# data[].attributes.body
Gregor Mendel “genetikaren aita” bezala ezagutzen zen, Eta hiru lege proposatu zituen:

1. Legea: F1 Belaunaldiaren uniformetasuna. Bi arraza puru gurutzatuz gero,  lehenengo belaunaldiko ondorengoak denak berdinak izango dira, fenotipikoki eta genotipikoki.

2. Legea: Karaktereen bereizketa. Ezkutaturik geratu ziren karaktere errezesiboak F2 belaunaldian azaleratzen dira

3. Legea: Faktoreen independentzia: Mendelek ondorioztatu zuen ezaugarri desberdinak bata bestearengandik heredatzen direla, ez dagoela erlaziorik haien artean, beraz, ezaugarri baten herentzia ereduak ez du eraginik izango bestearen herentzia ereduan.

NAIARA BOZAL

# data[].attributes.body
DNAn bat-batean gertatzen diren aldaketak dira. Kaltegarriak edo onuragarriak izan daiteze. Mutazio onuragarriei esker gertatzen da eboluzioa. Bestalde, geneekin eta mutazioekin lotutako gaixotasun asko herentziarekin lotuta daude. Gaixotasun horiei gaixotasun genetikoak deitzen zaie.
Bi motatako mutazioak daude:
- Mutazio genikoak: Genearen zati bat galdu egiten da, eta, ondorioz, geneek ez dute beren jarduera behar bezala betetzen. Genea aldatu egiten da nukleotido bat galdu egin delako; beraz, kodonak aldatzean, mezu genetikoa ere aldatu egiten da. DNAn aldaketa gertatu den tokitik hasi eta harizpiaren bukaerara arteko hirukote guztiak (kodonak) beste modu batera eratzen dira, eta, ondorioz, aminoazidoen segida ere aldatu egiten da.
- Mutazio kromosomikoak: Kromosomaren egitura edo kromosoma-kopurua aldatzen da (Down sindromea).
Mutazioak sortzeko arrazoiak:
- DNAren sekuentzian aldaketa bat ematea.
- DNAk bere burua bikoiztean aldaketarenbat ematea.
LOREA ARRAIZA SALAZAR

# data[].attributes.body
DANI, EZ DUZU LANA PROPOSAMENA IRAKURRI ...

XVII. mendean, esaten zuen haragi usteletatik ateratzen ziren har zuriak euliak jartzen zituzten arrautzak zirela.

Louis Pasteur: (frantsesa)
Pasteurrek mikroorganismo horiek airean zeudela eta elikagaien gainean gartzen zirela esan zuen.

Aleksander Oparin: (sobietarra)
Bizirik gabeko kimikatik soru zuen bizia

Stanley Miller eta Harold Urey: (Chicago)
1953ean  Aleksanderen teoria frogatu zuten resumen txiki bat eginez.

DANI LARRAYA

# data[].attributes.body
Janari transgenikoak ingeniaritza genetikoaren bidez genetikoki aldatutako organismo (landare edo animalia) batetik datozenak dira.

Hau da, beste espezie bateko geneak hartu dituzten landare edo animalietatik datozen janariak dira transgenikoak, esate baterako, soja, artoa garagarra....

Alde onak eta txarrak ditu janari transgnikoak:

Onak:
- Produktuak merkeago lortzen dira, eta, beraz, aukera ona da hirugarren munduko herrialdeentzat edo garapen bidean daudenentzat.
- Pestizida gutxiago erabili behar dira, eta, beraz, kalte gutxiago egiten zaio ingurumenari (lurzorua, lur-azpiko urak…).
-Landaketarako egokiak ez diren lurzoruetan (gatzkontzentrazio altua dutelako adibidez…), nekazaritzarako balio duten espezieak landa daitezke.

Baina baita ere alde txarrak dituzte.

Txarrak:
- Espezie bateko genea beste izaki batean txertatzean, alergiak areagotu daitezke.
- Landare-barietatea galtzeak ondorioak izan ditzake biodibertsitatean.
- Etiketetan argi eta garbi adierazi behar da elikagai bat transgenikoa dela....

IÑAKI ECHEVERRIA

# data[].attributes.body
DRNA azido nukleiko mota bat da, bereiziki azido erribonukleikoa.

EGITURA (nukleitidoa)
- Base nitrogenatua: Adenina (A), Guanina (G), Zitosina (C), Uraziloa (U)
- Pentosa: erribosa
- Fosfatoa

Amaia Zubiria

# data[].attributes.body
Zelularen nukleoaren barruan aurkitzen den azido nukleiko mota bat da DNA (edo azido desoxirribonukleiko deiturikoa).
Egitura konkretu bat dauka eta hau nukleotidoz osatuta dago:
- Base nitrogenatuaz egina dago eta DNAren kasuan hau da:
Adenina, guanina, zitosina eta timina.
- Pentosa bat.
- Fosfatoa.

Bi funtzio nagusi ditu DNAk:
1. Zelularen jarduera erregulatzea.
2. Informazio genetikoa transmititzea.

Javier Ruiz Erice

# data[].attributes.body
Mendel-en hiru legeak Gregor Mendelek proposatutako hiru ideiei deritzo. Mendel, fraide bat zela, ilarrekin egin zituen esperimentuak.

Lehenengo legea (Belaunaldiaren uniformetasuna)
Mendel-ek ilar-hazi berdeak (Azpirakorrak) eta horiak (Gainjartzaileak) nahastu zituen, eta hortik bakarrik ilar horiak agertu ziren (Baina denak hibridoak, ez puruak). Horrela baieztatu egin zuen bere lehenengo legea.

Bigarren legea (Karaktereen bereizketa)
Hori egin ondoren, Mendel-ek hazi hori hibridoak nahastu egin zituen, eta hortik lehenengo belaunaldian izkutatuak geratu zen kolorea agertu zen (Berdea), baina kantitate oso txikitan (25%).

Hirugarren legea (Faktoreen independentzia)
Mendel ere beste faktore batzuekin saiatu zen esperimentua errepikatzen. Aldi honetan, ilar liso (Gainjartzaile) eta zimurrekin (Azpirakorra). Eta emaitza berdina izan zen. Hori frogatzen du beste ezaugarri batzuetan ere aplikatu daitezkela Mendelen legeak.

Josu Laguardia

# data[].attributes.body
Transgenikoak genetikoki eraldatu diren organismoak dira, funtzio berezia betetzen duten beste organismo batzuetako geneak txertatuz eraldatzen dira.

Transgenikoak gure biosfera salbatzeko oso aurkikuntza ona da, transgenikoek hainbat gauz positibo dituztelako:
- Guri kalterik ez digu egiten, adibidez, landare transgeniko bat jatea edo landare ez transgenikoa jatea guretzat berdina da.
- Transgenikoak agrikultura babesten lagundu al dute, adibidez, landare transgeniko batzuei BT proteina sartzen zaie eta proteina horrek intsektuak hiltzen ditu landarea ez jateko eta gainera proteina horrek gizakioi ez digu kalterik egiten.
- Transgenikoak gure jarrera irresponsalaren efektuak(aldaketa klimatikoa...) saiesteko gaitasuna dauka.

# data[].attributes.body
Bioteknologia eta ingeniaritza genetikoa desberdinak dira, teknika desberdinak erabiltzen dituzte.

Biotkenologia, substantzia bat lortzeko, izaki bizidun bat edo haren atal bat erabiltzen da.
Beste batzuetan, bioteknologia espezieen aukeraketan oinarritu da, ezaugarri zehatzak dituztenak aukeratuz eta, espezie horietan ezaugarri batzuk sendotuz, aprobetxagarriak ez direnak ahulduz edo desagerrarazi.

Ingeniaritza genetikoaren teknikak erabiliz, geneak izaki batetik bestera transferi daitezke.
Beste izaki baten geneak jasotzen dituen biziduna gene-hartzaile bihurtzen da.
Teknikak:
1. DNA birkonbinatzearen teknika:  Organismo baten gene bat isolatu, eta beste organismo batena txertatu bere lana egiteko. Ezaugarri berri bat lortuko du eta substantzia berriak sintetizatuko ditu: genetikoki eraldaturiko organismoak edo transgenikoak deitzen zaie.
2. Klonazioa: Organismo baten kopia berdinak egitea = genetikoki berdina den organismo bat lortzen da.
Ez dira nahastu behar espezie transgenikoak eta klonatutako organismoak. Klonazioaren bidez, ez da aldaketarik eragiten material genetikoan.

Maider Veiga

# data[].attributes.body
GENEA:

Genea, ezaugarri bat kontrolatzen duen proteina bat sintetizatzeko agindua duen DNA zatia da.

Proteinak: unitate txikiagoz (aminoazidoz) osatutako kateak dira. Aminoazido hauen ordenaren arabera, proteina jakin batzuk sortzen dira.

Proteinen sintesiaren urratsak:

Transkripzioa: DNAko informazioa, beste molekula batean kopiatu. RNA mezularia (mRNA) molekulak jasotzen du informazio hori. Nukleoan ekoiztu eta sintetizatzen da mRNa, eta DNA zati bat erabiltzen du molde gisa. Azkenik, molekula hau nukleotik irten eta zitoplasman sartzen da.

Itzulpena: RNA, zitoplasman erribosomekin elkartzen da. Erribosomek, RNAk ekarritako informazioa itzultzen dute eta molekula berria osatu.

Uxue Muguerza

# data[].attributes.body
Genetikaren aitatzat hartzen da.
Hauek dira proposatutako Mendelen Legeak:

1. F1 belaunaldiaren uniformetasuna: Arraza puruen arteko gurutzaketaren ondorengo guztiak berdinak dira.

2. Karaktereen bereizketa: Ezkutaturik geratu ziren karaktere azpirakorrak F2 belaunaldian azaleratzen dira.

3. Faktoreen independentzia:
Karaktere/ezaugarri bat zehazten duen gene bakoitza bere aldetik transmititzen da.

Alaia Martinez de Estibariz

# data[].attributes.body
Bioteknologia eta ingenieritza genetikoa ez dira gauza bera

Bioteknologia:  Izaki bizidun bat edo haren atal bat erabiltzen da sustantzia bat lortzeko
Espezieen aukeraketan oinarritzen da

Ingenieritza genetikoa: Geneak izaki batetik bestera transferi daitezke. Bi teknika:
-Dna birkonbinatzearen teknika: Organismo baten genea isolatu eta beste organismo batera txertatzen da
-Klonazioa:
Organismo baten kopiak egin, eta genetikoki berdina den organismo bat lortzen da

Bioteknologia: izaki bizidunetan oinarritzen den teknologia mota da

Leyre Almaraz

# data[].attributes.body
Mutazioak, DNA-ren aldaketak dira. Bi motatakoak:
1. Mutazio genetikoa:
Genearen zati bat ordeztu edo galdu egiten da, geneek ez dute bere jarduera ondo egiten. Genea aldatzen da nukleotido bat galdu edo ordeztu delako, kodonak mezu genetikoa ere aldatzen du. Aminoazidoen ordena aldatzen da, hirukote guztiak aldatu direlako.
2. Mutazio kromosomikoa:
Kromosomaren egitura aldatzen da edo kopurua aldatzen delako gertatzen da.
Mutazio arrazoiak:
- DNA-ren sekuentian aldaketak
- DNA bere burua bikoiztean arazoren bat egotea
Mutazio batzuk berez sortzen dira baina beste batzuk eragile mutagenoek ere sor ditzakete. Batzuetan, zeluletan gertatzen diren akatsak kompontzeko aukera dauka.
Ondorioak:
Mutazioek ondorio negatiboa izan dezakete, baina batzuk onak dira, adibidez eboluzioak.
Mutazioen alde negatiboak, gaixotasunak, malformazioak... Geneekin eta mutazioekin lotutako asko, herentziarekin lotuta daude, gaixotasun genetikoak.

IKER VIZCAY MARTINEZ

# data[].attributes.body
Odol-talde horien oinarrian, hiru alelo posible daude: A, B eta O. A eta B kodominanteak dira, indar bera dute, baina O aleloa errezesiboa edo azpirakorra da.

Odola jasotzen duen organismoak arazorik gabe onar dezake kanpotik datorkion odola ala arrotz egin dakizkioke jasotako odoleko hainbat substantzia. Organismoari arrotz egiten zaizkion substantziei antigeno deritze.

Organismo batek antigenoak sumatzen dituenean, haien kontrako antigorputzak sortzen ditu (adibidez, organismo bati arrotz egiten bazaio odoleko A antigenoa, anti-A antigorputzak sortzen ditu haren kontra). Hori gertatzean, antigenoek eta antigorputzek erreakzionatu egiten dute, eta, ondorioz, bien arteko aglutinazioa gertatzen da. Odolaren kasuan, A antigenoa anti-A antigorputzarekin elkartuta aglutinatzen da, eta B antigenoa anti-B antigorputzarekin elkartuta.tze.

- A odol-taldeak A antigenoa du globulu gorrietan.
- B odol-taldeak B antigenoa du globulu gorrietan.
- O odol-taldeak ez du ez A ez B antigenorik.
- AB odol-taldeak bi antigenoak ditu globulu gorrietan

UNAI TRIGO

# data[].attributes.body
Azido nukleikoa osatzen duen molekula. Hiru zati ditu:
1. Base nitrogenatua :
Guanina, timina, zitosina...
(hauek azido nukleikoaren arabera aldatu daitezke).
2. Pentosa:
Bost karbonoz osatutako azukrea
3. Fosfatoa (P):
Azido fosforikoaren  deribatua

# data[].attributes.body
Lana proposamena:
* Aukeratu kontzeptu bat, osatu eta horman utzi. Izena jarri bukaeran

Hauetako kontzeptu bat hartu eta horma honetan sarrera bat gehitu.
Bertan kontzeptuaren definizio egoki eta motz bat egin eta kontzeptu horri lotutako irudi egoki bat igo.
*Nahi baduzu audio edo bideo bat egin dezakezu

KONTZEPTUAK: genea, genetika, kromosoma, mutazioa, nukleotidoa, DNA, RNA, Mendel, kariotipoa, transgenikoa eta