# data[].attributes.attachment_link.title
Paradise Papers: Secrets of the Global Elite

# data[].attributes.attachment_link.description
A global investigation that reveals the offshore activities of some of the world's most powerful people - including U.S Secretary Wilbur Ross and multinational companies.

# data[].attributes.body
“Nogironlar xayriyaga muhtoj emas, ularning huquqlarini ta’minlash kerak” - Dilmurod Yusupov bilan suhbat

# data[].attributes.attachment_link.title
“Nogironlar xayriyaga muhtoj emas, ularning huquqlarini ta’minlash kerak” - Dilmurod Yusupov bilan suhbat

# data[].attributes.attachment_link.description
“Nogironlik birinchi navbatda odamlarning xilma-xilligi va inson huquqlari masalasidir”, – deydi ekspert Dilmurod Yusupov. Uning so‘zlariga ko‘ra, buni faqat tibbiy yoki xayriya masalasi deb ko‘rmasdan, avvalo inklyuziv ta’lim, inklyuziv bandlik va nogironlarning siyosiy ishtiroki haqida gapirish lozim.

# data[].attributes.attachment_link.title
Как быть воспитанным человеком в Узбекистане?

# data[].attributes.attachment_link.description
Рассказывает школьный учебник «Воспитание. Секреты счастья и успеха»

# data[].attributes.headline
“Сифатли ё сифатсиз ОТМни бозор аниқлаши керак, давлат эмас” — профессор Азамат Акбаров билан суҳбатБитирувчилари етарлича иш тополмаган нодавлат ОТМлар ёпилиши ҳақидаги баёнот ва талабаларни одобига қараб тоифаларга ажратиш топшириғи олий таълимдаги муаммолар ечилмасдан, яна хаспўшланиши тўғрисидаги хавотирларни кучайтирди. Kun.uz мухбири бу борада таълим бўйича эксперт Азамат Акбаров билан суҳбатлашди.📹 ТЎЛИҚ СУҲБАТНИ САЙТИМИЗДА КЎРИНГ

# data[].attributes.subject
“Сифатли ё сифатсиз ОТМни бозор аниқлаши керак, давлат эмас” — профессор Азамат Акбаров билан суҳбатБитирувчилари етарлича иш тополмаган нодавлат ОТМлар ёпилиши ҳақидаги баёнот ва талабаларни одобига қараб тоифаларга ажратиш топшириғи олий таълимдаги муаммолар ечилмасдан, яна хаспўшланиши тўғрисидаги хавотирларни кучайтирди. Kun.uz мухбири бу борада таълим бўйича эксперт Азамат Акбаров билан суҳбатлашди.📹 ТЎЛИҚ СУҲБАТНИ САЙТИМИЗДА КЎРИНГ

# data[].attributes.headline
Телефон ўйнаётган болалар: психологлар уларни кутаётган хавф ҳақидаСиз ҳар тонгда уйқудан кўз очибоқ телефонингизни қидирасизми? Агар шундай бўлса сиз кенг тарқалаётган хавфли касаллик қаршисида турибсиз. Бу касаллик номофобия деб аталади ва энг хавотирлиси – у болалар орасида ҳам кўпайиб бормоқда.Kun.uz расмий канали

# data[].attributes.subject
Телефон ўйнаётган болалар: психологлар уларни кутаётган хавф ҳақидаСиз ҳар тонгда уйқудан кўз очибоқ телефонингизни қидирасизми? Агар шундай бўлса сиз кенг тарқалаётган хавфли касаллик қаршисида турибсиз. Бу касаллик номофобия деб аталади ва энг хавотирлиси – у болалар орасида ҳам кўпайиб бормоқда.Kun.uz расмий канали

# data[].attributes.attachment_link.title
Nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun davlat xizmatlaridan foydalanish qanchalik imkonli?

# data[].attributes.attachment_link.description
Monitoring DXMlarning nogironligi bo‘lgan shaxslarga xizmat ko‘rsatishga shaylik darajasi turlicha ekanini ko‘rsatdi. Nima uchun bir shaharda davlat xizmatlari turlicha taqdim etiladi? “Gazeta.uz” kolumnisti Dilmurod Yusupov yagona standartlarni joriy etish orqali muammoni hal qilish mumkin, deb hisoblaydi.

# data[].attributes.attachment_link.title
Katta shaharlarda transport masalasi: Toshkentdagi muammolarni hal qilish bo‘yicha takliflar

# data[].attributes.attachment_link.description
So‘nggi yillarda poytaxt aholisi nafaqat ishga borish va qaytish vaqtida, balki kunning boshqa paytlarida ham tirbandlik, jamoat transportining sifatsiz xizmati, behuda vaqt sarfi kabi bir qator muammolarga duch kelmoqda.

# data[].attributes.attachment_link.title
“Bir kun suv berishadi, keyin bir necha oy suvsiz o‘tirasiz”. O‘zbekistonliklar — suv bilan bog‘liq vaziyat haqida – O‘zbekiston yangiliklari – Gazeta.uz

# data[].attributes.attachment_link.description
O‘zbekistonda ichimlik suvi tariflari ko‘tarilishi, Qoraqalpog‘istonda sholi yetishtiriladigan maydonlarning qisqarishi, Qirg‘izistonning Qozog‘istonga sug‘orish uchun suv berishni to‘xtatgani mintaqada suv inqirozi kuchayib borayotganidan dalolat beradi. ‘Gazeta.uz’ hududlardagi suv bilan bog‘liq vaziyatni o‘rgandi.

# data[].attributes.body
Jo’rabek

# data[].attributes.attachment_link.title
“Bir kun suv berishadi, keyin bir necha oy suvsiz o‘tirasiz”. O‘zbekistonliklar — suv bilan bog‘liq vaziyat haqida – O‘zbekiston yangiliklari – Gazeta.uz

# data[].attributes.attachment_link.description
O‘zbekistonda ichimlik suvi tariflari ko‘tarilishi, Qoraqalpog‘istonda sholi yetishtiriladigan maydonlarning qisqarishi, Qirg‘izistonning Qozog‘istonga sug‘orish uchun suv berishni to‘xtatgani mintaqada suv inqirozi kuchayib borayotganidan dalolat beradi. ‘Gazeta.uz’ hududlardagi suv bilan bog‘liq vaziyatni o‘rgandi.

# data[].attributes.body
https://kun.uz/kr/news/2023/06/05/ijtimoiy-himoya-agentligi-imkoniyatlar-fabrikasi-bolishi-kerak

# data[].attributes.attachment_link.title
Ижтимоий ҳимоя агентлиги – имкониятлар фабрикаси бўлиши керак

# data[].attributes.attachment_link.description
Ва ниҳоят! Ўзбекистон президенти ҳузурида Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги ташкил этилмоқда.

# data[].attributes.attachment_link.title
Nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun davlat xizmatlaridan foydalanish qanchalik imkonli?

# data[].attributes.attachment_link.description
Monitoring DXMlarning nogironligi bo‘lgan shaxslarga xizmat ko‘rsatishga shaylik darajasi turlicha ekanini ko‘rsatdi. Nima uchun bir shaharda davlat xizmatlari turlicha taqdim etiladi? “Gazeta.uz” kolumnisti Dilmurod Yusupov yagona standartlarni joriy etish orqali muammoni hal qilish mumkin, deb hisoblaydi.

# data[].attributes.headline
Banklarda qaytarilmayotgan kreditlar miqdori rekord darajada ko‘paydiMuammoga aylangan qarzlarning to‘rtdan bir qismi aholi zimmasida.Batafsil — https://daryo.uz/u7ukZ25

# data[].attributes.subject
Banklarda qaytarilmayotgan kreditlar miqdori rekord darajada ko‘paydiMuammoga aylangan qarzlarning to‘rtdan bir qismi aholi zimmasida.Batafsil — https://daryo.uz/u7ukZ25

# data[].attributes.body
https://daryo.uz/u7ukZ25o

# data[].attributes.body
https://www.news.com.au/lifestyle/its-all-they-know-generation-of-australians-whose-mental-health-is-suffering-most/news-story/79393df1a9643fc218ec21b592d7840e?utm_source=chatgpt.com

# data[].attributes.attachment_link.title
O‘zbekistonda chiqindi muammosi: to‘layotgan poligonlar, himoyalanmagan tabiat, yangi mexanizmga ehtiyoj

# data[].attributes.attachment_link.description
Inson bir kunlik faoliyati davomida o‘rtacha 1-1,5 kg chiqindi hosil qiladi. Qutiga tashlanganinidan keyin xotiradan mutlaqo chiqib ketadigan oddiy baklajkaning keyingi taqdiri nima kechadi?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
O'zbekistonda paradoksal holatni kuzatish mumkin - bir qarashda ishsizlik darajasi yuqori, lekin shu bilan birga aksariyat tashkilotlar yaxshi xodim izlab yurishibdi. G'alati a?

O'zi qanday odam ishsiz sanaladi? Ishsizlik - ishlash layoqatiga ega bo'lgan va mehnat qilish istagini bildirgan iqtisodiy faol fuqarolarning ish topa olmasligi.

Ishsizlik juda ko'p muammolarga zamin yaratadi - jinoyatchilik oshadi, oilalarda notinchlik paydo bo'ladi, bolalarning tarbiyasi buziladi. Ishsizlikning ma'lum darajaga yetishi hatto davlatchilik tanazzuliga ham sabab bo'lishi mumkin. Ya'ni bu yerda illatli doira paydo bo'ladi: ishsizlar ko'payishi davlatni zaif qiladi, zaif davlatda esa ishsizlar yanada ko'payadi. Lekin dunyoning xoh rivojlangan, xoh rivojlanayotgan biror davlati yo'qki, ishsizlik muammosi bo'lmasa.

Bizni ko'proq o'zimizdagi holat qiziqtiradi. O'zbekistonda rasmiy ma'lumotlarga ko'ra, ishga layoqatli aholining taxminan 10 foizi ishsiz. Ya'ni ichki mehnat bozorida band bo'lganlar, chetga ketganlardan tashqari 1,5 mln nafarga yaqin fuqaro ishsiz hisoblanadi.

Ishsizlik jiddiy muammo ekanligi, unga qarshi astoydil kurashish zarurligini e'tirof etgan holda, bugun masalaga ikkinchi tarafdan yondashib ko'ramiz.

Bugun aksariyat tashkilotlar, ayniqsa nodavlat kompaniyalar yaxshi xodimlar qidirib, bo'sh ish o'rinlari haqida e'lonlarni muntazam joylashtirib borishadi. Eng katta ish beruvchi bo'lgan davlat tizimida ham vakant talaygina.

Misolga e'tibor bering: Toshkent viloyatida 130 ming aholi ishsiz, kelgusi besh yilda 270 ming yoshlar mehnat bozoriga kirib keladi. Ayni paytda viloyatda 8 ming pedagog, 11 ming muhandis va texnologlar, 3 ming agronom va veterinar, 7 mingdan ziyod IT sohasida, geologiya va qurilish-loyihalash sohalarida kadrlar yetishmaydi.

Bu prezidentning Toshkent viloyatiga tashrifidagi nutqidan, ya'ni birinchi manbadan olingan ma'lumotlar.

Kimdir muttasil ish izlaydi, qaysidir tashkilotlar esa malakali xodimga zor. Xo'sh, nega shunaqa? Albatta, maosh kamligi, ish sharoitlarini og'irligi, geografik noqulaylik kabi jiddiy sabablar bor. Lekin tanganing ikkinchi tarafiga e'tibor berilsa, boshqa jiddiy sabablarni ham ko'rish mumkin: sabr-toqat yo'qligi, malaka yetishmasligi, noreal orzular shular jumlasidan.

Afsuski, juda ko'pchilik yoshlar, ya'ni mehnat bozorini muttasil to'ldirib borayotganlar amalda imkonsiz talablar bilan ham qimmatli vaqtlarini, ham yaxshi imkoniyatlarini yo'qotadi. Chunki hech kim yosh mutaxassisni diplomi borligi uchungina, yoki shu odam ishsizligi uchungina (deylik) 10 mln so'm maosh bilan kutib o'tirmaydi.

Har qanday ishga va maoshga talabgor zarur bo'lsa eng quyi pog'onadan boshlab o'zini ko'rsata bilishi lozim va hatto shart bu. Nega? Chunki qiyinchiliklar insonni toblaydi, mutaxassis sohaga oid zarur ko'nikmalarga ega bo'ladi, shu paytgacha ota-onasi qaramog'ida yurganida his qilmagan narsani - pul oson topilmasligini anglab yetadi. Eng muhimi - vaqt o'tgani sayin turtina-surtina tajribasini oshirib boradi.

Sabot bilan ishlagan, bilimi va salohiyati chindan bo'lgan mutaxassis har qanday tashkilotda o'z o'rnini topa boradi. Tabiiyki, maoshlar ham oshadi, hech kim bunday xodimni qo'yib yuborgisi kelmaydi. Vaqt kelib lavozim ham ko'tariladi, katta daromad ham topiladi, boshqa joylardan yaxshi takliflar ham kelib tusha boshlaydi.

Bugungi vaziyat qanaqa? O'zbekiston aholisi jadal ko'payayotgan, har yili o'rtacha 700 ming yoshlar mehnat bozoriga kirib kelayotgan mamlakat. Albatta, ularning hammasini ish bilan ta'minlab borish imkonsiz. Lekin hech bo'lmasa bo'sh ish o'rinlarini band qilishga nima to'sqinlik qilmoqda?

"Ish yo'q, bor ishning oyligi kam", deya nolish bilan nimani o'zgartirish mumkin? O'sha oz maosh olmaydigan, yoki biror kasb bilan band bo'lmaydigan odamning maqomi oziga qanoat qilganga va yaxshilikka umid qilayotganga teng kelmaydi-ku?

Ish qidirganlarning aksariyatida "har qanday ishga kirish uchun albatta pora berish zarur", degan dogmatik qarash bor. Unutmang: har doim ham davlat asosiy ish beruvchi bo'lib qolmaydi, nodavlat tashkilot esa o'ziga o'zi zarar qilib, pora olish yo'li bilan keraksiz xodimni ishga olmaydi.
Bu yerda muhim bir jihatni esdan chiqarmaslik lozim - gap aynan mehnatga tayyor, ma'lum darajada bilim va qobiliyatga ega, qiyinchiliklarni matonat bilan yengib o'tishga tayyorlar haqida ketmoqda. O'zi biror narsani eplay olmaydigan, salohiyat nol, ammo ambitsiyalari ummon bo'lganlar haqida emas.
Bitta Toshkent viloyatining o'zidagi davlat tashkilotlarida shuncha ish o'rni bor ekan, respublika bo'yicha ishsizlik va bo'sh ish o'rinlariga oid raqamlarga qiziqib, Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi bilan bog'landik.

Vazirning birinchi o'rinbosari Erkin Muhitdinov Kun.uz'ga taqdim qilgan ma'lumotlarga ko'ra, joriy yil 9 oy natijasi bilan O'zbekistonda ishsizlik darajasi 9,4 foizni tashkil qilgan (o'tgan yil shu davrda 11,1 foiz), ishsizlar 1 million 417 mingta (o'tgan yili 1 mln 912 ming).
Bo'sh ish o'rinlari 234 mingni tashkil qildi, shundan 92 mingtasi davlat tashkilotlari, 142 mingtasi xususiy sektordagi sub'yektlar hisobiga to'g'ri keladi.
"Bo'sh ish o'rniga qo'yilgan minimal talablar - 107,3 mingtasi oliy (46 foiz), 104 mingtasi (44 foiz) o'rta maxsus ma'lumotli kadrlarga talab qo'yilgan bo'lsa, 23,1 mingtasi (10 foiz) maxsus ma'lumot talab qilmaydigan bo'sh ish o'rinlarini tashkil etadi.

Xususan, xizmat ko'rsatishda - 54,7 ming, ta'limda - 52,2 ming, sanoat ishlab chiqarishda - 48,9 ming, sog'liqni saqlashda - 21,9 ming, qurilishda - 15,7 ming, qishloq xo'jaligida - 12,1 ming, moliya-sug'urta sohasida - 5,7 ming, aloqa va axborot texnologiyalari sohasida - 4,6 ming, boshqa sohalarda 18,3 ming bo'sh ish o'rinlari mavjud. Mehnat organlariga joriy yilda 842 ming nafar fuqarolar murojaat qilgan, ularning 61 ming nafari (7 foiz) oliy, 181 ming nafari (21 foiz) o'rta maxsus, 600 ming nafari (71 foiz) o'rta ma'lumotli ish qidiruvchilar hisobiga to'g'ri keladi.

Bundan ma'lum bo'ladiki, mehnat bozorida asosan oliy va o'rta maxsus ma'lumot ega bo'lgan kadrlarga ehtiyoj yuqori bo'lgani holda, ish qidiruvchilarning asosiy qismi (74 foiz) o'rta ma'lumotli ish qidiruvchilarni tashkil etadi.

O'rta ma'lumotli ish qidiruvchilarning bandligiga ko'maklashish maqsadida, xizmatchilarning asosiy lavozimlari va ishchilar kasblari klassifikatorida tegishli o'zgartirishlar kiritilib, 2 035ta kasblarga bo'lgan talablar oliy ma'lumotdan o'rta ma'lumotga tushirildi. Bundan tashqari, oliy ma'lumot talab etadigan bo'sh ish o'rinlariga nomzodning talab etiladigan ma'lumoti bo'lmasa-da, lekin amaliy ko'nikma va tajribasi mavjud bo'lsa, malakani baholash markazlarida imtihon topshirib, ularning guvohnomasi bilan ishga kirishi mumkin.

Ishchi kasblar bo'yicha yaxshi mutaxassislarga talab va ularning ish haqi darajasi ham oshmoqda. Kasblar bo'yicha hisobchi - 8,4 ming (3,6 foiz), haydovchi - 8,6 ming (3,7 foiz), tikuvchi - 7,4 ming (3,2 foiz), maktabgacha ta'lim muassasalarida tarbiyachi va tarbiyachi yordamchisi - 5,7 ming (2,4 foiz), muhandis - 3,1 ming (1,3), chilangar - 3,8 ming (1,6 foiz), oshpaz - 2,4 ming (1 foiz), duradgor - 4,9 ming (2,1 foiz), sotuvchi 2,1 ming (1 foiz) va hokazolarga talab mavjud.

Xo'sh, savol tug'iladi mumkin, ushbu kasblarga qayerda o'rganish mumkin?

Mehnat vazirligi tasarrufida barcha hududlarda tashkil etilgan 16ta "Ishga marhamat" monomarkazlari hamda 59ta kasb-hunarga o'qitish markazlari faoliyat yuritib kelmoqda. Yil boshidan 97 ming nafar band bo'lmagan fuqarolar (shundan 67 ming nafar ayollar) bepul kasb-hunarga o'qitildi hamda ular tarkibidagi ishsizlarga o'qish davrida 50 mlrd so'm stipendiya to'lab berildi", deydi Muhitdinov suhbat chog'ida.

Ko'rinib turibdiki, hozir kamida 230 mingta tasdiqlangan, maoshi oz bo'lsa-da, muntazam, doimiy ish o'rinlari o'z egalarini kutmoqda. O'zbekistonda santexnik, slesar, payvandchi, elektrik kabi bir qarashda oddiy kasblarda ham katta yetishmovchilik mavjudligi hech kimga sir emas. Uy ta'mirlaydiganlar yoki quradiganlar buni juda yaxshi his qilishadi. Ammo yoshlarning aksariyati uzoq o'qish va tajriba talab qilmaydigan, lekin yaxshi daromad keltiradigan bunday kasblarni pisand qilmaydilar.

Marhum Anvar qori Tursunov o'z ma'ruzalaridan birida shunday degandi: "Bir yigitni ishga joylashtirmoqchi bo'ldik. "Domla, oyligi 600 ming so'm ekan, bola-chaqamni qanday boqaman?", - dedi. "Uka, baribir bekor ham yuribsiz, yaxshi niyat bilan boshlab turavering, uyog'i Allohdan" deya oq fotiha berdik. Bu yil shu yigit o'zidan orttirib muhtojlarga zakot ham berdi..."

Xulosa o'zingizdan.
Abror Zohidov

# data[].attributes.attachment_link.title
O'zbekistonda ishsizlik sabablari: maosh kammi yoki yaxshi xodim?

# data[].attributes.attachment_link.description
O'zbekistonda paradoksal holatni kuzatish mumkin - bir qarashda ishsizlik darajasi yuqori, lekin shu bilan birga aksariyat tashkilotlar yaxshi xodim izlab yurishibdi. G'alati a?

# data[].attributes.headline
Chiqindilarni boshqarish va sirkulyar iqtisodiyotni rivojlantirish agentligi tizimida chiqindi poligonlari hududida chiqindilarni utilizatsiya qilish va qayta ishlashga ixtisoslashgan sanoat zonalari 30 yil muddatga tashkil etiladi.

# data[].attributes.subject
Chiqindilarni boshqarish va sirkulyar iqtisodiyotni rivojlantirish agentligi tizimida chiqindi poligonlari hududida chiqindilarni utilizatsiya qilish va qayta ishlashga ixtisoslashgan sanoat zonalari 30 yil muddatga tashkil etiladi.

# data[].attributes.body
https://www.gazeta.uz/oz/2025/03/26/chiqindi/

Telegram | Instagram | YouTube

# data[].attributes.body
https://kun.uz/kr/69376547

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ҳисоб-китобларга кўра, давлат томонидан пухта ўйлаб, тақдим этилган кўмак ва инвестициялар ҳисобига қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари секторида ҳар йили 700 мингдан 1,3 млн нафаргача янги ишчиларни иш билан таъминлаш мумкин. Бу ҳар йили меҳнат бозорларини тўлдираётган 600 минг нафар ёшларга иш ўринлари яратиш билан боғлиқ масалани ечиш учун етарлидан ортиқ кўрсаткичдир.

Қишлоқ хўжалиги, озиқ-овқат ва енгил саноат (текстиль, тикув-трикотаж ва тери-чарм саноати соҳалари)ни ўз ичига олувчи қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари сектори Ўзбекистон иқтисодиётида ҳаётий муҳим ўрин тутади. 2019 йилда ушбу секторнинг мамлакат ЯИМ ҳажмидаги улуши энг йирик бўлиб, 41 фоизни ташкил этган, у шунингдек, экспортдан олинган жами даромаднинг 19 фоизини ўзида жамлаган.

Бугунги кунда биргина қишлоқ хўжалигининг ўзи ЯИМнинг 28 фоизини яратмоқда. Бу соҳада бошқа исталган соҳага қараганда кўпроқ - жами ишчи кучининг 27 фоизи ёки 3,65 миллиондан ортиқ фуқаро меҳнат қилади. Коронавирус пандемиясининг Ўзбекистондаги оғир ижтимоий-иқтисодий оқибатларига қарамасдан, мазкур соҳа мамлакатдаги иқтисодий ўсишнинг муҳим ҳаракатлантирувчи кучи бўлиб қолмоқда. Прогнозларга кўра, 2020 йилда соҳадаги ўсиш умуммиллий ЯИМнинг 0,6 фоизга ўсиши билан солиштирганда 2,8 фоизни ташкил қилиши кутилмоқда.

Шунга қарамай, қишлоқ хўжалиги соҳасида ҳозиргига қараганда кўпроқ ишчи ўринлари яратиш имконияти мавжуд. Ҳисоб-китобларга кўра, давлат томонидан пухта ўйлаб, тақдим этилган кўмак ва инвестициялар ҳисобига қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари секторида ҳар йили 700 мингдан 1,3 млн нафаргача янги ишчиларни иш билан таъминлаш мумкин. Бу бутун мамлакат бўйлаб ҳар йили меҳнат бозорларини тўлдираётган 600 минг нафар ёшларга иш ўринлари яратиш билан боғлиқ масалани ечиш учун етарлидан ортиқ кўрсаткичдир.

Қишлоқ хўжалигининг қиммати бу соҳада яратилган иш ўринлари билангина чекланиб қолмайди. Бу сектордаги меҳнат билан бандлик камбағаллик ва тенгсизликни қисқартиришга бошқа ҳар қандай соҳага қараганда кучлироқ таъсир кўрсатади.

2019 йилда Ўзбекистоннинг 9,6 фоиз (3,2 млн нафар) аҳолиси бир кунда 3,2 доллар эвазига кун кўриб, камбағаллик чизиғидан паст даражада ҳаёт кечирарди, бу даромади ўртачадан паст бўлган давлатлар учун белгиланган камбағаллик даражасининг халқаро кўрсаткичи бўлиб, Ўзбекистон ҳам шундай давлатлар сирасига киради. Мамлакатда яшовчи кам таъминланган аҳолининг 80 фоизга яқини қишлоқ жойларида истиқомат қилади ва уларнинг даромадлари деярли бутунлай қишлоқ хўжалиги соҳаси билан боғлиқдир. Ҳисоб-китобларга қараганда, 2020 йилда коронавирус авж олиши сабабли камбағаллик даражаси Ўзбекистонда сўнгги йигирма йил ичида биринчи марта ўса бошлади.

Турли мамлакатлар тажрибаси шуни кўрсатмоқдаки, қишлоқ хўжалигидаги иқтисодий ўсиш камбағалликнинг 2-3 баравар қисқаришига имкон беради. Мазкур кўрсаткич иқтисодиётнинг исталган секторига қараганда анча юқоридир. Шу тариқа, қишлоқ хўжалиги соҳасидаги иш ўринлари камбағалликни қисқартиришга кўмаклашибгина қолмай, қишлоқ аҳолисининг турли иқтисодий жараёнларда янада фаолроқ иштирок этишлари имконини ҳам оширади. Мазкур қоида Ўзбекистон учун ҳам истисно эмас. Шундай қилиб, келтириб ўтилган мақсадларга эришиш учун мамлакат нима қилмоғи керак?

Яқин вақтларгача мавжуд бўлган умумий давлат назорати ва қишлоқ хўжалиги соҳасига давлат томонидан етарли даражада инвестициялар киритилмагани оқибатида Ўзбекистоннинг қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари секторидаги потенциал иш билан бандлик сезиларли равишда камайган. Давлат буюртмалари асосида ишлаш тизими доирасида фермерлар бир турдаги маҳсулот ишлаб чиқариш билан шуғулланишга, етиштирган пахта ва буғдойларини давлат томонидан ўрнатилган паст нархларда сотишга мажбур эдилар. Ўз навбатида, бошқа қишлоқ хўжалик экинларини етиштириш учун ерларнинг маҳаллий шарт-шароитларни ҳисобга олмасдан ажратилганлиги ҳисобига уларнинг ҳосилдорлиги паст бўлган.

Бундан ташқари, тизимли ахборот-маслаҳат хизматларининг мавжуд эмаслиги сабабли ўзбекистонлик фермерлар экспорт бозорларидаги имкониятлар, муайян маҳсулотга бўлган талаб, иқлим шароитлари, шунингдек, қишлоқ хўжалигини юритиш технологиялари ва методлари тўғрисида аниқ ва тезкор маълумотларга эга эмас эдилар. Улар, шунингдек, замонавий қишлоқ хўжалиги техникаси ва ускуналари, маҳаллий илмий-тадқиқот институтлари томонидан яратилган турли агроэкологик шароитларга мослаштирилган ва иқлим ўзгаришларига чидамли юқори сифатли уруғларни сотиб олиш билан боғлиқ қийинчиликларга ҳам дуч келар эдилар.

Ушбу омиллар маҳаллий фермерлар ва қишлоқ хўжалиги корхоналарининг ўз ишлаб чиқариш жараёнларини ривожлантириш ва самарадорлигини оширишга сармоя жалб қилишга бўлган рағбатини сўндирарди. Ўз навбатида, бу ишчи кучига бўлган талабнинг пасайишига олиб келди. Шунга қарамай, келгусида қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқарувчилар учун дунёнинг бошқа кўплаб мамлакатларида мавжуд бўлган қулай шарт-шароитлар яратилса, ушбу вазият Ўзбекистон қишлоқ хўжалиги соҳасида меҳнат билан бандлик даражасининг ўсиши учун катта имкониятларни намоён этади.

2017 йилдан бошлаб, Ўзбекистон ҳукумати бир қатор соҳаларда, жумладан, қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари секторида ҳам иқтисодий ислоҳотлар ўтказиб келмоқда. Ушбу ислоҳотлар шарофати билан мазкур секторни генераторга ўзгартириш асослари яратилмоқда ва у яратиладиган иш ўринларининг сони ва сифати бўйича сектордан каттароқ бўлиб, қишлоқ жойларида яшовчи кишилар фаровонлигини оширишга хизмат қилади.

Ҳатто келажакда ҳам бутунлай механизациялашуви қийин бўлган мева-сабзавотчиликнинг машаққатли ва катта рақобатга эга секторидаги нисбатан юқори устуворликлари ҳисобига Ўзбекистон келгусида фойда кўриши мумкин. Қолаверса, пахта ва буғдойни давлат буюртмаси асосида етиштиришни бекор қилиш, шунингдек, замонавий энергия ва сувни тежовчи технологияларни янада кенг жорий этиш ҳисобига ердан фойдаланиш самарадорлигини ошириш бўйича амалга оширилаётган ислоҳотлар ҳам ўз самарасини бериши тайин.

Қишлоқ хўжалиги соҳасида кўплаб сифатли иш ўринларини яратиш имкониятлари бир нечта йўналишда амалга оширилиши мумкин. Қуйида келтириладиган чоралар уларнинг энг истиқболлиси бўлиб ҳисобланади:

· ерларнинг маҳсулдорлигини оширишга имкон яратиб, ички ва ташқи бозорларда сотишда катта имкониятларни таъминлай оладиган нисбатан кўп меҳнат талаб қилувчи қишлоқ хўжалиги экинлари, масалан, мева ва сабзавотларни етиштириш учун қўшимча майдонлар ажратиш;

· чорва учун озуқа экинлари ва сабзавотлар каби экилган йили ҳосил берувчи асосий экинлар ҳосилини йиғиб олгач, далада қишлоқ хўжалиги ўсимликларининг иккиламчи экинларини етиштириш амалиётини кенгайтириш;

· ишлаб чиқариш даромадини оширишгагина хизмат қилиб қолмай, интенсив боғлар ва узумзорлар, замонавий иссиқхона хўжаликлари сингари кўпроқ меҳнат сарф қилишни талаб этувчи технологияларни татбиқ қилиш, шунингдек, қишлоқ хўжалигининг тегишли халқаро стандартларини жорий этиш ( Global GAP).

Қуйида 2030 йилга бориб фақат қишлоқ хўжалиги соҳасида меҳнат билан бандлик даражасини ошириш имкониятларини намойиш этувчи бир нечта мисоллар келтирилган:

Ҳозирги вақтда пахта ва буғдой экинлари билан банд бўлган майдонлар (2019 йилдаги 67 фоиздан 2030 йилга бориб 45 фоизгача) нисбатан кўп меҳнат талаб қилувчи мева-сабзавот экинлари етиштириш учун ажратилса, 2030 йилга бориб қишлоқ хўжалигида 26 фоиз кўпроқ иш ўринлари яратиш ёки қўшимча 915 000 нафар ишчини иш билан таъминлаш мумкин бўлади. Аксарият иш ўринлари сабзавот, мева ва реза мевалар, картошка ва узум етиштириш соҳасида яратилади.

Соҳадаги механизациялашиш ҳисобга олинса, меҳнат билан бандликнинг ўсиш кўрсаткичи 2030 йилга бориб, 2019 йил билан солиштирганда, юқоридаги хатбошида келтирилганидек, 677 мингдан ортиқ киши ёки 19 фоизга ўсиши тўғрисидаги тахминлардан бир оз пастроқ бўлиши ҳам мумкин. Донли экинлар, пахта ва картошка етиштириш соҳалари механизациялаштириш учун қулай соҳалар бўлиб, вақти билан уларнинг механизациялашиш даражаси кўтарилади. Бошқа экинларни етиштиришни механизациялаштириш даражаси 2019 йил даражасида қолиши эҳтимолдан холи эмас.

Шунингдек, мева ва сабзавотлар етиштиришнинг замонавий технологияларини татбиқ этиш ҳисобига ҳам қишлоқ хўжалиги соҳасида кўпроқ иш ўринлари яратиш мумкин. Интенсив боғлар ва иссиқхоналарда айниқса кўп иш ўрни яратилади. 2030 йилгача меҳнат билан бандлик прогноз қилинар экан, сабзавотларни иссиқхоналарда ёки ишлаб чиқаришнинг бошқа интенсив методлари ёрдамида етиштириш учун 10 фоиз майдондан фойдаланилса ва боғларнинг 40 фоизи интенсив боғларга айлантирилса, у ерда 155 мингтагача иш ўрни яратилишини назарда тутиш мумкин. Хулоса қилиб айтганда, 2030 йилга бориб, 2019 йил билан солиштирганда, аҳолининг умумий бандлиги 832 минг кишига ёки 24 фоизга ошиши мумкин.

Қишлоқ хўжалигининг маҳсулдорлиги ва хомашё ишлаб чиқаришнинг янада оширилиши озиқ-овқат ва енгил саноат соҳаларида янгидан-янги иш ўринларини яратиш имкониятларини кенгайтиради. Масалан, 2019 йилда озиқ-овқат маҳсулотлари, ичимлик ва тамаки маҳсулотлари (озиқ-оват саноати) ишлаб чиқаришида атиги 107 минг киши (ёки қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари секторидаги мавжуд барча иш ўринларининг 2,6 фоизи) меҳнат қилган. Текстиль, тикув ва тери-чарм саноати (енгил саноат) соҳасида яна 2 млн 14 минг киши (ёки қишлоқ хўжалиги секторида мавжуд барча иш ўринларининг 5,1 фоизи) банд бўлган.

2030 йилга бориб, озиқ-овқат ва енгил саноат соҳаларининг асосан мева ва сабзавотлар, сут ва гўшт маҳсулотларини қайта ишлаш, чорва учун озуқа ишлаб чиқариш, шунингдек, тайёр текстиль ва кийим ишлаб чиқариш йўналишларида қўшимча 640 минг иш ўрни яратилиши мумкин.

Ўзбекистондаги меҳнат билан бандлик статистикаси ва турли инвестиция лойиҳалари натижаларига кўра, мазкур иш ўринларининг аксариятини қишлоқ жойларда, шунингдек, кичик ва ўрта шаҳарларда яшовчи аёллар эгаллай олади, акс ҳолда, бу аёллар учун иш топиш имкони яратилмайди.

Сифатли иш ўринлари яратиш хусусий секторнинг "мажбурияти" бўлиб ҳисобланади, аммо мазкур мақсадга эришиш учун давлат ёрдами талаб этилади. Ўзбекистон муҳитида давлатнинг ўрни қуйида келтирилган чора-тадбирларда (давлат сиёсати ва инвестициялар) яққол кўзга ташланади:

· давлат сиёсати ва инвестициялари билан рағбатлантириб турилувчи ички ва ташқи бозордаги истеъмолчилар талабига жавоб берадиган қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари секторининг келгусидаги ўсиши учун етарли шарт-шароитлар яратиш;

· қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари секторида аёлларни иш билан таъминлаш имкониятларини кенгайтириш;

· кичик деҳқон хўжаликлари ва бошқа кичик қишлоқ хўжалиги корхоналарининг қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етказиб берувчиларнинг замонавий тизимига қўшилишини қўллаб-қувватлаш.

Ушбу чора-тадбирларнинг аксарияти давлат томонидан Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалигини ривожлантиришнинг 2020-2030 йилларга мўлжалланган стратегиясидоирасида амалга оширила бошланган. Бугунги кунда юқоридаги ҳужжат доирасида белгиланган чора-тадбирлар, масалан, амалга оширилиши деярли нолдан бошланувчи илмий-тадқиқот ишлари, ахборот-маслаҳат хизматлари, қишлоқ хўжалигини рақамлаштириш ёки деҳқон хўжаликларини қўллаб-қувватлаш дастурларининг сифатли амалга оширилишига алоҳида диққат қаратиш мақсадга мувофиқ.

Бундан ташқари, қишлоқ жойларига бевосита яқин ҳудудларда жойлашган қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари секторида иш ўринларини яратиш учун мамлакатнинг кичик ва ўрта шаҳарларини ривожлантиришга катта эътибор қаратиш зарур.
Меҳнат билан бандлик истиқболлари ва ушбу соҳа учун зарурий давлат кўмаги тўғрисидаги янада батафсил маълумот Жаҳон банкининг яқин кунларда эълон қилинган Сергей Зоря,
Жаҳон банкининг Ўзбекистондаги ваколатхонаси қишлоқ хўжалиги масалалари бўйича етакчи иқтисодчиси "Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари секторида иш ўринларини яратиш" номли ҳисоботида келтирилган.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
фото ва видео материаллар

# data[].attributes.attachment_link.title
Ўзбекистонда ишсизлик ва камбағалликни қисқартириш: қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари сектори ушбу муаммоларни ҳал қилишда қандай ёрдам бера олади?

# data[].attributes.attachment_link.description
Ҳисоб-китобларга кўра, давлат томонидан пухта ўйлаб, тақдим этилган кўмак ва инвестициялар ҳисобига қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари секторида ҳар йили 700 мингдан 1,3 млн нафаргача янги ишчиларни иш билан таъминлаш мумкин. Бу ҳар йили меҳнат бозорларини тўлдираётган 600 минг нафар ёшларга иш ўринлари яратиш билан боғлиқ масалани ечиш учун етарлидан ортиқ кўрсаткичдир.

# data[].attributes.body
https://ekolog.uz/409/

# data[].attributes.headline
«Толибон»нинг ҳам Амударёдан сув олишга ҳаққи бор – сув хўжалиги вазириhttps://kun.uz/kr/32742834

# data[].attributes.subject
«Толибон»нинг ҳам Амударёдан сув олишга ҳаққи бор – сув хўжалиги вазириhttps://kun.uz/kr/32742834

# data[].attributes.body
https://xs.uz/uz/post/global-ekologik-muammolar-barqaror-taraqqiyotga-katta-tahdid-solmoqda-buning-oldini-olish-uchun-nima-qilish-kerak

# data[].attributes.body
https://aniq.uz/uz/yangiliklar/maktab-talimi-tizimi-muammolar-va-istiqbollar?utm_source=chatgpt.com

# data[].attributes.body
https://jet.bank.uz/article/bolalarning-telefonlarga-qaramligi-124

# data[].attributes.attachment_link.description
Zamonaviy bolalar, go‘yo, qo‘lida smartfon bilan tug‘iladi. Hatto o‘smirga, ota-onasi ularning yoshida mobil telefonlar umuman yo‘qligini aytsangiz, u bunga ishonmaydi. Ushbu maqolada bolalarda telefonlarga bo‘lgan qaramlilikni va unga qarshi kurashish usullarini ko‘rib chiqamiz.

# data[].attributes.body
https://kun.uz/kr/36516161

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
O'zbekistonda paradoksal holatni kuzatish mumkin - bir qarashda ishsizlik darajasi yuqori, lekin shu bilan birga aksariyat tashkilotlar yaxshi xodim izlab yurishibdi. G'alati a?

O'zi qanday odam ishsiz sanaladi? Ishsizlik - ishlash layoqatiga ega bo'lgan va mehnat qilish istagini bildirgan iqtisodiy faol fuqarolarning ish topa olmasligi.

Ishsizlik juda ko'p muammolarga zamin yaratadi - jinoyatchilik oshadi, oilalarda notinchlik paydo bo'ladi, bolalarning tarbiyasi buziladi. Ishsizlikning ma'lum darajaga yetishi hatto davlatchilik tanazzuliga ham sabab bo'lishi mumkin. Ya'ni bu yerda illatli doira paydo bo'ladi: ishsizlar ko'payishi davlatni zaif qiladi, zaif davlatda esa ishsizlar yanada ko'payadi. Lekin dunyoning xoh rivojlangan, xoh rivojlanayotgan biror davlati yo'qki, ishsizlik muammosi bo'lmasa.

Bizni ko'proq o'zimizdagi holat qiziqtiradi. O'zbekistonda rasmiy ma'lumotlarga ko'ra, ishga layoqatli aholining taxminan 10 foizi ishsiz. Ya'ni ichki mehnat bozorida band bo'lganlar, chetga ketganlardan tashqari 1,5 mln nafarga yaqin fuqaro ishsiz hisoblanadi.

Ishsizlik jiddiy muammo ekanligi, unga qarshi astoydil kurashish zarurligini e'tirof etgan holda, bugun masalaga ikkinchi tarafdan yondashib ko'ramiz.

Bugun aksariyat tashkilotlar, ayniqsa nodavlat kompaniyalar yaxshi xodimlar qidirib, bo'sh ish o'rinlari haqida e'lonlarni muntazam joylashtirib borishadi. Eng katta ish beruvchi bo'lgan davlat tizimida ham vakant talaygina.

Misolga e'tibor bering: Toshkent viloyatida 130 ming aholi ishsiz, kelgusi besh yilda 270 ming yoshlar mehnat bozoriga kirib keladi. Ayni paytda viloyatda 8 ming pedagog, 11 ming muhandis va texnologlar, 3 ming agronom va veterinar, 7 mingdan ziyod IT sohasida, geologiya va qurilish-loyihalash sohalarida kadrlar yetishmaydi.

Bu prezidentning Toshkent viloyatiga tashrifidagi nutqidan, ya'ni birinchi manbadan olingan ma'lumotlar.

Kimdir muttasil ish izlaydi, qaysidir tashkilotlar esa malakali xodimga zor. Xo'sh, nega shunaqa? Albatta, maosh kamligi, ish sharoitlarini og'irligi, geografik noqulaylik kabi jiddiy sabablar bor. Lekin tanganing ikkinchi tarafiga e'tibor berilsa, boshqa jiddiy sabablarni ham ko'rish mumkin: sabr-toqat yo'qligi, malaka yetishmasligi, noreal orzular shular jumlasidan.

Afsuski, juda ko'pchilik yoshlar, ya'ni mehnat bozorini muttasil to'ldirib borayotganlar amalda imkonsiz talablar bilan ham qimmatli vaqtlarini, ham yaxshi imkoniyatlarini yo'qotadi. Chunki hech kim yosh mutaxassisni diplomi borligi uchungina, yoki shu odam ishsizligi uchungina (deylik) 10 mln so'm maosh bilan kutib o'tirmaydi.

Har qanday ishga va maoshga talabgor zarur bo'lsa eng quyi pog'onadan boshlab o'zini ko'rsata bilishi lozim va hatto shart bu. Nega? Chunki qiyinchiliklar insonni toblaydi, mutaxassis sohaga oid zarur ko'nikmalarga ega bo'ladi, shu paytgacha ota-onasi qaramog'ida yurganida his qilmagan narsani - pul oson topilmasligini anglab yetadi. Eng muhimi - vaqt o'tgani sayin turtina-surtina tajribasini oshirib boradi.

Sabot bilan ishlagan, bilimi va salohiyati chindan bo'lgan mutaxassis har qanday tashkilotda o'z o'rnini topa boradi. Tabiiyki, maoshlar ham oshadi, hech kim bunday xodimni qo'yib yuborgisi kelmaydi. Vaqt kelib lavozim ham ko'tariladi, katta daromad ham topiladi, boshqa joylardan yaxshi takliflar ham kelib tusha boshlaydi.

Bugungi vaziyat qanaqa? O'zbekiston aholisi jadal ko'payayotgan, har yili o'rtacha 700 ming yoshlar mehnat bozoriga kirib kelayotgan mamlakat. Albatta, ularning hammasini ish bilan ta'minlab borish imkonsiz. Lekin hech bo'lmasa bo'sh ish o'rinlarini band qilishga nima to'sqinlik qilmoqda?

"Ish yo'q, bor ishning oyligi kam", deya nolish bilan nimani o'zgartirish mumkin? O'sha oz maosh olmaydigan, yoki biror kasb bilan band bo'lmaydigan odamning maqomi oziga qanoat qilganga va yaxshilikka umid qilayotganga teng kelmaydi-ku?

Ish qidirganlarning aksariyatida "har qanday ishga kirish uchun albatta pora berish zarur", degan dogmatik qarash bor. Unutmang: har doim ham davlat asosiy ish beruvchi bo'lib qolmaydi, nodavlat tashkilot esa o'ziga o'zi zarar qilib, pora olish yo'li bilan keraksiz xodimni ishga olmaydi.
Bu yerda muhim bir jihatni esdan chiqarmaslik lozim - gap aynan mehnatga tayyor, ma'lum darajada bilim va qobiliyatga ega, qiyinchiliklarni matonat bilan yengib o'tishga tayyorlar haqida ketmoqda. O'zi biror narsani eplay olmaydigan, salohiyat nol, ammo ambitsiyalari ummon bo'lganlar haqida emas.
Bitta Toshkent viloyatining o'zidagi davlat tashkilotlarida shuncha ish o'rni bor ekan, respublika bo'yicha ishsizlik va bo'sh ish o'rinlariga oid raqamlarga qiziqib, Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi bilan bog'landik.

Vazirning birinchi o'rinbosari Erkin Muhitdinov Kun.uz'ga taqdim qilgan ma'lumotlarga ko'ra, joriy yil 9 oy natijasi bilan O'zbekistonda ishsizlik darajasi 9,4 foizni tashkil qilgan (o'tgan yil shu davrda 11,1 foiz), ishsizlar 1 million 417 mingta (o'tgan yili 1 mln 912 ming).
Bo'sh ish o'rinlari 234 mingni tashkil qildi, shundan 92 mingtasi davlat tashkilotlari, 142 mingtasi xususiy sektordagi sub'yektlar hisobiga to'g'ri keladi.
"Bo'sh ish o'rniga qo'yilgan minimal talablar - 107,3 mingtasi oliy (46 foiz), 104 mingtasi (44 foiz) o'rta maxsus ma'lumotli kadrlarga talab qo'yilgan bo'lsa, 23,1 mingtasi (10 foiz) maxsus ma'lumot talab qilmaydigan bo'sh ish o'rinlarini tashkil etadi.

Xususan, xizmat ko'rsatishda - 54,7 ming, ta'limda - 52,2 ming, sanoat ishlab chiqarishda - 48,9 ming, sog'liqni saqlashda - 21,9 ming, qurilishda - 15,7 ming, qishloq xo'jaligida - 12,1 ming, moliya-sug'urta sohasida - 5,7 ming, aloqa va axborot texnologiyalari sohasida - 4,6 ming, boshqa sohalarda 18,3 ming bo'sh ish o'rinlari mavjud. Mehnat organlariga joriy yilda 842 ming nafar fuqarolar murojaat qilgan, ularning 61 ming nafari (7 foiz) oliy, 181 ming nafari (21 foiz) o'rta maxsus, 600 ming nafari (71 foiz) o'rta ma'lumotli ish qidiruvchilar hisobiga to'g'ri keladi.

Bundan ma'lum bo'ladiki, mehnat bozorida asosan oliy va o'rta maxsus ma'lumot ega bo'lgan kadrlarga ehtiyoj yuqori bo'lgani holda, ish qidiruvchilarning asosiy qismi (74 foiz) o'rta ma'lumotli ish qidiruvchilarni tashkil etadi.

O'rta ma'lumotli ish qidiruvchilarning bandligiga ko'maklashish maqsadida, xizmatchilarning asosiy lavozimlari va ishchilar kasblari klassifikatorida tegishli o'zgartirishlar kiritilib, 2 035ta kasblarga bo'lgan talablar oliy ma'lumotdan o'rta ma'lumotga tushirildi. Bundan tashqari, oliy ma'lumot talab etadigan bo'sh ish o'rinlariga nomzodning talab etiladigan ma'lumoti bo'lmasa-da, lekin amaliy ko'nikma va tajribasi mavjud bo'lsa, malakani baholash markazlarida imtihon topshirib, ularning guvohnomasi bilan ishga kirishi mumkin.

Ishchi kasblar bo'yicha yaxshi mutaxassislarga talab va ularning ish haqi darajasi ham oshmoqda. Kasblar bo'yicha hisobchi - 8,4 ming (3,6 foiz), haydovchi - 8,6 ming (3,7 foiz), tikuvchi - 7,4 ming (3,2 foiz), maktabgacha ta'lim muassasalarida tarbiyachi va tarbiyachi yordamchisi - 5,7 ming (2,4 foiz), muhandis - 3,1 ming (1,3), chilangar - 3,8 ming (1,6 foiz), oshpaz - 2,4 ming (1 foiz), duradgor - 4,9 ming (2,1 foiz), sotuvchi 2,1 ming (1 foiz) va hokazolarga talab mavjud.

Xo'sh, savol tug'iladi mumkin, ushbu kasblarga qayerda o'rganish mumkin?

Mehnat vazirligi tasarrufida barcha hududlarda tashkil etilgan 16ta "Ishga marhamat" monomarkazlari hamda 59ta kasb-hunarga o'qitish markazlari faoliyat yuritib kelmoqda. Yil boshidan 97 ming nafar band bo'lmagan fuqarolar (shundan 67 ming nafar ayollar) bepul kasb-hunarga o'qitildi hamda ular tarkibidagi ishsizlarga o'qish davrida 50 mlrd so'm stipendiya to'lab berildi", deydi Muhitdinov suhbat chog'ida.

Ko'rinib turibdiki, hozir kamida 230 mingta tasdiqlangan, maoshi oz bo'lsa-da, muntazam, doimiy ish o'rinlari o'z egalarini kutmoqda. O'zbekistonda santexnik, slesar, payvandchi, elektrik kabi bir qarashda oddiy kasblarda ham katta yetishmovchilik mavjudligi hech kimga sir emas. Uy ta'mirlaydiganlar yoki quradiganlar buni juda yaxshi his qilishadi. Ammo yoshlarning aksariyati uzoq o'qish va tajriba talab qilmaydigan, lekin yaxshi daromad keltiradigan bunday kasblarni pisand qilmaydilar.

Marhum Anvar qori Tursunov o'z ma'ruzalaridan birida shunday degandi: "Bir yigitni ishga joylashtirmoqchi bo'ldik. "Domla, oyligi 600 ming so'm ekan, bola-chaqamni qanday boqaman?", - dedi. "Uka, baribir bekor ham yuribsiz, yaxshi niyat bilan boshlab turavering, uyog'i Allohdan" deya oq fotiha berdik. Bu yil shu yigit o'zidan orttirib muhtojlarga zakot ham berdi..."

Xulosa o'zingizdan.
Abror Zohidov

# data[].attributes.attachment_link.title
O'zbekistonda ishsizlik sabablari: maosh kammi yoki yaxshi xodim?

# data[].attributes.attachment_link.description
O'zbekistonda paradoksal holatni kuzatish mumkin - bir qarashda ishsizlik darajasi yuqori, lekin shu bilan birga aksariyat tashkilotlar yaxshi xodim izlab yurishibdi. G'alati a?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ma'mur Ahlidinov va Dilmurod Yusupovning maqolalari o'zbek imo-ishora tiliga Gulnora Mahkamova tomonidan tarjima qilingan.

2020 yilning sentabrida o'zbek imo-ishora tilining (O'IT) huquqiy maqomini mustahkamlash zarurligi, bu, o'z navbatida, mamlakatimizda uning rivojlanishiga xizmat qilishi haqida yozgan edik . 2020 yil 2 dekabr kuni esa Vazirlar Mahkamasining "Imo-ishora tilini rivojlantirish to'g'risida"gi qarori loyihasi muhokamaga . Biroq oradan ikki yildan ko'proq vaqt o'tgan bo'lsa ham, mazkur hujjat haligacha qabul qilingani yo'q.

2 fevral kuni Vazirlar Mahkamasining shunga o'xshash qarori loyihasi yana bir bor jamoatchilik muhokamasi uchun e'lon qilindi. Ammo uzoq davom etgan tanaffusga qaramay, qaror loyihasi hamon xom bo'lib, O'zbekistondagi karlar jamiyatida ko'plab savollarni keltirib chiqarmoqda.

Qaror loyihasining fevral oyidagi matnida ko'plab vazifalarni amalga oshirish muddati va boshlanish sanasi joriy yilning "1 yanvariga qadar" yoki "1 yanvardan" deb ko'rsatilgani ajablanarli. Masalan, imo-ishora tilini o'rgatish bo'yicha o'quv markazlari faoliyati 2022 yil 1 yanvardan boshlanishi kerak. Bunday rasmiyatchilik hujjat loyihasi olti oy avval e'lon qilinishi kerak, degan fikrni uyg'otadi.

Loyiha nima uchun va kim uchun muhokamaga qo'yilgan?

Birinchidan, biz chindan ham imo-ishora tilini rivojlantirmoqchi bo'lsak, bunday qarorlarni muhokama qilayotganda, eshitish bo'yicha nogironligi bo'lgan odamlarni ular uchun tushunarli muloqot formatlarida xabardor qilishimiz lozim.

Paradoks shundaki, imo-ishora tilini rivojlantirish to'g'risidagi qaror loyihasiga o'zbek imo-ishora tilidagi tarjimasi ilova qilinmagan. Axir eng yaxshi ekspertlar - karlar va eshitish qobiliyati zaif odamlarning o'zlari-ku! Aynan ular imo-ishora tilining tashuvchilari hisoblanib, hayotiy tajribalariga asoslangan holda uning rivojlanishiga to'sqinlik qilayotgan barcha muammolarni yaxshiroq bilishadi.

Nima uchun mazkur hujjatni ishlab chiqqan Xalq ta'limi vazirligi uni muhokamaga qo'yishdan oldin qaror ishlab chiqilayotgani haqida kar va zaif eshituvchilar hamjamiyatini ular tushunadigan imo-ishora tilida xabardor qilib, ularni ushbu jarayonga jalb etmadi? Bir o'xshatishni keltirib o'taylik: o'zbek tili o'z ona tili bo'lgan xalqning o'zini faol muhokamaga jalb qilmasdan turib, o'zbek tilini rivojlantirish bo'yicha qaror qabul qilish mumkinmi? Yo'q!

Axborotdan o'z vaqtida foydalanish va qaror loyihasini ishlab chiqishda ishtirok etish imkoniyatlarini ta'minlamaslik kar va zaif eshituvchi fuqarolar huquqlarining qo'pol buzilishi hisoblanadi. Natijada, hujjatning onlayn muhokamasida nogironligi bo'lgan shaxslar tashkilotlarining faqat ikki nafar vakili qatnasha oldi, xolos.

Nogironlarning huquq va manfaatlarini himoya qilish sohasida 30 dan ortiq nodavlat notijorat tashkilotlarini birlashtirgan O'zbekiston nogironlar uyushmasi raisi Oybek Isoqov o'nta alohida taklif qoldirdi. Ulardan faqat ikkitasi XTV tomonidan qabul qilingan.

Qolgan sakkiztasi hujjat "mavzusiga mos kelmasligi" va avvalroq "Nogironligi bo'lgan shaxslarning huquqlari to'g'risida"gi qonunda belgilangani sababli ko'rib chiqilmagan. Biroq takliflar qaror loyihasining mavzusi va predmetiga mos kelmasligi hamda mazkur takliflar qonunning qaysi moddasida qay darajada o'z aksini topgani haqida aniq tushuntirishlar berilmagan.
Foto: Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari muhokamasi portalida e'lon qilingan qaror loyihasidan skrinshot.
O'zbekiston karlar jamiyati blogi muallifi Ma'mur Ahliddinov tomonidan bildirilgan ayrim takliflar ishlab chiqilgan loyihaning asosiy mavzusi bo'lmagani uchun qisman qabul qilindi. XTV ularning ba'zilari loyiha hujjatini takomillashtirish uchun ishlatilishini qayd etdi.

Xo'sh, unday bo'lsa, muhokama kim uchun va nima uchun o'tkazildi? Hujjat hech qayerda o'zbek imo-ishora tilida - na real vaqt rejimida va na video shaklida taqdim etilmagan, ikki ekspert tomonidan ilgari surilgan takliflar ham rad qilingan bo'lsa?

Imo-ishora tillarining global tan olinishi

Ko'pgina mamlakatlarda imo-ishora tillari uzoq vaqtdan beri rasmiy huquqiy maqomga ega to'laqonli tillar sifatida tan olingan. Butunjahon karlar federatsiyasi (WFD) milliy imo-ishora tillarining qonuniy tan olinishini muntazam ravishda kuzatib boradi. Tashkilot bunday qonunchilikning yo'qligini karlarning asosiy huquqlarining jiddiy buzilishi, deb hisoblaydi.
Milliy imo-ishora tillarining yuridik tan olinishi (2021 yil dekabr holatiga ko'ra). Manba: Butunjahon karlar federatsiyasi
O'zbekiston 2021 yil iyun oyida ratifikatsiya qilgan "Nogironlar huquqlari to'g'risida"gi konvensiyaga muvofiq, mamlakatimiz ham o'zbek imo-ishora tilining yuridik tan olinishini qo'llab-quvvatlash majburiyatini zimmasiga olgan.

WFD ma'lumotlariga ko'ra, imo-ishora tillari dunyoning 71 mamlakatida huquqiy maqomga ega. Shu bilan birga, imo-ishora tillarining huquqiy maqomini ta'minlashning bir qancha shakllari mavjud. Bu quyidagilardan iborat bo'lishi mumkin: umumiy qonun yoki qoidalarda qaysidir darajada yuridik tan olinishi; konstitutsiyaviy tan olinishi; umumiy til qonunchiligida tan olinishi; imo-ishora tiliga oid alohida qonun yoki akt; qonunchilikdagi nogironlar huquqlari to'g'risidagi me'yorlar va boshqa shakllar.

Yuqoridagi tasvirda O'zbekiston ikki xil - ko'k va qizil rang bilan belgilangan. Moviy ko'rsatkich mamlakatimizda imo-ishora tili 2020 yilda nogironlik bo'yicha milliy qonunchilikda rasman e'tirof etilganini anglatadi. Aftidan, gap 2021 yil 16 yanvarda kuchga kirgan "Nogironligi bo'lgan shaxslarning huquqlari to'g'risida"gi yangi qonun haqida bormoqda.

To'laqonli tilning o'zgarmas maishiy holati

Qaror loyihasi nomining o'zidayoq o'zbek imo-ishora tiliga shaxslararo muloqot vositasi sifatidagi ta'rif allaqachon kiritilgan. "Nogironligi bo'lgan shaxslarning huquqlari to'g'risida"gi qonunning 28-moddasida ham imo-ishora tili faqat "shaxslararo muloqot vositasi" sifatida e'tirof etilgan va qo'llab-quvvatlangan.

Aslida, yangi qonun hech narsani o'zgartirmadi. O'IT maqomi bu yerda hech qanday tarzda mustahkamlanmagan, chunki "Nogironlarni ijtimoiy himoya qilish to'g'risida" gi eski qonunning 22-moddasida "shaxslararo muloqot vositasi sifatida imo-ishora tili" ning shunga o'xshash tan olinishi allaqachon qo'llanilgan. Shu bilan birga, har ikkala qonunda ham noto'g'ri atamalar ishlatilgan.

"Imo-ishora tili" va "O'zbek imo-ishora tili" atamalari o'rtasida katta farq bor. Imo-ishora tili tana tili yordamida og'zaki bo'lmagan muloqotdir, o'zbek imo-ishora tili esa o'zbek, rus, ingliz yoki boshqa tillar singari to'laqonli til hisoblanadi.

Qaror loyihasida qo'llanilgan atamalardan kelib chiqadigan bo'lsak, ishlab chiquvchilar nogironligi bo'lmagan shaxslardir. Matnda nogironlar va "sog'lom" odamlarning noto'g'ri bo'linishi ustunlik qiladi. Masalan, 2-bandda "nog'ironligi bo'lgan shaxslar va sog'lom insonlar o'rtasidagi" jumlasi ishlatilgan.

Shuni esda saqlash kerakki, karlar - "kasallar" emas. Nogironlikni tibbiylashtirish nogironlikning ijtimoiy modelini ilgari suruvchi BMTning Nogironlar huquqlari to'g'risidagi konvensiyasi qoidalariga ziddir. Imo-ishoralar tili, bu - kar va zaif eshituvchilar jamiyati o'ziga xosligining noyob madaniy qismidir.

Avvalgi maqolada biz O'ITning maishiy maqomini shaxslararo muloqot vositasi sifatida qayta ko'rib chiqishni va uni boshqa to'laqonli tillar kabi ta'lim olish mumkin bo'lgan rasmiy til sifatida qabul qilish ni taklif etgan edik.

Kar va zaif eshituvchi bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maktab-internatlarida O'ITning cheklangan maqomi tufayli yaqin vaqtlargacha ta'lim jarayonlarida undan foydalanish mushkul edi. Pedagogika oliy o'quv yurtlarida O'IT dars soatlari kam edi, ko'plab maxsus maktab o'qituvchilari hali ham o'zbek imo-ishora tilini professional darajada bilishmaydi.

Ta'lim olishda karlarning kamsitilishi

Ayni paytda 2 foizlik kvota asosida o'qishga kirgan qariyb barcha kar va zaif eshituvchi talabalarning malakali surdo-tarjimonsiz tahsil olayotganlari ularning sifatli oliy ta'lim olish huquqlarini poymol qilmoqda. Masalan, O'zbekiston Milliy universitetining "Taekvondo va sport faoliyati" fakultetida bir akademik guruhda to'rt nafar eshitishida nuqsoni bo'lgan talaba tahsil olmoqda. Ammo ular uchun imo-ishora tili xizmatlari ko'rsatilmagan.

Tarjima xizmatlari bo'lmagani sababli zarur bilim va ko'nikmalarni egallay olmagan eshitishda nuqsoni bo'lgan talabalar o'qishni tamomlagandan so'ng qanday mutaxassis bo'lib yetishadilar? Bunday ijtimoiy xizmatlar ko'rsatishga kim va qaysi idora mas'ul ekani haligacha tushunarli emas - oliy o'quv yurtlarining o'zimi, Tibbiy va ijtimoiy xizmat ko'rsatish agentligimi yoki Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligimi?

Shuni esda tutish kerakki, Nogironlar huquqlari to'g'risidagi konvensiyaga ko'ra, davlatning nogironligi bo'lgan shaxslarni "oqilona moslashtirish" bilan ta'minlamasligi nogironlik alomati bo'yicha diskriminatsiya ko'rinishlaridan biri hisoblanadi. Bunday hollarda oqilona moslashtirish, bu - malakali o'zbek surdo-tarjimonidir. Boshqacha qilib aytganda, O'IT, bu - nafaqat shaxslararo muloqot, balki ta'lim olish vositasi hamdir. Biroq professional tarjimonlarning keskin taqchilligi tufayli ushbu xizmatni taqdim etish juda qiyin.

O'zbek imo-ishora tilining eskirgan lug'ati

O'zbek imo-ishora tilini o'rganish bo'yicha standartlashtirilgan o'quv-uslubiy qo'llanmalarning yo'qligi uning rivojlanishini yanada og'irlashtirmoqda. Karlar jamiyati orasida tilning o'zgaruvchanligi kuchayib bormoqda, tilning o'zi ham vaqt o'tishi bilan o'zgarishlarga uchrab, rivojlanib bormoqda. Masalan, ma'lumot darajasi past bo'lgan karlar orasida "ko'cha imo-ishora tili" deb ataladigan til qo'llaniladi.
Birinchi o'zbek imo-ishora tili lug'ati "O'zbekiston karlarining imo-ishorali nutqi", 2005 yil nashri. Foto O'zbekiston karlar jamiyati tomonidan taqdim etilgan
Shu sababli, O'ITni unifikatsiyalash va standartlashtirish uchun muomalaga kirgan eng ko'p ishlatiladigan hamda yangi imo-ishoralarni tanlash va aniqlash bo'yicha doimiy ishlarni olib borish juda zarur.

2005 yilda o'zbek imo-ishora tilini tizimlashtirish maqsadida O'zbekiston karlar jamiyati Yaponiya xalqaro hamkorlik agentligi (JICA) ko'magida ilk bor O'IT lug'atini nashr ettirdi. Hozirda yagona bo'lgan O'IT lug'ati JICA`ning moliyaviy ko'magida cheklangan adadda nashr etilgan edi. Dunyoning ko'plab mamlakatlarida bu kabi nashrlar allaqachon ko'rgazmali o'quv va uslubiy qo'llanmalar sifatida qo'llanilmoqda va ixtisoslashtirilgan maktablar va universitetlarda O'ITni kasbiy o'qitishda yordami tegmoqda.
"O'zbekiston karlarining imo-ishora nutqi" lug'atidan sahifalar. Foto O'zbekiston karlar jamiyati tomonidan taqdim etilgan
Afsuski, o'n yetti yildan ortiq vaqt davomida O'ITni tizimlashtirish bo'yicha bunday ishlar amalga oshirilmadi. O'zbekiston karlar jamiyati bu boradagi ishlarni muntazam olib borish uchun zarur tashkiliy salohiyat va moliyaviy imkoniyatlarga ega emas.

XTV tomonidan tayyorlangan O'ITni rivojlantirish to'g'risidagi qaror loyihasida o'zbek imo-ishora tilining bugungi holatini aks ettiruvchi shu kabi lug'atlarni yaratish (yangilash) zarurligi esga olinmagan va bu bo'yicha aniq vazifalar qo'yilmagan.

O'zbek daktil alifbosi

Qaror loyihasining beshinchi bandida XTVga Moliya vazirligi bilan birgalikda 2022 yil 1 yanvardan boshlab uch oy muddatda "Lotinchadagi o'zbek imo-ishora tili alifbosi"ni ishlab chiqish vazifasi yuklangan. Bu tez orada lotinchadagi yangi daktil alifbosi qabul qilinishini anglatadi.

Qaror loyihasida jismoniy, sensorli, aqliy yoki mental rivojlanishida nuqsoni bo'lgan bolalar (shaxslar) uchun ta'lim muassasalarida imo-ishora tilini o'qitishning innovatsion vositalari, o'qitishning samarali shakl va uslublarini ta'lim jarayoniga joriy etish zarurligi qayd etilgan. Eshitish qobiliyatidan boshqa nogironligi bo'lgan bolalarga imo-ishora tilini o'rgatish nima uchun kerakligi esa tushunarsiz.
Rus daktil alifbosi.
Hujjatda, shuningdek, ko'zi ojiz odamlar tomonidan qo'llaniladigan Brayl alifbosini o'rgatish bo'yicha faoliyat yo'nalishlari ham mavjud. Biroq, shu bilan birga, loyihada kar-ko'r odamlar tomonidan qo'llaniladigan taktil imo-ishora tilini (teginish orqali ishora tili) rivojlantirish haqida gapirilmagan. Zero bir vaqtning o'zida ham eshitish, ham ko'rish qobiliyati buzilgan shaxslar tiflosurdotarjimon (teginish orqali imo-ishora tilidan tarjima) yordamida muloqot qilishadi.

Karlarning kundalik hayotida hali ham rus daktil alifbosi keng qo'llaniladi. O'IT butunlay rus imo-ishora tiliga (RIT) va kirill yozuvidagi rus daktil alifbosiga asoslangan. Aytish mumkinki, O'IT qaysidir ma'noda RITning shevasi hisoblanadi, chunki unda allaqachon O'zbekistonning ijtimoiy-madaniy kontekstiga xos imo-ishoralar keng qo'llaniladi.

Biroq 1997 yilda o'zbek tilli kar va eshitmaydigan bolalar maktab-internatlarining barcha o'qituvchi va tarbiyachilari maxsus malaka oshirish kurslarini tamomladilar. O'shanda tajriba tariqasida ularga lotin alifbosiga asoslangan daktil alifbosini o'rgata boshladilar.
Jizzax shahridagi kar va zaif eshituvchi bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maktabda o'zbek imo-ishora tilining lotin yozuvidagi daktil alifbosi tasvirlangan plakat. Foto: Ma'mur Ahlidinov
Tayyorlov sinflaridan boshlab barcha maktab-internatlar lotin alifbosiga o'tdi. Hatto o'rta maktab o'quvchilariga ham lotin daktil alifbosi maxsus o'rgatilgan. Hozirgi kunda esa faqat Surxondaryodagi kar bolalar maktab-internatida o'quvchilar to'liq lotin daktil alifbosini astoydil o'rganishmoqda.

Kirill alifbosidagi daktil alifbosi xalq ta'limi tizimi mutaxassislari tomonidan ishlab chiqilgan lotin daktil alifbosidan farq qiladi. Shu munosabat bilan, hatto karlar jamiyatida ham lotin daktiliga o'tish zarurati haqida bahslar mavjud. Masalan, "L" va "L", "D" va "D" harflari bir-biridan tubdan farq qiladi.

Qayta o'qitish va qayta o'qish qiyin: hamma narsani hisobga olish kerak

2020 yil noyabr oyi oxirida Ma'mur Ahlidinov Jizzaxdagi eshitish qobiliyati cheklangan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maktab-internatiga tashrif buyurib, ayrim bolalar ishlatadigan daktil alifbosi boshqacharoq ekanidan hayratda qolgan edi. Shuningdek, u Surxondaryo viloyatining Sho'rchi tumani, Buxoro, Samarqand, Olmaliq shaharlaridagi ixtisoslashtirilgan maktablarda ham bo'ldi. O'quvchilar bilan imo-ishora tilida gaplashish qiyin bo'lgan, ba'zida ular bir-birini tushunmay qolishgan.

Bir nechta daktil alifbolarning mavjudligi haligacha kirillcha daktil alifbosidan foydalanadigan karlarning yosh va katta avlodlari o'rtasida aloqa bo'shlig'ining shakllanishiga olib kelishi mumkin. Kirill alifbosiga anchadan beri o'rganib qolgan keksa avlod vakillarining lotin alifbosiga o'tishlari qiyin - o'zbek tili alifbosi islohotidan keyin aynan shunday bo'ldi.

Afsuski, yangi daktil alifbolarning barchasi O'zbekistondagi imo-ishora tilida so'zlashuvchilar va foydalanuvchilar jamoasi bilan muhokama qilinmasdan ishlab chiqilmoqda. Lotin daktil alifbosini O'zbekiston karlar jamiyati rahbariyati va a'zolari, professional surdo-tarjimonlar, shuningdek, "Imo-ishora tili ta'limi" yo'nalishi bo'yicha pedagogika oliy o'quv yurtlarining professor-o'qituvchilari va ixtisoslashtirilgan maktab-internatlar o'qituvchilari bilan yaqin hamkorlikda rivojlantirishga chaqiramiz.

2020 yil oxirida XTV yuqoridagi vakillar bilan birgalikda lotin daktil alifbosining navbatdagi versiyasini ishlab chiqdi. Ammo 2021 yilning mart oyida ijtimoiy tarmoqlarda o'zbek tilidagi "Sh", "Ch", "G'", "O'" harflarining yozilishi o'zgarishi mumkinligi faol muhokama qilina boshladi. Lotin alifbosiga asoslangan o'zbek tilining yangi alifbosi qachon yakuniy tasdiqlanishi esa hozircha noaniq.

Agar bunday o'zgarishlar tez-tez ro'y beradigan bo'lsa, bu lotin daktil alifbosiga asoslangan O'ITning rivojlanishiga ham salbiy ta'sir qiladi.

Shuni hisobga olish lozimki, imo-ishoradagi hatto bitta eng kichik o'zgarish ham karlar jamiyatida qarama-qarshiliklarni keltirib chiqarishi va ularning jamiyat bilan muloqotini cheklashi mumkin. O'zbek imo-ishora tilini ishlab chiqish va rivojlantirish jarayoniga karlar jamiyatining o'zi ham kiritilmagani vaziyatni yanada og'irlashtirishi mumkin.

O'ITni uning tashuvchilarisiz rivojlantirish mumkin emas!

Qaror loyihasining nomi va mohiyatidan tortib, hujjatni o'zbek imo-ishora tilini rivojlantirish bo'yicha eng muhim vazifalardan kelib chiqqan holda to'liq qayta ko'rib chiqish zarur. O'zbek imo-ishora tilini rivojlantirish bo'yicha vazifalar va muddatlar ko'rsatilganda, bu vaqt oralig'i, nimalar amalga oshirish mumkinligi, qanday xarajatlar talab etilishini real baholash zarur. Axir qanday qilib uch oy muddatda imo-ishora tilini o'rgatuvchi o'quv markazi to'g'risidagi nizomni ushbu markaz qanday moliyaviy va ilmiy asosda tashkil etilishini ko'rsatmagan holda tasdiqlash mumkin?

Shuningdek, o'zbek imo-ishora tilini rivojlantirish bo'yicha ko'plab takliflarni amalga oshirish uchun moliyaviy resurslar zarur. Aynan shunday qarorda har bir modda bo'yicha aniq budjet belgilanishi kerak. Karlar jamiyatining huquq va manfaatlariga to'g'ri kelmaydigan yana bir bajarilmas hujjatni qabul qilmaslik uchun avvaldan imo-ishora tilida so'zlashuvchilarning o'zlarini haqiqiy mutaxassis sifatida jalb etish zarur.

Imo-ishora tilini rivojlantirish to'g'risidagi qaror loyihasini nogironligi bo'lgan shaxslarning huquq va manfaatlarini himoya qilish sohasidagi: "Bizsiz biz haqimizda hech narsa" asosiy xalqaro tamoyiliga rioya qilgan holda bevosita uning tashuvchilarisiz ishlab chiqishning imkoni yo'q.
Mualliflar fikri tahririyat nuqtai nazari bilan mos kelmasligi mumkin.

Ma'mur Ahlidinov - O'zbekiston karlar jamiyati blogining O'zbekistondagi kar va zafi eshituvchilar uchun ta'lim, ilm-fan, sport va madaniyat mavzularini yoritadigan muallifi, O'zbekiston jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universiteti talabasi.

Dilmurod Yusupov - Sasseks universiteti (Buyuk Britaniya) Taraqqiyot tadqiqotlari instituti doktoranti.

Telegram kanalga a'zo bo'ling

# data[].attributes.attachment_link.title
Biz haqimizda bizsiz qaror: o'zbek imo-ishora tilini uning tashuvchilarisiz rivojlantirishmoqchimi?

# data[].attributes.attachment_link.description
Fevral oyida hukumatning o'zbek imo-ishora tilini shaxslararo muloqot vositasi sifatida rivojlantirish to'g'risidagi qarori jamoatchilik muhokamasiga qo'yildi. Unda yana nogironlikning ijtimoiy modeli emas, tibbiy jihatiga e'tibor qaratilgan. Karlar huquqlari faoli Ma'mur Ahliddinov va "Gazeta.uz" kolumnisti Dilmurod Yusupov hujjatning xom ekanligini ta'kidlab, uni takomillashtirishni taklif qilishmoqda.