# data[].attributes.body
In Belgie worden de kerncentrales gesloten...energie komt in de toekomst van af de Noordzee.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
België heeft nu vier offshore-parken op de Noordzee, die 871 megawatt aan energie produceren. Dat moet over twee jaar zijn opgevoerd tot 2 gigawatt en in 2030 tot 4 gigawatt, meldt persbureau Reuters.

Er komt een nieuw windmolenpark van 221 vierkante kilometer in de buurt van de zeegrens met Frankrijk. '''De Noordzee is cruciaal in de transitie naar hernieuwbare energie in ons land'', zei de verantwoordelijk staatssecretaris Philippe De Backer in een toelichting op de plannen.

Doel en Tihange gaan in 2025 dicht.

# data[].attributes.attachment_link.title
België zet vol in op windmolenparken op Noordzee

# data[].attributes.attachment_link.description
België heeft nu vier offshore-parken op de Noordzee, die 871 megawatt aan energie produceren. Dat moet over twee jaar zijn opgevoerd tot 2 gigawatt en in 2030 tot 4 gigawatt, meldt persbureau Reuters. Er komt een nieuw windmolenpark van 221 vierkante kilometer in de buurt van de zeegrens met Frankrijk.

# data[].attributes.body
de antwoorden staan onderaan in het document.

# data[].attributes.body
De belangrijkste begrippen uit het lesboekje crisis uitgelegd.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Opofferingskosten en specialisatie

Powerpoint die gebruikt kan worden om het begrip opofferingskosten te bespreken.

Besproken wordt onder andere:

arbeidsdeling om de productiviteit te beïnvloeden.

wat zijn opofferingskosten

specialiseren met behulp van opofferingskosten

factoren die de arbeidsproductiviteit beïnvloeden

# data[].attributes.attachment_link.description
Opofferingskosten en specialisatie Powerpoint die gebruikt kan worden om het begrip opofferingskosten te bespreken. Besproken wordt onder andere: arbeidsdeling om de productiviteit te beïnvloeden. wat zijn opofferingskosten specialiseren met behulp van opofferingskosten factoren die de arbeidsproductiviteit beïnvloeden Voorbeeldweergave

# data[].attributes.body
Het chartale geld en het tegoed van Commerciele banken bij de Centrale Bank van het land gelden als dekking voor het verleende krediet. Tegen woordig is die dekking zo'n 25%. Waneer besluit van je zuur verdiende geld tijdens de zomervakantie € 100,= op je rekening te zetten, dan kunnen banken vanwege deze extra contanten in de kluis van de bank € 400,= extra uitlenen.......???? en daarmee geld verdienen van wege de rente die betaald moet worden over het geleende geld.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
We bekijken de uitgangssituatie van een algemene bank (alleen de balansposten die relevant zijn):

Deze bank heeft de beschikking over € 70 mln. liquide middelen (kas + tegoed bij DNB) en heeft (korte) verplichtingen ter waarde van € 200 mln.

Het werkelijke liquiditeitspercentage bedraagt dus:

DNB schrijft banken een minimaal liquiditeitspercentage voor. Banken kunnen krediet verlenen, zolang zij maar boven dit minimale percentage blijven.
Stel dat DNB een minimaal liquiditeitspercentage van 20% voorschrijft.

Tegenover de € 70 mln. liquide middelen die de bank heeft, mogen dan € 350 mln. aan rekening courant tegoeden staan.

Immers:

Omdat de bank al voor € 200 mln. aan rekening courant verplichtingen heeft, kan de bank nog € 150 mln. extra verplichtingen aangaan in de vorm van giraal krediet verlenen.
Dit wordt ook wel wederzijdse schuldaanvaarding genoemd, omdat er in dat geval twee balansposten veranderen:

Debiteuren
= de bank krijgt in de toekomst nog geld terug van de klant (schuld van de klant)

Rekening courant tegoeden
= de klant krijgt nu het geleende geld bijgeschreven op zijn rekening (schuld van de bank)

De nieuwe balans komt er dan als volgt uit te zien:

# data[].attributes.attachment_link.description
Het liquiditeitspercentage geeft de verhouding weer tussen de hoeveelheid liquide middelen en de omvang van de rekening courant verplichtingen bij een bank. Wordt ook wel dekkingspercentage genoemd.

# data[].attributes.body
Het gaat om de nettobaten wanneer je de (opofferings)kosten

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoe bereken je de totale kosten als je rekening houdt met opofferingskosten en de netto-opbrengst van twee alternatieven?

# data[].attributes.body
De opgaven van de module crisis kun je nakijken met het onderstaande bestand.

# data[].attributes.body
Wat is geld? Hoe ontstaat het? Is dat echt zo?

# data[].attributes.body
We starten dit schooljaar veelbeleovend met de module ....crisis.
De volgende week gaan we verder met de module vervoer. Naast de stof uit de module besteed ik graag wat tijd aan actuele economische zaken, leuke stof (ik vind het in ieder geval leuk) die bijdraagt aan je begrip van het vak economie en mogelijk terugkomt op je centraal examen. Die extra stof verzamel ik op de padlets. Voor iedere week een aparte padlet. Succes het komend jaar

# data[].attributes.body
De koersschommelingen zouden veel te grillig zijn

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dat stellen onderzoekers van ABN Amro MeesPierson in een vrijdag gepubliceerd onderzoek.

Volgens hen is virtueel geld vooral een risicovolle belegging. Een koersbeweging van 10 procent of meer per dag is geen uitzondering bij de zogenoemde cryptocurrencies. Centrale banken streven juist naar stabiliteit in het financiële systeem.

''Wanneer bijvoorbeeld salarissen worden uitbetaald of er is een schuld aangegaan in bitcoins, dan kan een drastische waardeverandering ongunstig uitpakken", schrijven de onderzoekers in het rapport.

Grote koersbewegingen zorgen ook voor financiële onzekerheid, wat fnuikend kan zijn voor het vertrouwen van consumenten en producenten.

ABN Amro krijgt geregeld vragen over cryptocurrencies. De bank geeft momenteel geen advies over de digitale munten. Ook kunnen ze niet als belegging via de bank worden aangeschaft.

# data[].attributes.attachment_link.title
'Bitcoin ongeschikt als vervanger van geld'

# data[].attributes.attachment_link.description
Dat stellen onderzoekers van ABN Amro MeesPierson in een vrijdag gepubliceerd onderzoek. Volgens hen is virtueel geld vooral een risicovolle belegging. Een koersbeweging van 10 procent of meer per dag is geen uitzondering bij de zogenoemde cryptocurrencies. Centrale banken streven juist naar stabiliteit in het financiële systeem.

# data[].attributes.headline
Crisis?  tja zolang iedereen schulden heeft 

# data[].attributes.subject
Crisis?  tja zolang iedereen schulden heeft 

# data[].attributes.attachment_link.title
US Debt Crisis 2017 - Perfectly Explained

# data[].attributes.attachment_link.description
A must watch video for all who really want to now about the reality of united states Government and the us debt crisis.

# data[].attributes.body
Ook economen staan niet stil, waar houden economen zich in 2017 nu mee bezig?.

# data[].attributes.body
de eerste schooldag.....zonder je moeder

# data[].attributes.body
over dekkingsgraad en geldschepping

# data[].attributes.body
De bankenunie.

# data[].attributes.attachment_link.description
De Europese Centrale Bank (ECB) heeft op 4 november 2014 het toezicht op de grote banken overgenomen van de nationale toezichthouders. Hiermee is de ECB dé …

# data[].attributes.body
Bij dit hoofdstuk bespreken we (enkele) maatregelen die de EU heeft genomen om een (banken)crisis zoals we die de afgelopen jaren hebben meegemaakt te voorkomen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hoofdstuk 2

Geld en ruil

Inhoudsopgave hoofdstuk 2.
2.1 Arbeidsdeling en arbeidsproductiviteit
2.2 Arbeidsdeling binnen het huishouden
2.3 Banken kunnen de geldhoeveelheid vergroten
2.4 De kredietcrisis, een bankencrisis?
2.5 Transfer
2.6 Zelftest

Nominale en intrinsieke waarde van geld
De nominale waarde van het geld is de waarde die op de munt of bankbiljet staat vermeld. De nominale waarde van een bankbiljet van vijf euro is € 5. De intrinsieke waarde is de waarde van het materiaal waarvan de munt of het bankbiljet is gemaakt. De intrinsieke waarde van een gouden tientje is gelijk aan het gewicht van het goud in grammen maal de prijs van het goud per gram.
Chartaal en giraal geld
Munten en bankbiljetten samen noemen we de chartale geldhoeveelheid. Giraal geld is geld dat op een bankrekening of betaalrekening staat en waarover de bezitter vrij kan beschikken. Het is niet tastbaar geldof onstoffelijk geld.
Functies van het geld
Geld is een algemeen aanvaard ruilmiddel. Met geld kun je betalen (ruilmiddel). Daarnaast wordt geld gebruikt om de waarde van goederen en diensten vast te stellen (rekeneenheid) en om te bewaren (spaarmiddel).
Arbeidsdeling en specialisatie
De eerste bewoners van onze planeet waren geheel zelfvoorzienend. Geleidelijk aan zien we dat mensen zich steeds meer gaan toeleggen op een bepaalde activiteit. Mensen specialiseren zich en er ontstaan diverse beroepen. Er is met andere woorden sprake van arbeidsdeling. Door arbeidsdeling en specialisatie stijgt de arbeidsproductiviteit voortdurend. De arbeidsproductiviteit is de productie per persoon per tijdseenheid.
Transactiekosten
Arbeidsdeling maakt ruil noodzakelijk. Eerst wordt er nog geruild in natura, dat wil zeggen goederen tegen goederen. Ruil in natura heeft als nadeel dat het moeilijk is om de waarde vast te stellen, de goederen bederfelijk kunnen zijn, of groot en onhandig en moeilijk deelbaar. Later vindt indirecte ruil plaats: goederen tegen geld of omgekeerd. Het afwikkelen van transacties met een algemeen aanvaard ruilmiddel (geld) verlaagt de transactiekosten. De transactiekosten zijn alle kosten verbonden aan een transactie zoals het vergelijken van de prijzen, het maken van afspraken, het bepalen van de prijs, het verrichten van de betaling, het vervoer, etc.
Absolute en comparatieve voordelen
Joeri en Diana zijn een gelukkig stel. Ze werken beiden drie dagen per week en gezamenlijk doen ze de huishoudelijke taken die we voor het gemak indelen in koken, de tuin onderhouden en de kinderen verzorgen. Voor deze werkzaamheden hebben Diana en Joeri de volgende tijd - uitgedrukt in uren per week - nodig.

Diana heeft bij alle huishoudelijke taken een absoluut voordeel. Ze doet alle huishoudelijke taken in minder tijd dan Joeri. Als Diana en Joeri besluiten de huishoudelijke taken onder elkaar te verdelen heeft Joeri een comparatief voordeel bij het verzorgen van kinderen. Voor het verzorgen van kinderen heeft Joeri 25% meer tijd nodig dan Ilse. Bij koken heeft Joeri 50% meer tijd nodig en bij het tuinonderhoud heeft Joeri zelfs 100% meer tijd nodig dan Diana.
Liquiditeit
Een bank is liquide als ze voldoende geld in kas heeft om haar verplichtingen op korte termijn te voldoen (dat zijn met name de opnames van klanten van hun girale tegoeden via pinautomaten).Als banken geld uitlenen dat door spaarders op een spaarrekening is gestort verandert de totale maatschappelijke geldvoorraad niet. Het geld van de spaarders gaat naar de geldleners. Er komt dan geen extra geld bij. Anders is het gesteld als banken geld uitlenen (kredieten verschaffen) uit het "niets". Als een bank iemand een krediet geeft - bijvoorbeeld geld op zijn rekening bijschrijft voor de aanschaf van een auto - dan stijgt daardoor de maatschappelijke geldhoeveelheid. Er komt dan meer geld in handen van het publiek.Maar banken kunnen niet onbeperkt kredieten verlenen. Tegenover de rekening-couranttegoeden moeten banken liquide middelen (munten, bankbiljetten) aanhouden. Dit om te kunnen voldoen aan chartale geldopvragingen van de klanten van de bank (bijvoorbeeld het pinnen). De verhouding tussen de liquide middelen en de rekening-couranttegoeden noemen we het liquiditeitspercentage of het dekkingspercentage.

Voor banken is een hoog liquiditeitspercentage niet gunstig. Geld in de kas van de bank levert niets op. Op geld dat de bank uitleent krijgt ze rente, dat levert wel iets op. Daarbij komt dat klanten normaal niet allemaal tegelijk hun geld opvragen. Zolang er vertrouwen bestaat dat de bank haar verplichtingen kan nakomen is er niets aan de hand. Als dat vertrouwen er niet meer is kan een run op de bank ontstaan waardoor de bank failliet kan gaan.Om te voorkomen dat banken niet aan hun betalingsverplichtingen kunnen voldoen verplicht DNB (De Nederlandse Bank) de banken een bepaald liquiditeitspercentage aan te houden.
Links
Geld (video: 10 minuten) Alles kost geld
Absolute en comparatieve kostenvoordelen: artikel.
Labyrint: Economie en Schuld: video via Teleblik: 25 minuten
Hoe wordt geld gemaakt: video 7 min.

Leerdoelen hoofdstuk 2
Leerlingen kunnen
* ruil in relatie tot productie en consumptie beschrijven.
* toelichten dat door specialisatie en arbeidsdeling de arbeidsproductiviteit kan toenemen.
* uitleggen dat specialisatie ruil nodig maakt.
* verklaren dat bij ruil wederzijds voordeel ontstaat.
* voorbeelden geven van transactiekosten zowel uitgedrukt in geld als anders.
* voorbeelden geven van geld als ruilmiddel, spaarmiddel en rekeneenheid.
* nadelen van directe ruil uitleggen.
* uitleggen hoe het liquiditeitspercentage kan veranderen als gevolg van transacties, zoals het verlenen van krediet door banken aan rekeninghouders.
* uitleggen dat een bank een liquiditeitspercentage van onder de 100% kan hebben zolang er vertrouwen is bij rekeninghouders.
* uitleggen hoe de bankencrisis leidt tot een crisis in de reële economie.

Begrippenlijst

Begrippenlijst hoofdstuk 2 Crisis2

absoluut voordeel
Een voordeel in het aantal benodigde uren per taak of een financieel voordeel in het maken van een product.
algemeen aanvaard ruilmiddel
Een ruilmiddel is algemeen aanvaard als kopers en verkopers het accepteren.
arbeidsdeling
Het splitsen van het productieproces in onderdelen, waardoor de arbeidsproductiviteit kan worden vergroot.
arbeidsproductiviteit
De productie per persoon per tijdseenheid (bijvoorbeeld uur of arbeidsjaar).
arbeidsverdeling
Zie: arbeidsdeling.
betaalrekening
Door particulieren bij de bank aangehouden rekening.
chartaal geld
Munten en bankbiljetten.
comparatief voordeel
Als je bij twee verschillende taken een absoluut nadeel hebt ten opzichte van een ander, maar in een van die taken minder slecht bent dan in de andere, dan heb je bij die minder slechte taak een comparatief voordeel.
dekkingspercentage
Zie: liquiditeitspercentage.
directe ruil
Ruil waarbij goederen zonder tussenkomst van geld rechtstreeks geruild worden tegen goederen.
giraal geld
De tegoeden van klanten bij banken in de vorm van een betaalrekening (rekening-couranttegoed). Je kunt op verschillende manieren giraal betalen: met een overschrijvingskaart, met een elektronische overschrijving, met een pinpas of met een creditcard.
hyperinflatie
Extreem hoge prijsstijgingen
hypothecaire lening
Een lening met een onroerend goed - bijvoorbeeld een huis - als onderpand.
indirecte ruil
Goederen worden geruild tegen geld.
intrinsieke waarde
Materiaalwaarde.
krediet
Er is sprake van kredietverlening als iemand geld (uit)leent. Ook wordt er van kredietverlening gesproken als men goederen(ver)koopt en pas op een later tijdstip betaalt (ontvangt).
liquide middelen
Munten en bankbiljetten.
liquiditeitspercentage
De verhouding tussen liquide middelen en de rekening-couranttegoeden bij banken. In formulevorm:

maatschappelijke geldhoeveelheid
Chartaal en giraal geld in handen van consumenten en producenten (het publiek, niet-geldscheppende instellingen).
monetaire economie
Wetenschap die zich richt op de rol van het geld in de economie.
nominale waarde
Waarde die op een munt of een bankbiljet vermeld staat.
optimale verdeling
De best mogelijke verdeling.
reële economie
Dat deel van de economie dat gericht is op de productie van goederen en diensten.
rekening-couranttegoed
Tegoeden van klanten bij banken. Je kunt op verschillende manieren met je rekening-couranttegoed betalen: met een overschrijvingskaart, met een elektronische overschrijving, met een pinpas of met een creditcard. Het is giraal geld.
rekenmiddel
Het is een functie van geld, je kunt er mee rekenen.
rente
Vergoeding voor het uitlenen van geld.
ruil in natura
Ruil waarbij goederen zonder tussenkomst van geld rechtstreeks geruild worden tegen goederen. Synoniem voor directe ruil.
ruilmiddel
Goederen worden tegen geld geruild en dat geld wordt weer geruild tegen goederen (indirecte ruil). Het is een functie van geld, namelijk dat je ermee kunt betalen.
spaarmiddel
Het is een functie van geld, namelijk dat je het kunt bewaren.
specialisatie
Toeleggen op één activiteit.
transactie
Een handelsovereenkomst of deal.
transactiekosten
Alle kosten die samenhangen met het tot stand komen en afwikkelen van een ruil.
zelfvoorzienend
In staat zijn zelfstandig in de eigen levensbehoeften te voorzien.

Extra Oefenopgaven

Dit hoofdstuk heeft enkele extra oefenopgaven. Deze kun je als Word-document downloaden door HIER te klikken.

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoofdstuk 2 Geld en ruil Inhoudsopgave hoofdstuk 2. 2.1 Arbeidsdeling en arbeidsproductiviteit 2.2 Arbeidsdeling binnen het huishouden 2.3 Banken kunnen de geldhoeveelheid vergroten 2.4 De kredietcrisis, een bankencrisis? 2.5 Transfer 2.6 Zelftest Nominale en intrinsieke waarde van geld De nominale waarde van het geld is de waarde die op de munt of bankbiljet staat vermeld.

# data[].attributes.body
hoofdstuk 1 van de module crisis

# data[].attributes.body
Bij crisis denken we nu in 2017 in Europa als eerste aan de Grieken. Een economie die niet zonder (financiele) steun kan, maar ook een heerlijk vakantieland.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Elke woensdagmiddag, stipt om 16.00 uur, staan bij de rechtbank in Athene de executieveilingen op de rol. En elke week verzamelen zich tientallen actievoerders in de hal van de rechtbank met spandoeken, om de aanwezige notarissen en vertegenwoordigers van de banken uit te joelen.

"Wij steunen de mensen, zij gaan voor het geld", schreeuwt een groepje vrouwen achter een groot geel spandoek.

Vlak voor tijd lopen de actievoerders de kleine rechtszaal in. De rechters en notarissen kijken gelaten toe, de aanwezige politiemannen doen niets als actieleider Leonidas Papadopoulas op luide toon het bevel geeft om de openbare veiling van een appartement te schrappen. En zo lukt het de actievoerders opnieuw om een gedwongen uitzetting in Griekenland te voorkomen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Schuldencrisis houdt Grieken en Griekenland in houdgreep

# data[].attributes.attachment_link.description
Elke woensdagmiddag, stipt om 16.00 uur, staan bij de rechtbank in Athene de executieveilingen op de rol. En elke week verzamelen zich tientallen actievoerders in de hal van de rechtbank met spandoeken, om de aanwezige notarissen en vertegenwoordigers van de banken uit te joelen.

# data[].attributes.body
Schaarste, budgetlijnen, opofferingskosten......

# data[].attributes.body
Economie gaat over schaarste....schaarste betekent dat je keuzes moet maken. Een seizoenskaart van F. of toch een nieuwe fiets, de keuze is afhankelijk van je persoonlijke voorkeur.....economen spreken over opofferingskosten.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Opofferingskosten

Wanneer je van een bepaald product één extra wilt kopen, kun je minder andere producten kopen. De producten die je dan niet kunt kopen noemen we de opofferingskosten.

Schaarste dwingt ons om te kiezen. Maar wanneer je kiest voor iets, kun je iets anders niet meer doen. Dat offer je dus op: de opofferingskosten.
Een voorbeeld:

een avondje naar de bioscoop kost € 15

een concertbezoek kost € 45

Met het geld dat je kwijt bent voor één concertbezoek, kun je ook 3 keer naar de bioscoop.
Wanneer je naar een concert gaat, offer je dus 3 bioscoopbezoeken op. De opofferingskosten voor 1 concert zijn 3 bioscoopbezoeken.

In combinatie met de budgetlijn

Jaap heeft een budget van € 500

Daarmee kan hij naar voetbalwedstrijden (€ 50 per keer) of bezoekt hij concerten (€ 100 per keer).

Hij kiest ervoor om 3 keer naar een concert te gaan en 4 keer naar het voetbal.

We kunnen de opofferingskosten nu op twee manieren aflezen / berekenen.

1. Aflezen door 1 extra product te kiezen

Wanneer Jaap 3 keer naar een concert gaat, kan hij nog 4 keer naar een voetbalwedstrijd.
Wanneer hij 4 keer naar het concert gaat, kan hij nog maar 2 keer naar een voetbalwedstrijd.

Voor het extra concert offert hij dus 2 voetbalwedstrijden op.

2. Berekenen vanuit de nulpunten van de budgetlijn

We beginnen met aflezen in het punt rechtsonder.

Als Jaap 5 keer extra naar een concert gaat, kan hij 10 keer niet naar voetbal.

Per concert offert hij dus (10:5) 2 voetbalwedstrijden op.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wanneer je van een bepaald product één extra wilt kopen, kun je minder andere producten kopen. De producten die je dan niet kunt kopen noemen we de opofferingskosten. Schaarste dwingt ons om te kiezen. Maar wanneer je kiest voor iets, kun je iets anders niet meer doen.

# data[].attributes.headline
De ECB streeft naar inflatie van rond de 2%

# data[].attributes.subject
De ECB streeft naar inflatie van rond de 2%

# data[].attributes.body
Het CBS is de instantie die de inflatie in Nederland meet. Dat doet ze door de prijzen van een grote reeks producten en diensten in de tijd met elkaar te vergelijken. Nieuw is dat een aantal belangrijke categorien zijn samengesteld, waarmee de oorzaak van (eventuele) inflatie beter aan hetlicht komt.

# data[].attributes.attachment_link.description
Prijsveranderingen in de loop van de tijd