakład Narodowy im. Ossolińskich dzięki wsparciu finansowemu uzyskanemu z programu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Kultura w Sieci" nadzorowanemu przez Narodowe Centrum Kultury. Ossolineum, ufundowane w 1817 r. przez hrabiego Józefa Maksymiliana Ossolińskiego i poszerzone w 1823 r.

# data[].attributes.headline
Escape room ,,I wojna światowa" by Adrian on Genially

# data[].attributes.subject
Escape room ,,I wojna światowa" by Adrian on Genially

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Escape Room

Znajdż kopertę. Bez niej nie ruszaj dalej...

Rozejrzyj się dokładnie...

Rozejrzyj się dokładnie...

Poszukaj kodu!

WRÓĆ

Witaj!Znalazłeś się w opuszczonym domu, zniszczonym działaniamiI wojny światowej. Ten ogólnoświatowy konflikt trwał w latach1914-1918.Twoim zadaniem będzie dotarcie do jednego z pokojów tej rezydencji i odnalezienie cennej pamiątki, która nie została zrabowana przez najeźdźców, a następnie przekazanie jej do muzeum.W wykonaniu zadań pomoże Ci m.in. wiedza, którą zdobyłeś podczas realizacji działu ,,I wojna światowa". Bądź czujny i uważny! Zadania mogą kryć się wszędzie... Zapisuj, zapamiętuj wszelkie informacje.Powodzenia!

3

WRÓĆ

5

2

WRÓĆ

WRÓĆ

WRÓĆ

WRÓĆ

WRÓĆ

WRÓĆ

Aby przejść przez drzwi po lewej stronie, podaj datę wydania gazety mówiącej o zamachu na arcyksięcia Franciszka Ferdynanda Habsburga.

31.08.1914

31.07.1914

31.08.1915

12.03.1913

WRÓĆ

235

532

352

145

136

987

754

102

155

Która godzina?

Jak wyglądały granice Polski po 1918 roku? Szukaj mapy...

Książki są skarbnicą wiedzy...

IDŹ DALEJ

KTOŚ WYRWAŁ WSZYSTKIE KARTKI Z TEJ KSIĄŻKI....

1 szklanka mąki pszennej2 jajka1 szklanka mleka3/4 szklanki wody (najlepiej gazowanej)szczypta soli3 łyżki masła lub oleju roślinnegoMąkę wsypać do miski, dodać jajka, mleko, wodę i sól. Zmiksować na gładkie ciasto. Dodać roztopione masło lub olej roślinny i razem zmiksować (lub wykorzystać tłuszcz do smarowania patelni przed smażeniem każdego naleśnika).Naleśniki smażyć na dobrze rozgrzanej patelni z cienkim dnem np. naleśnikowej. Przewrócić na drugą stronę gdy spód naleśnika będzie już ładnie zrumieniony i ścięty.WSKAZÓWKIDo naleśników deserowych można dodać 1 łyżkę cukru.

Na konferencji w Paryżu Polskę reprezentowali m.in. Roman Dmowski i Ignacy Paderewski.

1435

WRÓĆ

PRAWDA

FAŁSZ

o

PRAWDA

FAŁSZ

W Akcie 5 listopada była zapowiedź powstania Królestwa Polskiego.

PRAWDA

FAŁSZ

Prezydent USA W. Wilson zapowiedział odbudowę Polski w 13. punkcie swojego orędzia.

PRAWDA

FAŁSZ

I wojnę światową zakończyło podpisanie rozejmu na froncie zachodnim w 3.03.1918 r. w Brześciu.

PRAWDA

FAŁSZ

I wojnę światową zakończyło podpisanie rozejmu na froncie zachodnim w Compiegne pod Paryżem 11 listopada 1918 roku.

PRAWDA

FAŁSZ

Zamach w Sarajewie na austriackiego następcę tronu arcyksięcia Franciszka Ferdynanda Habsburga był bezpośrednią przyczyną I wojny światowej.

Zbłądziłeś...

WRÓĆ

Gdzie ta cenna pamiątka?

Gratuluję!Dotarłeś do końca.Pan Tomasz dziękuje za przekazanie gramofonui wzbogacenie zbiorów muzeum.

Obrazy pochodzą ze strony pixabay.com

# data[].attributes.attachment_link.title
Escape room ,,I wojna światowa" by Belferskie_opowiesci on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Escape Room Znajdż kopertę. Bez niej nie ruszaj dalej... Rozejrzyj się dokładnie... Rozejrzyj się dokładnie... Poszukaj kodu! WRÓĆ Witaj!Znalazłeś się w opuszczonym domu, zniszczonym działaniamiI wojny światowej. Ten ogólnoświatowy konflikt trwał w latach1914-1918.Twoim zadaniem będzie dotarcie do jednego z pokojów tej rezydencji i odnalezienie cennej pamiątki, która nie została zrabowana przez najeźdźców, a następnie przekazanie jej do muzeum.W wykonaniu zadań pomoże Ci m.in.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
KONSTYTUCJA 3 MAJA - escape room

DALEJ

Autor: Anna Krygier

Nasz kraj jest w trudnym momencie dziejowym. Nasi sąsiedzi zajmują nasze ziemie, a niektórzy Polacy im przyklaskują. Pomóż uchwalić dokument, który może poprawić sytuację naszego kraju. Działaj roztropnie i bądź uważny. Powodzenia

START

Pomóż nam znaleźć króla Polski, który rządził od 1764 roku. Kliknij w odpowiedni obraz.

Ja nie jestem tym, kogo szukasz. Jam to Jan III Sobieski. Rządziłem, ale już dawno nie ma mnie na tym świecie.

Nazywam się August II Mocny i ja łyżki wyginałem, ale już nie rządzę w Polsce.

Non! Ja nie rządzić Polską!To taki słaby kraj być! Ja tam być tylko chwilę, a potem nocą uciec. Ja być królem Francji, choć już nie żyjącym.

Jaśnie Wielmożny Królu,pomóż Nam, dobrym obywatelom, poprawić sytuację naszego pięknego kraju. Uratować nas może nowe prawo. Poprzyj Nas podczas obrad sejmu.Zatroskani Obywatele

KRÓL NIE POMAGA

KRÓL POMAGA

Niemożliwe, że po naszym liście król odmówił. Zacznij od nowa.

POWRÓT

Radźmy zatem, co zrobić. Wsiądźmy do karocy i znajdźmy miejsce, aby porozmawiać.

Poszukajmy łodzi, a dotrzemy do odpowiedniego miejsca, gdzie nikt nas nie zobaczy.

Biblioteka to dobre miejsce. Poszukaj tajnego przejścia.

Poszukajmy wiadomości od Hugona Kołłątaja,która pomoże nam w uchwaleniu prawa.Znajdźmy też deszyfrator, aby odkodowaćtajną wiadomość.

STAĆ. Nie ma przejścia.

POWRÓT

Nic tu nie znajdziesz.

POWRÓT

UDAŁO CI SIĘ ZNALEŹĆ DESZYRATOR. SZUKAJ JESZCZE WIADOMOŚCI I MIEJSCA DO WPISANIA ROZWIĄZANIA.

POWRÓT

NAJPIERW KOLUMNA, POTEM WIERSZ

UDAŁO CI SIĘ ZNALEŹĆ WIADOMOŚĆ. SZUKAJ JESZCZE DESZYFRATORA I MIEJSCA DO WPISANIA ROZWIĄZANIA

55 - 11 - 23 - 51 - 52

POWRÓT

Wpisz odpowiedź:

POWRÓT

? ? ? ? ?

Wpisz odpowiedź:

POWRÓT

? ? ? ? ?

Wpisz odpowiedź:

POWRÓT

? ? ? ? ?

Wpisz odpowiedź:

POWRÓT

? ? ? ? ?

Wpisz odpowiedź:

POWRÓT

? ? ? ? ?

GABINET

ZWÓJ

Pomyłka. Spróbuj ponownie lub wrócić do gabinetu.

GABINET

ZWÓJ

Pomyłka. Spróbuj ponownie lub wrócić do gabinetu.

ZWÓJ

GABINET

GABINET

Pomyłka. Spróbuj ponownie lub wrócić do gabinetu.

ZWÓJ

GABINET

GABINET

Pomyłka. Spróbuj ponownie lub wrócić do gabinetu.

ZWÓJ

GABINET

GABINET

Pomyłka. Spróbuj ponownie lub wrócić do gabinetu.

Zatem idźmy do ZAMKU KRÓLEWSKIEGO.

2

5

6

ZNAJDŹ TRZY LICZBY - KOD DO KŁÓDKI. ZAPISZ JE NA KARTCE, BO POTEM BĘDĄ NAM POTRZEBNE. Chwyć za snop światła i szukaj.

A terazznajdźświecę.

LICZBY

IDĘ DALEJ

Jeśli jeszcze nie znalazłeś trzech liczb i ichnie zapisałeś, to się cofnij. To ostatni moment.

W tej sali Stanisław Małachowski schował dokument zawierający nowe prawo. Znajdź go.

SZUKAM

NIC TU NIE MA. SZUKAJ DALEJ.

POWRÓT

Pamiętasz liczby do kłódki? Czas je wpisać:

Od najmniejszej do największej

POWRÓT

? ? ?

Pamiętasz liczby do kłódki? Czas je wpisać:

Od najmniejszej do największej

POWRÓT

? ? ?

Pamiętasz liczby do kłódki? Czas je wpisać:

Od najmniejszej do największej

POWRÓT

? ? ?

BŁĄD! Spróbuj jeszcze raz.

POWRÓT

BŁĄD! Spróbuj jeszcze raz.

POWRÓT

BŁĄD! Spróbuj jeszcze raz.

POWRÓT

Mamy! Do Sejmu!

IDĘ DALEJ

Tłoczno w tej sali! Jaki mamy dzień?

5G, 8G, 7J, 9L, 5M, 6E, 8M, 6N, 7F, 8I, 9H, 8L, 6M, 5F, 8K, 8J, 9G, 4G, 7M, 7E, 9M, 9K, 6F, 8H, 7I, 5L, 8N, 8F, 6J

Bądźcierpliwy.

IDĘ DALEJ

Na kratownicy zamaluj na czarno pola podane poniżej. Weź OŁÓWEK w prawym górnym rogu.

Wskaż właściwą datę

3MAJA

2MAJA

1MAJA

4MAJA

6MAJA

Błąd! Spróbuj ponownie.

POWRÓT

Jest! Udało się!Uchwalono Konstytucję 3 Maja!

Możesz pochwalić się nauczycielowi, że udało Ci się rozwiązać escape room, np. zrób zdjęcie tej strony i wyślij nauczycielowi.

ZAKODOWANYTORUŃ

Serdeczne pozdrowienia dla moich uczniów z kl. II z Zakodowanego Torunia. Mam nadzieję, że escape room Wam się podobał i że dotarliście do tego momentu.Pani Ania

# data[].attributes.attachment_link.description
KONSTYTUCJA 3 MAJA - escape room DALEJ Autor: Anna Krygier Nasz kraj jest w trudnym momencie dziejowym. Nasi sąsiedzi zajmują nasze ziemie, a niektórzy Polacy im przyklaskują. Pomóż uchwalić dokument, który może poprawić sytuację naszego kraju. Działaj roztropnie i bądź uważny. Powodzenia START Pomóż nam znaleźć króla Polski, który rządził od 1764 roku.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jan Matejko "Konstytucja 3 maja". Kto jest kim na obrazie?

1

2

4

5

6

8

12

9

10

11

7

13

16

14

15

3

Stanisław Małachowski marszałek Sejmu Wielkiego, często jego postać bywa mylona z królem,na obrazie w prawej dloni trzyma konstytucję,w lewej laskę marszałkowską

Stanisław August Poniatowski królna obrazie ujęty w momencie wchodzenia do kościoła, ubrany w strój koronacyjny

Tadeusz Kościuszko późniejszy naczelnik insurekcji

książę Józef Poniatowskibratanek króla,dowódca garnizonu warszawskiego,później głównodowodzący wojsk Księstwa Warszawskiego,marszałek Francji

Hugo Kołłątaj ksiądz,współautor tekstu konstytucji

Jan Dekertprezydent Warszawy( Jan Dekert w tym momencie już nie żył, ale Jan Matejko chciał podkreślić jego rolę w wymuszeniu na Sejmie Wielkim prawa o miastach, obok pochylona jego córka Marianna

Jan Kiliński, szewcjeden z przywódców powstania kościuszkowskiego w Warszawie

Kazimierz Nestor Sapiehaniesiony na ramionach,marszałek litewski, drugi marszałek Sejmu wielkiego

Franciszek Ksawery Branickihetman, przeciwnik Konstytucji,późniejszy targowiczanin,w czasie powstania kościuszkowskiegouważany za wielkiego zdrajcęi skazany zaocznie na karę śmierci

Jan Suchorzewskiposeł kaliski z synem( nieznanym z imienia),przeciwny uchwaleniu konstytucji,próbował sterroryzować zgromadzonychgrożąc zabiciem wyrywającego się sześcioletniego syna

Ignacy Potockimarszałek wielki litewski,stał na czele sejmowego stronnictwa patriotycznego

Dorota Bironksiężna kurlandzkawita króla w drzwiach kościoła wraz z Elżbietą Grabowską, przyjaciółką króla

Elżbieta Grabowskamorgantyczna żona króla

Dorota Biron

Stanisław Staszic,ksiądz, pisarz,publicysta, wspiera się na nim Andrzej Zamojski, były kanclerz wielki koronny,reformator.Staszic był nauczycielem dzieci Zamojskiego

Andrzej Zamojski

Stanisław Staszic

Klemens Maria Hofbauer( vel Dworzaczek)zakonnik, opiekun ubogich w Warszawie, święty, patron Warszawy

ScipionePiattolisekretarz króla,współredaktor tekstu konstytucji

Feliks Turski,biskupodebrał od króla Stanisława Augusta Poniatowskiego przysięgę na wierność Konstytucji

# data[].attributes.attachment_link.title
Konstytucja 3 maja by Aleksandra Szczeszek on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Jan Matejko "Konstytucja 3 maja". Kto jest kim na obrazie?

# data[].attributes.attachment_link.description
NAPOLEON BONAPARTE Kilka tytułów definiuje jego osobowośći charakter. Kim był napoleon? NAPOLEON NA OBRAZACH Napoleon i józefina PODboje napoleona ŚMIERĆ napoleona Zobacz w jaki sposób przedstawiano Napoleona na płótnie Trudna miłość Przygotuj oś czasu na podstawie filmu. Obejrzyj i przygotuj oś czasu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Autor: Anna Krygier

Doradca króla Poniatowskiegoescape room dotyczący rządów Stanisława Augusta Poniatowskiego

Start

Jaśnie Nam panujacy Stanisław August Poniatowski z Bożej łaski i woli narodu król polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, kijowski, wołyński, podolski, podlaski, inflancki, smoleński, siewierski i czernihowski etc. niniejszym aktem mianuje Ciebie na swojego doradcę. Strzeż dobra Naszego Kraju, uważaj na wrogów i dopilnuj, aby Nasz Kraj ostał się cały i zdrowy. Działaj w wielkiej tajemnicy, coby obce mocarstwa nie dowiedziały się o twojej roli.

DZIAŁAJ

Pierwsze zadanie dla nowego doradcy.W dokumentach zapanował chaos. Znajdź dokument, który na pewno nie dotyczy rządów Jaśnie Nam Miłościwego Króla Poniatowskiego.

UstanowienieSzkołyRycerskiej

Rozpoczęcie sejmu niemego

PrzebudowaŁazienekKrólewskich

Konstytucja3Maja

Przystąpienie do konfederacjitargowickiej

Rozpoczęcie Sejmu Wielkiego

Drogi Doradco,czyżbyś strzelał ślepakami?Postaraj się bardziej, bo podam Cię do dymisji.

WRÓĆ

Świetnie sobie poradziłeś! Oto kolejne wyzwanie. Król Poniatowski orgnizuje obiad czwartkowy. Potrzebuje wysłać zaproszenia. Sporządził kilka list, ale nie wiem, która jest poprawna. Oceń i napisz zaproszenia.

N. RepninS. MałachowskiT.RejtanT. KościuszkoW. GłowackiJ. Kiliński

ks. I. KrasickiJ. KochanowskiB. BelottoCaravagioD. BramanteS. Staszic

ks. I. KrasickiM. BacciarelliJ.U. NiemcewiczCanalettoW. BogusławskiS. StaszicH. Kołłątaj

W. BogusławskiJ. PoniatowskiT. KościuszkoI. CzartoryskaZ. KrasińskiJ. U. Niemcewicz

Drogi Doradco,spójrz ile papieru zmarnowałeś, a ile czasu straciłeś? Mam nadzieję, że teraz nie popełnisz błędu.

WRÓĆ

Sprawdziłeś się, zatem mogę powierzyć Ci bardziej odpowiedzialne zadanie.Sekretarz króla dostał jakąś tajną wiadomość zapisaną jakimś kodem. Nie mamy deszyfratora ani tej wiadomości. Wiemy jedynie, że gdzieś w Zamku Królewskim ukrył te informacje. Znajdź je i odczytaj.

Znalazłeś deszyfrator. Musisz jeszcze mieć zakodowaną wiadomość.

POWRÓT

GODZINA, GODZINA, GODZINA...

Znalazłeś wiadomość. Musisz jeszcze mieć deszyfrator.

POWRÓT

Pamiętaj - mamy też godziny 13, 14, 15...

TAM NIC NIE ZNAJDZIESZ.SZUKAJ DALEJ.

POWRÓT

Źle. Zacznij od początku.

JESZCZE RAZ WPISZ HASŁO

POWRÓT DO SALI ZAMKOWEJ

Źle. Zacznij od początku.

JESZCZE RAZ WPISZ HASŁO

POWRÓT DO SALI ZAMKOWEJ

Źle. Zacznij od początku.

JESZCZE RAZ WPISZ HASŁO

POWRÓT DO SALI ZAMKOWEJ

Źle. Zacznij od początku.

JESZCZE RAZ WPISZ HASŁO

POWRÓT DO SALI ZAMKOWEJ

Źle. Zacznij od początku.

JESZCZE RAZ WPISZ HASŁO

POWRÓT DO SALI ZAMKOWEJ

Źle. Zacznij od początku.

JESZCZE RAZ WPISZ HASŁO

POWRÓT DO SALI ZAMKOWEJ

Źle. Zacznij od początku.

JESZCZE RAZ WPISZ HASŁO

POWRÓT DO SALI ZAMKOWEJ

Źle. Zacznij od początku.

JESZCZE RAZ WPISZ HASŁO

POWRÓT DO SALI ZAMKOWEJ

Wpisz rozszyfrowaną odpowiedź. Wpisuj zegar po zegarze.

POWRÓT DO SALI ZAMKOWEJ

PIERWSZA LITERA JEST. KONTYNUUJ.

B

POWRÓT DO SALI ZAMKOWEJ

DRUGA LITERA TEŻ JEST...

BR

POWRÓT DO SALI ZAMKOWEJ

DOBRZE CI IDZIE...

BRA

POWRÓT DO SALI ZAMKOWEJ

SUPER. WPISUJ DALEJ.

BRAN

POWRÓT DO SALI ZAMKOWEJ

Jeszcze tylko kilka liter zostało.

BRANI

POWRÓT DO SALI ZAMKOWEJ

Dobra robota. Jeszcze dwie litery.

BRANIC

POWRÓT DO SALI ZAMKOWEJ

I ostatnia litera....

BRANICK

POWRÓT DO SALI ZAMKOWEJ

Dziękuję Ci bardzo za rozszyfrowanie wiadomości. Teraz już wiem, kto nie chce wprowadzenia Konstytucji 3 maja. Będę na niego uważał.

BRANICKI

Jak znamy zdrajcę, to poszukajmy bohaterów.

Rejtan niestety nie jest dobrym wyborem, bo popełnił samobójstwo. Szukaj dalej.

POWRÓT

Nie jest to dobry wybór. Szukaj dalej.

POWRÓT

Spójrz na niego. Patrzy się na pieniążek koło swojej nogi. Pazerny! Szukaj dalej.

POWRÓT

Wybierasz carycę Katarzynę?! Czy Ci zależy na Polsce?! Szukaj dalej!

POWRÓT

Król Poniatowski niestety nie jest dobrym wyborem. Za duży wpływ Katarzyny. ZA DUŻY.

POWRÓT

To nie bohaterowie. TO ZDRAJCY! Wybieraj właściwe osoby.

POWRÓT

Tak, ten młody człowiek trzyma szablę i rogatywkę. Na pewno chce walczyć za Polskę.

Doradco, dobrze sobie radzisz. Czas na kolejne zadanie wymagające sprytu i wiedzy. Tylko gdy je zrobisz poprawnie, dostaniesz kod do kłódki.

SUPER. To teraz pora wpisać kod do kłódki. Jeśli nie wykonałeś zadania dostępnego pod linkiem, to nie wpisuj kodu.

SUPER.

9

92

925

9257

OSTRZEGAŁAM, ABYŚ NIE WPISYWAŁ KODU, JEŚLI NIE WYKONAŁEŚ ZADANIA. NIESTETY MUSISZ ZACZĄĆ ESCAPE ROOM OD POCZĄTKU.

POWRÓT

Udało Ci się otworzyć kłódkę. Okazałeś się bardzo dobrym Doradcą. Możesz awansować do DOWÓDCĘ. Przydasz nam się podczas walki o dobre imię Polski.Tymczasem przekaż Nauczycielowi wiadomość o wykonaniu zadania - wykonaj zdjęcie tej wiadomości i dołącz je w Google Classroom.

# data[].attributes.attachment_link.title
ER_RZĄDY PONIATOWSKIEGO_by Anna Krygier by Anna Krygier on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Autor: Anna Krygier Doradca króla Poniatowskiegoescape room dotyczący rządów Stanisława Augusta Poniatowskiego Start Jaśnie Nam panujacy Stanisław August Poniatowski z Bożej łaski i woli narodu król polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, kijowski, wołyński, podolski, podlaski, inflancki, smoleński, siewierski i czernihowski etc. niniejszym aktem mianuje Ciebie na swojego doradcę.

# data[].attributes.body
Sprowadzenie Krzyżaków do Polski

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
2

3

4

1

1190 - Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie = KRZYŻACY

Zakon krzyżacki powstał pod koniec XII wieku w trakcie krucjat rycerskich w obronie Jerozolimy - a konkretnie w czasie oblężenia Akki w 1190 roku.Celem zakonników była opieka szpitalna nad rannymi i chorymi niemieckimi rycerzami.Rok później papież Klemens III oficjalnie zatwierdził istnienie zakonu, przyznając mu następnie rozległe dobra wokół Akki. W kolejnych latach otrzymali nadania m.in. we Włoszech, Niemczech, Palestynie.Do potęgi zakon doprowadził jego czwarty wielki mistrz - Hermann von Salza, którego ambicją było stworzenie niezależnego państwa zakonnego. Na zaproszenie króla węgierskiego Andrzeja II przybyli do Siedmiogrodu, aby bronić wschodnich granic Węgier przed plemionami Kumanów. Gdy jednak Krzyżacy chcieli wyrwać się spod zależności lennej króla Węgier, w 1225 r. zostali stamtąd wygnani...Na czele zakonu stał WIELKI MISTRZ, wybierany dożywotnio. Jego władza była niemal absolutna.KRZYŻ TEUTOŃSKI (krzyżacki) - religijny symbol Zakonu.

2

1226 - książę Konrad Mazowiecki daje Krzyżakom ziemię chełmińską w użytkowanie

Kim był KONRAD MAZOWIECKI?Był 4.synem Kazimierza Sprawiedliwego. Po śmierci ojca otrzymał w panowanie dzielnicę mazowiecką wraz z Kujawami.Problemem jego rzadów było sąsiedztwo na północy - pogańskich Prusów i Jaćwingów, którzy najeżdżali jego ziemie, a których on starał się chrystianizować. Bez większych rezultatów...Dlaczego Konrad Mazowiecki wezwał Krzyżaków? (PRZYCZYNY)Aby wsparli go w walce z pogańskimi PrusamiAby w jego imieniu wprowadzili w Prusach chrześcijaństwoCo z tego wyniknęło? (SKUTKI)Krzyżacy sfałszowali dokument, w którym Konrad dawał im ziemie chełmińską w użytkowanie - od papieża uzyskali potwierdzenie, że ziemia ta należy tylko do nichKrzyżacy dokonali podboju ziem pruskich, tworząc tam niezależne państwo zakonne, ze stolicą w MalborkuKrzyżacy stali się olbrzymim zagrożeniem dla ziem polskich, kolejni władcy piastowscy toczyli z nimi krwawe walki

3

1228 - na Mazowsze przybyli pierwsi trzej rycerze, a w 1230 roku - kolejni

Zajrzyj do podręcznikana stronę 193. Przeczytaj akapit "Krzyżacy nad Bałtykiem".Czy potrafisz już odpowiedzieć na pytanie:Kto i w jakim celu sprowadził Krzyżaków do Polski?

4

Sprowadzenie Krzyżaków do Polski

5

5

1309 - 1457 - Malbork: siedzibą wielkich mistrzów krzyżackich

1308 - Wezwani przez Władysałwa Łokietka Krzyżacy podstępem zajęli Gdańsk

Herb miasta GdańskaHerby miejskie (godła ujęte w tarczy) pojawiły się w 2. ćwierci XIV wieku.W Gdańsku przypadło to na początkowy okresrządów zakonu krzyżackiego, który ściśle nadzorował proces tworzenia herbów miejskich, wymagając odwoływania się w nich do swoich godeł i barw: zakonnych krzyży (...).(...) od lat 60. XIV wieku oficjalna pieczęć celna Głównego Miasta przedstawiała herb z dwoma krzyżami.Ustępstwem Krzyżaków było pozwolenie na używanie barw Hanzy pola czerwonego, godła (krzyży) srebrnego, a nie czarno-srebrnych barw zakonu.(...) obecnie jeszcze herby zachowały się m.in. na zworniku Bramy ChlebnickiejKontrowersje wokół herbu zakończyło jego udostojnienie 25 V 1457 przez Kazimierza Jagiellończyka poprzez dodanie nad dwoma krzyżami złotej korony.Herb przybrał wygląd korony zbudowanej z 5 płatków (kwiatonów), z górnym ramieniem górnego krzyża wchodzącym w dolną obręcz korony. Oznaczało to symboliczną opiekę królów polskich nad miastem.Źródło - www.gedanopedia.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
2 3 4 1 1190 - Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie = KRZYŻACY Zakon krzyżacki powstał pod koniec XII wieku w trakcie krucjat rycerskich w obronie Jerozolimy - a konkretnie w czasie oblężenia Akki w 1190 roku.Celem zakonników była opieka szpitalna nad rannymi i chorymi niemieckimi rycerzami.Rok później papież Klemens III oficjalnie zatwierdził istnienie zakonu, przyznając mu następnie rozległe dobra wokół Akki.

# data[].attributes.body
Zwiedzanie z przewodnikiem

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Od poniedziałku Muzeum Archeologiczne w Biskupinie rozpoczyna akcję #wirtualnemuzeum. W jej ramach odbędą się m.in. audycje na żywo. Pokażemy wszelkie zakamarki naszego muzeum, opowiadając przy tym ciekawe historie z przeszłości - informują muzealnicy.

W związku z zagrożeniem epidemicznym związanym z rozprzestrzenianiem koronawirusa Muzeum Archeologiczne Biskupinie jest nieczynne do odwołania. Wicepremier, minister kultury i dziedzictwa narodowego Piotr Gliński poinformował w środę, że rząd zdecydował o zawieszeniu od czwartku 12 marca funkcjonowania instytucji kultury - teatrów, oper, filharmonii, muzeów, kin i sieci kinowych, a także uczelni i szkół artystycznych wszystkich szczebli. Zastrzegł, że np. w muzeach może być jednak kontynuowana praca naukowa, nie stwarzająca zagrożenia sanitarnego.

Muzealnicy z Biskupina poinformowali media w niedzielę, że od poniedziałku muzeum będzie można zwiedzać w sposób wirtualny w ramach akcji #wirtualnemuzeum.

„W jej ramach będziemy zapraszać do wizyt u nas za pośrednictwem Internetu. Przewidujemy transmisje na żywo, audycje, udostępnimy wiele materiałów dotyczących naszej działalności" - zapowiada cytowany w komunikacie Łukasz Gackowski z Muzeum Archeologicznego w Biskupinie. Z programem można zapoznać się na stronie: https://biskupin.pl/wirtualnemuzeum.

Zabytki prezentowane na wystawie w Biskupinie fot. Krzysztof Woźny / zwiadowcahistorii.pl

Zabytki prezentowane na wystawie w Biskupinie fot. Krzysztof Woźny / zwiadowcahistorii.pl

„Wiemy już na pewno, że spośród wielu działań pokażemy dokładnie zabytki prezentowane na naszej wystawie stałej. Są na niej znaleziska przeróżne - od krzemiennych narzędzi z epoki kamienia, do ceramicznych kafli z późnego średniowiecza" - wylicza Gackowski. Muzealnicy pokażą zakamarki swojego miejsca pracy, opowiadając przy tym ciekawe historie z przeszłości.
Transmisja cz. 1 Transmisja cz. 2 Transmisja prezentująca zabytki Wycieczka po rezerwacie archeologicznym w Biskupinie Jak wyglądało państwo Mieszka i jaką rolę w nim pełniły wioski jak Biskupin Opowieść o historii odkrycia wyjątkowej osady, którą odkryto na półwyspie Jeziora Biskupińskiego Zabytki z brązu - technologia odlewnictwa + pokaz
Muzeum udostępni również materiały edukacyjne z opisami proponowanych zajęć. Będą mogli wykorzystać je rodzice do zabawy z dziećmi.

Dopełnieniem tej części będą filmy wyświetlane w ramach Biskupińskiego Przeglądu Filmów Archeologicznych oraz wydawnictwa naukowe.
Powyżej film PKF - „Wykopaliska w Biskupinie" z 1946 roku.
Pozostałości osady przedhistorycznej w pobliżu wsi Biskupin odkrył w 1933 r. miejscowy nauczyciel Walenty Szwajcer. Powiadomił o znalezisku prof. Józefa Kostrzewskiego, uznawanego za jednego z najwybitniejszych polskich archeologów XX w. W 1934 r. rozpoczęto systematyczne badania naukowe tego miejsca, wykorzystując wszelkie dostępne wówczas możliwości techniczne, łącznie z fotografią lotniczą wykonywaną z pokładu balonów obserwacyjnych. Po wojnie wznowiono badania, a z czasem odtworzono fragmenty osady i jej umocnień. Powszechnie znana jest rekonstrukcja bramy wiodącej do osady społeczności łużyckiej (również odbudowanej) sprzed ok. 2,7 tys. lat. W ostatnich latach wykonano również rekonstrukcje domostw z okresu neolitu i średniowiecza.

PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

Sprzęt do kopania, koszulki, KUBKI, monety i wiele innych - zapraszamy!

Najlepsze i najtańsze wykrywacze metalu na początek jak i dla profesjonalisty! Szukacie wykrywacza? - koniecznie zapoznajcie się z ofertą naszego sklepu!

# data[].attributes.attachment_link.title
Przez pandemię od dziś zwiedzisz Biskupin z przewodnikiem na żywo w sieci!

# data[].attributes.attachment_link.description
W związku z zagrożeniem epidemicznym związanym z rozprzestrzenianiem koronawirusa Muzeum Archeologiczne Biskupinie jest nieczynne do odwołania. Wicepremier, minister kultury i dziedzictwa narodowego Piotr Gliński poinformował w środę, że rząd zdecydował o zawieszeniu od czwartku 12 marca funkcjonowania instytucji kultury - teatrów, oper, filharmonii, muzeów, kin i sieci kinowych, a także uczelni i szkół artystycznych wszystkich szczebli.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stwórz swoje drzewo genealogiczne, znajdź nowych krewnych i zbadaj miliardy akrchiwalnych rekordów dzięki 14-dniowej BEZPŁATNEJ wersji próbnej

Rozpocznij bezpłatny okres próbny

Prosty test MyHeritage DNA pomoże Ci odkryć Twoje unikalne pochodzenie etniczne oraz poznać nowych krewnych. Odkryj, z których określonych grup etnicznych spośród 2 114 geograficznych regionów się wywodzisz i przenieś historię swojej rodziny na wyższy poziom dzięki testowi DNA w najkorzystniejszej na rynku cenie.

Deep Nostalgia™ - fenomen, który szturmem zdobył internet!

Ponad 110 mln animacji i wciąż powstają nowe!

Twoja przeszłość zaczyna się od drzewa genealogicznego, które łatwo stworzyć na MyHeritage. Dodaj nazwiska, daty, fotografie, opowieści i podziel się tym wszystkim ze swoją rodziną.

Zanurz się w naszej ogromnej bazie rekordów z całego świata - wystarczy sprawdzić nazwisko, aby dowiedzieć się więcej o swoich przodkach. Z niedostępną nigdzie indziej zawartością i dokładnością wyników pomożemy Ci odkryć więcej niż by Ci się wydawać mogło.

W chwili, w której stworzysz swoje drzewo genealogiczne, rozpoczniemy dla Ciebie poszukiwania. Oczekuj e-mailów z podobieństwami Smart Match i Record Match, które pokażą powiązania z innymi drzewami, archiwalnymi rekordami i artykułami prasowymi o Twoich przodkach.

Miliony rodzin z całego świata używa MyHeritage do badań swojej historii. Współpracuj z użytkownikami MyHeritage i dołącz do tysięcy tych, którzy dzięki naszej sieci każdego dnia odnajdują swoich krewnych.

Badaj historię swojej rodziny za pomocą trzech nagradzanych produktów, wszystko z zachowaniem poufności i bezpieczeństwa. Synchronizuj dane między nimi i ciesz się wciągającą podróżą do przeszłości, gdziekolwiek jesteś.

# data[].attributes.attachment_link.title
Bezpłatne drzewo rodowe, genealogia, historia rodziny i testy DNA

# data[].attributes.attachment_link.description
Stwórz swoje własne drzewo genealogiczne. Wykonaj test MyHeritage DNA do celów genetycznych i genealogicznych. Skorzystaj z 19,5 mld archiwalnych rekordów w trakcie genealogicznych poszukiwań.

# data[].attributes.attachment_link.description
Jeśli chcesz wesprzeć kanał (https://patronite.pl/Ciekawehistorie) :
Możliwe również wsparcie jednorazowe https://paypal.me/ciekawehistorie Patroni: Piotr Kamler Kancelaria Radcy Prawnego, K Juś, M Świerc, R Walczak, J Durbajło, A Lorentowicz, Mateusz G, P Gry, J Woźnica, J Rozmus, John Wick, P Zaw…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
historia "historia polski" ciekawostki edukacja ciekawe husaria

# data[].attributes.attachment_link.description
Jeśli chcesz wesprzeć kanał https://www.youtube.com/channel/UCngze_3Nx9sogT_oA3GvCdQ/join Historia, reportaż, wywiady i filmy dokumentalne. Historia to moja pasja. Filmy bazuje wyłącznie na rzetelnych źródłach akademickich. PWN, Oxford University Press, Cambridge, Yale, Uniwersytet Jagielloński i Warszawski, a także żywej historii - cel to przekazać wydarzenia, tak jak zostały naukowo potwierdzone i faktycznie udokumentowane.

# data[].attributes.attachment_link.description
Share your videos with friends, family, and the world

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
historia "historia polski" ciekawostki edukacja ciekawe husaria

# data[].attributes.attachment_link.description
Jeśli chcesz wesprzeć kanał https://www.youtube.com/channel/UCngze_3Nx9sogT_oA3GvCdQ/join Historia, reportaż, wywiady i filmy dokumentalne. Historia to moja pasja. Filmy bazuje wyłącznie na rzetelnych źródłach akademickich. PWN, Oxford University Press, Cambridge, Yale, Uniwersytet Jagielloński i Warszawski, a także żywej historii - cel to przekazać wydarzenia, tak jak zostały naukowo potwierdzone i faktycznie udokumentowane.

# data[].attributes.attachment_link.title
Z albumu Dziadka - historia Józefa Piłsudskiego opowiedziana dla dzieci

# data[].attributes.attachment_link.description
Kids learn about United States and world history. Social studies of American history and ancient civilizations for students and teachers.

# data[].attributes.body
Historia

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jak ożywić znane postacie z historii Polski? Jest na to sposób. Aplikacja , która zamieni zdjęcie w trójwymiarową postać. Wystarczy przechwycić obraz,nagrać tekst, który wypowie nasz bohater i całość wyeksportować jako plik wideo.
Korzystałyśmy z niej wiele razy, tym razem uczniowie wykorzystali tę angażująca aplikację do ożywienia postaci związanych z kulturą polską na emigracji. I tak na lekcji historii przemówił do nas Adam Mickiewicz, Fryderyk Chopin i Juliusz Słowacki. Stworzone animacje chcieliśmy zaprezentować w jednym miejscu, stąd potrzeba skorzystania z takiego narzędzia, które nam to umożliwiło. Wybraliśmy aplikację , dzięki niej zwykła mapa zamieniła się w interaktywne płótno z odnośnikami do przygotowanych wcześniej animacji. Dzieci najszybciej uczą się przez działanie, dlatego takie lekcja jak ta sprawiają, że często nudne dla nich treści zamieniają się w fascynującą przygodę. Mając w klasie interaktywną tablice lub monitor grzechem byłoby nie skorzystać z takich rozwiązań.

Mapa - źródło: Krystian Chariza i zespół, Wielka Emigracja, licencja: CC BY-SA 3.0

# data[].attributes.attachment_link.description
Jak ożywić znane postacie z historii Polski? Jest na to sposób. Aplikacja , która zamieni zdjęcie w trójwymiarową postać. Wystarczy przechwycić obraz,nagrać tekst, który wypowie nasz bohater i całość wyeksportować jako plik wideo. Korzystałyśmy z niej wiele razy, tym razem uczniowie wykorzystali tę angażująca aplikację do ożywienia postaci związanych z kulturą polską na emigracji.

# data[].attributes.attachment_link.description
Dzieje i symbolika polskiego herbu państwowego Orzeł Biały

# data[].attributes.headline
Gotowe pomoce interaktywne i nie tylko....

# data[].attributes.subject
Gotowe pomoce interaktywne i nie tylko....

# data[].attributes.body
1. Zostań przedstawicielem rządu polskiego i prowadź negocjacje
http://www.osamotnieni.muzhp.pl/
2. Portal Instytutu Pamięci Narodowej (kalendarium, baza multimediów, jak chociażby filmy, audycje radiowe)
https://mojaniepodlegla.pl/

# data[].attributes.attachment_link.description
Portal Wiedza o społeczeństwie - WOS. WOS, czyli Wiedza o społeczeństwie to dziedzina, która pozwala zapoznać się z podstawowymi wiadomościami o funkcjonowaniu społeczeństwa, mechanizmach kształtujących świadomość społeczną.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przedstawiamy Ci aplikację, dzięki której doświadczysz wyjątkowej, innowacyjnej, prezentacji historycznej - wirtualnej, interaktywnej makiety gnieźnieńskiego grodu wczesnośredniowiecznego w technologii mobilnego 3D i Augmented Reality.

Po zainstalowaniu i uruchomieniu aplikacji zobaczysz na ekranie widok ze swojej kamery. Skieruj ją na plakat bądź ulotkę, aby zobaczyć więcej :)
zdobyła nagrodę główną trzeciej edycji Mobile Trends Awards 2013
w kategorii "Aplikacja mobilna - edukacja"
Makieta historyczna „W gnieźnieńskim grodzie 3Di rozszerzonej rzeczywistości" jest realizowana w ramach projektu: „JEST JESZCZE TYLE DO ODKRYCIA...Aplikacja edukacyjna Muzeum Początków Państwa Polskiego w technologii interaktywnej prezentacji 3D - Augmented Reality" dofinansowanego z programu „Patriotyzm Jutra" Muzeum Historii Polski

# data[].attributes.attachment_link.description
Przedstawiamy Ci aplikację, dzięki której doświadczysz wyjątkowej, innowacyjnej, prezentacji historycznej - wirtualnej, interaktywnej makiety gnieźnieńskiego grodu wczesnośredniowiecznego w technologii mobilnego 3D i Augmented Reality. Po zainstalowaniu i uruchomieniu aplikacji zobaczysz na ekranie widok ze swojej kamery.

# data[].attributes.headline
Wolfram|Alpha Examples: People & History

# data[].attributes.subject
Wolfram|Alpha Examples: People & History

# data[].attributes.attachment_link.title
Wolfram|Alpha Examples: People & History

# data[].attributes.attachment_link.description
Get data on people and history. Genealogy, names, salaries, political leaders, events, military conflicts, time periods, historical countries, historical numerals, money, inventions.

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=8rT7jMI27CA

# data[].attributes.body
Oś czasu
http://www.myhistro.com/story/polska-pod-panowaniem-dynastii-piastow/363495/0/0/0/1

# data[].attributes.body
Gdybyście chcieli poćwiczyć wieki, polecam aplikację (poproście o pomoc z zainstalowaniem rodziców).

# data[].attributes.body
https://video-cdn.gwo.pl/historia/Przyczyny_unii_polsko-litewskiej.mp4?token=ragCIS9ABeo3Nu2GMRxeTQ&date=1517413835

# data[].attributes.body
ćwiczenie interaktywne

# data[].attributes.attachment_link.description
Ułóż zdania w odpowiedniej kolejności, aby powstała krótka biografia Kazimierza Wielkiego.

# data[].attributes.body
obraz Marcella Bacciarellego

# data[].attributes.body
film

# data[].attributes.body
ćwiczenie interaktywne

# data[].attributes.attachment_link.description
Ułóż zdania z rozsypanki i napisz je w zeszycie.

# data[].attributes.body
prezentacja

# data[].attributes.headline
Historia - edu4u.tvp.pl - Telewizja Polska S.A.

# data[].attributes.subject
Historia - edu4u.tvp.pl - Telewizja Polska S.A.

# data[].attributes.attachment_link.title
Historia - edu4u.tvp.pl - Telewizja Polska S.A.

# data[].attributes.attachment_link.title
Pamiętnik z Powstania Warszawskiego Lektor PL

# data[].attributes.attachment_link.description
Zestawy zadań przygotowane przez Instytut Badań Edukacyjnych z języka polskiego, historii, matematyki, biologii, chemii, fizyki i geografii, które mogą być przydatne na zajęciach z tych przedmiotów. Gdzie to konieczne, dodajemy do zadań omówienia.

# data[].attributes.headline
Półksiężyc, orzeł, lew i smok. Uwagi o godłach napieczętnych Piastów - Portal historyczny Histmag.org - historia dla każdego

# data[].attributes.subject
Półksiężyc, orzeł, lew i smok. Uwagi o godłach napieczętnych Piastów - Portal historyczny Histmag.org - historia dla każdego

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Półksiężyc: sarmacki czy papieski?

Pieczęć Henryka I Brodatego, 1203-1238. Pierwszą pieczęcią, na której widnieje godło władcy piastowskiego jest pieczęć Henryka I Brodatego z lat 1203/1234, widnieje na niej postać księcia z tarczą romańską, pośrodku której widnieje półksiężyc rogami zwrócony ku górze, nad prawym rogiem którego widnieje krzyż równoramienny. Pochodzenie tego godła budzi wiele wątpliwości. Franciszek Piekosiński uważa, że ma ono swe korzenie w znakach runicznych. Do tej hipotezy należy podejść bardzo ostrożnie, zaznaczając, że F. Piekosiński uważa, że cała polska heraldyka czerpie ze znaków runicznych. Hipotezę F. Piekosińskiego odrzuca Sylwiusz Mikucki. Podobną teorię do F. Piekosińskiego o pochodzeniu polskich herbów stawia Norman Davies. Uważa on, że polskie herby były wzorowane na sarmackich tamgach, pisze m.in.: „(tamgi) są uderzająco podobne do znaków, które w nieco późniejszym okresie pojawiły się w niepowtarzalnym systemie heraldycznym używanym w Polsce". Małgorzata Kaganiec, powołując się na opinie S. Mikuckiego uważa, że znak ten jest obcy heraldyce zachodnioeuropejskiej, a „ jego genezy należy szukać raczej w kręgu kultury polskiej". Nam najbardziej wiarygodna wydaje się teza Heleny Polaczkówny, która uważa, że znak ten został zaczerpnięty przez Henryka Brodatego od dyplomacji papieskiej lub hiszpańskiej. Przeciw tezie M. Kaganiec i S. Mikuckiego, przemawia fakt, że symbol półksiężyca bynajmniej nie był obcy kulturze zachodnioeuropejskiej. Ryszard I Lwie Serce (1189-1199) używał emblematu przedstawiającego półksiężyc rogami zwrócony ku górze z umieszczoną na nim sześcioramienną gwiazdą.

Złoty księżyc na srebrnej tarczy był herbem niemieckiej rodziny von Trier, a w 1324 r. został nadany herb Monstern, w którym widzimy półksiężyc zwrócony rogami ku górze a nad nim gwiazdę. Pierwszym nosicielem herbu Monstern, który był modyfikacją herbu von Trier, był Nicolaus von Cassabude. Jerzy Piechowski pisze więcej o symbolice półksiężyca, który w postaci pierwiastka żeńskiego stanowił siłę opiekuńczą, ale nieobliczalną i groźną, mógł być również związany z męską siłą, der Mand, u Germanów. U chrześcijan, szczególnie w obrazach przedstawiających ukrzyżowanie, księżyc symbolizował ludzką naturę Chrystusa, podczas gdy słońce było symbolem Jego boskiej natury.

Orzeł śląski a lew kujawski

Pieczęć piesza Henryka II Pobożnego. Orzeł po raz pierwszy jako godło książęce pojawia się na pieczęci konnej Kazimierza opolsko-raciborskiego w 1222 r., w 1224 orzeł pojawia się na pieczęci Leszka Białego i pieczęci pieszej Henryka II Pobożnego, który połączył orła z godłem ojcowskim kładąc półksiężyc z krzyżem (godło z pieczęci Henryka I Brodatego) na piersiach orła, tworząc w ten sposób charakterystyczny dla Piastów śląskich herb: orzeł z przepaską księżycową na piersiach. W 1231 r. orzeł znajduje się na pieczęci Władysława Odonica i na pieczęci konnej Kazimierza I Kujawskiego, w latach 1252-58 widnieje on na pieczęciach Bolesława Pobożnego. Godło to najpóźniej pojawia się na pieczęciach książąt mazowieckich, bo dopiero po 1271 r.

Zenon Piech powołując się na Henryka Andrulewicza, tłumaczy szybką percepcje orła wśród Piastów: (...) symboliką orła prezentującą od czasów antycznych zespół wysokich wartości związanych z pojęciem władzy, wspomaganą przez tradycję, Marian Haisig zaś tą percepcje tłumaczy: niewątpliwie zjawiskiem natury genealogicznej i przemawia za tym, że heraldyka książąt dzielnicowych w okresie rozdrobnienia feudalnego wyrosła ze wspólnego pnia rodzimej heraldyki polskiej. My skłaniamy się ku koncepcji H. Andrulewicza, z którą zgadza się również Z. Piech pisząc: Wysoki walor symboliczny orła, ściśle związany z pojęciem władzy, był charakterystyczny zarówno dla kultury kręgu łacińskiego, jak i bizantyjskiego.

W XIII w. pojawia się kolejne godło Piastów, jest nim połulew-połuorzeł. Pierwszym władcą, który użył połulwa-połuorła jako swego herbu osobistego był książę kujawski Ziemomysł, na pieczęci powstałej przed 1268 r., zaś Leszek Czarny użył tego godła na pieczęci, która znajdowała się przy dokumencie z 1281 r. Genezę tego godła możemy wiązać z politycznymi aspiracjami książąt kujawskich, którzy tym godłem starali się podkreślić dominującą rolę wśród Piastów.

Pieczęć Bolesława Pobożnego według odrysu Kazimierza Stronczyńskiego.

Ziemomysł używał także pieczęci, na której w herbie widniał lew. Lwa jako godła używali także Henryk I Głogowski, na pieczęci przy dokumencie z 1303 r., Leszek Ziemomysłowic ks. kujawski i pomorski, na pieczęci przy dokumencie z 1296 r., pieczęć ta jest kopią pieczęci Mszczuja II ks. Pomorskiego. W latach 1252-57 pieczęci z wyobrażeniem lwa jako godła używa Przemysł I. Lew w symbolice religijnej mógł symbolizować zarówno Chrystusa jak i szatana, tak, więc miał on przeciwstawne znaczenia. W sztuce świeckiej, która była inspirowana kulturą rycerską, lew jako król zwierząt symbolizował treści jednoznacznie pozytywne, siłę, odwagę królewski majestat, stąd tak częste jego występowanie w heraldyce królewskiej i książęcej. Na Mazowszu książęta nie używają ani symbolu lwa ani orła. Orzeł pojawia się tam dopiero na pieczęci Konrada II Czerskiego datowanej na 1271 r.

Połulew-połuorzeł na pieczęci Leszka Czarnego.

Pojawienie się symbolu orła po raz pierwszy na ziemiach polskich wywołuje pewne kontrowersje. Tomasz Panfil uważa, że z symbolem orła mamy odczynienia na „denarze Chrobrego", taką tezę kategorycznie odrzuca Stanisław Suchodolski.

Krzyż i szachownice

Konrad I Mazowiecki na swej pieczęci powstałej w związku z krucjatą przeciw Prusom w 1223 r. używa ukośnego krzyża umieszczonego na proporcu, podobnie czyni Bolesław Wstydliwy (pieczęć konna z 1234 r.). Według Stefana Kuczyńskiego są to znaki przedheraldyczne i nie przypisuje im większego znaczenia uważając, że zostały wprowadzone tylko dla wypełnienia przestrzeni proporca. Nie zgadzamy się z tą koncepcją, krzyż był, bowiem uważany za figurę zaszczytną tak, więc mógł być używany przez Konrada I jako godło herbowe, tym bardziej, że w sposób oczywisty nawiązywał do Konrada jako do krzyżowca. Ponadto krzyż podobnie jak półksiężyc Henryka Brodatego był prostym znakiem, co go predysponowało do roli znaku bojowo-rozpoznawczego umieszczanego na chorągwiach. W I poł. XIV w. pojawiają się dwa nowe herby, szachownica w herbie książąt śląskich i smok w herbie książąt czerskich. Szachownica pojawia się najpierw jako klejnot Piastów śląskich na pieczęci pieszej z lat 1310-1311. M. Kaganiec genezę tego herbu widzi w działalności politycznej księcia Bolesława III „dążącego do opanowania sąsiadującej ze Śląskiem Opawy, a w dalszej perspektywie Moraw, których herbem był szachowy orzeł". W herbie książąt legnickich szachownica została przeniesiona do czteropolowego herbu Wacława I z 1334 r., gdzie zajmowała pole pierwsze i czwarte, zaś drugie i trzecie zajmował orzeł z przepaską księżycową na piersiach. W roku 1343 szachownica została przesunięta na pola drugie i trzecie oddając miejsce dla orła z przepaską.

XIX-wieczny odrys pieczęci konnej Konrada I Mazowieckiego z krzyżem na proporcu.

Smok czerski

Smok jako godło pojawia się na pieczęciach Trojdena I, Siemowita III, Kazimierza I, stając się następnie herbem terytorialnym dzielnicy czerskiej. W tym wypadku musiała nastąpić percepcja pozytywnych wartości związanych z symboliką smoka. Ryszard Kiersnowski zauważa, że począwszy od XIII w. rola smoka jako symbolu ulega zmianie: smok poczynając od schyłku XII w. Zaczął ulegać swoistej rehabilitacji, przejmując czy to dzięki procesowi jego heraldyzacji, czy też inną drogą rolę symbolu pozytywnego.

Pozostałość średniowiecznej tradycji księstwa czerskiego. Smok na dzisiejszym herbie powiatu warszawskiego zachodniego. Z. Piech uważa, że ma to związek z przyjęciem smoka jako plastycznego obrazu dobrego wojownika, powołuje się przy tym na Galla Anonima, który określenia draco używa w stosunku do władcy. Smok jednak był symbolem kojarzonym w kulturze religijnej w Polsce z cechami jednoznacznie negatywnymi, w łacinie średniowiecznej draco to synonim szatana, szczególnie silnie wpisany w kulturę dzięki opisom biblijnym. Smok był związany z żywiołem ziemi i wody. Na dalekim wschodzie smok jest utożsamiany z siłami dobra, w Birmie wyobraża on stwórcę, z którego ust wylewają się wody pierwotne, w Egipcie łączony był z symbolem mądrości.

Ludzie średniowieczni rozróżniali kilka gatunków smoków, najmniejszym była amphitera (przypominał węża ze skrzydłami), również worm przypominał węża, nie posiadał bowiem ani nóg ani skrzydeł, jednak miał on gigantyczne rozmiary. Worm w języku niemieckim był nazywany wurm a w słowiańskim żmij. Amphisbena posiadała dwie głowy na końcach wężowatego ciała. Wyvern był to uskrzydlony i dwunogi smok o długim i wijącym się ogonie. Jednak najpopularniejszym na zachodzie smokiem był smok z czterema nogami i parą skrzydeł, który ział płomieniami.

Smok jako symbol pozytywnych wartości w Europie Zachodniej funkcjonował na Wyspach Brytyjskich, gdzie według legend widniał na proporcach bojowych Brytów i Sasów, sam król Artur był nazywany najwyższym smokiem, zaś wyvern staje się symbolem władcy. Należy przyjąć, że wraz z upowszechnieniem się legend arturiańskich książęta czerscy przyjęli smoka jako symbol władcy. Tak więc smok w herbie książąt czeskich jest śladem recepcji legend arturiańskich. Warto zauważyć, że smok na pieczęci Trojdena to wyvern, Tomasz Panfil pojawienie się wyverna w heraldyce, numizmatyce i sfragistyce polskiej tłumaczy zastępowaniem wizerunku rodzimego smoka (o czterech łapach) recepcją wzorców anglosaskich. T. Panfil pisze: Pojawia się oczywiście pytanie, czy wpływy anglosaskich i francuskich opowieści arturiańskich były wystarczająco silne, by wyobrażenia dwunogiego skrzydlatego wyverna zaczęły być stosowane i odczytywane jako znak władcy. Wydaje się, że można odpowiedzieć twierdząco.

Należy przyjąć, że recepcja legend arturiańskich na ziemiach polskich nastąpiła w takim stopniu, że smok także w herbie książąt czerskich jednoznacznie przywodzi na myśl smoka- Artura, a nie smoka-szatana czy germańskiego smoka ze świata podziemi lub słowiańskiego smoka zagrażającego słońcu. Bowiem każdy symbol funkcjonuje i jest odbierany w kontekście kulturowym: skoro w średniowiecznej kulturze chrześcijańskiej smok był symbolem szatana a nawet jego synonimem, to musi istnieć inny, równie silny kontekst kulturowy, w którym smok jest symbolem pozytywnym. Wydaje się, więc uzasadnionym przyjęcie, że mamy tu do czynienia z odczytywaniem symbolu smoka (wyverna) w herbie Piastów czerskich w kontekście legend arturiańskich.

Okres rozbicia dzielnicowego charakteryzuje się duża zmiennością godeł. W XIII w. na tarczach herbowych książąt Wielkopolskich pojawiają się trzy lilie i wspięty lew, smok; na Kujawach i Mazowszu lew jest przedstawiany w potyczce z księciem. Widzimy, więc, że dwa przedstawienia spośród herbów Piastów mogą mieć dwojakie znaczenie: Lew i Smok.
Lew, będący godłem jest także przeciwnikiem księcia, podobnie smok. Pierwsza pieczęć ukazująca walkę księcia ze smokiem należy do Przemysła I, na dokumencie z 1247 r. Smok, jako symbol wartości pozytywnych został zaakceptowany w Polsce tylko przez książąt czerskich.

Smok książąt czerskich nie jest jedynym przykładem recepcji legend arturiańskich w polskiej sfragistyce. Ślady recepcji legend arturiańskich znajdziemy także na pieczęciach Przemysła I.

Lew

Inaczej wygląda sprawa z Lwem, który obok Orła jest najczęściej występującym godłem wśród herbów Piastów. W związku z tym Z. Piech postawił hipotezę, że lew nawet jako przeciwnik księcia symbolizował cechy pozytywne: siłę, odwagę, królewski majestat, był on groźnym a zarazem godnym przeciwnikiem, podczas gdy smok jako przeciwnik reprezentuje tylko cechy demoniczne, a pokonany (lew) przekazuje zwycięskiemu władcy wartości, których był reprezentantem. Taka interpretacja może budzić pewne wątpliwości. Możemy przyjąć, że pokonany lew przekazywał władcy pozytywne wartości, których był reprezentantem, ale jeżeli w scenie walki symbolizował on tylko pozytywne wartości, to książę stawał się tym, który walczy po złej stronie lub bez powodu. Szlachetny rycerz nie może walczyć z innym równie szlachetnym rycerzem bez powodu, chyba że faktycznie mamy tutaj do czynienia z walką turniejową. Jednak ta teza Z. Piecha jakoby taką walkę należało porównywać do turnieju rycerskiego może budzić pewne wątpliwości, gdyż turnieje takie nie kończyły się śmiercią przeciwnika, a przynajmniej nie była ona celem walki. Tymczasem na pieczęciach książę zabija lwa, co wyraźnie widać na pieczęciach Kazimierza Konradowica, czy Ziemomysła, gdzie lew jest przebijany mieczem księcia.

Kazimierz Konradowic zabija lwa. Odrys pieczęci zamieszczony w pracy Kazimierza Stronczyńskiego, Pomniki książęce Piastów lenników dawnej Polski w pieczęciach, budowlach, grobowcach i innych starożytnościach, zebrane i objaśnione (1888).

Być może właściwsza interpretacja tego przedstawienia musi zakładać, że lew, który jest przeciwnikiem księcia reprezentuje również (ale nie tylko) cechy demoniczne, przy czym uważamy za słuszną tezę, że książę-zwycięzca przejmuje pozytywne cechy, których uosobieniem był lew. Lew, podobnie jak smok utożsamia cechy pozytywne, jeżeli występuje na tarczy, zaś jako przeciwnik jest związany z cechami negatywnymi. Może jednak nie byłoby błędem przyjąć, że znaczenie symboliczne smoka i lwa jest uzależnione od kontekstu, w jakim funkcjonuje dany symbol. Jeżeli przyjmiemy, że lew nie był reprezentantem żadnych wartości, ani pozytywnych ani negatywnych, a jedynie pewnych cech, to istotnie może on być reprezentantem tylko pozytywnych cech. Mamy wówczas do czynienia z lwem jako uosobieniem pozytywnych cech, a nie wartości, które odnoszą się do sfery moralnej.

Konwencja pieczęci piastowskich

Przyjrzyjmy się teraz konwencji pieczęci piastowskich w XIII w. W przedstawieniach napieczętnych książę był przedstawiany jako rycerz, był on ukazywany w zbroi, z insygniami władzy, które pełniły równocześnie funkcje bojowe: miecz, włócznia, proporzec. Warto zaznaczyć, że w XIII w. generalnej zmianie podlega podstawowy element w strukturze obrazów napieczętnych: postać księcia ujmowana poprzednio konno na Kujawach, w Wielkopolsce, w Małopolsce i na Mazowszu przechodzi w ujęcie piesze, a wszystko to dzieje się w zawężonym niebywale okresie lat 1250/52, na Mazowszu nie później niż w 1254 r. Stylizacja pieczęci konnych wyraźnie nawiązuje do sceny walki, szczególnie czytelnie reprezentowano w tych wypadkach gotowość bojową władcy. Pieszy wizerunek księcia przemawia za postawą defensywną, mogło to być wówczas symbolicznie związane z gotowością odparcia każdego ataku wroga. Działania ofensywne prowadzono zwykle z konia, za defensywnym znaczeniem pieczęci pieszych przemawia także umieszczanie na tych pieczęciach motywów architektonicznych, co nasuwa na myśl obronę miasta lub zamku. Pieczęć piesza pojawia się po raz pierwszy na Śląsku, już wspominana pieczęć Henryka Brodatego należy do tej grupy. Jednak pieczęcie te prezentują inny typ pieczęci, mają bowiem charakter statyczny, szczególnie od czasów Bolesława Rogatki i jego pieczęci z 1242 r. pozostałe pieczęcie książąt legnickich, wrocławskich, głogowskich i świdnickich ukazują nieruchomą postać rycerza.

Godło. Orzeł biały

Pieczęć majestatyczna Przemysła II, 1295-1296. W XIII w. pojawia się godło państwa polskiego, jest nim srebrny orzeł ukoronowany. Funkcjonuje on od tamtej pory obok herbów osobistych królów. Wydaje się słuszne twierdzenie, że królestwo Przemysła II miało pod względem ideowym charakter ogólnopolski, choć faktycznie obejmowało tereny Wielkopolski i Pomorza. Pierwszym, który używa białego orła ukoronowanego jako godła państwowego jest, więc Przemysł II, który użył tego symbolu na rewersie pieczęci majestatycznej z 1295 r.

Ukoronowany Orzeł z całą pewnością funkcjonuje jako herb państwa Przemysła II, zachowały się jednak zaledwie trzy odciski królewskiej pieczęci tego władcy. Po śmierci Przemysła II i przejęciu korony przez Przemyślidów, biały orzeł nadal funkcjonuje jako godło państwa polskiego, na pieczęciach Wacławów. Osobistym herbem Przemyślidów jest bowiem wspięty lew.

Pieczęć majestatyczna Wacława II, 1292. Wacław II używał herbu z orłem, od kiedy zaczął rościć sobie prawa do tronu polskiego. Należy więc przyjąć, że Przemysł II jako pierwszy zaczął używać pieczęci majestatycznej z godłem państwowym. Ukoronowanego orła znajdziemy także na nagrobku Henryka IV Prawego z lat 20. XIV w.: władcy, który również miał aspiracje królewskie. Henryk IV zmarł w 1290 r., a zachowany nagrobek został wykonany trzydzieści lat później, ale można przyjąć hipotezę, że taki sam herb znajdował się na nagrobku z lat 90. XIII w.

Orzeł bez korony widnieje na a pieczęciach książąt mazowieckich: Konrada II Czerskiego datowanej na 1271 r., Janusza I z 1379 roku, pieczęci herbowej sygnetowej księcia Siemowita V z 1425 r., pieczęci pieszej większej Bolesława IV (przy dyplomie synów księcia: Konrada, Bolesława, Kazimierza i Janusza) z 1461 roku, pieczęci średniej Bolesława V z 1478 roku. Na pieczęci średniej Janusza III z 1525 widnieje już orzeł w mitrze.

Srebrny ukoronowany orzeł pojawia się także w polskim herbie rycerskim, Amadej (Amadejowa), w polu czerwonym orzeł srebrny ukoronowany, bez ogona, z pierścieniem złotym w dziobie.

Pieczęć średnia Bolesława V z 1478 roku.

Pieczęć Wacława II jako dziedzica Czeskiego.

Pieczęć majestatyczna Wacława II z 1292.

Następni władcy Polski używają zarówno herbu osobistego jak i herbu państwowego. Łokietek używa jako herbu osobistego połulwa-połuorła, herbu książąt kujawskich. Jego syn Kazimierz Wielki używa pieczęci z inicjałem „K", nad którym znajduje się korona, ten herb przejdzie do heraldyki miejskiej (np. Kazimierz k. Krakowa).

Pieczęć kujawska Władysława I Łokietka.

Pieczęć majestatyczna Kazimierza III Wielkiego 1333-1370.

Można, więc zauważyć dużą różnorodność godeł napieczętnych władców z dynastii piastowskiej. Herby książąt Piastowskich pełnią różnoraką funkcje, począwszy od znaków rozpoznawczych i bojowych a na wymowie ideologicznej skończywszy. Za pomocą znaków napieczętnych książęta wyrażali także swój program polityczny. Opracowanie wymowy ideologicznej znaków heraldycznych Piastów wymaga dalszych badań. W tych badaniach należy uwzględnić tezę, że książęta mogą wyrażać swój program polityczny również zmieniając własne godła napieczętne.

Aneks

Aneks zawierający poniższe tabele znajduje się w pliku pdf (ściągnij):

Symbolika pieczęci książęcych od 1222,

Symbolika pieczęci książęcych w połowie XIII w.

Zobacz też

1. Smok i miecz w heraldyce Piastów a Król Artur. Ślady recepcji legend arturiańskich na ziemiach polskich

2. Soli Deo. Treści ideowe na pastorale kardynała Stefana Wyszyńskiego

Bibliografia

1. J. Banaszkiewicz, Polskie dzieje bajeczne mistrza Wincentego Kadłubka, Wrocław 1998.

2. N. Davies, Europa, Kraków 2000.

3. Cz. Deptała, Archanioł i smok, Lublin 2003.

4. M. Dogaru, Sigilile. Marturii ale trecutului istoric. Album sigilografic, Bucuresti 1976.

5. P. Dudziński, Alfabet heraldyczny, Warszawa 1997.

6. W. Górczyk, Smok i miecz w heraldyce Piastów a Król Artur. Ślady recepcji legend arturiańskich na ziemiach polskich,, „Histmag.org", 22 stycznia 2009.

7. R. Gródecki, Przyczynek do sprawy pochodzenia orła polskiego, „Wiadomości Numizmatyczno-Archeologiczne", t. XIV, 1931-1932.

8. M. Haisig, Herby dynastyczne Piastów i początki godła państwowego Polski, w: Piastowie w dziejach Polski, red. R. Heck, Wrocław 1975.

9. K. Jasiński, Rodowód Piastów Śląskich, t. I, Wrocław 1975.

10. A. Jaworska, Orzeł Biały - herb państwa polskiego, Warszawa 2002.

11. M. Kaganiec, Heraldyka Piastów śląskich 1146-1707, Katowice 1992.

12. A. Jaworska, Konotacje herbu Orzeł Biały w sfragistyce monarchów z dynastii Piastów i Jagiellonów (1295-1527), w: Pieczęć w Polsce średniowiecznej i nowożytnej, red. P. Dymmel, Lublin 1998.

13. R. Kiersnowski, Moneta w kulturze wieków średnich, Warszawa 1988.

14. S. K. Kuczyński, Pieczęcie książąt mazowieckich, Warszawa 1978.

15. A. Kulikowski, Wielki herbarz rodów polskich, Warszawa 2005.

16. Lexikon der christlichen Ikonographie, wyd. E Krischbaum, t. 1-8 , Rom-Wien 1968-1976.

17. Z. Michniewicz, O wyobrażeniu smoka na pieczęciach, monetach i w heraldyce Piastów, „Wiadomości Numizmatyczne", IV 1960.

18. Z. Michniewicz, Węzłowe problemy symboliki w sfragistyce i heraldyce Piastów, „Wiadomości Numizmatyczne", R. XIV, 1970, z. 2.

19. S. Mikucki, Heraldyka Piastów śląskich do schyłku XIV w., w: Historia Śląska od najdawniejszych czasów do r. 1400 , t. 3.

20. T. Panfil, Lingua Symbolica. O pochodzeniu i znaczeniu najstarszych symboli heraldycznych w Polsce, Lublin 2002.

21. T. Panfil, Orzeł na denarze Bolesława Chrobrego. Pochodzenie i znaczenie symbolu, „Biuletyn Numizmatyczny", nr 4 (316), 1999.

22. T. Panfil, Polski zwierzyniec numizmatyczny - Smok, w: „Biuletyn Numizmatyczny" 2 (322), 2001.

23. Z. Piech, Ikonografia pieczęci Piastów, Kraków 1993.

24. Z. Piech, Uwagi o genezie i symbolice herbu książąt kujawskich, „Studia historyczne", r. 30/1987, z. 2.

25. J. Piechowski, Herby, magia i mity, Warszawa 1997.

26. F. Piekosiński, Heraldyka polska wieków średnich, Kraków 1889.

27. H. Polaczkówna, Geneza orła piastowskiego, Poznań, 1930.

28. H. Polaczkówna, Roty przywileju Henryka Brodatego dla Trzebnicy z r. 1208, w: Księga pamiątkowa ku czci prof. Władysława Abrahama, Lwów 1930.

29. J. Prieur, Symbole świata, Warszawa 1997.

30. S. Suchodolski, Czy orzeł polski ma już tysiąc lat? (Uwagi o zwierzyńcu numizmatycznym Tomasza Panfila), „Biuletyn Numizmatyczny", nr 1 (321), 2001.

31. J. Witkowski, Szlachetna a wielce żałosna opowieść o Panu Lancelocie z Jeziora. Dekoracja malarska wielkiej sali wieży mieszkalnej w Siedlęcinie, Wrocław 2001.

32. Por. J. Wyrozumski, Dzieje Polski piastowskiej (VIII w. - 1370), Kraków 1999

33. A. Znamierowski, Stworzony do chwały, Warszawa 1995.

Przypisy
Zredagował: Kamil Janicki

# data[].attributes.attachment_link.title
Półksiężyc, orzeł, lew i smok. Uwagi o godłach napieczętnych Piastów - Histmag.org

# data[].attributes.attachment_link.description
Pieczęć Henryka I Brodatego, 1203-1238. Pierwszą pieczęcią, na której widnieje godło władcy piastowskiego jest pieczęć Henryka I Brodatego z lat 1203/1234, widnieje na niej postać księcia z tarczą romańską, pośrodku której widnieje półksiężyc rogami zwrócony ku górze, nad prawym rogiem którego widnieje krzyż równoramienny. Pochodzenie tego godła budzi wiele wątpliwości.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Powszechne w całej Europie były gonitwy do pierścienia. Uczestniczyli w nich zarówno młodzi rycerze jak i wielcy dostojnicy, którzy nie ryzykując zdrowiem i życiem, mogli zaprezentować w całej okazałości kosztowne szaty czy pięknego bojowego rumaka. W zawodach tych oceniano nie tylko celne oko ale i pewną rękę.
Branie jeńców podczas turniejowych walk odbywało się w dwojaki sposób. Albo przeciwnik dobrowolnie uznawał się za pokonanego i dobrowolnie oddawał swój miecz zwycięscy , albo musiał zostać powalony na ziemię, obezwładniony i siłą doprowadzony do strefy bezpieczeństwa. Druga metoda była trudniejsza i bardziej brutalna. Spotyka się ją głównie w walkach na śmierć i życie tj. w pojedynkach toczonych dłużej niż do pierwszej krwi lub wyrzucenia z siodła.
Chciałbym teraz napisać słów kilka o tym kto mógł brać udział w turniejach rycerskich. Odpowiedz na to pytanie wydaje się prosta, ale czy jest tak na pewno? Teoretycznie gdy syn rycerza ukończył 21 lat mógł otrzymać pas od miecza i zostawał pasowany na rycerza. Od tamtego momentu mógł brać oficjalny udział w bitwach, ale jego uczestnictwo w turniejach było obwarowane dodatkowymi zastrzeżeniami.
W początkowej fazie ewolucji form turniejów kwalifikacja była prosta. Kandydat musiał posiadać konia, oręż, i wywodzić się ze stanu rycerskiego. Natomiast już w XV w. wyeliminowano tych, którzy nie mogli potwierdzić szlachectwa po mieczu po kądzieli do czwartego, a w Polsce do trzeciego pokolenia.
Opisując przebieg turniejów rycerskich nie można nie wspomnieć o sędziach i heroldach, którzy odgrywali w oprawie turniejów bardzo ważną rolę. Sędziowie wybierani byli spośród grona nie biorących udziału w walce rycerzy i giermków królewskich, książąt, organizatorów turniejów i heroldów. Wśród sędziów nie mogło zabraknąć kobiet - władczyń i dam dworu. Sędziowie liczyli zdobyte przez zawodników punkty i oceniali ich zręczność. Przed walką sprawdzali oręż zawodników, sygnowali go swoimi herbami lub określonymi znakami by uniknąć ewentualnej nieuczciwej podmiany np.: tępego miecza na ostry.
Heroldowie byli ważni w rytuale turniejowym z kilku powodów. Herold miał obowiązek powiadomić przyszłych uczestników o tym, że turniej ma się odbyć w danym dniu. Natomiast podczas samego turnieju to on właśnie wzywał wszystkich chętnych do walki z danym rycerzem.
Wręczanie nagród zwycięzcom też miało skomplikowany charakter. Rycerz, który wygrał turniej w towarzystwie króla herbowego, heroldów i persewantów wybierał jedną z dam dworu i dwie towarzyszące jej panny i prowadził je do specjalnie przygotowanej komnaty, gdzie król ogłaszał nazwisko zwycięscy, który odbierał nagrodę i całował damy dworu. Później następował bal, na którym pierwszą parę stanowili uhonorowany rycerz i nagradzająca go dama.

# data[].attributes.attachment_link.description
Powszechne w całej Europie były gonitwy do pierścienia. Uczestniczyli w nich zarówno młodzi rycerze jak i wielcy dostojnicy, którzy nie ryzykując zdrowiem i życiem, mogli zaprezentować w całej okazałości kosztowne szaty czy pięknego bojowego rumaka. W zawodach tych oceniano nie tylko celne oko ale i pewną rękę.Branie jeńców podczas turniejowych walk odbywało się w dwojaki sposób.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jedną z ważniejszych pozycji w zachowanych do dziś rachunkach królewskich były wydatki na odzież i tkaniny. Z tych spisów dowiadujemy się, cóż takiego władcy lubili przywdziewać, jakie preferowali materiały i kolory. Okazuje się, że członków dynastii Jagiellonów można podzielić na kilka modowych typów.

Monochromatyczna elegancja bez zbytniej rozrzutności?

Tak należałoby chyba określić styl dzikiego (podobno) Litwina, który zasiadł na tronie Polski w 1386 roku. Archiwalia zaświadczają, że Jagiełło wcale nie chadzał w niedźwiedzich skórach przewiązanych rzemieniem. Ogółem pod kątem ubioru daleko mu było do dzikusa. Od święta król nosił stroje na modłę francuską, włoska, ale też ruską i litewską. Wykonywano je zawsze z drogich materiałów (najlepszej jakości sukna, jedwabiu, aksamitu i atłasu), najczęściej w szarościach i czerni, rzadko bieli.

Na co dzień Jagiełło ubierał się w długie i krótkie tuniki, szyte z materiałów barwionych na szaro lub na czarno. Zimą podobnie, z tym że ubrania przeznaczone na tę porę roku podbijano mu futrem np. z brzuszków popielic lub kunim. Władcy uszyto ponadto po dwa stroje przeznaczone do jazdy konnej i łowów, złożone z krótkiego kaftana spodniego i płaszcza, wszystkie w odcieniach szarości, oraz komplet odzieży z czarnego sukna.

Oprócz odzieży wierzchniej nieodzownym elementem garderoby były królewskie dodatki. Na początek nakrycia głowy. Najczęściej Jagiełło chadzał w szarym lub czarnym berecie, a latem w słomkowym kapeluszu podszywanym taftą. W królewskich rachunkach występują także mitry, czyli czapki futrzane. Wszak nie przystoi, by koronowana głowa otulona ciepłą szubą (płaszcz podbity futrem) zmarzła w uszy.

Dla króla wykonywano dwa rodzaje rękawic − na lato i na zimę. Te przeznaczone na chłodne dni podszywano futerkiem. Latem Jego Wysokość nosił rękawice jedwabne. Sam jedwab wydawał się zapewne nie dość drogi i dostojny, więc wyszywano go dodatkowo perłami. Do tego wszystkiego dochodziły jeszcze buty. Przecież majestat boso nie chadza! Jagiełło nosił kilka rodzajów obuwia: trzewiki z wydłużonymi noskami, buty z kolorowej skórki ze sprzączkami, ocieplane suknem buty z cholewami i... sandały.

Aż oko bieleje. Włoskie dekolty na polskim dworze

Moda na dworze Jagiellonów na przełomie XV i XVI wieku była raczej skromna. Wszystko stanęło na głowie wraz z przyjazdem pewnej włoskiej księżniczki... Bona Sforza przybyła do Polski w roku 1518 i zapoczątkowała prawdziwą rewolucję. Polskie damy pod każdą suknię inną niż hiszpańska zakładały dotąd delikatną koszulkę. Ta niepozorna bielizna wyszywana była w piękne wzory i przy kołnierzyku ozdabiana perełkami, bądź innymi klejnocikami. Coraz częściej też damy zaczynały nosić się z hiszpańska. Oznaczało to stonowane kolory i suknie pod samą szyję, zakończone w dodatku kryzą. Na tym tle przybycie Bony i jej włoskich dwórek musiało wywołać niekłamany szok.

Włoska moda była zdecydowanie bardziej odważna. Nie tylko nie przykrywała wstydliwie wszystkiego poniżej linii szczęki, ale wręcz pozwalała sobie na zuchwałe dekolty, które widać na portretach Włoszek z tamtego okresu. Cóż... ten „nieprzyzwoity" trend się przyjął, a dworzan płci męskiej zaczął rozpraszać już nie tylko śpiew trubadurów.

Przyszła małżonka króla Zygmunta przywiozła z Włoch przepiękną wyprawę, która zapierała dech w piersiach polskim dworzanom nienawykłym do aż takich luksusów. Choć w archiwach nie zachował się żaden spis rzeczy przywiezionych przez Bonę, różne źródła dostarczają nam dokładnych opisów jej strojów. Wiadomo, że jednym z najliczniejszych elementów wyprawy Sforzy była bielizna pościelowa. Jak wylicza Urszula Borkowska w książce „ Dynastia Jagiellonów w Polsce „, w sumie przywiozła ze sobą 115 koszul, w tym 12 koszul nocnych, 120 chusteczek do nosa, wszystko haftowane kolorowym jedwabiem.

Całkiem osobna sprawa to suknie królowej. Z Włoch przyjechało z nią około dwudziestu kapiących przepychem sukien z brokatów, aksamitów i złotogłowiu. Najlepsi italscy mistrzowie ozdabiali je złotymi blaszkami, klejnotami i ciężkimi, misternymi haftami. Do sukien dopasowano tuzin pięknych, haftowanych i zdobionych drogocennymi klejnotami czapeczek. Chociaż wszystkie suknie Bony robiły furorę, największe wrażenie wywarła na dworzanach ta, w której królowa brała ślub. Wykonano ją z błękitnego atłasu, wyszywając na niej złotymi nićmi symboliczne przesłanie. Otóż ta kreacja ozdobiona została wizerunkami uli, oznaczającymi pracowitość. Jak się okazało, Bona Sforza gromadziła później w Polsce majątek równie skrupulatnie co pszczoły miód...

Król strojniś, czy też może nowożytny fashionista?

Zygmunta Augusta z dzisiejszej perspektywy wielu nazwałoby mężczyzną metroseksualnym. Jednak jeśli zapytalibyśmy o zdanie współczesnych królowi, odpowiedzieliby bez wahania: bzdura! Królewskim obowiązkiem jest przecież wyglądać dostojnie i bogato. Ale Zygmunt August popadł chyba w skrajną przesadę.

Po pierwsze był nad wyraz rozrzutny. Garderoby mógł mu pozazdrościć niejeden renesansowy monarcha europejski. Król sobie nie żałował: chadzał w strojach węgierskich, włoskich, hiszpańskich, niemieckich szytych ze złotogłowiu, aksamitu, najprzedniejszego sukna, wszystkie podszywane sobolami, rysiami i czarnymi lisami. Przepych pełną gębą.

Królewskie stroje trzymał w swej pieczy podkomorzy. Spisywano je wszystkie w specjalnych rejestrach, z których jeden nosił tytuł: „Szaty Króla Jego Mości włoskie i niemieckie, podszyte i niepodszyte, każda zaś szata opisana z kabatem, ubraniem, koletem, szpadą, puginałem, pasem, kaletą, biretem, feretami i pontałami". Z samego tytułu jasno wynika, że królewskie ubiory i przedmioty poukładane były w pasujące do siebie komplety. Można zatem przypuszczać, że Zygmuntowi Augustowi z tak uporządkowaną garderobą nie zdarzały się „modowe wpadki".

Według obiegowej opinii ówczesnych, w młodości Zygmunt August nosił kolorowe, radosne stroje. Porzucić miał je już na zawsze z chwilą odejścia z tego świata ukochanej Barbary. Cóż, można ten frazes włożyć między bajki. Co prawda król rozkazał zakupić mnóstwo czarnych materii, którymi wyściełano i obijano jego komnaty, gdy odprowadzał zwłoki żony na Litwę, polecił uszycie dla dworzan i służby czarnych strojów, a także ofiarowywał czarną materię w mijanych kościołach, jednak, jak pokazują jego rachunki, preferował właśnie ten kolor jeszcze zanim poznał Radziwiłłównę. Od młodości Zygmunt August ponad 90% pieniędzy przeznaczał na stroje czarne lub szare. Dodatkową zaletą tych dwóch barw był fakt, że wyjątkowo twarzowo wyglądały w połączeniu ze złotymi łańcuchami i innymi klejnotami, które Jagiellon wprost uwielbiał.

Żeby wszystko ze sobą współgrało, król począł ubierać swoich dworzan i straż w jednakowe stroje. Najczęściej szyto je z tkanin w kolorze... czarnym. Nawet błaznom się nie upiekło. Czerwony strój, który kojarzymy ze Stańczykiem z obrazu Matejki, zastąpiony został oczywiście czarnym, uszytym w Wilnie.

Zygmunt August inspirował się modą praktycznie całej Europy. Krawcy szyli dla niego stroje włoskie, węgierskie, niemieckie i hiszpańskie, a legaci papiescy i posłowie podziwiali bogactwo wzorów. Król posiadał też mnóstwo drobnych dodatków, jak sakiewki, rękawice, berety, kapelusze, mitry i czapki futrzane, wszystko z najlepszych materiałów. Wymieniać można by w nieskończoność, wszak jeszcze bielizna pościelowa, jeszcze klejnoty, szaty wojskowe... aż tchu brakuje.

Źródło:

# data[].attributes.attachment_link.description
Bycie królem to strasznie nużące zajęcie! Trzeba być dostojnym, mądrym, sprawiedliwym. Oprócz tego tyle jest roboty z wojnami, zagranicznymi poselstwami, a w dodatku jeszcze królowa głowę zawraca. Do tego bale, koronacje i inne uroczystości, na których trzeba wyglądać doskonale. Wszak najjaśniejszy majestat nie może chadzać w podartych galotach!