# data[].attributes.body
Ónæmi getur verið meðfætt eða áunnið, en þegar það er áunnið þá hefur líkaminn með tímanum aðlagast einni eða fleiri tegundum af sýklalyfjum og þeim áhrifum sem þau hafa. Þ.a.l. framleiða frumur bakteríur sem eru ekki lengur undir áhrifjum þessa lyfja. Sýklalyf verka á ákveðið ensímkerfi, margar örverur sem ekki tengjast því kerfi verða því ekki fyrir neinum áhrifum sýkalyfjagjafarinnar og eru sagðar hafa náttúrulegt ónæmi. Þegar sýklalyf eru uppáskrifuð er mikilvægt að vera fyllilega viss um að lyfið virki á tilteknu örveruna sem veldur sýkingunni. Frá því að byrjað var að nota sýklalyf hafa örverur sem eitt sinn voru mjög næmar fyrir ákveðnum sýklalyfjum þróað með sér áunnið ónæmi gegn lyfjunum. Tilkoma ónæmra stofna baktería og annarra lífvera skapar ógn þar sem erfiðara er að stjórna erfiðum sýkingum og lífshættulegum sjúkdómum og óviðráðanlegar farsóttir geta blossað upp.

# data[].attributes.attachment_caption
Hér má sjá samanburð á virkum og óvirkum flutningi.

# data[].attributes.body
Stundum þarf fruma efni í meiri styrk en finnst í umhverfi hennar eða þarf að viðhalda umfrymi sínu í aðstæðum þar sem venjulega myndi leyfa efnum að fara út úr frumunni. Þegar þetta gerist þarf fruman að færa efni á móti styrkhallanum með virkum flutningi. Þetta krefst orku. Þegar súrefnisskortur er í frumunni vegna blóðflæðis vandamála eða ófullnægjandi súrefnisflutnings, byrjar virkt flutningskerfi að bila, sem stofnar heilleika frumunnar í hættu. Eitt þekktasta kerfi virks flutnings er natríum-kalíum dælan. Frumur nota virkan flutning til að viðhalda umfrymi með hærra magni af kalíum og lægra magni af natríum en utanfrumuvökvinn inniheldur. Þetta gerir frumunni kleift að viðhalda rafhleðslu á frumuhimnunni, sem gefur mörgum frumum getu til að mynda hreyfingu rafeinda og leiðni, getu til að senda þetta áreiti til annarra svæða í himnunni. Sum lyf nota orku til að flytjast inn í frumur með virkum flutningi. Lyf eru oft tengd við burðarefni þegar þau eru flutt inn í frumuna. Frumur í nýrum nota virkan flutning til að skilja lyfjum út úr líkamanum, auk þess að viðhalda salta- og sýrubasa jafnvægi.

# data[].attributes.body
Ég heiti Íris Hanna og er ættuð úr Skagafirðinum og Vestur-Skaftafellssýslu. Ég er búsett á Selfossi og starfa á Hjúkrunarheimilinu Ási í Hveragerði.

# data[].attributes.body
Ég heiti Malín Gylfadóttir og er Hvergerðingur, en er búsett í Reykjavík. Ég stefni að því að starfa á Landakoti í sumar.

# data[].attributes.body
Ég heiti Þóranna Ósk og er 25 ára Skagfirðingur, ég er að læra Hjúkrunarfræði í fjarnámi en ég bý á Sauðárkróki og vinn á Sjúkrahúsinu þar.

# data[].attributes.body
Ég heiti Katrín Ingvarsdóttir og er frá Reykjavík. Ég bý ásamt kærasta mínum og 1. árs dóttur okkar í Kópavogi. Ég er nýkomin úr fæðingarorlofi og stefni á að fara að vinna á Hrafnistu í sumar.

# data[].attributes.body
Markmið okkar með þessu verkefni er að rifja upp byggingu frumunnar og eiginleika hennar. Einnig viljum við kynnast betur sýklalyfjum og öllum eiginleikum þeirra, þ.e. skilja betur hvernig sýklalyf virka og hvað felst í hugtakinu sýklalyfjaónæmi. Við viljum á sama tíma fræða aðra, enda gífurlega áhugavert og skemmtilegt efni.

Í upphafi settum við okkur það markmið að vinna hver á sínum hraða, en á sama tíma hittast reglulega og spjalla gegnum netið. Það var góð leið til að halda betur utan um verkefnið og framvindu þess. Engin lokadagsetning var valin, en við vildum endilega reyna að klára verkefnið aðeins fyrir tilsettan skiladag, þar sem ein okkar er í verknámi í apríl. Vinna þessa hóps gekk vonum framar og erum við afar ánægðar með útkomuna.

# data[].attributes.body
Okkar helsta umfjöllunarefni eru sýklalyf. Við byrjum á því að rifja aðeins upp frumuna og hvernig hún starfar. Fjallað verður um uppbyggingu frumunnar og hennar helstu frumulíffæri, farið verður í flutninga inn og út úr frumu og skoðað það hvernig líkaminn vinnur að því að viðhalda samvægi. Skoðað verður einnig hvernig frumur búa sig undir frumuskiptingu með svokölluðum frumuhring.
Aðalumfjöllunarefni okkar eru sýklalyfin. Byrjað er á almennri umfjöllun og svo er farið dýpra inn í virkni sýklalyfja, fjallað um breiðvirk og þröngvirk sýklalyf og farið aðeins inn á það þegar notuð eru fleiri en eitt sýklalyf í einu. Einnig skoðum við fyrirbyggjandi meðferð og aukaverkanir, ásamt fleiru. Í lok umfjöllunarinnar verður farið yfir tvær tegundir sýklalyfja, en fyrir valinu hjá okkur var Doxylin og Keflex, sem eru talsvert mikið notuð.
Við vonum að fræðsla þessi muni vekja áhuga á að skoða efnið nánar og höfum við sett inn aukaefni til gagns og gamans.

# data[].attributes.body
Frumur í hvaða fasa frumuhringsins valda oft vandamálum í meðferð sumra krabbameina?
a. G1 fasa
b. M fasa
c. S fasa
d. G0 fasa

# data[].attributes.body
Sum sýklalyf geta haft svokallaða krossverkun (e. cross-sensitivity), hvað er átt við með því?

a. Þegar tvö eða fleiri sýklalyf eru notuð saman til að meðhöndla sýkingu

b. Einstaklingur getur verið með ofnæmi fyrir einu sýklalyfi og einnig skyld sýklalyf

c. Þegar bakteríur úr venjulegri flóru fá tækifæri til að ráðast inn í aðra vefi

d. Þegar einstaklingur klárar ekki sýklalyfjameðferðina og bakteríur mynda þol eða ónæmi

# data[].attributes.body
Karch, M., A. (2017). Focus on Nursing Pharmacology. Lippincott Williams & Wilkins.

Lyfja. (e.d). Keflex. https://www.lyfja.is/lyfjabokin/lyf/Keflex

Lyfjastofnun. (e.d.). Fylgiseðill: Upplýsingar fyrir notanda lyfsins. Doxylin 100 mg töflur.

https://www.serlyfjaskra.is/FileRepos/cde1da2e-6383-ec11-8112-005056a1b61b/Doxylin_Actavis_SmPC.pdf

Lyfjastofnun. (e.d.). Fylgiseðill: Upplýsingar fyrir notanda lyfsins. Keflex 500mg töflur. https://serlyfjaskra.is/FileRepos/6beecda4-0448-ea11-80fb-00155d15460a/Keflex_t%c3%b6flur-Fylgise%c3%b0ill.pdf

# data[].attributes.body
Frumur hafa ákveðna eiginleika sem gera þeim kleift að lifa af.

# data[].attributes.attachment_caption
Hér má sjá mismunandi tegundir innfrumunar.

# data[].attributes.body
Endocytosis, eða innfrumun, lýsir sér þannig að frumuhimnan myndar einskonar blöðru utan um sameindina sem á að innbyrða. Pinocytosis, eða frumudrykkja, lýsir sér þannig að fruman gleypir upp sértæk efni sem hafa brugðist við viðtakastað á frumuhimnunni. Þetta ferli gerir frumum kleift að taka upp næringarefni, ensím og önnur efni. Phagocytosis, eða frumuát, er svipað ferli. Það gerir frumunni kleift að gleypa bakteríu eða framandi prótein og eyðileggja það innan frumunnar með því að seyta meltingarensímum inn á svæðið.

# data[].attributes.body
Exocytosis, eða útfrymun, er andstæða endocytosis og felst í því að fjarlægja efni úr frumu með því að þrýsta þeim í gegnum frumuhimnuna. Hormón, taugaboðefni, ensím og önnur efni sem framleidd eru í frumu skiljast út í líkamann með þessu ferli.

# data[].attributes.body
Meginmarkmið frumunnar er að viðhalda homeostasis, eða samvægi eins og það er þýtt á íslensku. Það þýðir að halda umfryminu stöðugu innan frumuhimnunnar. Hver fruma notar röð af virkum og óvirkum flutningskerfum til að ná fram jafnvægi. Það fer þó eftir tegund frumu og viðbrögðum hennar við nánasta umhverfi hvaða kerfi er notað. Til þess að fruma geti framleitt þá orku sem þarf til að framkvæma efnaskipti og aðra ferla þarf fruman að hafa tæki til að fá nauðsynlega þætti úr ytra umhverfi. Að auki þarf hún að hafa aðferð til að farga úrgangi sem gæti verið eitrað fyrir umfrymið. Til að ná þessu fram flytur fruman efni yfir frumuhimnuna, annaðhvort með óvirkum flutningi (e. passive transport) eða virkum flutningi sem þarfnast orku (active or energy-requiring transport).

# data[].attributes.headline
Óvirkur flutningur (e. passive transport)

# data[].attributes.subject
Óvirkur flutningur (e. passive transport)

# data[].attributes.body
Óvirkur flutningur eyðir ekki orku og getur átt sér stað yfir hvaða hálfgegndræpa himnu sem er. Það eru í meginatriðum þrjár gerðir af óvirkum flutningi, en fjallað verður ítarlega um hverja tegund, þ.e. flæði (e. diffusion), osmósa og örvað flæði (e. fascilitated diffusion).

# data[].attributes.body
Diffusion er flutningur efnis frá svæði með hærri styrk yfir á svæði með minni styrk. Munurinn á styrk efnisins á svæðunum tveimur er kallað þéttnifallandi, svo ég noti sama orð og Finnbogi notaði um þetta styrkleikahlutfall í Vefja- og frumulíffræðinni í klásus. Venjulega er það þannig að því meiri styrkleiki, því hraðar hreyfist efnið. Hreyfing inn og út úr frumu er stjórnað af frumuhimnunni. Sum efni fara í gegnum rásir eða göt í frumuhimnunni. Lítil efni og sameindir án jónahleðslu fara frjálslegar í gegnum þessar rásir. Efni með neikvæða hleðslu hreyfast frjálsari en efni með jákvæða hleðslu. Efni sem flytjast inn og út úr frumu með flæði eru natríum, kalíum, kalsíum, karbónat, súrefni, bíkarbónat og vatn. Þegar fruma er mjög virk og notar orku og súrefni minnkar styrkur súrefnis innan frumunnar. Styrkur súrefnis utan frumunnar helst tiltölulega hár, þannig að súrefni færist yfir frumuhimnuna (þ.e. niður þéttnifallandann) til að hleypa nauðsynlegu súrefni inn í frumuna. Frumur nota þetta ferli til að viðhalda stöðu jafnvægis í líkamanum við margar athafnir sem eiga sér stað á lífsleiðinni.

# data[].attributes.attachment_link.title
What is Diffusion? How Does it Work? What Factors Affect it? (2026/27 exams)

# data[].attributes.attachment_caption
Mynd 7.5 í kennslubókinni bls. 82, Focus on Nursing Pharmacology.

# data[].attributes.body
Osmósa er sérstakt form flæðis. Um er að ræða hreyfingu vatns yfir hálfgegndræpa himnu frá svæði sem lítið er af uppleystum efnum yfir í svæði sem mikið er af uppleystum efnum. Semsagt úr minni styrk yfir í meiri styrk. Vatnið er að reyna að jafna þynningu uppleystu efna. Þessi dreifing vatns yfir frumuhimnu frá svæði með miklum styrk yfir á svæði með lágum styrk skapar þrýsting á frumuhimnuna sem kallast osmótískur þrýstingur. Því meiri styrkur uppleystra efna í lausn því hærri er osmósuþrýstingurinn. Vökvi sem inniheldur sama styrk uppleystra efna og blóðvökvi manna er sögð jafnþrýstin lausn (e. Isotonic solution) » frumum líður best hér. Vökvi sem inniheldur hærri styrk uppleystra efna en plasma er háþrýstin lausn (e. hypertonic solution) og dregur vatn úr frumum » þær skreppa saman. Vökvi sem inniheldur lægri styrk uppleystra efna en í blóðvökvanum er lágþrýstin lausn (e. hypotonic solution), það tapar vatni til frumna » þær tútna út og springa.

# data[].attributes.body
Hvatt flæði er þegar efni getur ekki hreyft sig frjálst af sjálfu sér inn eða út úr frumu. Slík efni geta fest sig við aðra sameind, sem kallast burðarefni. Þessi tegund af flæði kallast hvatt flæði og krefst ekki orku, bara burðarefnis. Flutningsberar geta verið hormón, ensím eða prótein.

# data[].attributes.attachment_caption
Hér má sjá fasa frumuhringsins, sem greint verður nánar frá hér fyrir neðan.

# data[].attributes.body
Flestar frumur hafa getu til að endurskapa sig í gegnum mítósuferlið. Erfðasamsetning tiltekinnar frumu ákvarðar hraðann sem fruman getur fjölgað sér. Sumar frumur fjölga sér mjög hratt, t.d. hafa frumurnar í meltingarveginum 72 klst kynslóðartíma. Sumar frumur æxlast mjög hægt, t.d. frumurnar sem finnast í brjóstvef en það tekur þær nokkra mánuði að æxlast. Í sumum tilfellum hafa ákveðnir þættir áhrif á æxlun frumna. Rauðkornavaki (e. erythropoietin), hormón sem framleitt er í nýrum, getur örvað myndun nýrra rauðra blóðkorna. Virk hvít blóðkorn gefa frá sér efni sem örva framleiðslu hvítra blóðkorna þegar líkaminn þarfnast nýrra. Óháð æxlunarhraða hefur hver fruma u.þ.b. sama lífsferil. Lífsferill frumu, kallaður frumuhringur, samanstendur af fjórum virkum fösum og hvíldarfasa.

# data[].attributes.body
Í G-núll fasa, eða hvíldarfasa, er fruman stöðug. Hún er ekki að búa til nein prótein sem tengjast frumuskiptingu og er í grundvallaratriðum sofandi hvað æxlun varðar. Frumur í þessum fasa valda vandamálum í meðferð sumra krabbameina. Krabbameinslyfjameðferð virkar venjulega á virkar frumur sem skiptast og skilur hvíldarfrumur eftir. Þegar hvíldarfrumur eru örvaðar til að virkjast og endurnýjast getur krabbameinið komið aftur - þess vegna eru krabbameinslyfjameðferðir flóknar og lengjast með tímanum. Fimm ára krabbameinsfrítt tímabil er því venjulega grundvallartíminn til að segja að krabbamein sé læknað.

# data[].attributes.body
Þegar fruma er örvuð til að koma út úr hvíldarfasanum fer hún í það sem kallast G1 fasa sem stendur frá örvunartíma frá hvíldarfasa til myndun DNA. Á þessu tímabili myndar fruman efni sem þarf til myndunar DNA. Fruman safnar efnum á virkan hátt til að búa til þessi efni og framleiðir byggingareiningar fyrir DNA.

# data[].attributes.body
S fasinn felur í sér raunverulega myndun á DNA, sem er orkufrekt ferli. Fruman helst í þessum fasa þar til magn DNA frumna hefur tvöfaldast.

# data[].attributes.body
Eftir að DNA frumunnar hefur tvöfaldast hefst G2 fasinn. Í þessum fasa framleiðir fruman öll þau efni sem nauðsynleg eru til framleiðslu á mítósuspólum (e. mitotic spindles).

# data[].attributes.body
Eftir að fruman hefur framleitt öll þau efni sem nauðsynleg eru til að mynda nýja frumu, eða dótturfrumu, fer hún í frumuskiptingu. Þetta gerist á M fasa frumuhringsins. Í þessum fasa klofnar fruman og myndar tvær eins dótturfrumur. Þetta ferli kallast mítósa.

# data[].attributes.body
Efnistök eru aðallega úr kennslubókinni. Í upphafi verkefnisins skiptum við niður köflunum jafnt á milli okkar, tveir nemendur sáu um kafla 7 og hinir tveir tóku kafla 8.

Kennsluaðferðirnar sem við ákváðum að nýta okkur í þessu verkefni voru aðallega textar, myndir og myndbönd. Okkur fannst það koma best út í þessu verkefni og hentugast að koma fræðslunni þannig til skila.

# data[].attributes.body
Þau framleiða ensím sem gerir sýklalyfið óvirkt. T.d. sumir bakteríustofnar, sem áður var eytt af pensilíni, framleiða nú ensím sem kallast penisillínasi, sem gerir pensilínið óvirkt áður en það getur haft áhrif á bakteríurnar. Þessi atburður leyddi til þróunar nýrra lyfja sem eru ónæm fyrir penisillínasa.

Þau breyta gegndræpi frumunnar til að koma í veg fyrir að lyfið komist inn í frumunar og breyta flutningskerfum til útiloka lyfið frá virkum flutningi inn í frumuna.

Það verður breyting á bindistöðum á himnunni eða ríbósómum sem taka þá ekki lengur við lyfinu.

Þau framleiða efni sem virka sem mótefni gegn lyfinu.

# data[].attributes.headline
Sýklalyf, veirueyðandi lyf og bóluefni skýrt á skemmtilegan og litríkan hátt

# data[].attributes.subject
Sýklalyf, veirueyðandi lyf og bóluefni skýrt á skemmtilegan og litríkan hátt

# data[].attributes.headline
Hvernig á að koma í veg fyrir sýklalyfjaónæmi?

# data[].attributes.subject
Hvernig á að koma í veg fyrir sýklalyfjaónæmi?

# data[].attributes.body
Eitt af stærstu heilbrigðisvandamálum í heiminum í dag er sýklalyfjaónæmi og er þegar bakteríur sem valda sýkingum mynda þol eða ónæmi gegn lyfjum. Mikilvægt er að heilbrigðisstarfsmenn vinni saman í að takmarka notkun sýklalyfja til að stemma stigu við útbreiðslu sýklalyfjaónæmis. Skynsamleg og rétt notkun sýklalyfja er lykilatriði og eru eftirfarandi þættir leiðir til að seinka eða koma í veg fyrir sýklalyfjaónæmi:

Að viðhalda viðeigandi háum lyfjastyrk í sjúklingi á viðunandi tíma. Þetta gerir það að verkum að sýkill nær ekki að vaxa á meðan ónæmiskerfið nær að virkjas. Tímalengd lyfjameðferðar er mikilvægur til að tryggja að bakteríur séu útrýmdar og fá ekki tækifæri til að vaxa og þroskast.

Að koma í veg fyrir ofnotkun sýklalyfja. Hér er átt við að einstaklingur sem er á sýklalyfjum klári skammtinn og stoppi ekki í miðjum sýklalyfjakúr. Þekkt vandamál er að einstaklingar hætta að taka lyfin þegar þeim byrjar að líða betur og geyma restina af lyfjunum til þess að nota seinna meir ef þeim byrjar að líða illa aftur. Það verður til þess að bakteríur fá gott tækifæri til að mynda þol eða ónæmi.

# data[].attributes.body
Til eru tvær gerðir af sýklalyfjum m.t.t. hvernig þau virka. Annars vegar eru það breiðvirk sem hafa þá áhrif á marga gerðir baktería, hvort sem þær eru Gram jákvæðar eða Gram neikvæðar bakteríur. Hinsvegar eru einnig til þröngvirk sýklalyf sem virka þá aðeins á tilteknar eða fáar bakteríur.

# data[].attributes.body
Í mörgum aðstæðum er einstaklingum gefið breiðvirk sýklalyf og hefur það reynst árangursrík til að meðhöndla sýkingu sem sýna ákveðin merki eða einkenni sem tiltekin baktería veldur. Í öðrum tilvikum eru breiðvirk sýklalyf notuð þegar um alvarlega sýkingu er að ræða en orsök sýkingarinnar hefur ekki verið greind. Mikilvægt er þó að greina bakteríuna og finna rétt sýklalyf fljótt til þess að drepa bakteríuna og koma í veg fyrir ónæmi.

# data[].attributes.headline
Hvernig á að bera kennsl á sýkingavalda?

# data[].attributes.subject
Hvernig á að bera kennsl á sýkingavalda?

# data[].attributes.body
Mikilvægt er að bera kennsl á bakteríu sem veldur sýkingu en það er lykilatriði til þess að taka ákvörðun um hvaða sýklalyf eigi að nota. Tekið er sýni frá sýkta svæðinu og ræktað á rannsóknarstofu. Sýnið er sett í petriskál og látið þar vaxa með viðeigandi agar. Því næst er tekið sýni úr kólóníum sem myndast á petriskálinni og þær litaðar til að bera kennsl á bakteríuna. Þá er hægt að ákveða hvaða sýklalyf á að nota.

# data[].attributes.headline
Hvers vegna eru stundum tvö eða fleiri sýklalyf notuð?

# data[].attributes.subject
Hvers vegna eru stundum tvö eða fleiri sýklalyf notuð?

# data[].attributes.body
Í sumum tilfellum er notað tvö eða fleiri sýklalyf í einu til þess að meðhöndla sýkingu. Ef sjúkdómsvaldurinn er vel þekktur getur samsetning fleiri sýklalyfja verið áhrifarík til að koma í veg fyrir eða trufla uppbyggingu frumna á mismunandi þróunarstigum eða svæðum. Hægt er að nota slíka meðferð af ýmsum ástæðum:

Heilbrigðisstarfsmenn gefa tvö eða fleiri sýklalyf til þess að nota minni skammta af hverju lyfi. En það getur leitt til þess að einstaklingar upplifa færri aukaverkanir af lyfjunum, en hefur þó sömu áhrif á sýkilinn.

Sum lyf virka betur saman, sem þýðir að þau eru öflugari þegar þau eru gefin saman.

Stundum geta fleiri en ein baktería valdið sýkingu, þannig að hver og ein baktería getur brugðist mismunandi við sýklalyfjum.

Það getur komið fyrir að samanlögð áhrif tveggja lyfja seinki myndunar sýklalyfjaónæmis í líkamanum. Þetta er sérlega mikilvægt í meðferð við tuberculosis, malaríu, HIV sýkingu, og í sumum bakteríu sýkingum. Sýklalyfjaónæmi er mun líklegra til að myndast þegar “fixed” samsetningar lyfja eru notaðar í þónokkurn tíma, en e.t.v. er hægt að komast hjá því að ónæmi myndist með því að gera samsetningu lyfjanna einstaklingsbundna.

# data[].attributes.body
Oft á tíðum getur verið gagnlegt að nota sýklalyf til að koma í veg fyrir sýkingar áður en þær koma fram. Nokkur dæmi um fyrirbyggjandi sýklalyfjameðferð eru eftirfarandi:

Þegar einstaklingar sjá fram á að ferðast til landa þar sem malaría er landlæg. Þá eru einstaklingar ráðlagðir að taka malaríulyf fyrir ferðina og halda svo áfram að taka lyfin reglulega í ferðinni.

Sjúklingar sem eru að fara í meltingar- eða kynfæraaðgerðir. Ástæðan er sú að bakteríur frá þessum tilteknum svæðum, oft kölluð normal flóra, geta farið frá þessum svæðum og inn á staði í líkamanum sem eru óæskilegir. Einstaklingar fá því sýklalyf á meðan á aðgerð stendur eða strax eftir aðgerð.

Sjúklingar með þekkta hjartalokusjúkdóma eða aðra lokusjúkdóma þar sem þeir eru í meiri hættu á að fá sýkingar.

Aðrar ífarandi aðgerðir, s.s. tannlækningar.

# data[].attributes.headline
Getur sýklalyfjanotkun haft í för með sér einhverjar aukaverkanir?

# data[].attributes.subject
Getur sýklalyfjanotkun haft í för með sér einhverjar aukaverkanir?

# data[].attributes.body
Já, þar sem sýklalyf hafa áhrif á frumur er alltaf möguleiki á að hýsillinn verði fyrir skaða. Ekkert sýklalyf sem hefur verið þróað er algjörlega laust við aukaverkanir. Algengustu skaðlegu áhrifin í tengslum við notkun sýklalyfja eru bein eituráhrif (e. toxic affects) á nýru, meltingarveg og taugakerfi. Einnig eru ofnæmisviðbrögð og tækifærissýkingar þekktar aukaverkanir.

# data[].attributes.body
Talið er að einstaklingar fá oft ofnæmi eða ónæmisviðbrögð við mörgum sýklalyfjum. Flest sýklalyf eru próteinbundin og ferðast í gegnum hjarta- og æðakerfið, og hjá viðkvæmu fólki getur líkaminn framkallað mótefni gegn lyfjunum. Slíkir einstaklingar geta því myndað ofnæmisviðbrögð við næsta skammti. Í alvarlegum tilfellum getur bráðaofnæmi komið fram og verið lífshættulegt. Sum sýklalyf geta haft krossverkun (e. cross-sensitivity) sem þýðir að einstaklingur getur verið með ofnæmi fyrir einu sýklalyfi og einnig skyld sýklalyf. Mikilvægt er að fá heildarsögu sjúklings áður en lyf eru gefin.

# data[].attributes.body
Tækifærissýkingar eru einnig ein aukaverkun sýklalyfja og eiga sér stað þegar bakteríur sem var haldið í skefjum af venjulegri flóru fá tækifæri til að ráðast inn í aðra vefi. Tækifærissýkingar eru sem dæmi sýkingar í leggöngum eða meltingarvegi sem tengjast sýklalyfjameðferð og sýkingum af völdum bakteríunum Proteus og Pseudomonas. Ofangreindar sýkingar eru afleiðingar breiðvirkra sýklalyfja. Síðastliðin ár hefur tilkoma Clostridium difficile sýking verið í tengslum við notkun þröngvirkra sýklalyfja. Mikilvægt er að fylgjast vel með sjúklingum sem fá lyf sem vitað er að valda tækifærissýkingum. Einkenni eins og sár í munni, kláði í leggöngum, niðurgangur eru m.a. merki um nýja sýkingu.

# data[].attributes.body
Doxylin flokkast með breiðvirkt sýklalyf og tilheyrir flokki J í ATC flokkunarkerfinu. Það inniheldur virka efnið doxýcýklín sem er tetracýklín. Lyfið hamlar nýmyndun próteina í Gram jákvæðum og Gram neikvæðum örverum og er notað við sýkingum af völdum baktería, sníkjudýra og annarra örvera.

# data[].attributes.body
Sýkla á borð við chlamydia, mycoplasma, spirochaeta, rickettsia og actinomyceta. En þetta eru bakteríur sem valda m.a. húðsjúkdómi, kynsjúkdómi og berkju- og lungnabólgu.

# data[].attributes.headline
Varnaðarorð og varúðarreglur við notkun Doxylin

# data[].attributes.subject
Varnaðarorð og varúðarreglur við notkun Doxylin

# data[].attributes.body
Mikilvægt er að skoða sögu sjúklings vel áður en hann innbyrðir sýklalyfið. Ef saga er um ofnæmi fyrir doxýcýklíni eða öðrum innihaldsefnum lyfsins má viðkomandi ekki nota sýklalyfið. Sama á við ef um barnshafandi konu eða ef um fyrirhugaða þungun sé að ræða. Einnig getur Doxylin skilast út í brjóstamjólk og því haft áhrif á barn á brjósti. Ekki er mælt með Doxylin hjá börnum yngri en átta ára en virka efnið í lyfinu, tetracýklín, getur valdið varanlegum breytingum á glerungi og tannvef barna. Einnig getur það valdið tímabundnum breytingum í beinvef. Mikilvægt er að fá upplýsingar hjá lækni áður en börnum yngri en átta ára eru gefin lyfið, því einungis má nota lyfið í undantekningartilvikum. Greint hefur verið fá svokölluðu Jarisch-Herxheimer viðbrögð í upphafi meðferðar sem er hiti, höfuðverkur og vöðvaverkir, en gengur yfirleitt til baka sjálfkrafa. Góðkynja hækkun innankúpuþrýstings hjá unglingum og fullorðnum hefur einnig verið greint frá. Aukin hætta er á ljósnæmi hjá einstaklingum sem innbyrða Doxylin og því þarf að gæta varúðar gagnvart sólarljósi og ljósaböðum á meðan meðferð stendur og í tvær vikur eftir að meðferð líkur. Gæta skal einnig varúðar hjá sjúklingum með vöðvaslensfár, lifrarsjúkdóma, alvarlega skerta nýrnastarfsemi og gormgerla sýkingu. Mikilvægt er að taka töflurnar með miklum vökva til að minnka líkur á skaða á vélinda.

# data[].attributes.body
Eins og rætt var hér fyrr eru engin sýklalyf til sem eru algjörlega laus við aukaverkanir. Mikilvægt er að fylgjast vel með hugsanlegum aukaverkunum sem getur átt sér stað hjá einstaklingi sem er á sýklalyfinu Doxylin, en þær geta verið eftirfarandi:

Algengar: Ógleði og uppköst. Niðurgangur og lystarleysi.

Sjaldæfar: Útbrot, kláði og sviði á svæðum sem útsett eru fyrir sólarljósi

Mjög sjaldgæfar: Ofnæmisviðbrögð, fjölgun ónæmra örvera, naglalos ef útsettar fyrir sólarljósi, truflun á jafnvægi milli örvera, tungubólga, munnbólga, góðkynja hækkun innankúpuþrýstings, leggangabólga, endaþarmsbólga, sýndarhimnuristilbólga og óeðlilegar niðurstöður úr blóðprufum og blóðleysi.

Ef grunur er um ofangreindar aukaverkanir tengt lyfinu er mikilvægt að hafa samband við lækni og tilkynna þær til Lyfjastofnunar. Þannig er hægt að fylgjast með áhættu og ávinningi af noktun lyfsins.

# data[].attributes.body
Sýklalyf eru hönnuð með það í huga að hafa áhrif á utanaðkomandi lífverur sem eru að sýkja mannslíkamann. Sýklalyf eru mismunandi eftir virkni þeirra. Sum sýklalyf eru mjög sérstæk í verkun sinni og eru því áhrifarík gegn örfáum örverur með sérstaka efnaskiptaferla eða ensím. Þau lyf eru sögð hafa þröngt virknisvið. Önnur lyf trufla viðbrögð mismunandi tegundir örvera og eru því gagnleg í meðhöndlun á margs konar sýkingum. Slík lyf eru sögð hafa breitt virknisvið. Einnig eru til sýklalyf sem valda dauða frumna sem þau hafa áhrif á og eru því sögð vera bakteríu- og sveppadrepandi. Sum sýklalyf eru ekki eins árásargjörn gegn innrásarlífverum en þau trufla getu frumnanna til að fjölga sér eða skipta sér, þessi lyf eru sögð vera bakteríu- og sveppahemjandi, þá koma þau í veg fyrir frekari vöxt.
Mörg lyf eru bæði drepandi og hemjandi, það fer oft eftir styrkleika lyfsins. Mikið af þeim skaðlegu áhrifum sem geta átt sér stað við sýklalyfjanotkun er tengd því hversu ágengt lyfið er og áhrif þeirra á hýsilinn en einnig á meinvaldinn. Markmið sýklalyfjagjafa er að minnka áhrif sýkjandi lífveranna á líkamann og koma þeim á þann stað að líkaminn geti tekið yfir sýkinguna og unnið á henni sjálfur. Ef lyfin væru það sérstæk að eyða öllum ummerkjum um sýkinguna gæti það verið eitrað fyrir hýsilinn. Ónæmissvörun felur í sér flókið samspil á milli efnamiðlara, hvítfruma, eitilfruma, mótefna, ensíma og efna.

Þegar ónæmissvarið er fyllilega virkt og öll nauðsynleg prótein, frumur og efni eru framleidd af líkamanum getur hann einangrað og útrýmt óþekktum próteinum s.s. bakteríum, sveppum og vírusum. Ónæmisbældur einstaklingur getur átt erfitt við að takst á við slíkar sýkingar á skilvirkan hátt. Erfitt er að meðhöndla slíkar sýkingar hjá þeim einstaklingum af tveimur ástæðum:

1. Sýklalyfin geta ekki útrýmt sýkingunni algerlega án þess að valda alvarlegum eiturverkunum og

2. þessir einstaklingar hafa ekki næga bólgu- eða ónæmissvörun til að takast á við sýkinguna. Hjá þessum einstaklingum eru forvarnir gegn sýkingum og rétt næring oft jafn mikilvæg og lyfjameðferð.

# data[].attributes.body
Sýklalyf geta virkað á nokkra mismunandi vegu:

Markmiði sýklalyfsins er að trufla eðlilega starfsemi hjá lífverunni sem er að ráðast á hýsilinn og koma í veg fyrir að hún fjölgi sér og valdi frumudauða án þess að hafa of mikil áhrif á hýsilfrumur.

Sýklalyf geta haft áhrif á frumur með því að trufla starfsemi frumuhimnunnar, trufla DNA nýmyndun, breyta RNA og hindra notkun nauðsynlegra næringarefna.

# data[].attributes.body
Virka innihaldsefnið í Keflex er Cefalexín og er það breiðvirkt sýklalyf. Það tilheyrir flokki sýklalyfja sem kallast cefalóspórín, lyf í þeim flokki hafa sama verkunarmáta og pensilín. Cefalexín er notað við bakteríusýkingum í þvagfærum, öndunarfærum, húð eða bandvef. Það tilheyri flokki J í ATC flokkunarkerfinu.

# data[].attributes.body
Alvarlegustu aukaverkanir cefalexíns eru mikil ofnæmisviðbrögð. Einkenni eru hiti, bólgin tunga eða háls og öndunarerfiðleikar. Þeir sem hafa pensilínofnæmi eru líklegri en aðrir að fá ofnæmi fyrir cefalóspórínum.

# data[].attributes.attachment_link.description
Sýklalyf eru notuð til meðhöndla alvarlegar bakteríusýkingar og koma þannig í veg fyrir alvarlegar afleiðingar sýkinganna. Þau drepa bakteríurnar eða koma í veg fyrir að þær dreifi sér um líkamann og fjölgi sér. Mikilvægt er að nota lyfin rétt samkvæmt fyrirmælum læknis. Á Heilsuveru finnur þú gagnl…

# data[].attributes.body
Fruman er minnsta byggingareining líkamans. Hún sjálf samanstendur svo af ýmsum þáttum, svo sem frumuhimnu, frumulíffærum, umfrymi og kjarna. Hver hlutur frumunnar spilar ákveðið hlutverk í starfsemi hennar. Yst má finna frumuhimnuna, en á henni eru ýmis göng og viðtakar, sem eiga þátt í að stuðla að samvægi og flytja samskiptaboð á milli frumna. Þar fyrir innan eru ýmis frumulíffæri sem fljóta um í umfrymi frumunnar og innst má svo finna kjarna frumunnar þar sem erfðamengi hennar er geymt.

# data[].attributes.body
Frumukjarni
Kjarna frumunnar er að finna inn í umfryminu en hann er þó afmarkaður með sinni eigin himnu. Hann geymir allt erfðaefni frumunnar og stjórnar og samhæfir starfsemi frumunnar.

Frumuhimnan
Fruman er umlykin frumuhimnu, sem skilur að innan- og utanfrumuvökva.. Hún býr yfir alls kyns búnaði sem hjálpar frumunni að stuðla að samvægi.

Uppbygging frumuhimnunnar
Frumuhimnan er að stórum hluta samsett úr fosfórlípíðum og próteinum, sem stuðla að hreyfanleika himnunnar. Fosfórlípíðin eru tvískauta og himnan samanstendur af tveimur lögum. Skautuðu endar þeirra, sem eru jafnframt vatnssæknir, snúa bæði í átt að umfryminu og utanfrumuvökvanum. Óskautuðu endarnir, sem eru vatnsfælnir, snúa aftur á móti að hvor öðrum inn á milli skautuðu endanna. Þessir hlutar himnunnar spila stóran þátt í því að stjórna flutningi efna inn og út úr frumunni. Þá finnst kólestról í miklu magni innan frumunnar og vinnur að því að halda frumuhimnunni stöðugri. Saman vinna þessir þættir að því að halda himnunni sveigjanlegri, til dæmis svo að hún geti breytt um lögun til að vernda himnuna ef hlutar hennar skaddast eða rofna. Jafnframt styrkir sveigjanlegt yfirborð hana og ver hana fyrir rofi eða átökum.

# data[].attributes.body
Umfrymi frumu liggur fyrir innan frumuvegg hennar og umlykur frumukjarnann. Þar eiga efnaskipti frumunnar og önnur starfsemi hennar sér stað. Innan umfrymisins eru mörg frumulíffæri sem hafa mismunandi hlutverk og sérhæfni.

# data[].attributes.body
Hvatberar eru frumulíffæri sem eru til staðar innan hverrar frumu, í mismunandi magni. Þeir framleiða orku í formi ATP sem knýr áfram starfsemi frumunnar. Frumur þarnfast mismikillar orku, eftir því hver starfsemi þeirra er. Vöðvafrumur eru til að nefna mjög virkar og þarnast mikillar orku, og hafa þar af leiðandi mikið af hvatberum, á meðan beinfrumur nota ekki jafn mikið af orku og ahfa þar af leiðandi færri hvatbera. Hvatberar geta tekið kolvetni, fitu og prótein frá umfryminu og umbreytt því í ATP í gegnum ferli Krebs-hringinn. Frumur nota ATP til að viðhalda samvægi, búa til prótein og framkvæma sérhæfð hlutverk sín. Krebs-hringurinn notar þó súrefni og ef súrefni er ekki til staðar safnast mjólkursýra upp sem byproduct frumuöndunnar. Mjólkursýra yfirgefur frumuna og er flutt til lifrarinnar þar sem henni er breytt í glýkógen og koltvíoxíð.

# data[].attributes.body
Frymisnetið er stórt net tengdra ganga innan umfrymisins. Bylgjað yfirborð þess gefur því stóran yfirborðsflöt sem eykur getu þess til að stuðla að efnahvörfum innan frumunnar. Mörg frumukorn frymisnetsins innihalda ensím og ríbósóm, sem framleiða prótein, og eru dreifð á yfirborði kornótta frymisnetsins. Í slétta frymisnetinu á sér stað framleiðsla kólestról og lípíða, ásamt öðrum frumuefnum líkt og hormónum. Niðurbrot eitraðra úrgangsefna getur einnig átt sér stað í frymisnetinu í ákveðnum frumum.

# data[].attributes.body
Golgi kerfið er samansafn flatra poka sem liggja innan umfrymisins. Golgi kerfið undirbýr hormón og önnur efni fyrir seytingu með því að melta þau og pakka þeim í blöðrur sem flytja þau út úr frumunni. Auk þess getur Golgi kerfið framleitt leysikorn og geymt önnur umbreytt prótein og ensím, þar til þeirra er þörf.

# data[].attributes.body
Leysikorn eru himnuhúðuð frumulíffæri sem innihalda sérhæfð meltingarensím sem geta brotið niður kjarnsýrur, prótein, kolvetni og fitur. Þau bera ábyrgð á því að melta skaddaða hluta frumunnar þegar frumuhimna hennar rofnar og fruman deyr. Leysikorn mynda himnu utan um þau efni sem þurfa að vera melt, og seyta meltingarensímum beint inn í þetta einangraða svæði og ver þannig restina af umfryminu frá skaða.

# data[].attributes.body
https://www.lyfja.is/fraedsla/fraedslugreinar/lifum-heil/ertu-a-syklalyfjakur

# data[].attributes.attachment_link.description
Ingibjörg Arnardóttir lyfjafræðingur gaf góð ráð á lifandi streymi á facebooksíðu Lyfju miðvikudaginn 29. september 2021.

# data[].attributes.headline
Varnarorð og varúðarreglur við notkun Keflex

# data[].attributes.subject
Varnarorð og varúðarreglur við notkun Keflex

# data[].attributes.body
Mikilvægt er að hafa samband við lækni áður en byrjað er að taka Keflex ef þú ert með ofnæmi fyrir pensilíni eða ef þú átt að taka það í lengri tíma þar sem virkni lyfsins getur minnkað með tímanum. Ef þú ert með undirliggjandi nýrnasjúkdóm mun læknirinn skoða þig ítarlega til að ganga úr skugga um að nýrun starfi eðlilega. Einnig er mikilvægt að vera vakandi fyrir niðurgangi þar sem það getur verið merki um ristilbólgu. Notkun Keflex getur einnig haft áhrif á blóð- og þvagrannsóknir svo það er mikilvægt að láta vita ef þú ert að taka það inn.

# data[].attributes.attachment_link.title
Biology: Cell Structure I Nucleus Medical Media