# data[].attributes.body
Erdi Aroa Europako historiako aro bat da. Gutxi gorabehera, V. mendetik XV. menderainoko tartea hartzen du. Mendebaldeko Erromatar Inperioaren desagerpenarekin hasi, eta amaieratzat Konstantinoplaren erorialdia batzuen ustez eta Ehun Urteko Gerraren amaiera 1453an edota Kolon Ameriketara iristea 1492. urtean beste batzuentzat.

# data[].attributes.body
1801. eta 1900. urteen artean garatzen den mendea da. Garai honen ezaugarri nagusien aldaketa egon zen:

Zientzian

Ekonomian

Filosofian

Artean banguardiaren mugimendua hasiko da, eta inpresionismoa bezalako mugimenduek finkatuko dute. Mende honen amaieran zinematografia eta animazioa ere sortuko dira.

# data[].attributes.body
Euskal Lore Jokoak XIX. mendean antolatutako kultura jardunaldiak izan ziren, musika, dantza eta batez ere, euskal poesia barne hartzen zituztenak. ”Euskal Pizkundea" deitutako garaiaren barruan garatu zituzten, Erromantizismoan bultzatutako antzeko prozesuei jarraituz.

Anton Abbadiak sortu zituen lehen Lore Jokoak, euskal letrak sustatzeko asmoarekin. 1853-an antolatu ziren lehenengo aldiz  iparraldean, Urruñan eta 10 urtez jarraian herri artan ospatu ziren. Gero Saran  ospatu ziren eta azkenik urtero lekuz aldatu egiten ziren

# data[].attributes.body
Dublin, 1810eko urtarrilaren 3an jaio zen eta Parisen, 1897ko martxoaren 19an hil zen. Arnaud-Michel Abadia geografoaren anaia zaharra, Geografoa, astronomoa eta euskal kulturaren eragilea izan zen.
Ama Irlandarra zen eta aita berriz Zuberoakoa. Horren ondorioz, txikitatik etxean euskara, frantsesa eta ingelesa ikasi zituen. Bere bizitzan zehar 14 bat hizkuntza hitz egiteko moduan menperatu zituen.

Gazterik oso gustuko zituen geografia, astronomia eta ekialdeko kultura; jakintsu eta esploratzailearen bizimodu higitua izan zuen. Azkenean, Zientzia izan zen eta astronomia ikasi zuen gehien bat.

Londresen Louis Lucien Bonaparte ezagutu zuelarik, Anton Abadia euskarari buruzko ikerketak eta lanak egin zituen.

# data[].attributes.body
(1321-XVI)

Mila vrte ygarota

Vra vere videan.

Guipuzcoarroc sartu dira

Gazteluco echean,

Nafarroquin batu dira

Beotibarren pelean

# data[].attributes.body
INAURI

(1554)

Mundugucia huna vetor, aur noble onengana

Oin escuen apazcera, Iaun andiari beçala.

Ez iaio da ez iaioco yor onen ygoala

Hanuat uada seynale andi ceruan dacusaguna.

Lenguoaie oroc vadiote varon handia çarala

Nic diosçut cyratela Iaun gucien Iáuna

# data[].attributes.body
Juan de Lazcano beltzarana,

Guipuzcoaco capitana,

Franzez osteac jaquingo . du
Ura Ondarrabian zana,

# data[].attributes.body
Euskal baladak, erromantzeak edo kontapoesiak istorio bat kontatzen duten poema tradizionalak dira. Poema neurtuek sentimenduak kontatzen dituzte, baina baladek gertakariak kontatzen dizkigute, ahoz aho transmititu diren gertakariak.
Ahozko euskal literatura oroimenean oinarritzen den eta ahoz aho transmititzen den euskal literatura mota da.

# data[].attributes.body
XVI. mendea 1501. urtetik 1600. urtera bitarteko aldia da.

Hasiera Pizkundea garaiak markatzen du, zientziak, artea, literatura eta arkitektura irauliko zituenak eta Erdi Aroari amaiera emango zionak. Ikuspegi honetatik, Aro Modernoan modernotasunaren balioak (progresioa, komunikazioa eta arrazoia) nagusitzen dira, aurreko aroaren balioen aldean.

# data[].attributes.body
Euskal literatura euskaraz egindakoa da, Euskal Herriko idazleek gaztelaniaz, frantsesez edo beste hizkuntza batez egindako produkzioa barne hartzen ez duena. Historikoki, XVI. mendeko bigarren erdira arte, literatura ahozkoa eta herrikoia izan zen, eta ezaugarri horiek haren hasieran nabarmenak dira oso.

# data[].attributes.body
XVIII. mendea 1701. urtetik 1800. urtera bitarteko aldia da (bi urte horiek barne). Europa kontinentalean filosofoek mundu berri bat amesten zuten, eta batzuen ametsa Frantziako Iraultzan egia bilakatu zen 1789an, nahiz eta beranduago Maximilien Robespierrek Izu Garaia piztu zuen 1793-1794 tartean.

# data[].attributes.body
XVIII. mendean bigarren erdialdetik aurrera politikan eta ekonomian sendotutako joerak nagusitu ziren. Erresumen zentralizazioa eta merkantilismoa eta, ondorioz, bertako lege eta erakundeak indargabetu edo ahultzen zituzten neurriak ezarri ziren. Ipar Euskal Herrian, berriz, lehenago sentitu zuten Borboi erregeen eragina.

# data[].attributes.body
Videoa:

# data[].attributes.body
Ilustrazioa XVII. eta XVIII. mendeetako kultura higikundea izan zen, gizonaren funts eta oinarritzat arrazoia hartzen zuena.

Zientziaren garapena funtsezkoa izan zen sorreran, aurkikuntza berriak zirela eta, izadia modu berri batez ulertzen hasi baitzen XVIII. mendean; horrela, naturak lege batzuk bazituela eta lege horiek arrazoiaren bidez argitu eta uler zitezkeela ondorioztatu zuten.

Frantziako Iraultzak eztanda egin zuen (1789). Horrek errotik aldatu zuen ordu arteko politika, ekonomia eta gizartearen egoera. Pirinioez iparraldeko euskal herritarrek osoki galdu zituzten beren lege eta instituzioak, eta departamendu bat jaso zuten trukean. Konbentzioko Gerran (1793), izuz, deportazioz eta zapalkuntza gogor batez ordaindu zuten lapurtarrek Frantses Errepublikaren neurrien kontra agertu izana.

# data[].attributes.body
Larramendik euskararen bikaintasunaz konbentzitu nahi zituen erdaldunak, baina liburu guztiak gaztelaniaz idatzi zituen. Hala ere, euskaraz idazten oso ondo zekienez, Euskaraz idatzitako testuek berrehun orrialde inguru betetzen dituzte. Bere helburua euskara defendatzea zen eta besteek ulertzeko gazteleraz egiten zuen.

# data[].attributes.body
XVII. mendea espiritualtasun garaia izan zen, eta kultura erlijioarekin estu lotuta zegoen. Kultura erlijioaren mende zegoenez, abadeei zegokien kultura zabaltzea, eta, horretarako, herriko hizkuntza aukeratu behar zuten kristau guztiengana iristeko. Garai ona izan zen euskal kulturarentzat. Kristorengan sinistu behar zen

# data[].attributes.body
Inkisizioa Eliza katolikoaren barnean heresia ezabatzen jarduten zuten hainbat erakunde izendatzeko erabiltzen da. Heretikoak aurkitu eta zigortzeko sortutako eliz auzitegi iraunkorra zen. Kristorengan sinesten ez zutenak herejeak ziren eta Zugarramurdin biltzen ziren.

# data[].attributes.body
Euskal literaturako liburu klasiko bat da, maisulana: eduki aberatsa, literatura ederrekoa, egitura dotorez taxutua, antzinatasuna eta originaltasuna dituena.

# data[].attributes.body
Estiloari dagokionez, euskal sena du, egileak betiere abiapuntu eta maila literario egokia erakutsi zuen bere euskalkian; hitz jokoak, argudioak, errefrauak, ateraldiak, eta abar, denak euskal hizkera dotorez eta ulergarriz moldatuak daude. Ideiak hobeto adierazteko, Axularrek adibideak erabiltzen ditu sarritan, sinonimoak pilatuz eta autore klasikoen aipuak tartekatuz.

# data[].attributes.body
Axular edo Pedro Agerre Axular. Inoizko euskal idazle handienetakoa da eta hark idatzitako Gero liburua dugu euskal literaturako lan nagusietakoa.

# data[].attributes.body
Zugarramurdiko sorginkeria prozesua 1610. urtean Nafarroa Garaiko Zugarramurdin egindako sorgin-ehiza da, gaur egungo Xareta edo Baztanaldea eskualdea. Euskal Herriko sorginkeria ezaguna bada, prozesu honek bere garaian izan zuen ospearengatik da, garai hartako Europako sorginkeria prozesu garrantzitsuenetakoa izan baitzen.
Garai hartan, aldizka, Euskal Herria sorgin-ikara olde batek menperatu ohi zuen.