# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
Boats and boating--Equipment and supplies

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
Boats and boating--Equipment and supplies

# data[].attributes.body
De Romantiek staat bekend als een specifieke cultuurperiode uit de westerse geschiedenis, van de roman. Deze periode liep van 1790 tot 1850. Romantische auteurs komen in deze periode tot opstand tegen hun tijd en wijzen verschillende richtingen aan om aan het onbevredigende hier en nu te ontsnappen.

# data[].attributes.body
De verlichting speelde zich af in de 18e eeuw oftewel ca 1600 - 1790. In deze periode werd er gestreefd naar de kennis van de mens. Er waren veel veranderingen in de tijd van de verlichting en hierbij waren veel ontwikkelingen in de natuurkunde en aan de technische kant. Zo was er een groot vertrouwen in het rationaal denken. Ook werd er veel gewerkt met de wetenschappelijke manier van onderzoeken. Door de verlichting is de maatschappij flink gegroeid.

# data[].attributes.body
De tijd van de 16e tot de 17e eeuw wordt ook wel de Renaissance genoemd. Renaissance betekent letterlijk: ‘wedergeboorte’. Het ontstond ruim 100 jaar daarvoor in Italië. In deze tijd keken mensen naar hun mogelijkheden voor de toekomst. Mensen gingen dus niet alleen kijken naar het 'nu'. Ze wilden een mooi leven, ook in de toekomst. Dit heet ‘carpe diem’ wat 'pluk de dag' betekent. Ook kwam er een grote verandering in de culturen en de kunst.

# data[].attributes.body
Mensen leerden om ‘mens’ te worden en ook te kijken naar hun eigen toekomst. Zo zei de Romeinse politicus Cicero:

‘Een kamer zonder boeken is als een lichaam zonder ziel.’

Mensen werden dus steeds bewuster van het leven. Studeren werd belangrijk en werd dé manier om op te vallen.

# data[].attributes.headline
Hoe werd er naar de mens en de wereld gekeken?

# data[].attributes.subject
Hoe werd er naar de mens en de wereld gekeken?

# data[].attributes.body
‘De mens’ werd in de 16de/17de eeuw dus weer belangrijk. Het leven was een voorbereiding op de dood en er moest dus zoveel mogelijk uit het leven worden gehaald. Ook de kunst uit de 16de eeuw stond in het teken van ‘de mens’. Doordat mensen steeds meer gingen vertrouwen op de feiten van wetenschappers werd er steeds negatiever naar de kerk gekeken. Wanneer je de feiten en de visie van de kerk naast elkaar hield klopte de kerk van geen kant.

# data[].attributes.body
De middeleeuwen speelde zich af in Europa. Dit Tijdvak is van het jaar 500 na Christus tot en met het jaar 1500. De middeleeuwen kan je opsplitsen in drie perioden: 'de vroege middeleeuwen (ca. 500-1000), de hoge middeleeuwen (1000-1250) en de late middeleeuwen.(1250-1500)'

# data[].attributes.body
De kennis van de mens in de 18e eeuw stond hierbij centraal. Door de kennis die de mensen hadden zou er een betere maatschappij ontstaan.

Er waren veel filosofen: Montesquieu, Voltaire, Rousseau, Diderot en d' Alembert. Deze filosofen brachten al hen ideeën in een encyclopédie.

# data[].attributes.body
In de middeleeuwen waren er veel verschillende maatschappelijke ontwikkelingen. Zo is de Boekdrukkunst (11e eeuw) bedacht, waren er kruistochten (1096-1272) en was de georgiaanse muziek(8e en 9e eeuw) bekent bij de Rooms katholieke kerk.

# data[].attributes.body
“De koning had zijn land verdeeld in streken. In die streken had de koning een landheer geplaatst. De landheer mocht het land verhuren aan de boeren in ruil voor bescherming. De boeren verbouwden het land en gaven hun landheer een deel van de oogst. Dit stelsel noemen we een leenstelsel. (Herrewijnen, z.d.)

# data[].attributes.body
Karel de Grote was koning in het jaar 768. "Tijdens zijn bewind vonden er veel veranderingen plaats.
Op politiek gebied was dit vooral rust en eenheid, maar ook op sociaal-economisch en cultureel gebied deden zich veranderingen voor.” (Middeleeuwen, z.d.)

In de middeleeuwen werd de economie steeds belangrijker door de handel die gedreven werd. De bekendste plekken waar gehandeld werd was vooral op jaar en weekmarkten

# data[].attributes.body
Door de nieuwe kennis en wijsheid van de mens, werden er veel nieuwe dingen uitgevonden tijdens de renaissance. Dit heeft er toe geleid dat de economie een boost kreeg. Niet meer de landbouw, maar de handel werd de belangrijkste inkomstenbron in de wereld.

# data[].attributes.body
Mensen gingen tijdens de renaissance ook nadenken over hun eigen meningen. Hierdoor wilden meer mensen in het bestuur. Ook veranderden veel landen van regeringsvorm, veel landen kregen een centralisatie bestuur.

# data[].attributes.headline
Hoe werd er naar de mens en de wereld gekeken? 

# data[].attributes.subject
Hoe werd er naar de mens en de wereld gekeken? 

# data[].attributes.body
Het rationaal denken stond hierbij erg centraal. 'De mens' had veel vertrouwen in het verstand. Door de basis van het denken en het waarnemen van dingen leidt toe tot een betere vooruitgang.
In de verlichting ging het om het 'wereldbeeld'.

# data[].attributes.body
Er waren veel uitvindingen. Door de nieuwe kennis werd er een nieuwe basis neergelegd van de economie.

Ook was er een belangrijke filosoof: Adam Smith
Hij vondt dat de mens de economie zelf goed kon maken. Dit door de vrije markt en handelaars verkochte goede producten en concurreren met andere handelaars. Door 'de wet van vraag en aanbod' leek het wel of de economie weer ging draaien. Ook dat er weinig bemoeienis van de overheid aanwezig moest zijn.

# data[].attributes.body
In deze tijd van de verlichting leidde tot een verandering in de politiek.

Er waren veel filosofen:

1. Montesquieu: Hij vondt dat de machten moesten gescheiden worden in drie machten (trias politica). Deze drie machten hielden elkaar continu in de gaten. Dit als gevolg dat geen één macht de baas was.

2. Rousseau: Hij dacht dat mensen uiteindelijk soort van overeenkomsten kregen met elkaar. Dit dan om eindelijk een samenleving te beginnen. De regering moest rekening houden met het volk.

3. John Locke: Hij zegt dat mensen natuurrechten hebben. Deze natuurrechten worden overgedragen naar de overheid, want zij moesten ervoor zorgen. Er moest een evenwicht zijn tussen de vorst en het volk en de volksvertegenwoordigers. De overheid was gebonden aan de wetten. Zo’n evenwicht zorgde er voor dat het volk in vrijheid kon leven.

# data[].attributes.body
De 18e eeuw wordt vaak de eeuw van de verlichting genoemd. De betekenis van het begrip is niet duidelijk wat het precies inhoudt. Maar de beste vertaling van verlichting kun je omschrijven als: 'eerst begreep ik het niet, maar het is me nu duidelijk geworden.'

# data[].attributes.body
De visie op de literatuur in deze tijd is vooral dat de boeken erg eenvoudig moesten zijn. Echter was dit niet de bedoeling, maar gebeurde dit van zelf. Dit, omdat de schrijvers wilden dat hun ideeën/verhalen verspreid werden. De poëzie en drama teksten waren hier te moeilijk voor. Deze vorm van schrijven noem je ook wel proza.

# data[].attributes.body
De belangrijkste thema’s uit de tijd van de verlichting:

Reizen

Maatschappij

Kinderliteratuur

De belangrijkste genres uit de tijd van de verlichting:

Journalistieke

Briefroman

Dialoog

Filosofisch

# data[].attributes.body
Dit zijn de drie belangrijkste Nederlandse schrijvers/dichters:

Betje Wolff (bijv. Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart - 1782 )

Justus van Effen (bijv. Kobus en Agnietje - 1733 )

Rhijnvis Feith (bijv.

# data[].attributes.body
De term ‘romantiek’ is afgeleid uit het Franse woord ‘Roman’, die in vroegere tijden gebruikt werd voor werken die werden beschouwd als slechte, moderne troep en van mindere kwaliteit als de Latijnse werken.

Aan het eind van de achttiende eeuw veranderde deze visie: mensen begonnen romans te zien als vernieuwend, creatief, eigenzinnig en origineel.

# data[].attributes.body
Tijdens de Renaissance werden er niet veel nieuwe boeken geschreven, schrijvers besteden hun tijd vooral aan het vertalen van bekende werken, die oorspronkelijk Grieks en Latijns waren. Deze boeken beschreven de ‘donkere middeleeuwen’.

# data[].attributes.body
De middeleeuwse visie op literatuur is vooral dat de boeken voorgelezen moesten worden. De verhalen over ridders, koningen, enz. werden vaak geschreven op rijm waardoor de verteller het verhaal beter kon onthouden en ze zo kon doorvertellen.

# data[].attributes.headline
Hoe werd er naar de mens en de wereld gekeken?

# data[].attributes.subject
Hoe werd er naar de mens en de wereld gekeken?

# data[].attributes.body
Het hoofdkenmerk van de Romantiek was:

‘De romanticus ervaart onvrede het hier en nu’.

De romanticus ligt overhoop met zichzelf en vooral met de wereld om hem heen, zo was de visie binnen de Romantiek. Dit constante gevoel van onbehagen werd ook wel Weltschmerz genoemd.

De Romanticus deed een aantal dingen om het ontevreden bestaan te ontvluchten; het verleden en de natuur verheerlijken, opgaan in religieus gevoel, het vluchten in humor (realistisch, kolderiek en zwart), en in opstand komen tegen de bestaande situatie. De klemtoon lag in de Romantiek op het individu en diens subjectiviteit, gevoelens en intuïtie.

# data[].attributes.body
In de loop van de 18e eeuw verdwijnt de belangrijke positie van Nederland als handelsland. Na een inzinking krijgt Nederland in de tweede helft van de 19e eeuw weer een belangrijke positie als doorvoerland.

Nederlands-Indië blijkt een belangrijke factor voor de economie. Hierdoor komt de textielindustrie tot bloei. Nederland legt spoorwegen aan, de keerzijde is dat de Indiërs onder zwarte lasten gebukt gaan. Deze koloniale politiek wordt  in Nederland met toenemende mate bekritiseerd. De sociale omstandigheden van de fabrieksarbeiders zijn slecht, en kinderarbeid is een veel voorkomend verschijnsel.

# data[].attributes.body
Na de Franse revolutie wordt duidelijk dat er een nieuwe tijd is aangebroken; het volk krijgt meer te zeggen, vorsten gaan regeren aan de hand van een grondwet, communisme en socialisme komen op.

Binnen en buiten de kerk worden de fundamenten van het geloof ondergraven. In de wetenschap gaan wetenschappers steeds meer nadenken over de evolutie.

# data[].attributes.body
Volgens Middeleeuwse handschriften (z.d.) zijn de belangrijkste thema’s uit de middeleeuwse literatuur zijn de ridders en koningen.

# data[].attributes.body
Twee goede vormen van de belangrijkste literaire genres zijn volgens literatuurgeschiedenis middeleeuwen (z.d.): ‘ ridderroman en heiligen roman.’ De ridderroman is hier de bekendste en degene die het meest gebruikt is.

# data[].attributes.body
Mensen vonden fictie onzin en lazen tijdens de renaissance alleen maar boeken die de waarheid zou kunnen vertellen en waar ze dus ook dingen van kunnen leren.
De belangrijkste genres zijn dus:

Biografie & Waargebeurd

Liefdesverhalen & Romans

Oorlog & Verzet

De belangrijkste thema’s zijn:

Klassiek

Aarde

Economie

Politiek

# data[].attributes.body
Volgens literatuurgeschiedenis middeleeuwen (z.d.) zijn Karel ende Elegast (Ridderroman/ Karelroman), Mariken van Nieumeghen (Mirakelspel) en Floris en Blancefloer (Hoofse roman/ Karelroman) drie zeer bekende middeleeuwse verhalen.

# data[].attributes.headline
Globale inhoud en boodschap van een middeleeuws verhaal

# data[].attributes.subject
Globale inhoud en boodschap van een middeleeuws verhaal

# data[].attributes.body
Karel ende Elegast

Karel die slaapt in zijn kasteel, krijgt de opdracht om te stelen. Onderweg denkt hij aan Elegast, een man die hij een tijd geleden verbannen heeft uit zijn kasteel. Hij vraagt zich af wat hij tegenwoordig doet en fantaseert erover. Dan komt Karel een andere dief tegen (Elegast). Ze vochten tegen elkaar. Later kwam Karel erachter dat de dief Elegast was en besloot zijn echte naam niet te zeggen. Ze besluiten samen uit stelen te gaan. Wanneer ze dat doen hoort Elegast dat Eggeric (een ander personage in het boek) Karel wil laten vermoorden. Elegast is niet boos op Karel en besluit hem te willen gaan beschermen. Elegast neemt het op tegen Eggeric en Elegast wint. Karel en hij zijn weer vrienden en Elegast mag trouwen met de vrouw van eggeric.

Boodschap:
Dat trouw zijn aan iemand heel belangrijk is, dat je de waarheid spreekt en dat je elkaar op een vriendelijke manier moet behandelen.

# data[].attributes.body
Tijdens de Romantiek was literatuur erg belangrijk. Door alle nieuwe ontwikkelingen in de wereld en in het land hadden schrijvers genoeg inspiratie om boeken vol te schrijven. Vooral dagboek verhalen, reisverslagen, romans, historische romans en gothic novels waren populair.

De roman heeft als genre een hele ontwikkeling doorgemaakt. In de 18e eeuw wordt de roman een boek die vooral de mensen in de hogere rangen met veel genoegen lezen.

Historische romans waren tijdens de Romantiek razend populair. Deze romans waren dikke pillen, soms wel meer dan 1000 bladzijden lang!  De auteurs hadden alle tijd, en de lezers blijkbaar ook. Soms stond er in zo’n roman dat de lezer gerust een hoofdstuk over kon slaan.

# data[].attributes.body
Drie belangrijke Nederlandse schrijvers zijn:

Jacob Cats, met 'Carmen in laudem doctissimi & eximij juvenis Iohannis Antonii Amstelrodamensis' - 1593

Constantijn Huygens, met 'Batava Tempe, dat is 't Voor-hout van 's-Gravenhage'

Joost van den Vondel, ' Gijsbrecht van Aemstel

# data[].attributes.body
Belangrijkste thema’s en genres:
- De ongerepte natuur
- Het verleden
- Het geloof
- De liefde
- Het mysterieuze
- Het griezelige en het gruwelijke

# data[].attributes.body
Multatuli, met ‘Max Havelaar’ (1860)

Isaäc da Costa, met bijv. ‘Bezwaren tegen den geest der eeuw ‘(1823)

Willem Bilderdijk, met bijv. ‘De ondergang der eerste wareld’ (1820)

# data[].attributes.body
Hier volgt een korte samenvatting van 'Max Havelaar'

Batavus Droogstoppel is een rijke koffie makelaar, het enige wat hij wil is geld verdienen. Als Droogstoppel van zijn oude klasgenoot een bundel met geschriften over onder andere koffie in de hand gedrukt krijgt, besluit Droogstoppel het te gebruiken voor zijn eigen boek. Samen met zijn bediende Stern wil hij om en om een hoofdstuk schrijven, maar wel alles naar Droogstoppels wens.

De verhalen gaan onder andere over Max Havelaar, die pas benoemd is tot assistent-resident in Lebak, een gebied op Java, maar ook over hoe de inwoners van Java worden uitgebuit door de hoge Nederlandse piefen.

Met als voorbeeld het verhaal over Saïdjah en Adinda: als de buffel van Saïdjah wordt weggenomen gaat hij op reis om geld te verdienen en om met Adinda te trouwen. Als hij terug komt in zijn geboortedorp ziet hij dat alles is platgebrand.

Max Havelaar raakt in een conflict; hij beschuldigt de inlandse regent voor uitbuiting van het volk. Zijn aanklaag wordt bij de regering genegeerd. Uiteindelijk vraagt Max Havelaar ontslag.

# data[].attributes.body
‘Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart' van Betje Wolff

Sara Burgerhart is een wees. Na de dood van haar ouders heeft Abraham Blankaart de voogdij gekregen. Sara woont bij Suzanne Hofland. Dit is een persoon die alleen maar uit is op het geld van Sara. Sara pikt het niet langer en vlucht weg. Ze gaat naar weduwe Spilgoed, zij ziet haar als vriendin. Met alle mensen in het huis raakt Sara goed bevriend. Eindelijk heeft ze de vrijheid en voor Sara is dit leven helemaal nieuw. Hendrik Edeling verklaard zijn oprechte liefde aan Saartje. Edeling schuift ze af, ze zegt hem alleen zijn vriendschap te willen.

de lieve weduwe zegt  tegen Sara, dat ze met zichzelf te koop loopt door al haar uitstapjes met verschillende mannen. Sara schrikt ontzettend en belooft de weduwe voortaan alles te doen wat deze zegt. Nog een laatste keer spreekt ze met R. af.

Helaas wordt dit een drama. R. ontvoert Sara min of meer naar zijn landhuis. Hier probeert hij haar aan te randen. Sara kan echter nog ontsnappen. Door alle gebeurtenissen beseft Sara dat ze liefde voelt voor Hendrik. Ondertussen is Abraham Blankaart erin geslaagd de vader van Hendrik over te halen het huwelijk goed te keuren. En zo gebeurt het dat Sara en Hendrik trouwen en heel gelukkig zijn met elkaar.

# data[].attributes.body
‘De klucht van de koe’ van Gerbrand Adriaensz.

Samenvatting

Gijsje is een dief, al vindt hij dat hij niet slechter is dan veel anderen die hun medemens een poot uitdraaien zonder dat het diefstal wordt genoemd. Op een dag komt hij een boer tegen met een mooie koe. Die avond steelt hij de koe en ’s morgens vraagt hij de boer het beest voor hem te verkopen. De boer, die erg goedgelovend is, ziet dat het dier wel verdacht veel op zíjn koe lijkt, maar gelooft de dief op zijn woord en hij verkoopt het. Eerlijk als hij is brengt hij het geld dat de koe heeft opgeleverd die avond naar Gijsje, waarop deze hem uitnodigt voor een rondje in de herberg ’Het swarte paert’. Daar zitten ook de waardin Giertje en de optrekker Joosje (die haar al een hele tijd probeert te versieren), die eveneens worden opgelicht door de dief , want als hij om vlees en vis vraagt om zijn goede vangst te vieren, blijkt dat Giertje dit niet kan verkopen. Daarom krijgt hij van haar twee schotels om het te gaan halen bij een boer in de buurt. Van de optrekker krijgt hij een mantel om de lekkernijen te verbergen. Vervolgens neemt hij de benen, waarna de drie slachtoffers erachter komen dat ze bij de neus genomen zijn.

# data[].attributes.body
Geschiedenis van de Middeleeuwen. (2020, 17 november). Historiek.

T. (2014, 10 mei). Middeleeuwen: belangrijke personen en gebeurtenissen. InfoNu.

ExtraNederlands. (z.d.). Literatuur middeleeuwen | Cambiumned - Literatuur. CambiumNed. Geraadpleegd op 24 november 2020.

Literatuurgeschiedenis middeleeuwen. (z.d.). literaire genres. Geraadpleegd op 24 november 2020.

Middeleeuwen. (z.d.). Vaksite Nederlands. Geraadpleegd op 28 november 2020.

Middeleeuwse handschriften. (z.d.). Koninklijke Bibliotheek. Geraadpleegd op 28 november 2020.

Herrewijnen, N. (z.d.). Leven in de middeleeuwen. Leven in de middeleeuwen. Geraadpleegd op 28 november 2020.

# data[].attributes.body
Koops, E. (2020, 6 oktober). Renaissance & humanisme (ca.1350-1620) – Een bloeiende cultuurperiode. Geraadpleegd op 17 november 2020

Een kamer zonder boeken is als een lichaam zonder ziel. (2017, 17 april). Geraadpleegd op 21 november 2020

Mr. Chadd. (2020, 19 juni). Renaissance - Mr. Chadd Academy. Geraadpleegd op 21 november 2020

Renaissance. (z.d.). Geraadpleegd op 27 november 2020

Kunstbus. (2017, 19 maart). Renaissance. Geraadpleegd op 1 december 2020

Politiek denken door de jaren heen. (z.d.). Geraadpleegd op 1 december 2020

Driestar educatief. (2008). Literatuur in zicht! (Editie 1 editie). Groot-Ammers, Nederland: Van der perk B.V.

# data[].attributes.body
Olsthoorn, S. (2015, 11 januari). Maatschappelijke ontwikkelingen - historischnieuwsblad. Geraadpleegd op 22 november 2020, van

Samenvatting. (2004a, mei 24). Scholieren.com.

Verlichting. (2013, 16 juli). Blogspot.

Verlichting. (2012, 1 januari). dbnl.

Verlichting. (z.d.). cambiumned. Geraadpleegd op 30 november 2020, van

Samenvatting. (2002, 8 februari). scholieren.com.

Mollenaar, A. (z.d.). Politiek en verlichting. video Scholieren.com. Geraadpleegd op 30 november 2020, van

# data[].attributes.body
Koops, E. (2020, 15 mei). Romantiek (ca.1790-1850) – Kenmerken van de stroming. Geraadpleegd op 17 november 2020

Driestar educatief. (2008). Literatuur in zicht! (Editie 1 editie). Groot-Ammers, Nederland: Van der perk B.V.

Romantiek in Nederland | Literatuurgeschiedenis. (z.d.). Geraadpleegd op 27 november 2020

C. (2019, 7 maart). Boekverslag van Max Havelaar geschreven door Multatuli (Zeker Weten Goed). Geraadpleegd op 27 november 2020,

C. (2019, 7 maart). Boekverslag van Max Havelaar geschreven door Multatuli (Zeker Weten Goed). Geraadpleegd op 27 november 2020,

Human. (2011, 3 november). Multatuli - Durf te Denken [Videobestand].