# data[].attributes.headline
Kennismakingsopdrachten deel 1- (kunst) onderwijs, wat is dat eigenlijk ?

# data[].attributes.subject
Kennismakingsopdrachten deel 1- (kunst) onderwijs, wat is dat eigenlijk ?

# data[].attributes.body
–Welke beelden heb je van kunstonderwijs
(in PO, VO, MBO, HBO, WO)?

•Wat zou het niet moeten zijn?

•Wat zou het kunnen zijn?

•Wat is je beste ervaring? Waarom?

•Wat is je slechtste ervaring? Waarom?

–Als je van jezelf les zou krijgen,
wat voor kunstdocent zou je dan (willen) zijn?

–Waarom ben je aan deze opleiding
DBKV begonnen?

# data[].attributes.body
Meer artikelen:
https://ia600708.us.archive.org/view_archive.php?archive=/22/items/crossref-pre-1909-scholarly-works/10.1016%252Fs0140-6736%252802%252957085-9.zip&file=10.1016%252Fs0140-6736%252802%252957292-5.pdf

https://www.photowall.nl/trends-inspiratie/de-giftige-geschiedenis-van-de-kleur-groen-article

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Een kleurstudie naar de kleur groen bij giftige en zuiverende planten. Foto: Amber Toorop (voor De Correspondent)

Groene stroom, groene brandstof, groene belasting. Overnachten in een je conditie trainen in een groene losgaan op een groene

Het is allemaal mogelijk.

Huizen krijgen een groene kinderdagverblijven zijn en wie groen wil zijn tot in de dood, kan een 'groene uitvaart'

Groen is een sympathieke en veelbelovende niche voor beginnende ondernemers, een ultiem marketingconcept voor grote bedrijven en uitdagend terrein voor beleidsmakers. De OESO heeft het over groene Heinz-ketchup gebruikt de kleur om een nieuwe biologische productlijn te In Bhutan viert het koninklijk paar de geboorte van hun eerste zoon door 108.000 bomen te laten Maar wát groen inhoudt, is schimmig. Er zijn geen voorschriften, voorwaarden of wettelijke bepalingen aan het begrip of de kleur verbonden. Het gros van de groene initiatieven is ongetwijfeld goedbedoeld, en ja, alle kleine beetjes helpen.

Toch kan veelvuldig gebruik van groen ook kwalijke gevolgen hebben.

Wat is er mis met groen?

Het begrip functioneert als synoniem voor alles wat ecologisch, duurzaam, natuurlijk, gezond en milieuvriendelijk is of wil zijn. Dat schuurt. In een poging het imago op te krikken, switcht McDonald's de achtergrondkleur van het eigen logo van signaalrood naar frisgroen: de grote gele M prijkt in een Teletubbygroene weide. Coca-Cola introduceert 'Coca-Cola life': de suiker is hier deels vervangen door stevia, het plastic deels vervaardigd uit plantaardig materiaal. Hoe aantrekkelijk het er ook uit moge zien, wereldwijde distributie van industrieel vervaardigde frisdrank en voedsel in wegwerpverpakking vormen nog geen geloofwaardig milieubeleid.

Zelfs los van de vraag naar de intentie, kan kunstmatige vergroening op grote schaal averechts werken. Aan de fysieke, offline verschijningsvorm van artificieel groen gaat een giftig proces vooraf. Groene verven en inkten zijn bovengemiddeld toxisch. Althans, zo stelt Michael Braungart, chemicus en grondlegger van het Braungart is onomwonden: verpakkingen, plastic en drukwerk in groen zijn niet te recyclen zonder het verwerkingsproces als geheel te

De fabricage van een aantal vrijelijk op de markt te verkrijgen groenen is giftig

De fabricage van een aantal vrijelijk op de markt te verkrijgen groenen is giftig. Met name pigment nummer 7, nummer 36 en nummer 50 zijn akelig giftig. Zowel mens als omgeving krijgen vroeg of laat te lijden onder de chemische bewerking die voor de vervaardiging van deze tinten nodig is. Pigment nummer 7 bevat chlorine. Overmatige blootstelling aan chlorine kan kanker en geboortedefecten veroorzaken. De eerste Duitse chemieconcerns als BASF en Bayer, die grondstoffen ontwikkelden voor de verf- en textielindustrie, werkten mee aan de ontwikkeling van hooggeconcentreerd chlorinegas, dat tijdens de Eerste Wereldoorlog werd ingezet als chemisch wapen. Groen pigment nummer 36 is, evenals pigment nummer 7, nog steeds in omloop.

Braungart is niet de enige die zich uitspreekt over de chemie van groen. Nobuhito Imanaka, professor Toegepaste Chemie aan de Universiteit van Osaka doet onderzoek naar groentinten, de toxiciteit van conventionele, commerciële pigmenten en naar mogelijke alternatieven. De onderzoeksgroep in Osaka heeft het voor elkaar gekregen een hoogwaardig alternatief te ontwikkelen voor meerdere tinten groen. Vooralsnog zijn de Japanse pigmenten niet op de

Waarom is groen giftig?

De geschiedenis van kunstmatig groen is gedrenkt in gif. Kunstschilders en ambachtslieden experimenteerden met rudimentaire synthetische processen en met gevaarlijke bind- en oplosmiddelen om de kleur de gewenste intensiteit te geven en te laten behouden. Dat leverde verven op zo bijtend dat ze door doek, papier en hout heen brandden.

Ondanks, of misschien wel dankzij, de complexiteit van de kleur was rijk gedecoreerd groen behang geliefd in adellijke kringen. Verschillende groene behangsoorten en verven werden vervaardigd met behulp van arsenicum. Een van die groenen, Scheeles groen genaamd, is door historici aangewezen als de doodsoorzaak van Napoleon Bonaparte.

Het einde van Bonaparte, door de Britten verbannen naar het eiland St. Helena, zou te wijten zijn aan het groen-gouden behang in de vertrekken van het hem aangewezen paviljoen. Het warme, vochtige klimaat van het eiland deed het papier ontbinden en het arsenicum in Scheeles groen vervliegen.

Het chique behang als directe doodsoorzaak is omstreden, maar het zal de gezondheid van de man zeker geen goed gedaan hebben. En niet alleen Napoleon had te lijden onder dampend behang. Eind negentiende eeuw werd ontdekt dat emeraldgroen de oorzaak was van de mysterieuze dood van duizenden Franse kinderen. Emeraldgroen, ook wel Parijsgroen genaamd, is een giftig poeder dat dienstdeed als rattenverdelgingsmiddel bij de aanleg van de Parijse metro en als pigment voor het kleuren van inkten en verven. Ook voor de behangrollen in Parijse kinderkamers en weeshuizen.

De term gifgroen stamt uit deze periode. Verderfelijk of niet, de kleur bleef geliefd. Schilders als William Turner, Paul Gauguin, Pierre-Auguste Renoir, Vincent van Gogh en Paul Cézanne waren er dol op en namen de gezondheidsrisico's voor lief.

Wat nu?

De giftige geschiedenis van groen lijkt in de huidige tijd totaal vergeten. Op semantisch niveau hebben kleur en begrip aan betekenis gewonnen. Groen bekt misschien wat lekkerder dan duurzaam. Bovendien is de term vogelvrij. Van duurzaam bestaat van groen niet. Het ontbreken van een definitie kan voordelen hebben. Het verklaart wellicht waarom we zoveel groens tegenkomen in commerciële uitingen.

De oneindige potentie van groen is een groeifactor op de vrije markt. Een exploitatiemodel. Het is een verkoopstrategie, waarbij het marketingbudget het budget voor het daadwerkelijk verduurzamen van producten in veel gevallen overstijgt. Al in 1986 muntte milieuactivist Jay Westerveld de term 'groenwassen,' naar analogie van 'witwassen.'

Groenwaspraktijken zijn schadelijk. Het veelvuldig gebruik van groen pigment ook

Het concept en de praktijk hebben sindsdien beiden aan kracht gewonnen. Zozeer zelfs dat er een Greenwash Academy in het leven is geroepen. In 2002 werden in Johannesburg tijdens de World Summit on Sustainability Development, de eerste Greenwash Academy Awards uitgereikt. BP en ExxonMobil vielen in de

Groenwaspraktijken zijn schadelijk. Het veelvuldig gebruik van groen pigment ook. Groene tasjes, bakjes en logo's zijn niet duurzaam, maar giftig. De term 'duurzaam' klinkt misschien minder lekker, en er is ook geen kleur die het concept visualiseert. Maar het begrip kent wel een heldere definitie en is daardoor minder makkelijk te misbruiken. 'Eén duurzame hamburger graag!'

Lees ook:

Het toverwoord van deze tijd is 'impact'. Maar wat betékent het? Van kunstenaars en wetenschappers tot ondernemers en ministers: iedereen houdt van 'impact.' De term lijkt helder, meetbaar en krachtig, maar blijkt bij nadere beschouwing juist enigmatisch en diffuus. En juist daarin blijkt zijn kracht te schuilen. Lees het verhaal van Lynn Berger hier terug Hoe creativiteit een talent van iedereen en een oplossing voor alles werd We leven in een samenleving waarin creativiteit alom wordt gepropageerd als goed en waarin tegelijkertijd wordt bezuinigd op experimentele kunst en fundamentele wetenschap. Dat komt door onze steeds beperktere definitie van wat 'creatief zijn' betekent. Een essay over dit sleutelwoord van onze tijd. Lees het verhaal van Lynn Berger hier terug

# data[].attributes.attachment_link.description
Huizen krijgen een groene make-over, groene kinderdagverblijven zijn in opkomst en wie groen wil zijn tot in de dood, kan een 'groene uitvaart' bestellen. Maar er kleeft een gevaar aan het feit dat alles groen wordt: de kleur is giftig.

# data[].attributes.body
Op mijn dagbesteding legde ik een paar opdrachten van de workshop die ik in de klas deed uit. A. stuurde mij tekeningen, die ze thuis nog had gemaakt.

# data[].attributes.attachment_caption
{{ ($root.post && $root.post.id) ? $root.post.translations[$root.lang].socialTitle : $root.seo.pageTitle | translate | stripHtml }}

# data[].attributes.attachment_link.title
{{ ($root.post && $root.post.id) ? $root.post.translations[$root.lang].socialTitle : $root.seo.pageTitle | translate | stripHtml }}

# data[].attributes.attachment_link.description
In opdracht van de samenleving ontwikkelt SLO samen met het onderwijsveld de doelen, kaders en instrumenten waarmee scholen hun opdracht vanuit een eigen visie kunnen vervullen.

# data[].attributes.body
Conflicthantering

# data[].attributes.body
1. 3D vormen, gradient,
2. Figuur 1, bewerkt in Photoshop met noise, en drop shadow
3.man op t stand. Achtergrond weggehaald, tsunami toegevoegd, voorgrond van kleur veranderd en meer gepixeld gemaakt .
4. Vasen gemaakt in 3D functie van illustrator.
5. Bloemetjes getekend in illustrator.
6. Foto geretoucheerd en ingekleurd op Photoshop

# data[].attributes.attachment_caption
Exploring the Cutting-Edge History and Evolution of Collage Art

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Throughout the 20th century, creatives across many movements, mediums, and styles began to explore the practice of collage art. The inventive and innovative approach to art attracted artists due to its one-of-a-kind aesthetic and unique, pieced-together process.

Beginning in the modernist period and continuing into the contemporary art world, the collage art form has undergone a series of changes as more and more artists opt to explore it. Here, we look at the cutting-edge history and ever-changing evolution of the craft, paying particular attention to the movements and artists that have shaped it.

What is Collage Art?

Coined by cubist artists Georges Braque and Pablo Picasso, the term "collage" comes from the French word coller, or "to glue." The movement itself emerged under this pair of artists, who began working with various mediums to create avant-garde assemblages around 1910.

Collages can be created from a range of materials, though most are made of paper or wood and often feature cut-and-pasted photographs, painted forms, or even 3-dimensional objects. As more and more modern artists began exploring the practice throughout the 20th century, these mediums became more varied and increasingly experimental.

History of Collage Art

While Cubism is most often associated with painting, its founding figures, Georges Braque and Pablo Picasso, also created collages in this style. Defined by fractured forms and deconstructed subject matter, Cubism paired perfectly with the collage approach, as it enabled artists to literally piece together a picture from dissimilar components.

Additionally, unlike painting, collages did not risk appearing flat. This fact, according to esteemed art critic Clement Greenberg, was appealing to artists like Picasso and Braque, who focused on evoking dimensionality in their work. "Flatness had not only invaded but was threatening to swamp the Cubist picture," Greenberg explained in a 1958 issue of Art and Culture.

In addition to painted paper cut-outs, newsprint, and patterned paper were often employed by Cubists, as evident in Picasso's Bottle of Vieux Marc, Glass, Guitar and Newspaper, and Braque's Violin and Pipe.

Inspired by the cutting-edge work of Picasso and Braque, Dadaist artists also began to experiment with collage in the 1920s. Unlike the Cubists, who favored still-life arrangements, the Dadaists created collages that incorporated a wide array of iconography, from reinterpreted portraits to figures rooted in fantasy.

Dada artists also creatively incorporated more materials into their collages than their Cubist counterparts. Members of the movement are particularly renowned for their innovative use of seemingly worthless or often overlooked items like tickets, magazine and newspaper clippings, candy wrappers, and even 3-dimensional trinkets. By transforming ephemera into polished pieces, the Dadaists challenged traditional perceptions of art.

On the heels of Dada, Surrealists adopted and adapted this cut-and-paste technique. Much like their " automatic " approach to painting, these artists relied on the subconscious to produce one-of-a-kind assemblages made of photographs, illustrations, pieces of paper, and paint.

Abandoning the Cubists' focus on still life, they embraced and expanded upon the Dadaists' move toward strange subject matter to create pieces evocative of a dream. This focus is exceptionally evident in the work of Joseph Cornell and André Breton, who both used the method as a means to conjure up cohesive yet entirely made-up scenes.

Abstract Expressionism

Like the early modern artists that preceded them, Abstract Expressionists challenged conventional ideas about art. In order to take this avant-garde stance a step further, they rejected figurative subject matter and worked entirely in the abstract. This approach, however, was not limited to their more well-known drip, color field, and soak stain paintings; it is also evident in their collages.

Like their paintings, Abstract Expressionists' collages showcase an emphasis on color, composition, and emotion. Through simplified silhouettes, blocks of cut-and-glued color, and free-floating painted lines, the artists added (literal) layers of dimensionality to their already-famous aesthetic.

In 1956, British artist Richard Hamilton ushered in the Pop Art movement with his eye-catching collage, Just what is it that makes today's homes so different, so appealing? Featuring carefully-selectedclippings from American magazines, this piece incorporates several contemporaneous, pop culture-related everyday motifs, including "Man, Woman, Food, History, Newspapers, Cinema, Domestic Appliances, Cars, Space, Comics, TV, Telephone, Information."

In addition to setting the scene for Pop Art in terms of subject matter, this piece also inspired other members of the movement to explore collage art.

Contemporary Collage Art

Today, numerous artists have kept up the collage tradition. While many continue to construct their assembled compositions by hand, some employ digital tools to craft them. Here, we look at a selection of contemporary collages that depict various methods of modern collage crafting.

Books About Collage Art

This article has been edited and updated.

Related Articles:
Exploring the Experimental and Avant-Garde Art of Surrealism 10 Abstract Artists Who Changed the Way We Look at Painting 7 Colorful Masterpieces That Define the Pop Art Movement

# data[].attributes.attachment_link.title
Exploring the Cutting-Edge History and Evolution of Collage Art

# data[].attributes.attachment_link.description
In this collection of collage art, we explore the history and evolution of the art collage, paying particular attention to the movements that shaped it.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sinds de overname door het Nederlandse bedrijf 2theloo zitten elf Parijse toiletjuffrouwen zonder werk. Het Nederlandse bedrijf nam de exploitatie van de openbare toiletten in de stad deze zomer over, en ontsloeg de 'dames pipi'. Dit poep- en plasnieuws geeft mij mooi de gelegenheid om een onderwerp te behandelen waar ik het op Histoday nog niet eerder over heb gehad, maar wat ons allen wel dagelijks bezig houdt: de stoelgang.
Het feit dat voor deze activiteit het woord 'stoel' wordt gebruikt, geeft al aan dat de mens zijn behoefte niet altijd op dezelfde manier heeft gedaan. Het feit dat het Franse woord 'toilette' oorspronkelijk een veel bredere betekenis heeft dan puur zaken van ontlasting, maar meer op persoonlijke verzorging en uiterlijk slaat, geeft ook aan dat we moeite hebben de activiteit te benoemen. Het toilet is daarmee etymologisch verwant aan het eufemistische 'bathroom' of 'powder my nose'.

Lang voordat de Romeinen in Europa de openbare sanitaire voorzieningen bouwden waar zij om bekend staan, zoals badhuizen, riolen en toiletgebouwen, waren er in de Indusvallei al beschavingen waar, in ieder geval voor de rijken, het toiletbezoek behoorlijk leek op dat wat wij vandaag de dag kennen. De opgravingen bij Mohenjo-Daro in Pakistan legden geavanceerde toiletten en riolen bloot, waarvan sommige stammen uit 2600 v.Chr.

In Europa zijn er zelfs overblijfselen van primitieve toiletten gevonden die nog ouder zijn dan die in Pakistan. Bij de archeologische vindplaats Skara Brae het schotse eiland Orkney kan je de resten vinden van huizen die werden gebouwd boven een afwatering. In de huizen was in sommige gevallen een speciaal hokje gebouwd met een opening boven de afwatering. Dit systeem was zeer geavanceerd voor zijn tijd, als je bedenkt dat de laatste bewoners van Skara Brae vertrokken rond 2500 v.Chr.

'Entree voor de wc'

Het toilet, meestal in de vorm van een stenen muur met een houten zitting, maakte een comeback via de klassieke Minoïsche beschaving op Kreta, de oude Egyptenaren, en uiteindelijk de Romeinen. De openbare toiletten van de Romeinen, die vaak verbonden waren aan de vele badhuizen die ze bouwden, hadden niet alleen wat de toegang betreft een open karakter: ook het gebruik gebeurde gezamenlijk. De latrines waren open ruimtes met banken aan de zijkant, met daarin de benodigde gaten. Men kon zijn of haar behoefte doen terwijl het gesprek gewoon door kon gaan. Soms moest je entreegeld betalen.

De openbare toiletten waren aangesloten op het riool, dat effectief kon werken dankzij de aquaducten die de Romeinen aanlegden. Het rioolsysteem of de Cloaca Maxima werd al aangelegd vanaf 600 v.Chr., en het eerste aquaduct werd 300 jaar later gebouwd. Daarmee was de afvoer van de uitwerpselen gegarandeerd, en konden vanaf 200 v.Chr. op grote schaal openbare toiletten ontstaan. De arme bevolking van Rome deed, zoals arme mensen dat eeuwenlang hebben gedaan, zijn behoefte echter nog steeds in een kuil, of in een pot. In het laatste geval werden de uitwerpselen daarna als het goed is nog steeds in het riool geworpen. Vaak werd de urine opgevangen om stoffen mee te bleken. De fabrieken daarvoor waren in onze streken vaak aan de oostkant van een stad gevestigd, vanwege de vaak voorkomende westenwind.

'Op het gemak zitten'

In de Middeleeuwen raakten de riolen in verval, en de grachten en rivieren in steden werden gebruikt als open riool, waarin de potten werden geleegd. De po was tot ver in de vroegmoderne tijd de belangrijkste ontvanger van poep en pies in de huizen van zowel de armen als de rijken. Een ander bekend fenomeen is het gemak: een erker in de muur van een kasteel, met daarin een plank met een ronde opening boven de slotgracht, waar men zijn behoefte kon doen. Vele meters lager viel het product in de slotgracht of -vijver.

Riolen en toiletten met doorspoelmogelijkheid kwamen pas weer op met de komst van de Industriële Revolutie. Alexander Cummings vond in 1775 de zwanenhals uit. Daarmee was een directe verbinding met het riool mogelijk, maar werd de stank tegengehouden. Pas vanaf 1880 raakten de eerste wc's met doorspoelmechanisme algemeen in gebruik: huizen kregen stilaan niet alleen een verbinding met het riool voor afwatering, maar ook met de waterleiding voor de aanvoer van schoon water.

De Romeinen waren gewend om te gaan zitten op het toilet, de kasteelheer deed dat ook, en veel po's hadden in alle tijden op een of andere manier de mogelijkheid zittend gebruikt te worden, al was het maar door op de rand te gaan zitten. Met de wc-potten die we nu kennen is zittend de behoefte doen nog steeds de norm, hoewel een man dat natuurlijk niet altijd hoeft te doen, iets wat in moderne huishoudens tot onenigheid kan leiden. Echter, vandaag de dag is het hurktoilet wereldwijd verreweg de meest voorkomende toiletvorm. Doorspoelen kan wel, maar rustig erbij gaan zitten zoals de Romeinen deden is er dan niet bij.

~ Ties Ramekers - Histoday

# data[].attributes.attachment_link.description
Lang voordat de Romeinen in Europa de openbare sanitaire voorzieningen bouwden waar zij om bekend staan waren er in de Indusvallei al beschavingen waar, in ieder geval voor de rijken, het toiletbezoek behoorlijk leek op dat wat wij vandaag de dag kennen.

# data[].attributes.attachment_caption
The secret history of ancient toilets - Nature

# data[].attributes.attachment_link.title
The secret history of ancient toilets - Nature

# data[].attributes.attachment_link.description
By scouring the remains of early loos and sewers, archaeologists are finding clues to what life was like in the Roman world and in other civilizations.

# data[].attributes.attachment_caption
How the Romans went about their business | The Spectator Australia

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
When Ovid was seeking 'cures for love', the most efficient remedy, he wrote, was for a young man to watch his girl on the toilet. The American author of The Archaeology of Sanitation in Roman Italy begins with this worrying poetic advice. The evacuation of the human body has had little previous attention from historians of Rome, she says, but 'Ann Olga Koloski-Ostrow on the toilet' should not become the citation attached by fellow scholars to her name. We might all be put off.

Her fear is well-founded. The reason that there are dozens of books about the Romans' baths and almost none about their latrines reveals much about us and nothing about them. High-minded archaeologists used to prefer their heroes as brave bathers discussing philosophy. Any awkward seats with holes could be prison chairs or hydraulic hoists. One early 19th-century excavator posited a form of 'medicinal steam baths' where the 'strength of the steam created a need to be seated'. This notion of Roman ladies communally experiencing the treatment recently revived by Gwyneth Paltrow did not find general favour. But its spirit lived on.

Some parts of the author's subject have an assured place in cultural history. The 'outside loo' has become a symbol of poverty. Civilisation is 'en suite'. In the debate between defecating far away from the rest of life or with the closeness of convenience, the conveniences have triumphed - and not merely in language. The Romans too could see the benefit of convenience, but Cicero noted the success of the human body in separating the entry and exit of food. Architects, he said, should do the same. Nero's wealthy tutor, Seneca, saw moral virtue in the dark and dankness of a shed in the garden before foreign luxury arrived.

For the rich at home there was the best of both worlds, as satirised by Petronius at about the same time: a slave boy brings a silver pot to the dinner table; you piss in it, wipe your hands on his hair and he takes the pot away. For Trimalchio's guests in the Satyricon there are bowls just outside the door, regularly refreshed.

This parvenu host takes a strong line against constipation and, in one of the most detailed Latin speeches on the subject, insists that there be no embarrassment at getting up to leave the table when necessity calls - just like his wife, Fortunata, does at night, he adds. As well as words on Ovid's love cure, Koloski-Ostrow gives a disturbing account of this banquet and its aftermath, the brown sausages on silverware, the master chef's skill with testicles, anuses and bellies, the phalluses flowing with gravy. This is food that 'appears as if it might already have been digested and expelled'.

Outside the home the toilet choices were more limited, particularly but not only for the poor. Privacy, apart from that provided by clothing, was not a prime concern. There was much to be said against being alone in a loo, not least the danger of demons from the deep, both physical, when the rivers flooded back in to the drains, and metaphysical, if Fortuna, the spiritual guardian of Roman latrines, were for any reason enraged.

Spectators attending games had very few conveniences, so few that Koloski-Ostrow suggests that their purpose was not to convenience the users at all but to protect certain of the buildings from urine stains and 'secretly deposited piles'. Men who wanted to piss might find a bowl outside a cloth-maker's shop, thus playing a vital part in an industrial process. Women would have to use the same facilities, the dark, shared cabins, the close seats, and, for the lucky ones, the trough of running water in which a sponge on a stick might be washed before fulfilling the function later taken by a roll of paper.

This is a scholarly book that sets out its evidence and encourages the discovery of more. It is not a first volume in a modern history of public health: the Romans had no knowledge of how defecation drove disease. Nor is it one of those 'day-by-day in antiquity' texts designed to attract reluctant schoolchildren. Like all the best ancient history, it provides rigorous engagement with our own assumptions about then and about now.

# data[].attributes.attachment_link.title
How the Romans went about their business | The Spectator Australia

# data[].attributes.attachment_link.description
When Ovid was seeking 'cures for love', the most efficient remedy, he wrote, was for a young man to watch his girl on the toilet. The American author of The Archaeology of Sanitation in Roman Italy begins with this worrying poetic advice.

# data[].attributes.body
- navigating the world of art, professional practice for the early career artist.  /Delphian
- imagined spaces. /Kirsty Gunn
- Conceptual art in a curational Perspective / Natahalie Zonnenberg
- Curational Activism / Maura Reilly
- Ways of Curating / Hans Ulrich Obrist
- when artists curate / Alison green
V The secret lives of Colour / Kassia st. Clair

# data[].attributes.attachment_caption
De kaas van Uccello: stereotypen over kunstenaars | de wereld van de kunstenaar

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sensationele verhalen over lijdende kunstenaars doen het goed. Sinds de jaren 50 van de 20ste eeuw zijn er al meer dan een dozijn films over Vincent van Gogh gemaakt, die in verschillende mate zijn leven dramatiseren. Maar kunstenaars zijn in de eerste plaats mensen, geen mythische figuren.

Zo'n zeshonderd jaar geleden, ergens in de buurt van Florence, rende de schilder Paolo Uccello zo hard als hij kon. Hij werd achternagezeten door twee broeders van een lokale kloosterorde. De schilder had van de abt de opdracht gekregen om enkele fresco's te maken in het klooster. Maar het eten dat hij er kreeg was ondermaats: hij kreeg alleen maar kaas. De situatie was onhoudbaar.

Te verlegen om er iets van te zeggen, probeerde Uccello zich voor zijn opdrachtgevers te verstoppen. Toen de kloosterbroeders hem eenmaal hadden ingehaald, moest hij wel uitleggen waarom: „Dat komt allemaal door de merkwaardige handelswijze van jullie abt, die mij - met die eeuwige kaaspasteien en kaassoepen - zo heeft volgestopt met kaas dat ik bang ben dat ze mij, één en al kaas als ik ben, als stopverf zouden gebruiken; en als dat zo doorging, bleef ik wellicht niet Paolo, maar werd ik louter Kaas." Toen de abt erover hoorde, beloofde hij Uccello beter eten te geven en wist hij hem ervan te overtuigen de muurschilderingen af te maken.

Excentrieke einzelgänger

Uccello was een heel leuke schilder. Maar als je zijn biografie mag geloven, zo'n 75 jaar na zijn dood geschreven door Giorgio Vasari, was hij maar een vreemde vogel. Hij was een excentrieke einzelgänger. Zo was Uccello bezeten van perspectieftekenen. Dat doe je niet uit de losse pols, maar door eindeloos te meten en te rekenen. Het nam zijn hele leven over: dag en nacht was hij bezig met de moeilijkste gewelven, bollen, muren die een hoek omgaan. De obsessie ging ten koste van zowel zijn succes bij opdrachtgevers als de kwaliteit van zijn huwelijk.

# data[].attributes.attachment_link.title
De kaas van Uccello: stereotypen over kunstenaars | de wereld van de kunstenaar

# data[].attributes.attachment_link.description
Sensationele verhalen over lijdende kunstenaars doen het goed. Sinds de jaren 50 van de 20ste eeuw zijn er al meer dan een dozijn films over Vincent van Gogh gemaakt, die in verschillende mate zijn leven dramatiseren. Maar kunstenaars zijn in de eerste plaats mensen, geen mythische figuren.

# data[].attributes.attachment_caption
Klaar de mist: het leven na de kunstacademie | de wereld van de kunstenaar

# data[].attributes.attachment_link.title
Klaar de mist: het leven na de kunstacademie | de wereld van de kunstenaar

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoe zorg je ervoor dat je als kunstenaar na je afstuderen niet in een dichte mist beland? De stap van studie naar arbeidsmarkt wordt volgens Elles Hesseling vaak onderschat. Het zou helpen wanneer kunstopleidingen daar meer aandacht voor hebben.

# data[].attributes.attachment_caption
De grens tussen activisme en performance art: waarom musea en klimaatprotest geen tegenpolen zijn

# data[].attributes.attachment_link.title
De grens tussen activisme en performance art: waarom musea en klimaatprotest geen tegenpolen zijn

# data[].attributes.attachment_link.description
Linda Selena Boos verbaast zich over de manier waarop musea reageren op de acties van klimaatactivisten die zich onder andere vastlijmen aan schilderijen van oude meesters. Hoe kan het dat musea…

# data[].attributes.body
Leerpsychologie 1: behaviorisme

Over Albert Bandura, Cognitivisme, modelleren

# data[].attributes.body
Leerpsychologie 2:

Over Ausibel, betekenisvol leren

# data[].attributes.attachment_caption
Fluisterzacht en haarzuiver - Dirk Monsma

# data[].attributes.attachment_link.title
Fluisterzacht en haarzuiver - Dirk Monsma

# data[].attributes.attachment_link.description
Fluisterzacht en haarzuiver, de betekenis van kunstonderwijs voor kinderen met speciale onderwijsbehoeften (2017) Uitgever: Lemniscaat, Rotterdam. Prijs: 19,95 ISBN 9789047708025 'Ieder kind, ieder mens heeft ongekend talent. Davinci tekent om de wereld en zijn plek daarin te begrijpen. Sofie wil graag met horende kinderen omgaan en juist daarom vindt ze streetdance zo leuk.

# data[].attributes.body
Onderzoek prent, (foto) gemaakt in 1800’s
Wijnhuis stond er tot 1775.

# data[].attributes.body
LLN zoeken thuis naar geometrische en organische vormen in de zelfde kleuren, hiermee maken ze composities.

Leren: vorm, kleur, compositie, 3D omvormen naar 2D poster (event. Vervolg kan bewerking in Photoshop zijn)

# data[].attributes.attachment_caption
Zelf nepnieuws maken om het daarna beter te herkennen - dat lijkt te werken

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nieuwsuur

* Aangepast

"De zomervakantie wordt ingekort", "Netflix verwijdert helft series", "Voedsel McDonald's vermindert het zicht". Het is nepnieuws, bedacht door een groep vwo-leerlingen uit Bilthoven. Ze vormen een trollenleger dat binnen een uur de verzinsels zoveel mogelijk moet verspreiden.

Ruurd Oosterwoud moedigt de scholieren aan. "Doe iets polariserends tussen links en rechts, dat werkt heel goed." Oosterwoud is oprichter van DROG, een groep specialisten op het gebied van desinformatie. Hun workshops moeten jongeren bewuster maken van misleidende informatie op internet.

Voorlopig onderzoek aan de Universiteit van Cambridge is hoopgevend: scholieren die eerst zelf nepnieuws hebben gemaakt herkennen daarna beter andere desinformatie.

Pop-up in beeld: je bent gefopt

De scholieren schrijven de berichten voor de speciaal voor dit doel opgerichte internetkranten The Dutch Post en Het Laatste Geluid. De artikelen op die sites verdwijnen vanzelf na 24 uur. Voor die tijd verspreiden de scholieren de verzinsels via hun eigen sociale netwerken, door linkjes te plaatsen in online fora en op sociale media. Door met nepprofielen zelf commentaren toe te voegen moeten ze hun berichten meer waarde meegeven.

En dat lijkt ook te werken: er wordt tijdens hun lesdag zo'n 3500 keer op de nepnieuwsberichten geklikt. Lezers krijgen na korte tijd een pop-up in beeld dat ze zijn gefopt.

Voor slechts een paar dollar kun je al een eigen leger van Twitteraccounts bouwen.

James Chappell, Digital Shadows

Makers van nepnieuws doen dit alles natuurlijk op veel grotere schaal. James Chappell van het Britse-Amerikaanse internetveiligheidsbedrijf Digital Shadows speurt naar gereedschap dat daarvoor nodig is. Die programma's zijn volgens hem te koop op het dark web, maar ook te vinden op het gewone internet.

De tools gebruiken de makers bijvoorbeeld om websites van bestaande nieuwsorganisaties te klonen. Dat blijkt zelfs kinderlijk eenvoudig. "We vonden zo'n 3000 domeinen die grote nieuwswebsites imiteren", zegt Chappell. Op de websites, die betrouwbaar lijken, kunnen vervolgens nepberichten worden gepubliceerd.

Zo verscheen een verzonnen bericht over de toenmalige Franse presidentskandidaat Emmanuel Macron op een gekopieerde website van de Belgische krant Le Soir. Het ging over sponsoring van de campagne van Macron vanuit Saudi-Arabië.

Het artikel werd onder meer gedeeld door zijn tegenstander Marine Le Pen van Front National. Macron, inmiddels president, kondigde in zijn Nieuwjaarstoespraak wetgeving aan om verzinsels in verkiezingstijd te bestrijden.

Nieuwsuur
Het bericht over Macron op de gekloonde site van Le Soir

Internetexpert Chappell vond ook programma's om botnetwerken te beheren. "Daarmee kun je duizenden Twitteraccounts tegelijk beheren. Je kunt ze instructies geven en hun gedrag veranderen. En het bouwen van zo'n leger van Twitteraccounts kan al voor een paar dollar."

Ook kunnen likes, retweets en volgers worden gekocht om nepnieuws betrouwbaar te laten lijken. "Het duikt dan op veel plekken online op en verschijnt hoger in de zoekresultaten." Verder kunnen automatisch commentaren en valse reviews voor producten of diensten worden geplaatst.

Chappell verwacht voorlopig alleen nog maar een toename van nepnieuws. "Ik denk dat er meer imitatiewebsites komen. En ook dat er meer nieuwe tools zullen komen. Die worden steeds weer vernieuwd."

Nepnabestaande ontmaskerd op Twitter

Wil je nu zelf ook leren om nepnieuws te maken en het daardoor beter te herkennen? Via het online spel www.slechtnieuws.nl kan iedereen in de huid van een nepnieuwsmaker kruipen. Spelers leren clickbait maken, polariseren en manipuleren.

Veel casussen uit het nepnieuwsspel zijn ontleend uit de praktijk, zoals een twitteraar die zich voordeed als nabestaande van een slachtoffer van MH17. Hij haalde met zijn verzinsels het tv-programma RTL Late Night, de krant Metro en meermaals website GeenStijl.

Nieuwsuur spoorde de man afgelopen zomer op en ontdekte dat zijn broer nog springlevend is. De man beweerde dat hij niet zelf achter de leugen zat en iemand zijn naam en foto misbruikte op Twitter, maar uit onderzoek van Nieuwsuur blijkt ook dat een leugen te zijn.

# data[].attributes.attachment_link.title
Zelf nepnieuws maken om het daarna beter te herkennen - dat lijkt te werken

# data[].attributes.attachment_link.description
Aangepast "De zomervakantie wordt ingekort", "Netflix verwijdert helft series", "Voedsel McDonald's vermindert het zicht". Het is nepnieuws, bedacht door een groep vwo-leerlingen uit Bilthoven. Ze vormen een trollenleger dat binnen een uur de verzinsels zoveel mogelijk moet verspreiden. Ruurd Oosterwoud moedigt de scholieren aan. "Doe iets polariserends tussen links en rechts, dat werkt heel goed."

# data[].attributes.body
V   Kleinste musea van Nederland
Typisch Nederland
Nederland onder het systeem plafond
Chin. Ind. Restaurants

# data[].attributes.body
Mindmap pedagogische thema’s (nav artikel Gert biesta)

# data[].attributes.attachment_caption
Een recept voor ontscholen - Een bijwerking van het schoolsysteem

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ontscholen in een schoolsysteem, hoe doe je dat? Een vraag die kunstdocent Gina bezighield. De vraag nam ze mee de kunstles in, waardoor er een geheel nieuwe wereld voor haar openging: een tussenruimte voor en van leerlingen, normaliter verboden terrein voor docenten.

De brugklassers vertellen mij vaker wat ze niet kunnen dan wat ze wel kunnen. Het is alsof ze van tevoren willen zeggen 'verwacht niets van mij, dan stel ik je later ook niet teleur'. Waar komt het idee vandaan te moeten voldoen aan een onuitgesproken verwachting?

Ik geef Kunst & Cultuur aan eerste- en tweedejaars op een middelbare vernieuwingsschool ¹. Wat hebben mijn eerstejaars (onbewust) geleerd waardoor ze denken te weten waaraan een kunstuiting moet voldoen? Als docent heb ik het idee dat ik mijn leerlingen vaker iets moet 'ontleren' dan 'aanleren'.

Ik start het schooljaar met een door mij ontwikkelde lessenserie genaamd 'gewoon doen'. De leerlingen worden uitgenodigd om fouten te maken, lef te tonen en vooral te doen. Met activiteiten als blind tekenen en tekenen met je hele lichaam probeer ik mijn leerlingen af te leiden van de ideeën die zij hebben over een (in hun ogen) goede kunstuiting. Deze lessenserie heb ik ontworpen met de drang naar ontleren in het achterhoofd: inzichten, die leerlingen in hun schoolcarrière op de basisschool hebben opgedaan, leveren ze in. Bewustwording van het onbewuste dat is aangeleerd: wat vanzelfsprekend is wordt wankel.

Die vanzelfsprekendheid van wat en hoe je leert op een middelbare school, werd zichtbaar tijdens de coronapandemie. De pandemie heeft de school en het schoolsysteem op haar grondvesten doen schudden. Tijdens de lockdowns is er letterlijk afstand genomen van het onderwijs zoals we het daarvoor kenden, door online en hybride lessen. De meeste scholen zijn na de lockdown weer op de oude voet verdergegaan. Wellicht was juist dit een uitzonderlijke kans voor scholen geweest om het onderwijs zoals we het kennen te herzien en te herdefiniëren - door na te denken over of een vijfdaagse schoolweek, samen leren in een klaslokaal, nog steeds wel past in deze tijd.

Met dit essay wil ik antwoord geven op de vraag: hoe kan je ontscholen op school?Ik gebruik daarbij de theorie van Ivan Illich 2 die ik onderbouw met praktijkvoorbeelden van Annette Krauss ³, theorie van Martha Nussbaum 4 en inzichten die ik heb opgedaan in mijn lespraktijk.

'Who cares' - kunsteducatief event met expositie van 'Swipe your teacher'. Foto: Ruben Snitslaar.

"All education must be complex, lifelong and unplanned"
- Ivan Illich

Laten we school afschaffen
De filosofische ideeën van Ivan Illich maken mij als docent onzeker. Doe ik er wel toe? Voeg ik wel echt iets toe aan de levens van mijn leerlingen? In het boek Deschooling society definieert Illich het begrip school als een 'age-specific, teacher related process requiring full-time attendance at an obligatory curriculum.' ²

Illich gelooft dat scholen, in plaats van dat ze belangrijke vaardigheden aanleren, een leerplan hebben dat leren in cijfers en accreditatie omzet. Illich zag het onderwijs als een giftig en geïndustrialiseerd systeem, een systeem dat als doel heeft om de sociale orde aan te brengen, dat zorgt voor een zekere regelmaat en voorspelbaarheid. School is volgens Illich problematisch vanwege het verplichte karakter van het curriculum, waar niemand aan kan ontsnappen. De leerling moet aanwezig zijn. Dit is volgens hem repressief en destructief.

Voor een deel kan ik mij vinden in de radicale ideeën van Illich en begrijp ik zijn visie wanneer ik die plaats in de tijd waarin hij deze ideeën ontwikkelde, de zestiger en zeventiger jaren van de vorige eeuw. Een tijd waarin het onderwijs meer en meer een emancipatiemachine was, maar er ook, misschien juist wel daardoor, veel onderwijsvernieuwende ideeën ontpopten. Ik ben het met Illich eens dat school soms problematisch kan zijn door het verplichte karakter in inhoud en vorm. Een voorbeeld hiervan is dat ik vandaag de dag op mijn school vormen van 'teaching to the test' zie, wat inhoudt dat leerlingen zich focussen op gestandaardiseerde testen en niet nadenken over wat zijzelf belangrijk vinden. Maar ik zie ook een groot voordeel in de verplichting van het onderwijs. Mijn leerlingen die voor een groot deel uit kansarme gezinnen komen, krijgen door onderwijs mogelijkheden aangereikt die zij als zij niet naar school zouden gaan, niet zouden kunnen krijgen. Illichs kritiek op het schoolsysteem is dat het niet past bij het onvoorspelbare leven en alles inkadert in hokjes. Op mijn school zitten de leerlingen in een brede brugklas met alle niveaus door elkaar, ze worden uit de hokjes gehaald, waardoor ze veel van en met elkaar kunnen leren. Ik denk dat een minder radicale vorm van Illichs ideeën, zoals een realistische afspiegeling van de maatschappij in het onderwijs, alle niveaus door elkaar in een klaslokaal, waardevol is voor de deelname aan de maatschappij en de vorming van de mens in zijn geheel, in relatie tot zichzelf, de ander en de wereld om hem heen.

Bijwerking van het schoolsysteem
Illich wilde dus af van het schoolsysteem, hij pleit voor 'deschooling'. Deschooling is een oproep tot verandering van de 'kindertijd': de maatschappij als geheel zou weer leefbaar moeten worden gemaakt voor de jeugd. Volgens Illich ontneemt de school het leven van het kind, het leven dat je, terwijl je op school zit, had kunnen leven. Hij ziet scholing als een opgelegde voorbereiding op het geïnstitutionaliseerde leven in een productiegedreven maatschappij. Een maatschappij waar verrassing en spontaniteit plaats hebben gemaakt voor voorspelbaarheid, planning en controleerbaar gedrag.

Ik zou kunnen stellen dat de Europese mens na de industrialisatie is doorgeschoten om het leven efficiënter en gemakkelijker te maken door de deelnemers van de maatschappij scholing in gedrag, normen en waarden mee te geven die in de kern ook toepasbaar zijn op de participatie in de maatschappij erna.

Ik ben het niet eens met Illich dat we het hele schoolsysteem moeten uitwissen. Ik denk dat een schoolsysteem een goede oefening is voor alle andere systemen waarmee de leerlingen na, en soms ook tijdens, hun schoolcarrière te maken krijgen. Wat mij betreft zou het schoolsysteem wel opgerekt mogen worden door bijvoorbeeld meer ruimte te bieden aan het gegeven dat de schooltijd een unieke periode en plaats inneemt in het leven van kinderen.

Annette Krauss is kunstenaar, schrijver en pedagoog en schijnt licht op wat er bij middelbare scholieren onderling ontstaat wanneer zij deelnemen aan het schoolsysteem, er gebeurt iets bijzonders. Er ontstaat een 'verborgen curriculum' een curriculum met onbedoelde kennis, waarden en meningen, dat niet als leerproces wordt erkend. Dit verborgen curriculum omvat trucs en tactieken om te voldoen aan de eisen waarmee de leerlingen in hun opleiding worden geconfronteerd. Voorbeelden van activiteiten uit het verborgen curriculum zijn spiekmethoden en strategieën die leerlingen ontwikkelen om toch hun eigen interesses te kunnen volgen tijdens de les, zoals het luisteren naar muziek.

In mijn eigen lespraktijk is dit verborgen curriculum altijd aanwezig en hebben mijn leerlingen talrijke manieren gevonden om dit verborgen te houden voor de docenten. Een voorbeeld van een verborgen curriculum is het maken van geluidjes tijdens de les om een interactie met elkaar aan te gaan of dicht tegen elkaar aan staan om snoep door te geven. Het is een eigen cultuur binnen de school, die op elke school weer anders is. Dus we kunnen stellen dat het leren zoals Illich het omschrijft 'het ontstaat als vanzelf, wanneer je het nodig hebt' zijn weg wel vindt in de vaste structuur binnen een school.

Het verborgen curriculum op mijn school bevindt zich in de schaduw van het instituut en wordt bestuurd door de groep die deze activiteiten vormgeven en uitvoeren. Wat ik hiermee wil zeggen is dat een verborgen curriculum niet kan bestaan zonder de schoolse structuur en een schoolse structuur een verborgen curriculum uitlokt, het een kan niet zonder de ander en andersom.

In een soundscape worden de brieven van de bruine tafel voorgelezen door de leerlingen. 'Who cares' - kunsteducatief event met expositie van 'Let's gather around the table'. Foto: Kim Krijnen.

Kunst als bindmiddel voor ontscholing in een schoolsysteem

Annette Krauss is op zoek gegaan naar onbedoelde en niet erkende vormen van kennis, waarden en opvattingen bij leerlingen op een middelbare school. Ze heeft zich beziggehouden met de manieren waarop leerlingen omgaan met en zich verzetten tegen de conventionele ordening binnen de schoolomgeving. Dit onderzoek heeft ze vertaald naar een project over hoe leerlingen omgaan met regels, hoe ze die in zich opnemen en hoe ze zich ertegen verzetten. De spontaniteit en verrassingen die volgens Illich missen in het schoolsysteem, worden door Krauss juist gemarkeerd met haar verborgen curriculum-project, ze stelt hiermee de sociale orde ter discussie.

Een voorbeeld hiervan is dat de ruimte onder de tafel waar de leerling aanzit en de benen die daaronder passen geen rol spelen tijdens een les. Door een interactie aan te gaan met de tafel door er bijvoorbeeld onder te gaan zitten en je klein te maken, maken de leerlingen de ruimte tastbaar en stellen het gebruik van ruimte ter discussie, het stelt genormaliseerd gedrag aan de orde. Een vertaling hiervan heeft Krauss uitgevoerd door leerlingen de opdracht te geven om op verschillende manieren met een stoel om te gaan. Krauss maakt via het kunstvak de waarde van een verborgen curriculum in een school openbaar.

De waarde van het kunstvak binnen een schoolsysteem vind ik terug in de ideeën van Martha Nussbaum. Zij keurt net als Illich het kweken van gehoorzame consumenten door onderwijs af. Nussbaum omschrijft dat het kunstvak als doel kan hebben om leerlingen op een diepgaande manier door de ogen van een ander te laten kijken. Kinderen ontwikkelen zo empathie, emotionele verbeeldingskracht en betrokkenheid. Hierdoor kan kunst helpen bouwen aan een democratische samenleving waarbinnen ruimte is voor een verscheidenheid aan meningen en perspectieven. Kunstonderwijs kan volgens haar een waardevolle manier zijn om empathie voor de ander te verwerven.

Het verwerven van begrip kwam helder naar voren in mijn eigen lespraktijk toen ik een verborgen roddelcultuur tot onderwerp van mijn lessen maakten. Het was alsof ik een deksel opentrok van een vat dat lange tijd onder spanning had gestaan. Allereerst was het onwennig voor mijn leerlingen en voor mij, omdat ik als docent normaal gesproken niet deelneem aan dit verborgen curriculum. Het duurde even voordat ik het vertrouwen kreeg en het klaslokaal als veilige plek werd beschouwd om wat verborgen is aan de oppervlakte te brengen. Leerlingen vertelden elkaar en mij over hun ervaringen met de hiërarchie op onze school. Een hiërarchie die zich uitte in een roddelcultuur over leerlingen door docenten. Midden op het leerplein staat een grote bruine tafel, het geroddel van docenten over leerlingen gebeurt aan deze tafel.

Deze tafel is hoger dan de tafels eromheen, aan de tafel staan hogere stoelen om aan te zitten. Aan deze tafel zitten geen leerlingen, enkel docenten. Docenten die een tussenuur hebben of tijdens de pauze lunchen. Rond deze tafel staan lagere tafels waaraan leerlingen zitten die eruit gestuurd zijn of op het leerplein mogen werken. De leerlingen die aan de tafels die om de bruine tafel heen staan zitten vangen de roddels van de docenten op en delen die onderling.

De leerlingen hebben voor de kunstopdracht Let's gather around the table brieven geschreven uit naam van de bruine tafel, de bruine tafel kreeg een stem. 'Docenten denken niet aan de gevoelens van leerlingen, ze zien leerlingen als objecten' zo zegt de bruine tafel. Leerlingen werden door deze kunstopdracht uitgenodigd om van deze plek een positief en collectief geheel te maken. Ideeën waren om de relatie tussen de docenten en de leerlingen te versterken door een boks-training voor leerlingen en docenten te organiseren, of een discussiedag aan de bruine tafel, een barbershop waar je als docent door leerlingen geknipt en geschoren kan worden, een docenten roast en het maken van een nieuw tafelontwerp met spiegels zodat docenten zichzelf zien terwijl ze roddelen. Dit zijn toekomstige toepassingen voor de bruine tafel.

De wij-zij-cultuur is een logisch gevolg van een plek waar een erkende ongelijkheid heerst, maar deze ongelijkheid kan ook ingezet worden als kracht door de verschillen te benadrukken om zo een versterkende in gang te zetten. Een voorbeeld van zo'n verschil is dat leerlingen uur naar uur docenten (moeten) bekijken. Elk lesuur is er weer een nieuwe docent aan de beurt. In de kunstles dachten we na over de vragen 'hoe zou het zijn als leerlingen invloed zouden hebben op welke kleding de docenten dragen?'en 'zou dat dan weer van invloed zijn op de leerlingen?' Dit was voor de leerlingen het startpunt om kleding te ontwerpen voor hun docenten. Leerlingen hebben nagedacht over wat typisch is voor hun docenten. Ze inventariseerden welke woorden ze veel gebruiken en welke kleding ze dragen. De leerlingen bedachten ook waar zij zelf graag tegenaan willen kijken tijdens de les. En omdat er al meer dan genoeg kleding is op de wereld, werd aan de docenten gevraagd om een oud kledingstuk mee te nemen. De leerlingen gaven dit kledingstuk een spice up. Karaktereigenschappen of dingen die de docenten vaak zeggen in hun lessen kwamen terug in de kledingstukken. Hierdoor ontstond er een niet-alledaagse dialoog tussen leerlingen en docenten. De leerlingen ervoeren hoe zij, via mode, impact kunnen hebben op hun leraren. Tegelijk ontdekten de docenten hoe zij werkelijk gezien worden door hun leerlingen.

Mijn leerlingen hebben mij laten weten dat ze het belangrijk vinden dat ze gewaardeerd en gezien worden door hun docenten en niet behandeld willen worden als een nummertje in een systeem. Een heel menselijke wens, zoals de meesten van ons dat wensen.

De brieven van de bruine tafel. 'Who cares' - kunsteducatief event met expositie van 'Let's gather around the table'. Foto: Kim Krijnen.

De echte bruine tafel. 'Who cares' - kunsteducatief event met expositie van 'Let's gather around the table'. Foto: Ruben Snitslaar.

We leren spreken, denken, liefhebben, voelen, spelen, vloeken, politiek en werken - zonder tussenkomst van een docent. Dien ik bij deze dan mijn ontslag in als docent? Ja, als ik mij alleen zou richten op de filosofische ideeën van Ivan Illich wel, hij die de onderdrukkende werking en de ontwikkeling van de deelnemer in een productiemaatschappij van een school onderstreept. Maar er gebeuren mooie dingen in de bestaande orde van een school, leerlingen leggen tussenruimtes bloot en maken een instituut daardoor menselijker. De tactieken die leerlingen gebruiken kunnen de machtsstructuren op een school aan de orde stellen. In mijn rol als docent zie ik het als mijn verantwoordelijkheid om de leerlingen middels kunstlessen te doen realiseren dat die tussenruimtes van belang zijn. Het gevolg van aandacht besteden aan deze tussenruimtes is dat de leerlingen zich gewaardeerd en gezien voelen, omdat de docent hen serieus neemt en hun curriculum meeneemt in het onderwijs. De blootlegging van de tussenruimtes kan als oefening dienen om machtsstructuren binnen een maatschappij te herkennen, om je te trainen om je daarin te kunnen navigeren. Martha Nussbaum toont, naast haar kritische noot dat de school dient als leerfabriek, dat het kunstvak stimuleert tot deelneming aan een democratische samenleving waarbinnen ruimte is voor verscheidenheid aan meningen en perspectieven.

De vraag 'hoe kan je ontscholen op school?' wil ik beantwoorden met een samenstelling van het verrassingselement van een verborgen curriculum van Annette Krauss, de ontwikkeling van empathie, emotionele verbeeldingskracht en betrokkenheid in het kunstvak volgens Nussbaum en een korreltje rebelse deschooling van Illich. Dit zou voor mij kunnen resulteren in een gemêleerde gemeenschap van leeftijdgenoten die middels kunst openbaren wat er al is, maar niet gezien mag worden, die tussenruimtes blootlegt en een kritische blik werpt op de structuur waar het onderdeel van is. In het blootleggen van die tussenruimtes speelt de docent een cruciale rol, de docent kan een voorbeeld zijn in hoe je je kan navigeren door en een kritische blik kan werpen op een schoolsysteem en alle andere toekomstige systemen. Dit zorgt voor levensechte situaties die spontaniteit en onvoorspelbaarheid niet uit de weg gaan.

1 Vernieuwingsschool: een school met een vernieuwde methode, vakoverstijgend en thematisch onderwijs.
²Illich, 1971, p. 13 Illich, I. (1971). Deschooling Society. Kkien Publ. Int.
³ Krauss, A., Pethick, E., & Vishmidt, M. (2007). Spaces of Unexpected Learning. A. Krauss & E. Pethick (Eds.), Hidden Curriculum (pp. 29 - 34). Utrecht, The Netherlands: Casco Office for Art, Design and Theory.
⁴ Nussbaum, M. C. (2012). Niet voor de Winst. Waarom democratie de Geesteswetenschappen nodig heeft. Amsterdam: Ambo/Anthos.

Met speciale dank aan: mijn leerlingen en Jappe Groenendijk, docent kunstfilosofie en studieleider voor de Master Kunsteducatie aan de Amsterdamse Hogeschool van de Kunsten.

Vond je dit artikel interessant?

Doneer een bedrag naar keuze:
Doneer

Het beste van Mister Motley in je postvak?

Meld je aan voor onze nieuwsbrief!

Aanmelden

Dit artikel werd geschreven door Gina Sanches
Voor titels, quotes en onderschriften gebruikten we in dit artikel het variabele lettertype Arizona van Dinamo

# data[].attributes.attachment_link.title
Een recept voor ontscholen - Een bijwerking van het schoolsysteem

# data[].attributes.attachment_link.description
Ontscholen in een schoolsysteem, hoe doe je dat? Een vraag die kunstdocent Gina bezighield. De vraag nam ze mee de kunstles in, waardoor er een geheel nieuwe wereld voor haar openging: een...

# data[].attributes.body
In de laatste scène waar Gianni met zijn moeder bij de directeur zit, zie je Gianni stil voor zich uit staren, terwijl de directeur verteld dat hij een grens is over gegaan en wordt geschorst. Zijn moeder gaat in op zijn ‘niet kunnen: ‘zie je wel’ ‘zelfs hier willen ze je niet’ en consequenties : ‘je gaat maar mooi terug naar…’.
Mijn gedachte : geen wonder dat het mis gaat, als je geen vertrouwen krijgt.  Met constante teleurstelling blijf je hangen in een neerwaartste spiraal.
Dit is in Gianni’s gezicht af te lezen, het lijkt schaamte die hij wegdrukt met een stoere houding ( Erik erikson, zie volgende foto).
Stel je gaat uit van de ladder van erikson, waarin je in je vanaf baby al bezig bent met de conflicten tussen vertrouwen en wantrouwen etc. da n kan ik me voorstellen dat dit later (in de adolecentiefase) voor veel conflict/chaos/verwarring zorgt.
De directeur staat los van de opvoeder en zegt niets, dit is logisch, maar lijkt mij een erg lastige situatie om te zien of mee te maken.

# data[].attributes.body
Bovenste rij:

Taakklasse1: Verzamelen materiaal En sorteren materiaal,

Pakken kranten, tijdschriften, scharen

Zoeken naar bruikbaar materiaal voor een kunsthoax

Het bedenken van een nieuwe compositie voor een advertentie en samenvoegen van de materialen

Het puzzelen met de materialen tot een goeie compositie

Leertaak 1.1: leerlingen verzamelen bruikbaar materiaal voor een hoax

Leertaak 1.2: leerlingen Kijken tussen verzamelde materiaal wat wel en wat niet gebruikt kan worden. ‘Wat werkt en wat is niet nodig?’

Boven rechts in vakje:

Leerdoel:

Aan het einde van leertaak 1.1 hebben leerlingen bruikbaar materiaal verzameld en gefilterd om een hoax mee te kunnen maken

Aan het einde van leertaak 1.2 hebben leerlingen het verzamelde materiaal uitgezocht en gefilterd.

Taakklasse 2:Bedenken,

Verzinnen van een goede kunsthoax

Bijsturen/vormen van idee (gaat gelijk op met zoeken materiaal)

Boven rechts in vakje:

Leertaak 2.1 De leerlingen verzinnen een kunsthoax

Leerdoel:

Aan het einde van leertaak 2.1 hebben leerlingen een kunsthoax bedacht

Taakklasse 3:sorteren materiaal,

Kijken tussen verzamelde materiaal wat wel en wat niet gebruikt kan worden. ‘Wat werkt en wat is niet nodig?’

Het bedenken van een nieuwe compositie voor een advertentie en samenvoegen van de materialen

Het puzzelen met de materialen tot een goeie compositie

Onderste rij (complexere taken dan erboven)

Taakklasse 3:compositie maken

Pak lijm en plak het materiaal op

(voila kunsthoax)

Onder rechts in vakje:

3.1 de leerlingen bedenken een compositie voor de advertentie (kunsthoax)

Leerdoel:

Aan het einde van 3.1 hebben de leerlingen een compositie bedacht met de gevonden materiaal

Taakklasse 4:Afwerken.

Afronden van de opdracht
Reflecteren
Een soort check moet hier nog om te zien of ze het snappen

bespreken wat er goed en fout ging en hoe het anders zou kunnen.

# data[].attributes.body
1/2 eigen ervaring

# data[].attributes.body
2/2 les cyclus stage

Achteraf denk ik: had ik ook mijn eigen flaws erbij moeten zetten ?
Zoals: mijn eerste lessen, dus continu signaal kan wegvallen oid (en dan vooornl. bij de Challenges )

# data[].attributes.headline
Lezingen: tussen preuts en porno in het Forum 

# data[].attributes.subject
Lezingen: tussen preuts en porno in het Forum 

# data[].attributes.headline
Museum belverdere  tentoonstelling over de dood

# data[].attributes.subject
Museum belverdere  tentoonstelling over de dood

# data[].attributes.body
5.5 tips voor diverse toets vormen.
Op basis van de competentiedriehoek van Miller en uitleg over het triangulatiemodel van Dochy

# data[].attributes.body
Lettuce
Spyro Gyra
Rockit festival
Super sonic jazz festival
Mark Lettieri group
Big thief
Eurosonic noordersladg (gewerkt als chauffeur)
Personal trainer
Schauschau

# data[].attributes.body
Een grote theatershow

# data[].attributes.body
War pony
After sun
The banshees of insherin
The quiet girl
Barbie