# data[].attributes.body
Minder productie..minder inkomen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De bedrijvigheid in de Nederlandse industrie is voor het eerst in twee jaar aan het krimpen. Productiebedrijven kregen veel minder orders binnen, zo meldt de Nevi, de Nederlandse Vereniging voor Inkoopmanagement. De afkoeling wijst op een naderende economische recessie.

Volgens econoom Albert Jan Swart van ABN Amro is de terugloop vooral het gevolg van de hoge energie- en materiaalprijzen, de verslechterde economische vooruitzichten en de onzekerheid rond de oorlog in Oekraïne. Minder orders en bedrijvigheid worden als eerste gesignaleerd bij de inkopers van grondstoffen en onderdelen.

De graadmeter waarmee de Nevi de bedrijvigheid in de industrie meet, daalde fors, van 52,6 punten in augustus naar 49 punten in september. Een cijfer onder de 50 punten wijst op krimp, een cijfer erboven op groei.

De orderdaling doet volgens Swart denken aan eerdere crisisperioden, zoals de dotcom-crisis in 2001, de kredietcrisis en de uitbraak van de coronacrisis.

Banen en machines

In de Nevi-cijfers zitten ook positieve punten. Zo blijft het aantal banen in de industrie groeien en worden meer nieuwe productiemachines aangeschaft. Mogelijk heeft dat laatste te maken met de vervanging van oudere apparatuur door nieuwe energiezuinige machines.

# data[].attributes.attachment_link.title
Krimp in de industrie, orders lopen fors terug

# data[].attributes.attachment_link.description
Inkoopmanagers melden veel minder orders en teruglopende productie in de industrie

# data[].attributes.body
money laundering.....

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
NU.nl zoekt in deze podcast een antwoord op vragen die binnenkomen op reactieplatform NUjij. In deze aflevering zoekt presentator Dirk Lustenhouwer uit hoe witwassen werkt.

Heb je vragen voor NU.nl? Dan kun je ons altijd mailen op podcast@nu.nl of je kan reageren via NUjij.

Je kunt je ook gratis abonneren op de NU.nl zoekt uit-podcast. Dat kan via Apple Podcasts, Spotify of jouw favoriete podcastapp.

# data[].attributes.attachment_link.description
NU.nl zoekt in deze podcast een antwoord op vragen die binnenkomen op reactieplatform NUjij. In deze aflevering zoekt presentator Dirk Lustenhouwer uit hoe witwassen werkt. Heb je vragen voor NU.nl? Dan kun je ons altijd mailen op podcast@nu.nl of je kan reageren via NUjij. Je kunt je ook gratis abonneren op de NU.nl zoekt uit-podcast.

# data[].attributes.body
deze uitwerking hoort bij opgave 2.6

# data[].attributes.headline
De woningmarkt .....een bijzondere markt!

# data[].attributes.subject
De woningmarkt .....een bijzondere markt!

# data[].attributes.body
De woningmarkt is oververhit....meer vraag dan aanbod...met alle gevolgen van dien.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De huizenprijzen lopen steeds verder op en het wordt steeds moeilijker om een huis te vinden. We zien regelmatig nieuwsberichten hierover voorbijkomen, maar hoe hoog is de woningnood precies? En hoe erg is dat?

Ondanks de coronacrisis blijven de huizenprijzen maar stijgen. Kocht je in het jaar 2000 nog een gemiddeld huis voor iets meer dan 170.000 euro, dat bedrag kwam in april uit op ruim 360.000 euro.

Dat is lastig als je een huis wil kopen, maar door de hoge prijzen en beleidskeuzes van jaren geleden is het niet alleen dringen geblazen op de markt voor koopwoningen. Ook (sociale) huurwoningen zijn erg lastig te vinden.

En dat is te zien in de cijfers. Volgens berekeningen van onderzoeksbureau ABF ligt het woningtekort in 2021 op 285.000 huizen. Dat tekort betekent niet alleen dat het voor mensen lastig is om te verhuizen, maar ook dat er daadwerkelijk mensen zonder dak zitten.

"Er zijn minstens 40.000 daklozen in Nederland", zegt Peter Boelhouwer, hoogleraar Woningmarkt aan de TU Delft. "Een deel daarvan kiest daar zelf voor, maar er zitten ook economisch daklozen tussen. Daarnaast wonen ongeveer 60.000 mensen in woningsubstituten, zoals vakantiewoningen en caravans."

En er zijn volgens Boelhouwer ook nog veel mensen die bij vrienden wonen en van bank tot bank zwerven, mensen die met meerdere gezinnen in één huis wonen, starters die nog thuis wonen en bijvoorbeeld mensen die na een scheiding niet apart kunnen wonen.
Deze inhoud kan helaas niet worden getoond Wij hebben geen toestemming voor de benodigde cookies. Aanvaard de cookies om deze inhoud te bekijken.
Wijzig cookie-instellingen

De woningnood is niet iets van alle tijden. Nog maar tien jaar geleden, tijdens de crisis, stonden er koopwoningen leeg, daalden de huizenprijzen en moesten woningcoöperaties zelfs sociale huurwoningen verkopen omdat er op dat moment te veel van waren.

"De vraag is rekbaar en elastisch", zegt woningmarktexpert Paul de Vries van het Kadaster daarover. "Je zoekt een woning als je mogelijkheden ziet om die woning zelf te kunnen betalen. Dat was tijdens de crisis voor veel minder mensen zo." Maar de afgelopen jaren ging het economisch goed en daalde de hypotheekrente, waardoor mensen makkelijker een huis konden kopen.

Toch zijn dat niet de enige oorzaken van de woningnood. Volgens Boelhouwer speelt bijvoorbeeld ook mee dat we in de crisis minder huizen zijn gaan bouwen en weinig nieuwe bouwlocaties hebben ontwikkeld. "Dat zie je nu nog terug in het dalende aantal bouwvergunningen."

Daarnaast is de migratie in de afgelopen jaren een stuk hoger dan bijvoorbeeld tijdens de crisis, blijven ouderen langer thuis wonen en worden huishoudens steeds kleiner. We hebben dus ieder jaar meer huizen nodig, maar er worden er minder opgeleverd dan voor de crisis.

Niet alleen Nederland worstelt met woningnood, dit probleem speelt ook in omringende landen. In de hele EU heeft 4,3 procent van de bevolking te maken met ernstige woningnood, blijkt uit cijfers van Eurostat uit 2018. In datzelfde jaar woonde 17,1 procent van de EU-inwoners in een overbezette woning.

Als je kijkt naar het deel van het inkomen dat mensen uitgeven aan wonen, staat Griekenland er het slechtst voor. Daar geeft 39,5 procent van de inwoners 40 procent of meer van het besteedbaar inkomen aan wonen uit. Bulgarije, Denemarken en Duitsland volgen met percentages rond de 15. In Nederland geeft 9,4 procent van de inwoners bovenmatig veel uit aan wonen.

"Vooral in steden wordt flink geworsteld met woningnood", zegt Boelhouwer. "In bijvoorbeeld München en Frankfurt, maar ook in Londen en Parijs. Het grote verschil is dat in Nederland slecht beleid is gevoerd tijdens de crisis. We hebben onszelf echt in de vingers gesneden door minder te bouwen en geen nieuwe locaties te ontwikkelen."
Deze inhoud kan helaas niet worden getoond Wij hebben geen toestemming voor de benodigde cookies. Aanvaard de cookies om deze inhoud te bekijken.
Wijzig cookie-instellingen

Gelukkig bestaat er een oplossing voor de woningnood, zegt De Vries. "Uiteindelijk is het een kwestie van bouwen. We hebben een doelstelling om 75.000 huizen per jaar toe te voegen aan de markt, en als we dat halen, zou dat wat druk weg moeten nemen."

Maar op dit moment laten we aan de markt over wat voor woningen er gebouwd worden. Door slimmer te bouwen, kun je een grotere keten van verhuizingen op gang brengen, waardoor meer mensen op de plek kunnen wonen waar ze willen wonen. De Vries: "Als je een dure woning bouwt, verhuizen daar mensen naartoe vanuit een iets minder dure woning, die dan weer vrijkomt. De kunst is om dat treintje zo lang mogelijk te maken, maar dat vereist planning."

Ook Boelhouwer heeft nog een oplossing. "We moeten wat creatiever zijn met tijdelijke woningen. Als je een tijdelijke woning neerzet, mag die met minder strenge regels dan permanente bouw ergens vijftien jaar blijven staan. Dat kunnen volwaardige woningen zijn, maar gemeenten zijn heel terughoudend met het weggeven van locaties hiervoor." We mogen dus best wat minder conservatief zijn, vindt Boelhouwer.

# data[].attributes.attachment_link.title
De woningnood in cijfers: zo groot is het tekort, dit kunnen we eraan doen

# data[].attributes.attachment_link.description
De huizenprijzen lopen steeds verder op en het wordt steeds moeilijker om een huis te vinden. We zien regelmatig nieuwsberichten hierover voorbijkomen, maar hoe hoog is de woningnood precies? En hoe erg is dat? Ondanks de coronacrisis blijven de huizenprijzen maar stijgen.

# data[].attributes.body
Uitleg via een powerpoint.

# data[].attributes.attachment_link.description
De monopolist Powerpoint waarin de onderdelen van de monopolistische markt worden behandeld. Besproken wordt onder andere: volkomen concurrentie in vergelijking met monopolist de omzet van de monopolist (TO en MO) wiskundige en grafische afleiding van de mogelijke doelstellingen van de monopolist een

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Ingka Group, wereldwijd franchisenemer van 374 van de 424 IKEA-winkels, heeft in het afgelopen jaar in Nederland meer omgezet dan in de twaalf maanden daarvoor, meldt IKEA dinsdag. In het fiscale jaar 2020 dat tot 31 augustus liep, groeide de omzet met 3,1 procent naar 1,37 miljard euro, terwijl de vestigingen in die periode vanwege de coronacrisis zes weken gesloten waren.

Wereldwijd is de omzet in het fiscale jaar gedaald van 36,7 miljard euro naar 35,2 miljard euro. De winst meldt het bedrijf niet.

De coronacrisis had ook een effect op de bezoekersaantallen. In het fiscale jaar 2019 kwamen nog 839 miljoen consumenten naar de winkels, dit jaar waren dat er met 706 miljoen iets minder. Daarentegen vonden meer klanten de weg naar de website. De website van IKEA kreeg 3,6 miljard bezoekers in het afgelopen fiscale jaar, tegen 2,6 miljard in het voorgaande jaar.

De bezoekers gaven ook meer uit. De online verkoop groeide met 60 procent, waardoor de webwinkel van de meubelgigant een sterkere groei liet zien dan in 2016. Toen steeg de online verkoop met 48 procent. Op dit moment wordt 18 procent van de producten via internet verkocht, vorig jaar was dat aandeel nog 11 procent.

IKEA denkt dat de cijfers zo positief zijn, omdat mensen door de coronacrisis meer thuis zijn en daar een fijnere plek van willen maken. Veel consumenten maken van hun huis een geschiktere plek om te werken of leren en daardoor hebben ze meer meubels nodig.

# data[].attributes.attachment_link.title
IKEA profiteert van thuiswerkers en verkoopt meer meubels

# data[].attributes.attachment_link.description
De Ingka Group, wereldwijd franchisenemer van 374 van de 424 IKEA-winkels, heeft in het afgelopen jaar in Nederland meer omgezet dan in de twaalf maanden daarvoor, meldt IKEA dinsdag. In het fiscale jaar 2020 dat tot 31 augustus liep, groeide de omzet met 3,1 procent naar 1,37 miljard euro, terwijl de vestigingen in die periode vanwege de coronacrisis zes weken gesloten waren.

# data[].attributes.attachment_link.title
Seizoenarbeider gemist? Start met kijken op NPO Start

# data[].attributes.attachment_link.description
In onze agrarische sector werken duizenden arbeidsmigranten. Worden daar wel alle regels gevolgd en mensen juist betaald? De Keuringsdienst gaat op onderzoek in eigen land.

# data[].attributes.body
Corona en duurzaamheid......

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In het aantal banen dat Shell schrapt zijn ook circa 1500 werknemers meegenomen die dit jaar vrijwillig vertrekken bij het bedrijf. Het banenverlies vindt plaats in de periode tot eind 2022 en moet leiden tot kostenbesparingen van 2 miljard tot 2,5 miljard dollar per jaar.

Dat maakte het olie- en gasconcern bekend in een tussentijdse handelsupdate, vooruitlopend op de kwartaalcijfers.

Er werken nu bij Shell over de hele wereld in totaal ongeveer 82.000 mensen. Het bedrijf stelde gisteren al dat het bezig was met een 'strategische heroriëntatie'.

Transitie

"Dit nieuws zag je al lange tijd aankomen. Medewerkers maken zich al maanden zorgen. Shell moet om, de omslag maken naar duurzame energie," zo concludeert RTL Z-beurscommentator Durk Veenstra.

"Dit is een buitengewoon moeilijk proces", zegt Shell-topman Ben van Beurden op de eigen site. "Het is erg pijnlijk om afscheid te moeten nemen van goede mensen. Maar we doen dit omdat we het moeten doen, omdat het de juiste keuze is voor de toekomst van het bedrijf. Het verlagen van de kosten is essentieel. We moeten competitief zijn."

Hij streeft naar een 'meer gestroomlijnde organisatie'. "We hebben goed gekeken naar hoe we zijn georganiseerd en we vinden dat we op veel plaatsen te veel lagen in het bedrijf hebben. Er zijn te veel niveaus tussen mij, als ceo en de operators en technici op onze locaties."

De topman zegt niet in welke landen de ontslagen vallen of in welke lagen van het bedrijf. Volgens een woordvoerder van het bedrijf is dit ook nog niet bekend.

Energietransitie

Als het aan de topman ligt gaat het bedrijf een belangrijke rol spelen bij de energietransitie. Het doel is om de uitstoot tegen 2050 naar nul te hebben gebracht.

"Dat leidt tot grote veranderingen bij raffinaderijen, chemicaliënlocaties, onshore en offshore productiefaciliteiten. Maar het betekent ook dat we het soort producten dat we verkopen moeten veranderen. We zullen tegen 2050 wat olie en gas hebben in de mix van energie die we verkopen, maar het zal voornamelijk koolstofarme elektriciteit zijn en koolstofarme biobrandstoffen en waterstof."

Reactie vakbonden

Vakbonden FNV en CNV willen dat Shell snel duidelijk maakt wat de aangekondigde wereldwijde reorganisatie voor Nederlands personeel betekent.

"De aankondiging van Shell gaat over het wereldwijde banenverlies, maar ze specificeren dat niet per land of locatie", zegt FNV-bestuurder Egbert Schellenberg. "De reorganisatie duurt tot eind 2022, wat betekent dat er lang de tijd voor wordt genomen en dat werknemers voor lange tijd in onzekerheid moeten zitten."

De FNV-bestuurder speculeert dat de 10 procent van het totaalaantal geschrapte banen wellicht wordt doorgerekend op het Nederlandse personeel, en dan zouden in ons land circa 900 posities verloren gaan. "Maar ze geven geen enkel inzicht, en rollen het plan stukje bij beetje uit zonder informatie naar buiten te brengen", aldus Schellenberg.

# data[].attributes.attachment_link.title
Shell reorganiseert: 7000 tot 9000 banen weg

# data[].attributes.attachment_link.description
In het aantal banen dat Shell schrapt zijn ook circa 1500 werknemers meegenomen die dit jaar vrijwillig vertrekken bij het bedrijf. Het banenverlies vindt plaats in de periode tot eind 2022 en moet leiden tot kostenbesparingen van 2 miljard tot 2,5 miljard dollar per jaar.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Vier grote tabaksproducenten hebben vanwege concurrentievervalsing een boete van in totaal 82 miljoen euro opgelegd gekregen, maakt toezichthouder Autoriteit Consument & Markt ( ACM) dinsdag bekend. Het gaat om British American Tobacco (BAT), Japan Tobacco International (JTI), Philip Morris en Van Nelle. De bedrijven brengen tal van bekende merken, zoals Marlboro, Lucky Strike, Camel en Gauloises, op de markt.

De vier bedrijven zouden tussen 2008 en 2011 van tevoren de winkelprijzen van concurrenten doorgekregen hebben. Daardoor konden de vier concerns hun eigen prijzen hierop afstemmen en dat leidde tot concurrentievervalsing, aldus de ACM.

In het geval van tabak bepalen niet de winkeliers, maar de producenten de consumentenprijzen. Via afnemers, waaronder groothandels, ontvingen de vier fabrikanten informatie over de prijzen van concurrenten al voordat winkeliers deze prijzen gingen hanteren. Dat is niet toegestaan.

Zo schreef een JTI-medewerker in een aan een groothandel gerichte e-mail: "Hierbij de prijslijst van BAT. Als jij ITN (Van Nelle, red.) en PMI (Philip Morris, red.) ontvangt, stuur deze dan p.o. (per ommegaande, red.) naar mij toe."

De hoogste boete is voor BAT, dat ruim 31 miljoen euro moet betalen. Philip Morris, JTI en Van Nelle moeten respectievelijk boetes van 27,5 miljoen, 13 miljoen en 10,4 miljoen euro betalen.

De fabrikanten zijn tegen het besluit in beroep gegaan. Drie van de vier hebben zich ook verzet tegen de publicatie van het besluit van de ACM. De rechter in Rotterdam heeft de verzoeken tot schorsing afgewezen.

# data[].attributes.attachment_link.title
82 miljoen euro boete voor tabaksfabrikanten vanwege concurrentievervalsing

# data[].attributes.attachment_link.description
Vier grote tabaksproducenten hebben vanwege concurrentievervalsing een boete van in totaal 82 miljoen euro opgelegd gekregen, maakt toezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM) dinsdag bekend. Het gaat om British American Tobacco (BAT), Japan Tobacco International (JTI), Philip Morris en Van Nelle. De bedrijven brengen tal van bekende merken, zoals Marlboro, Lucky Strike, Camel en Gauloises, op de markt.

# data[].attributes.body
De coronacrisis laat zo zijn sporen na.

# data[].attributes.headline
De antwoorden van de module "markt en overheid" 

# data[].attributes.subject
De antwoorden van de module "markt en overheid" 

# data[].attributes.body
Marktvormen en overheidsbemoeienis, collectieve goederen.

# data[].attributes.attachment_link.description
U bevindt zich hier: Home Onderwerpen Prinsjesdag: Miljoenennota en Rijksbegroting Inkomsten en uitgaven van het Rijk 2020

# data[].attributes.body
Beste studenten,
Woensdag starten we met de module "markt en overheid". Neem die paarse module mee!

# data[].attributes.body
In een filmpje uitgelegd.

# data[].attributes.attachment_link.title
Economie Academy: les maximale totale winst (bij volkomen concurrentie)

# data[].attributes.body
De regeringsplannen voor 2020. Dit document gebruiken we bij de module "markt en overheid".

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Video | 17-09-2019

Video waarin minister Hoekstra (Financiën) een extra uitleg geeft bij de plannen in de Miljoenennota 2020. De minister van Financiën bood deze Miljoenennota op Prinsjesdag 2019 aan de Tweede Kamer aan.

Wat staat er in de Miljoenennota 2020?

Uitgeschreven tekst

Op Prinsjesdag presenteer ik namens het kabinet de Miljoenennota voor 2020.
Hierin staan de plannen van het kabinet voor het komende jaar en hoe die plannen worden betaald.
We verwachten dat 2020 het zevende jaar op rij is met economische groei.
En dat is goed nieuws, al staat hier wel tegenover dat het groeitempo lager ligt dan de afgelopen jaren.
De begroting staat er goed voor met een staatsschuld die naar verwachting daalt tot onder de 50 procent.
Daarmee zijn we steeds beter in staat om economische tegenslagen in de toekomst op te vangen.
Het aantal banen blijft toenemen en de werkloosheid blijft laag.
Dit jaar en volgend jaar gaan er naar verwachting maar liefst 160.000 Nederlanders extra aan het werk en krijgen meer mensen een vaste baan in plaats van een flexibel contract.
Daar staat wel tegenover dat er ook nog steeds mensen niet aan het werk zijn die dat wel graag zouden willen.
En het is mooi dat we steeds ouder worden, maar dat maakt de uitdaging wel groter om de zorg en de ouderdomsvoorziening betaalbaar te houden.
Bovendien is de wereldeconomie volop in beweging.
De lang verwachte brexit lijkt nu echt voor de deur te staan.
Onze buurlanden worstelen met lage groeicijfers of zelfs met krimp.
De handelsspanningen tussen de Verenigde Staten en China lopen op.
En ook zijn de internationale spanningen de afgelopen jaren sterk toegenomen.
Laten we onze vrijheid, onze veiligheid en onze publieke voorzieningen die we samen hebben opgebouwd, blijven waarderen.
Onze economie verder versterken met als doel om onze welvaart te vergroten.
Daar werkt het kabinet hard aan, ook met deze Miljoenennota.
Met het klimaat- en pensioenakkoord werken we aan een duurzamer Nederland en een pensioenstelsel voor de toekomst.
Met lastenverlichting voor huishoudens zorgen we ervoor dat mensen meer profiteren van de economische groei.
Met extra geld werken we aan meer betaalbare woningen, aan defensie en jeugdzorg.
En we bouwen de gaswinning in Groningen nog sneller af.
Daarnaast gaan we de mogelijkheden onderzoeken om verder te investeren in onder meer innovatie, in kennisontwikkeling en in infrastructuur en werken we de contouren uit van een fonds voor verstandige investeringen in het verdienvermogen van Nederland op de lange termijn.
Belastinggeld is van Nederlanders, niet van de politiek.
En door zorgvuldig om te gaan met belastinggeld en te investeren in onze toekomst, maken we ons land nog beter voor iedereen.
Voor ons nu, maar ook voor onze kinderen en kleinkinderen.

RUSTIGE MUZIEK DIE WEGEBT

# data[].attributes.attachment_link.description
Video | 17-09-2019 Video waarin minister Hoekstra (Financiën) een extra uitleg geeft bij de plannen in de Miljoenennota 2020. De minister van Financiën bood deze Miljoenennota op Prinsjesdag 2019 aan de Tweede Kamer aan. Op Prinsjesdag presenteer ik namens het kabinet de Miljoenennota voor 2020.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Verenigde Staten gaan vanaf september extra importheffingen op Chinese producten invoeren. Dat heeft de Amerikaanse president Donald Trump donderdag bekendgemaakt op Twitter.

Trump wil extra importtarieven gaan invoeren van 10 procent op 300 miljard dollar (ruim 270 miljard euro) aan Chinese goederen. Eerder werd al een tarief van 25 procent ingevoerd op 250 miljard dollar aan Chinese goederen.

Met de aangekondigde importtarieven vallen alle Chinese producten die naar de VS worden geëxporteerd onder de heffingen van Trump.

De Amerikaanse president deed de stap maar enkele dagen nadat handelsgezanten van beide landen voor het eerst in drie maanden bij elkaar kwamen om over een mogelijk handelsakkoord te praten. Een woordvoerder van het Witte Huis zei na de gesprekken dat deze "constructief" waren verlopen.

Zo hebben deze handelsgesprekken tot een afspraak over landbouwproducten geleid. China gaat de import van deze producten uit de VS opschroeven. Volgens Trump is dit echter nog niet uitgevoerd.

Er staan nog wel verdere onderhandelingen over een handelsakkoord op de planning. "We kijken uit naar het voortzetten van de gesprekken met China", schrijft Trump op Twitter. Na de tweets van de president zakten de aandelenkoersen en kelderde de olieprijs.

# data[].attributes.attachment_link.title
Trump voert opnieuw extra importheffingen in op Chinese goederen

# data[].attributes.attachment_link.description
De Verenigde Staten gaan vanaf september extra importheffingen op Chinese producten invoeren. Dat heeft de Amerikaanse president Donald Trump donderdag bekendgemaakt op Twitter. Trump wil extra importtarieven gaan invoeren van 10 procent op 300 miljard dollar (ruim 270 miljard euro) aan Chinese goederen.

# data[].attributes.body
Handelsoorlogen worden op veel verschillende manieren gevoerd. Op dit moment zijn de VS en China verwikkeld in een economisch conflict.

# data[].attributes.attachment_link.description
Binnenkort kijk je het NOS Journaal en Studio Sport terug op NPO Start. Je vindt daar de NOS-uitzendingen, meer nieuws en achtergronden én alles van NPO.

# data[].attributes.attachment_link.title
havo Oefenenen met een examenopgave monopolie

# data[].attributes.headline
De antwoorden van de module "markt en overheid" 

# data[].attributes.subject
De antwoorden van de module "markt en overheid" 

# data[].attributes.body
Marktvormen en overheidsbemoeienis, collectieve goederen.

# data[].attributes.headline
De Turkse economie hoge groei en hoge inflatie(11 juni vlak voor de verkiezingen)

# data[].attributes.subject
De Turkse economie hoge groei en hoge inflatie(11 juni vlak voor de verkiezingen)

# data[].attributes.body
Zolang de Turkse economie nog een beetje vertrouwen geniet van investeerders gaat het goed. De hoge inflatie zal moeten worden bestreden met een hogere rente.....na de verkiezingen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dit meldt het Turkse statistiekbureau TurkStat maandag. Het groeicijfer was flink hoger dan marktvolgers hadden verwacht. Deskundigen gepeild door persbureau Anadolu rekenden op een groei van 6,9 procent.

Volgens aangepaste cijfers over 2017 groeiede de economie toen 7,4 procent, het hoogste cijfer sinds 2013. In 2016 bedroeg de economische groei nog 3,2 procent.

De Turkse overheid mikt op een economische groei van jaarlijks 5,5 procent tot en met 2020.

# data[].attributes.attachment_link.title
Turkse economie groeit flink harder dan verwacht in eerste kwartaal

# data[].attributes.attachment_link.description
Dit meldt het Turkse statistiekbureau TurkStat maandag. Het groeicijfer was flink hoger dan marktvolgers hadden verwacht. Deskundigen gepeild door persbureau Anadolu rekenden op een groei van 6,9 procent. Volgens aangepaste cijfers over 2017 groeiede de economie toen 7,4 procent, het hoogste cijfer sinds 2013. In 2016 bedroeg de economische groei nog 3,2 procent.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het is al de derde renteverhoging in twee maanden. Bij de bank wordt momenteel alles op alles gezet om grote economische problemen in Turkije zo veel mogelijk af te wenden.

Het belangrijkste rentetarief gaat met 1,25 procentpunten omhoog naar 17,75 procent, meer dan waar economen gemiddeld op rekenden.

Eind vorige maand hield de centrale bank ook al een speciaal spoedberaad. Daarin werd besloten de rente met 3 procentpunten op te schroeven. Die forse rentestap bleek evenwel niet voldoende.

Stevige inflatie

In de financiële wereld leeft grote twijfel over de toenemende invloed van president Recep Tayyip Erdogan op het monetaire beleid in het land. Ook zijn veel kenners er nog niet van overtuigd dat de centrale bank erin gaat slagen de stevige inflatie in Turkije een halt toe te roepen. De koers van de lira veerde kort na het rentebesluit wel bijna 2 procent op.

Erdogan zelf zei overigens voor de vorige renteverhoging nog dat hij een fel tegenstander van renteverhogingen door de centrale bank is.

Kenners denken evenwel dat dit de enige manier is om de economische problemen in het land aan te pakken. Erdogan gaf de centrale bank er de schuld van dat onder meer gewone Turken in de problemen komen door de renteverhogingen. Daardoor zouden zij hun kapitaal massaal naar het buitenland verplaatsen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Turkse centrale bank verhoogt rente opnieuw om daling lira te stoppen

# data[].attributes.attachment_link.description
Het is al de derde renteverhoging in twee maanden. Bij de bank wordt momenteel alles op alles gezet om grote economische problemen in Turkije zo veel mogelijk af te wenden. Het belangrijkste rentetarief gaat met 1,25 procentpunten omhoog naar 17,75 procent, meer dan waar economen gemiddeld op rekenden.

# data[].attributes.headline
Deze week starten we met de module "markt en overheid".

# data[].attributes.subject
Deze week starten we met de module "markt en overheid".

# data[].attributes.body
Deze twee opgaven zijn belangrijke opgaven die de kern van de stof  betreffen.

# data[].attributes.headline
Nieuwe prijsoorlog op komst bij supermarktketens

# data[].attributes.subject
Nieuwe prijsoorlog op komst bij supermarktketens

# data[].attributes.body
Supermarkten opereren op een oligopolistische markt...houden elkaar scherp in de gaten....op prijsveranderingen van de een wordt sterk gereageerd. Goed voor de consument.....

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Er is een prijzenslag op komst bij supermarkten. Dat concludeert Laurens Sloot, hoogleraar Retail Marketing aan de Rijksuniversiteit Groningen, nu in een paar dagen tijd enkele supermarktketens prijzen structureel hebben verlaagd.

Jumbo, de tweede supermarktketen van het land, trapte vrijdag af met een prijsverlaging op de honderd best verkochte producten, zoals melk, yoghurt en cola. Zaterdag volgde Plus met een verlaging van honderd dezelfde soort producten, constateert prijsvergelijker Superscanner.nl. Daar kwam maandag nog een tijdelijke promotie-actie bovenop. Samen hebben deze twee supermarkten een kwart van de markt in handen.

Marktleider

"De vraag is nu wat marktleider Albert Heijn gaat doen", zegt Sloot. Daar komt waarschijnlijk snel duidelijkheid over. "Ik denk dat Albert Heijn eerst kijkt of de consument reageert, dus of Jumbo groeit ten koste van henzelf. Als dat zo is, dan verwacht ik dat ze wat gaan doen." Albert Heijn is veruit de grootste supermarktketen met een marktaandeel van 35 procent.

Volgens Alwin van der Velden van Superscanner.nl kan Albert Heijn de prijsverlagingen niet negeren, omdat het verschil nu wel heel groot is geworden bij producten die mensen dagelijks gebruiken. "Jumbo en Plus hebben de prijs van een pak halfvolle melk met zo'n 30 procent verlaagd naar 0,75 cent. Bij Albert Heijn kost een pak melk van het gewone huismerk nog 1,09 euro."

Concurrentiegevoelig

Bij andere supermarktketens ziet hij al wat beweging. Dirk van den Broek, Dekamarkt, Hoogvliet en Vomar hebben de prijzen van ongeveer tien producten verlaagd die ook bij Jumbo en Plus goedkoper zijn geworden.

De supermarkten zijn vanwege de concurrentiegevoeligheid bepaald niet scheutig met informatie over de prijsverlagingen. Jumbo wil niet zeggen waarom het juist nu overgaat tot de prijsverlaging. Plus zegt de prijzen van concurrenten in de gaten te houden en zijn eigen prijzen waar nodig te verlagen. Albert Heijn wil niet zeggen of het meegaat in de prijsverlagingen.

Nederlandse supermarkten hanteren al lagere prijzen dan supermarkten in de landen om ons heen. Toch is er volgens Sloot nog voldoende ruimte om verder te gaan. "Ondanks de krappe marges bij veel supermarkten, hebben de meeste ketens goede jaren achter de rug. Die zullen niet zo maar marktaandeel prijs willen geven."

# data[].attributes.attachment_link.title
Twee grote supermarktketens verlagen de prijzen; volgt de rest?

# data[].attributes.attachment_link.description
Er is een prijzenslag op komst bij supermarkten. Dat concludeert Laurens Sloot, hoogleraar Retail Marketing aan de Rijksuniversiteit Groningen, nu in een paar dagen tijd enkele supermarktketens prijzen structureel hebben verlaagd. Jumbo, de tweede supermarktketen van het land, trapte vrijdag af met een prijsverlaging op de honderd best verkochte producten, zoals melk, yoghurt en cola.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
monopolie maximale winst omzet break even

# data[].attributes.attachment_link.description
Marktmodel Monopolie Economie Bepalen maximale omzet, break even prijzen en maximale winst Twents Carmel College De Thij

# data[].attributes.headline
De antwoorden van de lesbrief "markt en overheid"

# data[].attributes.subject
De antwoorden van de lesbrief "markt en overheid"

# data[].attributes.body
In dit document vind je de antwoorden van de opgaven uit je module markt en overheid. Succes de komende periode!

# data[].attributes.headline
De digitale lesbrief van markt en overheid

# data[].attributes.subject
De digitale lesbrief van markt en overheid

# data[].attributes.body
Hoe kunnen markten georganiseerd zijn? Hebben de producenten aanbieders veel macht(invloed op de prijs) of vormt de prijs een gegeven voor de individuele producent en consument?

# data[].attributes.body
Beheers je de stof?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Examen 2010 havo - Duitse minimalisten?

Nederland kent vanaf 1974 een wettelijk minimumloon. Alle werknemers van 15 tot 65 jaar die betaalde arbeid verrichten, hebben recht op een bepaald minimumloon per gewerkt uur. Dit minimumloon vormt de basis voor loonafspraken in de collectieve arbeidsovereenkomsten (cao) die in Nederland worden afgesloten. In Duitsland is er géén algemene wettelijke minimumloonregeling. Een mogelijke invoering van zo'n wettelijk minimumloon is bij onze oosterburen een politiek en maatschappelijk gevoelig thema.
Bron 17 - modelmatige weergave van de arbeidsmarkt in Duitsland

Alle werkenden en werkzoekenden samen zijn het aanbod van arbeid. Zij worden in dit model kortweg 'werknemers' genoemd.

De vraag naar arbeid komt van de groep 'werkgevers'. In dit model wordt de vraag naar arbeid gelijkgesteld aan de werkgelegenheid in Duitsland.

Bron 18 - werkgeverssurplus, werknemerssurplus en de gevolgen van de invoering van een minimumloon

1
Leg uit dat het afsluiten van cao's kan leiden tot meeliftgedrag van werknemers.

Jasper is leerling in een 5 Havo klas van een school in Oldenzaal. Hij kent leeftijdgenoten die in Duitsland in een Aldi supermarkt werken en voor hetzelfde werk minder per uur verdienen dan hij verdient bij Aldi in Oldenzaal. "Hoe kan dat", vraagt hij zich af.
Zijn leraar economie vertelt dat dit te maken kan hebben met het feit dat er in Duitsland geen minimumloonregeling is. Om dit uit te leggen, toont hij een modelmatige weergave van de Duitse arbeidsmarkt (bron 17) en stelt: "In deze grafiek wordt de arbeidsmarkt van Duitsland voorgesteld als een markt van volkomen concurrentie met een evenwichtsloon van 9 euro per uur.

In werkelijkheid voldoet een arbeidsmarkt van een land niet aan alle kenmerken van deze marktvorm, maar deze modelmatige weergave kan je helpen om de werking van de arbeidsmarkt en het effect van een minimumloon te begrijpen."

2
Noem twee kenmerken van de marktvorm volkomen concurrentie en licht toe waarom een arbeidsmarkt van een land niet aan deze kenmerken voldoet.

De leraar vervolgt: "Bij een loon van 9 euro per uur is het totaal van werknemerssurplus plus werkgeverssurplus maximaal. Stel dat de Duitse regering een wettelijk minimumloon invoert van 10 euro per uur. Het totale surplus zal kleiner worden.
Er zijn in Duitsland voor- en tegenstanders van invoering van een wettelijk minimumloon. Werknemersorganisaties zullen blij zijn en beredeneren dat dit de welvaart van hun leden zal verhogen. Economen echter waarschuwen dat invoering van een wettelijk minimumloon ten koste zal gaan van werkgelegenheid en uiteindelijk kan leiden tot welvaartsverlies in Duitsland."
Gebruik bron 17.

3
Laat met een berekening zien hoeveel werkgelegenheid er in Duitsland zou verdwijnen door invoering van een minimumloon van 10 euro per uur.

Werkgelegenheid ontstaat doordat bedrijven Arbeid vragen.
Hoe hoger het loon, hoe minder arbeid er gevraagd wordt.

Bekijk in de grafiek hoeveel arbeid er gevraagd wordt.

Leerlingen krijgen de opdracht om de bewering van de economen, dat invoering van een wettelijk minimumloon uiteindelijk kan leiden tot welvaartsverlies in Duitsland, te illustreren met behulp van de grafiek van bron 18.
Enkele leerlingantwoorden staan hieronder.

Eén van deze antwoorden is juist.

Jasper
"Het werkgeverssurplus zal toenemen met 35 miljoen (B) en het werknemerssurplus neemt af met 37,5 miljoen (B + E), dus de welvaart zal dalen met 2,5 miljoen."

Yamina
"Het werkgeverssurplus zal afnemen met 37,5 miljoen (B + E) en het werknemerssurplus neemt toe met 32,5 miljoen (B − F), dus de welvaart zal dalen met 5 miljoen."

Pieter
"Het werkgeverssurplus zal afnemen met 35 miljoen (B) en het werknemerssurplus neemt toe met 37,5 miljoen (B + E), dus de welvaart zal dalen met 2,5 miljoen."

Gebruik bron 18.

4
Welk van deze drie leerlingantwoorden is de juiste? Verklaar het antwoord.

Arceer met verschillende kleuren het werkgeverssurplus (=consumentensurplus) en het werknemerssurplus (=producentensurplus) bij het evenwichtsloon én in geval van het minimumloon.
Kijk daarna wat er veranderd is.

1
Uit het antwoord moet blijken dat bij afgesloten cao's ook werknemers die géén lid zijn van een werknemersvertegenwoordiging (vakbond) recht hebben op de overeengekomen arbeidsvoorwaarden.
Zij profiteren dus gratis van de voordelen van het resultaat van de vakbond (waar anderen wél voor betalen).

2
Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

vrije prijsvorming:
Loonvorming op de arbeidsmarkt wordt vaak gereguleerd door overheid (bijvoorbeeld minimumloon) en werkgevers- en werknemers organisaties (loonafspraken).

homogeen 'product':
Arbeid is niet homogeen, want er zijn verschillen in scholing, ervaring, vaardigheid e.d.

vrije toetreding:
Arbeidskrachten kunnen niet vrij toe- en uittreden, omdat ze gebonden zijn aan de woonplaats of kwalificaties en/of werkvergunningen nodig hebben om toe te treden.

transparantie:
Niemand beschikt over volledige informatie over wie, wat, waar en wanneer vraagt en aanbiedt op de arbeidsmarkt.

Opmerking
Per juist kenmerk plus juiste toelichting 1 punt toekennen.

3

Werkgelegenheid is de vraag naar arbeid.
De vraag naar arbeid in de evenwichtssituatie bedraagt 40 miljoen personen.
Bij het minimumloon is de vraag gedaald tot 35 miljoen personen.

De werkgelegenheid neemt door het minimumloon met 5 miljoen personen af.

4
Yamina.

Een antwoord waaruit blijkt dat in de evenwichtssituatie het totaal van werkgevers- en werknemerssurplus bestaat uit alle delen A + B + C + D + E + F
en dat na invoering van het minimumloon de delen E + F afvallen.
Dat is een totaal welvaartsverlies van 2,5 + 2,5 = 5 miljoen.

Een antwoord waaruit blijkt dat in de evenwichtssituatie het totaal van werkgevers- en werknemerssurplus 320 miljoen bedraagt (A + B + C + D + E + F)
en na invoering van het minimumloon slechts 315 miljoen (A + B + C + D),
hetgeen een welvaartsverlies betekent van 320 − 315 = 5 miljoen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Nederland kent vanaf 1974 een wettelijk minimumloon. Alle werknemers van 15 tot 65 jaar die betaalde arbeid verrichten, hebben recht op een bepaald minimumloon per gewerkt uur. Dit minimumloon vormt de basis voor loonafspraken in de collectieve arbeidsovereenkomsten (cao) die in Nederland worden afgesloten. In Duitsland is er géén algemene wettelijke minimumloonregeling.

# data[].attributes.body
Wanneer is een uitkomst van een marktproces nu optimaal.

# data[].attributes.attachment_link.description
Een marktuitkomst is Pareto-optimaal wanneer niemand zijn positie kan verbeteren zonder dat dit ten koste gaat van de ander. Of: Pareto-optimaal wil zeggen dat de som van consumenten- en producentensuplus maximaal is. Een perfect werkende markt (volkomen concurrentie) levert een evenwichtssituatie op waarbij de som van producenten- en consumentensurplus maximaal is.