# data[].attributes.body
Aansluiten bij de voorkennis en interesse van kinderen en daardoor ook meer betrokkenheid en reactie.

# data[].attributes.body
Minder taalvaardige kinderen leren van meer taalvaardige kinderen.

Kinderen pikken vaak meer taal op van elkaar dan van de LK.

Zet je weinig taalvaardige kinderen samen, dan is de LK vaak de enige die praat.

! Het verschil tussen kinderen mag niet te groot zijn.

! Taalsterke kinderen moeten ook uitgedaagd worden.

# data[].attributes.body
veel meer spreekkansen voor elk kind dan een kringgesprek waarbij maar 1 kleuter het woord kan nemen.

Meer feedback op wat ze vertellen (door de andere kleuter of door LK die rondloopt)

! Kleuters kunnen dit niet zomaar. Bouw dit langzaam op. Biedt ondersteuning: duidelijke richtvraag, doordachte duo’s, …

# data[].attributes.body
wat kinderen al doende leren, blijft beter hangen door je mee met de kinderen te verwonderen over het proces en het product (Oh, kijk, het water kleurt nu rood) , kan je veel interessante en functionele taal aanbieden.

# data[].attributes.body
hogere denkvaardigheden worden aangesproken

Meer mogelijkheden tot samen redeneren (ipv enkel benoemen, beschrijven en ordenen)

# data[].attributes.body
veilige oefencontext waarin leren, proberen, mislukken en opnieuw proberen hand in hand gaan

# data[].attributes.body
visualisering van het proces ondersteunt het leren

verbanden leggen wordt gestimuleerd

aanknopingspunt om terug te blikken en gesprekken te voeren over het proces

# data[].attributes.body
Via interessante teksten bied je voorkennis aan: je verruimt de kennis van de kinderen over het onderwerp en gebruikt daarbij de passende woordenschat.

# data[].attributes.body
duidelijke doelen en criteria, die je met de kinderen opstelt/ bespreekt én die je visualiseert, ondersteunen de kinderen in het succesvol uitvoeren van de activiteit.

door de doelen en criteria vooraf te bespreken, geef je de kinderen een taalaanbod dat aansluit bij de activiteit. Je creëert daarenboven een kans om voorkennis en ideeën te delen.

door de doelen en criteria ook na de activiteit te bespreken, geef je de kinderen de kans om de taal die bij de activiteit hoort te gebruiken/ herhalen.

# data[].attributes.body
https://www.klasse.be/79301/zo-werk-je-rond-stem-met-kleuters-5-tips/

https://stem-op-taal.be/

# data[].attributes.body
Seizoens- en themagebonden activiteiten aanbieden.

# data[].attributes.body
- Vragen die kinderen stellen over iets dat een ander kind vertelde, rechtstreeks aan het vertellende kind laten stellen en niet aan de leerkracht.
- Activiteiten aanbieden waarbij interactie nodig is (toneeltje over een conflict oefenen...).

# data[].attributes.body
Verantwoordelijkheden en taken geven per kind/per groep. Na het groepswerk terugblikken en evalueren: Hoe verliep jouw taak? Moeilijk/gemakkelijk? ...

# data[].attributes.body
Lessen van meten en metend rekenen: flessen vullen, ordenen, kaartjes bij plaatsen ... -> onderwerpen/thema's concreet en voelbaar maken in de klas.

# data[].attributes.body
Bijsturen door gerichte feedback te geven, bijvragen stellen ...

# data[].attributes.body
De leuze van de klas: 'Ik ben slim, ik ben sterl en ik kan dat!'

# data[].attributes.body
Brainstormen over nieuwe thema's (seizoenen) + naargelang het thema/leerstof verder aanvullen.

# data[].attributes.body
Boeken aanbieden binnen het thema, in een hoekenwerk en in de boekenhoek.

# data[].attributes.body
Thema stenen: een kleuter brengt een steen mee, andere kls zoeken tijdens de speeltijd ook stenen... -->de juf plant de volgende week thema stenen

# data[].attributes.body
Brainstorming in 2 homogene groepen.
De minder taalvaardige kls krijgen ook spreekkansen

# data[].attributes.body
ontdekdoos knopen kls kunnen echt experimenteren met al hun zintuigen

# data[].attributes.body
Communicatiespel: kleuters zitten tegenover elkaar en geven opdrachten.

# data[].attributes.body
Loose parts : kls kunnen met verschillende materialen experimenteren met al hun zintuigen.  (via uitdaging of opdrachten of uitnodiging)

# data[].attributes.body
Bezoek aan de boomgaard, foto's nemen en deze in de klas opnieuw bespreken.

# data[].attributes.body
Ik ga meespelen na observatie en stuur de kinderen bij, stel gerichte vragen.

# data[].attributes.body
Informatieve boeken meebrengen en eens bekijken in een groepje met de kls. (Fruit, herfst, sinterklaasboekjes)

# data[].attributes.body
Thema Baby en verhuizen en... uitwerken als het zich voordoet

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Linda Mooijekind is leerkracht op RKBS De Klimboom in Roelofarendsveen en ambassadeur bij Kleuteruniversiteit. Zij maakt in haar groep veelvuldig gebruik van coöperatieve werkvormen. In dit blog licht ze er een aantal toe.
Op mijn school wordt in iedere groep frequent gebruik gemaakt van coöperatieve werkvormen. Deze werkvormen zorgen voor een hoge betrokkenheid en hoog leerrendement, vanwege de actieve deelname aan de activiteiten. In de bovenbouw zijn deze werkvormen gemakkelijker in te zetten, omdat er bij veel van deze werkvormen moet worden geschreven. Ik was dus op zoek naar coöperatieve werkvormen die ook voor jonge kinderen geschikt zijn. Mijn bevindingen deel ik graag met je in deze blog. Ik leg je eerst uit door middel van een stappenplan hoe de werkvorm in zijn werk gaat. Vervolgens vertel ik je hoe ik deze werkvorm in mijn klas inzet.

Hoeken

Geef een opdracht en bedenktijd.

Noteer het antwoord.

Ga naar de goede hoek.

Maak tweetallen.

Bespreek het antwoord: A luistert naar B, B luistert naar A.

Bedank elkaar voor het gesprek.

De uitwerking:

Vooraf bespreek ik wat klankgroepen zijn en laat ik een kind dit voordoen. De andere kinderen doen hem na. Daarna leg ik uit wat de werkvorm 'hoeken' is. Ik vraag de kinderen of ze iets nieuws in de klas kunnen ontdekken. De kinderen kunnen me direct vertellen dat dit de cijfers 1 t/m 4 zijn. Ik vertel hen dat ik een woord ga opnoemen en dat zij moeten nagaan in hun hoofd (of door het woord te klappen) uit hoeveel lettergrepen het woord bestaat. Weten ze het aantal klankgroepen te benoemen? Dan lopen ze naar het juiste cijfer. Vervolgens vormen ze tweetallen met het dichtstbijzijnde kind. Ze moeten aan elkaar dan nog een woord opnoemen met hetzelfde aantal lettergrepen. Dit mag elk woord zijn.

Een ander voorbeeld bij deze werkvorm is: uit hoeveel woorden bestaat een zin? En als ze dan bij de juiste hoek staan, vraag ze dan zelf een zin te bedenken met zoveel woorden. Voor kinderen die eraan toe zijn, zou je ook een aantal letters op kunnen hangen. Noem als leerkracht een woord en stel je daarbij de vraag: welke letter hoor je vooraan? Vervolgens gaan ze bij de juiste letter staan en geef je de kinderen de opdracht om zelf een woord te bedenken met deze letter.

Vraag en ruil

Loop rond met je hand omhoog.

Als je elkaar tegenkomt, geef je elkaar een high five.

A stelt B een vraag, B geeft antwoord en A controleert.

B stelt A een vraag, A geeft antwoord en B controleert.

Ruilen van kaartje en elkaar bedanken.

Bovenstaande stappen worden opnieuw uitgevoerd.

Deze werkvorm gebruik ik bij het oefenen van de woordenschat. Bij het uitdelen van de kaartjes benoem ik zelf nog een keer het woord, zodat ieder kind in ieder geval weet welk woord hij op het kaartje heeft staan. Kind A vraagt aan kind B: 'Wat staat er op mijn kaartje?'. Kind B geeft antwoord en kind A zegt of het goed is of verbetert. Nadat kind A aan kind B heeft gevraagd en kind B aan kind A, ruilen ze van kaartjes, bedanken ze elkaar en gaan ze op zoek naar een ander kind.

Wie/ wat ben ik?

Iedereen heeft een naam of woord op zijn rug (gebruik een Post-it of plak het met plakband op).

Loop door de klas met je hand omhoog.

Als je elkaar tegen komt geef je elkaar een high five.

Je kijkt wat de ander op zijn rug heeft.

Ga er over in gesprek: je mag 2 vragen per keer stellen; stel alleen gesloten vragen (antwoord met ja of nee, GEEN hints); vertel wat je allemaal al weet.

Bedank elkaar.

Bovenstaande stappen worden opnieuw uitgevoerd.

Ik heb deze activiteit gedaan met de woordkaarten uit het Kleuteruniversiteit project 'De bakker'. Ik vond het best spannend om deze werkvorm aan te bieden, omdat ik bang was dat kleuters onvoldoende goede vragen konden stellen om tot het antwoord te komen, maar alleen maar directe vragen zouden stellen: 'Ben ik een boterham?', of 'Ben ik een schort?'. En ik was dan helemaal bang dat de ander zou reageren met: 'Nee, je bent geen boterham, maar een beschuitje!'. Daarom hebben we het stellen van goede vragen eerst met de hele groep geoefend. Pas daarna heb ik deze werkvorm geïntroduceerd en het viel me op dat ze dit eigenlijk al best goed onder de knie hadden! Dat kwam ook zeker door het oefenen met de vraagstelling. Een mooie werkvorm die de woordenschat stimuleert en die ik zeker vaker toe zal passen.

Rondpraat

Luister in je groepje naar de opdracht.

Neem bedenktijd.

Kies wie er begint (of de juf/meester wijst aan).

Geef om de beurt antwoord, luister naar de ander.

Tweepraat

Je krijgt een vraag waar meerdere antwoorden op mogelijk zijn.

Gebruik denktijd.

Noem in een tweetal om de beurt een antwoord of oplossing.

Bij de uitvoering van een project gebruik ik vaak een praatplaat. Ik laat de kinderen er eerst naar kijken en ze zoveel mogelijk laten benoemen wat ze allemaal zien. Dat mogen dan nog allemaal losse woorden zijn. Vervolgens zetten we tweepraat in en vertellen we om de beurt aan elkaar wat we gezien hebben. Daarna maak ik groepen en starten we de rondpraat met als opdracht: zinnen maken. Om beurten maken de kinderen een zin over de plaat. Voor de jongsten geef ik dan de tip dat ze een zin kunnen beginnen met 'ik zie...'. Van de oudsten verwacht ik meer iets als: 'de kinderen maken een sneeuwpop'. De andere kinderen van het groepje kijken en luisteren mee en daarna is het volgende kind aan de beurt.

De werkvorm rondpraat voer ik vaak voorafgaand aan de volgende werkvorm uit:

Denken - plakken (groep 1) en denken - tekenen (groep 2)

Werk in tweetallen: kind A is de denker, kind B de plakker/ schrijver.

Eén blad, één lijm/ pen.

Denker: lost stap voor stap de opdracht op.

Plakker/ schrijver: plakt/ noteert stap voor stap wat de denker zegt.

Plakker/ schrijver complimenteert de denker.

De kinderen wisselen van rol.

De opdracht: maak een woordveld van (in dit geval:) het thema winter.

Denken - plakken

Alle kinderen uit groep 1 heb ik in tweetallen verdeeld, waarbij ik sterke en wat zwakkere kinderen aan elkaar gekoppeld heb. Elk tweetal krijgt een wit vel papier met het woord ' winter' en een bakje met plaatjes uit de verschillende seizoenen. Vervolgens moeten ze de afbeeldingen uit het bakje halen en voor zich neerleggen. Kind A vertelt welk plaatje bij thema winter hoort. Kind B plakt dit plaatje dan op. Als kind B het plaatje heeft opgeplakt, vertelt hij welke van de plaatjes bij het thema past. Nu kreeg kind A de beurt om het plaatje op te plakken.

Denken - tekenen werkt op dezelfde manier als denken - plakken en voer ik uit met de kinderen van groep 2 (en kinderen die er al aan toe zijn) De kinderen laat ik dan zelf de woorden tekenen of schrijven.

De kinderen stoppen op het moment dat de timer is afgelopen en we sluiten de activiteit als volgt af: Alle kinderen nemen weer plaats in de kring met hun woordveld. Ze krijgen nog even denktijd om naar hun woordveld te kijken en een woord daarvan in gedachten te nemen. Vervolgens krijgen alle kinderen een beurt om een woord te noemen van hun woordveld.

Mix en ruil; tweepraat en tweetal-coach

Mix en ruil

Loop rond met je hand omhoog.

Als je elkaar tegenkomt, geef je elkaar een high five.

A vertelt B wat er op zijn kaartje staat, B vertelt A wat er op zijn kaartje staat.

Ruilen van kaartje en elkaar bedanken.

Bovenstaande stappen worden opnieuw uitgevoerd.

Tweetal coach

Je werkt in tweetallen (als je pen en papier gebruikt: 1 pen, 1 papier).

A maakt 1 opdracht en B coacht (coachen = antwoord checken, als het nodig is een tip geven maar niet het antwoord geven).

Bij gebruik van pen en papier: nadat B gecoacht heeft krijgt hij pen en papier.

B maakt 1 opdracht en A coacht.

Bovenstaande stappen worden opnieuw uitgevoerd.

Bij het aanbieden van een letter doe ik bijvoorbeeld het volgende: eerst zorg ik voor letterkaarten (te vinden op internet) en spelen we het spel mix en ruil. Op deze manier hebben de kinderen al veel woorden met die letter gehoord. Daarna voer ik de werkvorm tweepraat uit en benoemen de kinderen om beurten een woord met deze letter naar elkaar. Soms bied ik daarna nog een werkblad aan met allerlei woorden waar deze letter in zit en geef ik ze de opdracht het blad door middel van tweetal coach moeten maken: kind A heeft een potlood en het blad en zoekt in een woord de aangeboden letter op. Kind B controleert of het goed is. Is dat zo, dan wisselen ze van rol: kind B krijgt het potlood en het blad en kind A controleert. Als het niet goed is, coacht de ander (zonder blad) door bijvoorbeeld te zeggen: 'dat is niet de juiste letter, kijk nog eens goed.'. Daarna kan er alsnog van rol worden gewisseld. Drie verschillende coöperatieve werkvormen bij één activiteit!

Kinderen leren veel van én met elkaar. Dat zie ik door het gebruik van deze werkvormen zeker terug: een hoge betrokkenheid, actieve leerhouding en behulpzaamheid. Doordat deze werkvormen bij ons op school heel gebruikelijk zijn, hoef je op een gegeven moment alleen de naam van de werkvorm maar te noemen en de kinderen weten precies wat er van ze verwacht wordt, ongeacht in welke groep ze zitten.

Ik hoop dat ik je door middel van deze blog heb kunnen inspireren. Mocht je zelf nog leuke ideeën hebben, schroom dat niet deze te delen in de groep ' Vrienden van Kleuteruniversiteit ', zodat we elkaar dan weer kunnen inspireren. Samen maken we het onderwijs mooier!

# data[].attributes.attachment_link.description
Linda Mooijekind is leerkracht op RKBS De Klimboom in Roelofarendsveen en ambassadeur bij Kleuteruniversiteit. Zij maakt in haar groep veelvuldig gebruik van coöperatieve werkvormen. In dit blog licht ze er een aantal toe. Op mijn school wordt in iedere groep frequent gebruik gemaakt van coöperatieve werkvormen.

# data[].attributes.body
Mijn turnlessen sluiten zo goed als altijd aan bij de thema's die gedraaid worden in de klassen. De kleuters geven meestal zelf hun interesses in de gangen en op de speelplaats aan. Ik volg ook de hedendaagse dingen die gebeuren vb WK Qatar.

# data[].attributes.body
Feedback geven, kansen geven om hun werk aan te passen, bij te sturen

# data[].attributes.body
Af en toe leg ik de opdrachten niet uit maar zijn deze gevisualiseerd en stimuleer ik peerinteractie. Ik vraag ook dikwijls aan groepjes om eerst te overleggen vooraleer aan de opdracht te beginnen.

# data[].attributes.body
Ik hou van een open-onthaal met een kort klassikaal moment.

# data[].attributes.body
we geven feedback: bv propjes kleven: waaaaauw dit heb je al goed gedaan maar kijk eens hier kan je nog wat kleven

# data[].attributes.body
Normaalgezien doe ik 2 a 3 maal per jaar een bewegingsverhaal. Maar als ik een turnles in een thema heb speel ik dikwijls een verhaal na als inleiding, al dan niet verkleed.

# data[].attributes.body
Dikwijls volgt na de turnles een soort van evaluatie/ reflectiemoment over wat goed ging en wat minder goed ging of wat leuk was en wat minder leuk. Als de tijd er is gaan we hier ook dieper op in.

# data[].attributes.body
Tijdens het vrij spel van loose parts mogen de kinderen zelf beslissen wat ze bouwen. Ze starten niet vanuit een probleem maar tijdens het spelen komen de kinderen vaak uit op een probleem.
De uitdaging zit vaak uit het materiaal wat ze kiezen. Ze weten niet altijd wat ze met het materiaal kunnen doen. Als leerkracht speel je in op de interesse van de kinderen. Ieder jaar is dit anders.
Bij kookactiviteiten bepaalt de leerkracht wat er gemaakt wordt.
Bij bepaalde thema's haalt de leerkracht het juiste materiaal uit.
Soms worden thema's gestart omdat er veel interesse is, vb. letters.

# data[].attributes.body
Op dit moment gebruiken wij nog geen coöperatieve werkvorm en interactieve werkvormen

# data[].attributes.body
We denken niet na over denkvragen op voorhand.
We verwoorden vooral wat we zien bij de kinderen, we verwoorden het handelen van de kinderen en proberen hier een zo rijk mogelijke taal te hanteren met veel rekenbegrippen.

# data[].attributes.body
De leerkracht maakt zelf af en toe een fout om te laten merken dat fouten maken mag.
Wanneer de leerkracht iets niet weet, geeft ze zelf aan dat ze het niet weet en het zal opzoeken.
Feedback: we proberen vooral de positieve dingen te benoemen en een antwoord te geven op de volgende vragen: Wat heb je al gedaan? Waar ga je naartoe? en Hoe kan je daar dan geraken? Wat moet je dan nu doen?

# data[].attributes.body
We maken vooral een webschema aan de start van een thema om de voorkennis in kaart te brengen.

# data[].attributes.body
Meestal laat ik de kinderen ervaren dat iets fout kan lopen. Hieruit leren ze dat fouten maken kan.
Er volgt dan wel een gesprek om de criteria te bespreken en te bespreken waar het fout liep en hoe we dit beter kunnen maken.

# data[].attributes.body
bv: bij knikkerbaan: hen laten bouwen en het uitproberen. Dan komen ze tot een conclusie dat ze niet om en om rollen van de ene naar de andere. Gesprek aangaan en hun terug op pad helpen om een goede knikkerbaan te bouwen.