# data[].attributes.body
1. Кіріспе

2. Адам дамуындағы іс-әрекеттің маңызы мен атқаратын қызметі

Танымдық қызмет

Әлеуметтік-коммуникативтік қызмет

Тәжірибелік (практикалық) қызмет

Өзін-өзі дамыту қызметі

3. Нәрестелік кезеңдегі биоырғақтық

Нәресте дамуының негізгі биоырғақтары (ұйқы-ояу, тамақтану, қозғалыс, физиологиялық ырғақтар)

Биоырғақтың қалыптасу ерекшеліктері

4. Нәрестелік кезеңдегі биоырғақтың бұзылуы

Ұйқы бұзылыстары

Тамақтану режимінің бұзылуы

Эмоциялық тұрақсыздық пен адаптация қиындығы

5. Іс-әрекет пен биоырғақтың өзара байланысы

6. Қорытынды

7. Пайдаланылған әдебиеттер

# data[].attributes.body
Адам дамуының әрбір кезеңінде іс-әрекеттің қандай қызмет атқаратынын талдау, оның тұлға қалыптасуы мен әлеуметтік ортаға бейімделудегі маңызын анықтау. Адам дамуында іс-әрекеттің қызметін талдап, нәрестелік кезеңдегі биоырғақтың қалыптасуы мен оның бұзылу себептерін сипаттау.

# data[].attributes.body
Іс-әрекет – адамның қоршаған ортамен қарым-қатынасын қамтамасыз ететін белсенді процесс. Ол адамның қажеттілігін қанағаттандыруға, қоршаған дүниені өзгертуге және өзін дамытуға бағытталады. Адам жеке тұлға ретінде іс-әрекет арқылы дамиды. Іс-әрекет баланың қоршаған ортамен қарым-қатынасын қалыптастырады, танымын дамытады және әлеуметтік бейімделуді қамтамасыз етеді.

Танымдық қызмет – нәресте сыртқы ортаны түйсік, сезім арқылы танып-біледі.

Әлеуметтік-коммуникативтік қызмет – алғашқы анасымен қарым-қатынас, эмоциялық байланыс орнату.

Практикалық қызмет – қимыл-қозғалыс, қарапайым қимылдар арқылы әлемді игеру.

Өзін-өзі дамыту қызметі – дыбыс шығару, қозғалыс тәжірибесі, эмоция білдіру арқылы жеке даралық дамиды.

# data[].attributes.headline
Нәрестелік кезеңдегі биоырғақтық

# data[].attributes.subject
Нәрестелік кезеңдегі биоырғақтық

# data[].attributes.body
Нәрестенің биологиялық ырғақтары (циркадтық ырғақтар) әлі тұрақсыз болады. Олар ортаның әсерінен біртіндеп қалыптасады.

Ұйқы-ояу ырғағы: алғашқы айларда нәресте тәулігіне 16–18 сағат ұйықтайды, бірақ қысқа мерзімдерге бөлінген.

Тамақтану ырғағы: алғашқы 6 айда әр 2–3 сағат сайын тамақтанады.

Қозғалыс биоырғақтары: рефлекстер мен бұлшық ет тонусы біртіндеп дамиды.

Физиологиялық ырғақтар: тыныс алу, жүрек соғысы біртіндеп тұрақтанады.

# data[].attributes.headline
Биоырғақтың бұзылуы

# data[].attributes.subject
Биоырғақтың бұзылуы

# data[].attributes.body
Биоырғақтың бұзылуы - десинхроноз. Десинхроноз – ағзаның ішкі биологиялық ырғақтарының сыртқы орта ырғақтарымен сәйкес келмеу жағдайы. Бұл құбылыс ұйқысыздық, тез шаршау, бас ауруы, ас қорыту бұзылыстары, көңіл-күйдің төмендеуі сияқты жағымсыз әсерлерге әкеледі. Десинхроноз көбіне түнгі жұмысқа, ауысымдық еңбекке, жиі уақыт белдеуін ауыстыруға байланысты пайда болады. Мысалы, ұшқыштар, дәрігерлер, өндірістегі түнгі ауысым қызметкерлері жиі десинхронозға ұшырайды.

Ұйқының бұзылуы – жиі оянып кету, күндіз-түнгі режимнің қалыптаспауы.

Тамақтану режимінің бұзылуы – ананың сүтінің жеткіліксіздігі, дұрыс емес тамақтандыру кестесі.

Эмоциялық тұрақсыздық – мазасыздық, жылауықтық, сыртқы тітіркендіргіштерге бейімделмеу.

Биологиялық сағаттың кеш қалыптасуы – жарық/қараңғылыққа бейімделудің кешеуілдеуі.

Бұл бұзылулар баланың жүйке жүйесінің дамуына, кейінгі оқу мен әлеуметтік бейімделуіне кері әсер етуі мүмкін.

# data[].attributes.headline
Іс-әрекет пен биоырғақтың байланысы

# data[].attributes.subject
Іс-әрекет пен биоырғақтың байланысы

# data[].attributes.body
Нәрестенің әрекеттері (қимыл, жылау, дыбыс шығару) оның ішкі ырғақтарының сыртқы көрінісі болып табылады.

Дұрыс ырғақтық қалыптасса, іс-әрекет те үйлесімді дамиды: бала тыныш ұйықтайды, уақытымен тамақтанады, белсенді қозғалады.

Ырғақ бұзылса, баланың іс-әрекеті де бұзылады: дамуы баяулайды, психоэмоциялық тұрақсыздық пайда болады.

# data[].attributes.body
Адам дамуының негізі – іс-әрекет. Ал нәрестелік кезеңде іс-әрекет биологиялық ырғақпен тығыз байланысты. Биоырғақтың дұрыс қалыптасуы баланың жүйке жүйесі мен психикалық дамуына, кейінгі оқу және әлеуметтік бейімделуіне ықпал етеді. Биоырғақ бұзылған жағдайда нәрестенің іс-әрекетінде және жалпы дамуында ақаулар туындауы мүмкін.

# data[].attributes.headline
Пайдаланылған әдебиеттер

# data[].attributes.subject
Пайдаланылған әдебиеттер

# data[].attributes.body
1. Құдиярова А.Қ. Даму психологиясы. – Алматы: Қазақ университеті, 2014. – 280 б.

2. Выготский Л.С. Психология развития человека. – М.: Смысл, 2005. – 460 с.

3. Немов Р.С. Психология. – М.: Владос, 2007. – 688 с.

4. Коломинский Я.Л., Панько Е.А. Возрастная психология. – Мн.: ТетраСистемс, 2006. – 352 с.

studme.org – Даму психологиясы бойынша материалдар

psylogy.kz – Қазақстандық психология порталы

academia.edu – Балалар дамуындағы биоырғақ зерттеулері