# data[].attributes.body
"Een droom versneden tot toiletpapier."

Bron:
https://www.trouw.nl/cultuur/een-droom-versneden-tot-toiletpapier~ac194ba5/

# data[].attributes.body
“Kaas” kwam uit in 1933 en werd geschreven door Willem Elsschot. De uitgeverij “Querido” bracht het boek uit. Willem heeft het boek gericht aan Jan Greshoff die hem heeft kunnen overtuigen om opnieuw te gaan schrijven hoewel zijn eerste boeken geen succes hadden.

# data[].attributes.body
Het verhaal speelt zich grotendeels af in Antwerpen. Hier woont Frans en heeft er ook zijn kaasopslagplaats en kantoor. Naast Antwerpen, brengt Frans een bezoek aan Brussel, om zijn agenten te bezoeken en om gevraagd te worden als vervangend voorzitter van het Verbond van Belgische Kaashandelaren. Hij gaat ook nog naar Amsterdam om Hornstra daar te ontmoeten om kaasverkoper te worden.
Volgens mij heeft de ruimte niet een specifieke functie. Willem Elsschot komt uit België en ik denk dat dit een belangrijke reden is voor zijn keuze. Verder denk ik dat de schrijver de ruimte wel beter beschreven zou hebben, als het echt een functie had.

# data[].attributes.body
Het boek is ab ovo begonnen. Het begon op het moment dat zijn moeder stierf. Dat is ook het moment waarop zijn kaasverhaal begon, op de begrafenis. Het verhaal is niet-chronologisch doordat er een flashback aanwezig is in het eerste hoofdstuk. Frans verteld in die flashback over zijn moeder, haar gewoonten en hoe ze achteruit ging. Dit is de enige flashback die ik heb kunnen vinden. Daarnaast is de eerste regel van het boek een vooruitwijzing:
“Eindelijk schrijf ik je weer omdat er grote dingen staan te gebeuren en wel door toedoen van mijnheer Van Schoonbeke.” (blz. 17
Het verhaal is ook niet-continu, er was namelijk sprake van tijdsverdichting.

In het dertiende hoofdstuk (op blz. 76/77) begint Frans met het lezen van de ingezonden brieven met betrekking tot zijn advertentie. Op dezelfde dag komen een paar collega’s van de General Marine bij hem op bezoek om hem een cadeau te geven. Daarna is het hoofdstuk afgelopen. Het veertiende hoofdstuk begint als volgt:
“Veertien dagen geleden heb ik dertig agenten aangesteld, verdeeld over ’t hele land, zonder vast salaris maar met een flinke commissie.” (blz. 80)
Over die “veertien dagen” wordt niets verteld.
Ik heb het boek uitgelezen in redelijk korte tijd, terwijl de vertelde tijd ongeveer drie maanden is. Er zitten een paar weken tussen de dood van zijn moeder en zijn debuut in de kaaswereld. Hij krijgt drie maanden verlof, maar gaat weer terug naar zijn oude baan voordat zijn verlof voorbij is. De paar weken ervoor en de paar maanden van zijn kaasbaan, vormen samen ongeveer drie maanden. De verteltijd is dus veel korter dan de vertelde tijd.
Het verhaal speelt zich af in 1933, wat op bladzijde 79 en 111 te lezen is.

# data[].attributes.body
Natuurlijk heeft Kaas kenmerken van deze literaire stroming die aan de hand van citaten worden onderbouwd.

Ten eerste heeft Kaas een nuchtere, strakke en zakelijke stijl zonder versieringen met weinig bijvoeglijk naamwoorden.
‘’Ik keer morgen terug naar Brussel en zal die heeren zeggend at mijn gezondheid het niet toelaat. En willen zij niet hooren dan neem ik ontslag als lid en dan kan hun vereeniging stikken. Het spijt mij voor Van Schoonbeke, maar ik kan niet anders’’. (blz. 88)

Ten tweede is er weinig gevoel te vinden in het verhaal.

‘’ Ik werd helemaal koud toen het vrouwenkoor begon te huilen en ik niet instemmen kon. Waar toch vonden zij als die tranen, want dat waren de eerste niet, dat kon ik aan hare gezichten wel zien. Gelukkig weende mijn broer ook niet. (blz. 25).

Ten derde bestaat het verhaal uit korte zinnen die zijn geschreven in een reportage stijl.

‘’ Het is hier ongelooflijk rustig. Af en toe valt een druppel uit een kalende boom. Hoed af. Minuut stilte. Ik kan gerust zijn’’’. (blz. 116)

# data[].attributes.body
Het boek Kaas vond ik niet heel erg leuk om te lezen. Het voordeel was dus dat het een zeer kort boek was. Doordat er vrijwel geen spanning opbouw in het verhaal zat en alles zo zakelijk geschreven was, vond ik het een nogal saai. Het verhaal kon mij gewoon niet echt boeien en daarom vond ik het moeilijk om mijn aandacht er bij te houden toen ik aan het lezen was.

Het onderwerp vond ik wel grappig. Kaas is nou niet echt een voor de hand liggend onderwerp en daarom vond ik het om die reden wel leuk om te lezen. Het was een heel grappige manier om een boodschap over te brengen. Als ik aan een belangrijke boodschap denk als: geloof in jezelf en in wie je bent, denk ik nou niet echt snel aan kaas. Ik zou een ander onderwerp gekozen hebben om zo’n boodschap over te brengen. Ik zou het misschien ook wat aantrekkelijker gemaakt hebben om te lezen. Deze tegenstelling maakt het boek echter wel interessant.

Het taalgebruik in dit verhaal is erg duidelijk en zakelijk. Er komen weinig moeilijke woorden in voor hoewel het taalgebruik wel iets verschilt van de hedendaagse schrijfstijl en taalgebruik. Dat maakt het echter niet moeilijker.

De personages in het boek zijn, net als al het andere, erg duidelijk neergezet. Doordat ik van te voren al wist wie de personages waren, aangezien ze in een lijstje opgesomd waren, bracht het meteen duidelijkheid wanneer er over bepaalde personen gesproken werd. Ook wist ik dus bijvoorbeeld al dat Frans Laarmans begon en eindigde als klerk. Daardoor was er eigenlijk als een hoop verklapt waardoor het allemaal nog saaier werd.

# data[].attributes.body
Het boek Kaas heeft geen motto, maar wel een opdracht. Deze luidt:

Aan Jan Greshoff

Ik luister zwijgend naar die stem
die hijgt en hees is, maar vol klem,
die in mineur zingt bij ’t verwensen
van ’t alledaagse in de mensen.

Ik volg de hoeken van die mond,
een kwalijk toegegroeide wond
die alles uitdrukt, als hij lacht,
wat hij zo fel in woorden bracht.

Hij heeft een vrouw en kroost en vrinden,
hij heeft een hele hoop beminden
waar hij plezier aan heeft als geen.
Toch staat Jan Greshoff heel alleen.

Hij zoekt en kijkt, hij hoopt en wacht
van d’ ene nacht tot d’ andere nacht.
Hij hoort iets en komt overeind:
Hij wacht in Brussel op zijn eind.

Vooruit Janlief, hanteer de riem,
en geef die rotzooi striem op striem!
Vaag al dat vee van uwe baan
zo lang uw hart nog mee wil gaan.

# data[].attributes.body
Fabel en sujet lopen in Kaas gelijk. Er zijn geen flashback of vooruitblikken, waardoor het verhaal chronologisch gelezen wordt. Dit draagt ook bij aan het feit dat het verhaal heel erg structureel en duidelijk geschreven is. Er is geen spanningsopbouw die een mogelijke flashback of vooruitblik zou kunnen veroorzaken en hierdoor is het boek ook erg makkelijk om te volgen qua gebeurtenissen.

Het feit dat er geen spanningstechnieken worden gebruikt maken het verhaal dus ook erg zakelijk. Het is gewoon een opvolging van gebeurtenissen.

# data[].attributes.body
In het boek  bevinden zich niet echt hele grote open plekken. Het boek is ook vooral heel zakelijk en duidelijk geschreven waardoor je niet echt het idee krijgt dat iets spanning op moet wekken. Je wordt ook niet echt uitgedaagd om het spannend te gaan vinden.
De enige open plek die ik heb kunnen vinden staat helemaal in het begin en is niet echt bedoeld om spanning op te wekken maar eerder om de aandacht van de lezer te trekken.
Het eerste hoofdstuk begint namelijk met de zinnen “Eindelijk schrijf ik je weer omdat er grote dingen staan te gebeuren en wel door toedoen van mijnheer Van Schoonbeke. Je moet weten dat mijn moeder gestorven is.” In deze zinnen zijn twee dingen onduidelijk.
Ten eerste, je weet niet tegen wie Frans Laarmans spreekt, en waarom hij het verhaal vertelt aan een jij-persoon. Ik had het eerst niet eens opgemerkt, maar toen ik de eerste bladzijde nog eens overlas viel het me opeens op dat Laarmans tegen een jij-persoon sprak, en dat hij dit doet omdat hij in zijn dagboek zou schrijven.
Ten tweede heeft hij het over grote dingen die staan te gebeuren. In het begin weet je niet waar het over gaat en wat er dan gaat gebeuren, aangezien hij meteen over de dood van zijn moeder verder gaat.

Eind hoofdstuk drie kom je erachter dat Laarmans gevraagd is om vertegenwoordiger in België te worden en kaas te verkopen. Hierbij is dan ook de enige open plek die ik heb kunnen vinden afgesloten.

# data[].attributes.body
Novelle, omdat het boek handelt om één persoon de vertelde tijd is betrekkelijk kort en uitgebreide karakterbeschrijvingen zijn afwezig. Ook is de omvang niet groot.

# data[].attributes.body
Meneer Van Schoonbeke

Meneer Van Schoonbeke is een rijke, oudere man die Frans probeert te helpen hogerop te komen. Zijn motieven daarvoor zijn niet echt duidelijk.

Fine Laarmans

Fine is de vrouw van Frans en ze fungeert als zowel ondersteunende als remmende factor. Ze wil hem behoeden voor mislukking maar wil hem daarbij geen gezichtsverlies laten lijden.

Frans Laarmans

Frans is een vrij simpele man die een beetje last lijkt te hebben van een midlife-cisis. Hij is behoorlijk naïef en overmoedig en zijn onderneming is gedoemd te mislukken.

# data[].attributes.body
"Geen enkele andere schrijver is in staat geweest om zijn walging en afkeer zo humoristisch te beschrijven als Willem Elsschot."
Bron: www.cultuurbewust.nl

# data[].attributes.body
Drang om maatschappelijke status te verbeteren (verhaalmotief)
Frans wil zijn maatschappelijke status verbeteren. Hij heeft een enorme drang om dit doel te bereiken, om verschillende redenen. Maar ik denk dat het in belangrijke mate gaat om zijn gevoel van eigenwaarde en het respect dat hij erdoor zou krijgen. Aan het einde van het boek realiseert hij zich echter dat hij zich veel meer op zijn gemak voelt als klerk en heeft hij vrede met zijn status:

“’t Is vreemd, in al die jaren heb ik niet geweten dat het op kantoor zo gezellig kan zijn. In die kaas moest ik stikken, terwijl ik hier, tussen twee briefjes in, even kan luisteren naar innerlijke stemmen.” (blz. 105)

Kaas (leidmotief)
Het is overduidelijk dat kaas een motief is. De titel is immers “kaas” en het hele boek draait om kaas. De hoofdpersoon wordt kaaskoopman en neemt de lezer mee naar zijn kaastoekomst. Deze is echter gedoemd te mislukken. De “kaastoren” verandert in een “kaasramp”. Overal in het boek wordt het woord “kaas” gebruikt in allerlei contexten. Het hele boek draait om kaas.

De nieuwsgierigheid van mevrouw Peters (buurvrouw) (verhaalmotief)
Elke keer als er iets bijzonders gebeurt in huize Laarmans, gluurt mevrouw Peters uit haar raam. Volgens mij ergert Frans zich daar aan, anders zou hij het, denk ik, niet zo vaak opmerken:

(Frans moet een paar kazen aan de vrienden van Van Schoonbeke leveren, maar moet dat onopgemerkt doen aangezien hij “ziek” hoort te zijn.)
“Eerst moest ik met een stalen gezicht voorbij madame Peeters, onze buurvrouw, die altijd in de deur staat, of voor ’t venster.” (blz. 74)

(Over het uitkiezen van agenten.)
“Met reeksen van tien had ik ze op mijn kantoor ontboden, de ene wat vroeger, de andere wat later, om pijnlijke ontmoetingen tussen concurrenten te vermijden. Hongerige honden moet je niet samen aan één schotel zetten.
Wat zal madame Peeters, mijn buurvrouw, het druk hebben gehad.” (blz. 80)

# data[].attributes.body
Geluk/ Verlangen naar geluk

Het boek beschrijft hoe Frans van een niemand een iemand probeert te worden omdat hij geen mislukkeling wil zijn. Hij wil voldoen aan een maatschappelijk wenselijk beeld. Frans probeert iets te zijn wat hij niet is en komt er al doende achter dat hij daar helemaal niet gelukkig van wordt.

# data[].attributes.body
Kaas speelt een belangrijke rol in het verhaal en bezorgt de hoofdpersoon veel ellende. Kaas, opgeslagen in een pakhuis, is tevens symbolisch voor begraven, dood en ontbinding.

# data[].attributes.body
Het verhaal heeft een cyclische bouw: Laarmans is achtereenvolgens klerk – koopman –klerk; het verhaal begint met een begrafenis en eindigt met een bezoek aan het kerkhof. In het verhaal, dat bestaat uit 24 hoofdstukken, een inleiding over de stijl, een opsomming van personen en elemneten van het verhaal

Wat de structuur van het structuur van het boek betreft, kijken we nogmaals naar Elsschot's inleiding over de stijl. Lees nog eens de beschrijving van de blauwe lucht die langzaam met wolken wordt overdekt. In de roman beginnen we met iets dat met de kaasgeschiedenis als zodanig niets te maken heeft, maar nochtans de aandacht van de lezers onmiddellijk boeit: het sterven van zijn moeder. Toevallig ontmoet Laarmans Van Schoonbeke op de begrafenis en nu begint de kaasellende: de eerste wolken schuiven aan. Steeds wordt de toestand bedenkelijker. Maar ook steeds worden we even aan de stervende moeder herinnerd. Op de club bij Van Schoonbeke zweet Frans meer dan bij het sterven van zijn moeder. Als hij na zijn Amsterdamse reis trots op de club komt, vindt hij het jammer dat zijn moeder dit niet meer heeft meegemaakt. Maar als alles mislukt is, vindt hij het nog een geluk dat zijn moeder deze kaasramp niet meer heeft beleefd. En het boek eindigt met een bezoek aan het graf en een prijzend woord voor zijn gezin: Brave, beste kinderen! Lieve, lieve vrouw!…De wolken zijn verdwenen. De lucht is weer blauw.

# data[].attributes.body
Het boek is geschreven als een brief waarvan niet duidelijk is aan wie die is gericht. De verteller is de ik-persoon.

# data[].attributes.body
Het volle licht valt in dit boek op de ik-figuur: Laarmans. De anderen blijven op de achtergrond. Laarmans kan zich in het harde , zakelijke leven niet doen gelden. Het is altijd de dupe. Het liefst is hij in de beschermende omgeving van gezin en kantoor. Hij is te bescheiden en nederig zoals klerken, zegt hij, nu eenmaal zijn. Als hij op de club bij Van Schoonbeke eens iets zegt, schrikt hij van zijn eigen stem. Hij durft de dokterverklaring niet aan Henri te laten zien en regelt zijn ziekteverlof met een hoofdboekhouder. Hij durft geen winkel binnen zonder iets gekocht te hebben. Op zoek naar een bureau komt hij thuis met een karaf en een zakmes! En zo komt hij eigenlijk in de kaas terecht, ondanks hij eigenlijk een grote afkeer heeft van kaas: hij is te meegaand, te laf, durft zich niet tegen Van Schoonbeke's plannen te verzetten.

# data[].attributes.body
Ook is er een film gemaakt over het boek. Hier is een fragment uit de film te zien.

# data[].attributes.body
Het verhaal gaat over Frans Laarmans, een man van 50 jaar. Frans heeft een vrouw en twee kinderen. Zij wonen in België. Hij heeft zijn leven lang al een vaste aanstelling bij de General Marine and Shipbuilding Company, waar hij het naar zijn zin heeft. Toch mist hij iets in zijn leven; spanning. Dit komt mede door het feit dat hij een beetje een buitenbeetje is in de familie. Hij is een nakomeling en zijn broer is arts (en dus belangrijk). Ook wordt er aan het sterfbed van zijn moeder duidelijk dat hij niet de favoriet in de familie is. Op de begrafenis van zijn moeder ontmoet Laarmans meneer Van Schoonbeke. Meneer van Schoonbeke is een rijke man die bijeenkomsten organiseert. Hier komen veel invloedrijke mensen naar toe. Van Schoonbeke nodigt ook Frans uit om langs te komen, wat gebeurd. Op deze bijeenkomst komt Frans in contact met een klaasleverancier uit Nederland die een Vlaamse ondernemer zoekt om in België Edammers te verkopen. Laarmans ziet hier zijn kans en is meteen enthousiast. Wat zijn nieuwe ‘baan’ lastig maakt is dat hij totaal geen ervaring heeft in de handel en ook geen klik heeft met het product (hij houdt niet van kaas). Dit is ook te zien aan zijn omzet. Er wordt namelijk meer kaas weggegeven dan dat er wordt verkocht. Om zijn kazen verkoop te bevorderen gaat Frans op zoek naar agenten die de kaas aan de man willen brengen, maar probeert hij het ook zelf nog een keer. Echter eindigt dit in een ‘flop. Wanneer niets meer blijkt te werken komt Laarmans tot het inzicht dat de kazen verkoop maar een vreemde opwelling is geweest en probeert hij zich met zo min mogelijk gezichtsverlies terug te trekken uit het wereldje. Hij neemt contact op met de Nederlandse leverancier dat hij van de onderneming afziet en hij timmert de kaaskisten weer dicht. Wanneer Frans weer aan de slag gaat op zijn oude werk waardeert hij zijn werkplek en zijn collega’s ineens veel meer. Ook blijft hij vrienden met van Schoonbeke, wat natuurlijk erg mooi is. Hij is immers maar weer een doodgewone man.

# data[].attributes.body
Schrijver van het boek.

# data[].attributes.body
Ik heb voor deze afbeelding gekozen omdat het de omslag van het boek is. In de afbeelding is te zien hoe de muis verstrikt is door de muizenval. Dit kan ook vergeleken worden met het verhaal, waar Frans Laarmans verstrikt is geraakt in zijn kaas handel. Waardoor hij uiteindelijk er mee gestopt is. Het boek bevat  129 bladzijdes.