# data[].attributes.body
Juana Inés de la Cruz, sortzez Juana Inés de Asbaje y Ramírez de Santillana, ( San Miguel Nepantla, Mexiko, 1651ko azaroaren 12a-Mexiko Hiria, 1695eko apirilaren 17a) erlijioso katolikoa, olerkaria eta antzerkigilea izan zen. Bere lanaren bikaintasunagatik "Amerikako Fenix" eta "Hamargarren musa" esan zaio.

Sor Juana Inés de la Cruz moja bihurtu zen “pentsatzeko aukera izateko”. Emakume hau historiako lehen feministetako bat izan zen, ziur aski lehenengoa. Sor Juanak azkenean nahi zuena, emakumeek beste emakumeei zientziak erakustea zen. Pentsatsen zuen modu honetan emakumeek beste jakintazunak ezagutuko zituztela.

Juana Inés De la Cruz-ek bere kabuz ikasi zuen irakurtzen, bere aitonaren liburuen bitartez, eta amari ezkutatuz, izan ere, garai hartan hezkuntza intelektuala gizonentzat soilik zegoen.

Sor Juana-k bere lan lirikoan,, emakumezko fluidoak erakartzen ditu, hala nola hilekoaren eta fluxuaren arabera, bizitzaren zikloan emakumeei garrantzia emateko ideia.

# data[].attributes.body
Betty Friedan , Peorian jaio zen 1921eko otsailaren 4an eta Washingtonen 2006ko otsailaren 4an hil zen. Estatu Batuetako idazlea izan zen.

Massachusettseko Smith Collegen egin zituen ikasketak. Estatu Batuetako emakumeen eskubide zibilen aldeko "National Organazation for Women" erakundearen sortzaileetakoa izan zen (1966), eta haren zuzendari izan zen 1970. urtera arte. National Women's Political Caucus antolatzen parte hartu zuen (1970), eta antolaketa-lanak egin zituen, orobat, 1973. urteko International Feminist Congress biltzarrean. First Women's Bank emakumeen bankua sortzen lagundu zuen 1973an. 1963an The Feminine Mystique (Mistika femeninoa) liburua eman zuen argitara, eta feminismoaren aitzindari bihurtu zen obra harekin; gogor kritikatu zuen emakumeak amatasunaren eta etxeko lanen bidez bakarrik iristen direla betetasunera eta zorionera dioen ideia; aitzitik, Friedanek dioenez, emakumeek bestelako zereginen bidez lor dezakete zoriona. 1976an It Changed My Life (Nire bizitza aldatu zen) argitaratu zuen, propagandista politiko gisa jardun zuen garaiko esperientziak jasotzen dituen liburua. Hurrengo lan aipagarria 1981ean plazaratu zuen, The Second Stage (Bigarren aldia) izenburupean; Friedanek feminismoaren bilakaera aztertu zuen, eta bere ikuspegia azaldu zuen liburu horretan, eta jarrera moderatuagoa eta kritikoagoa agertu zuen bere pentsamendu erradikalaren aurrean. Politikan egindako ibilbideaz gainera, irakasle eta hizlari gisa lan egin zuen unibertsitatean. Azken urteetako lanetan aipagarria da The Fountain of Age (1993, Adinaren iturria); obra horretan heldutasun-aroko bizitasuna nabarmentzen du Friedanek, eta zahartzaroari aurre egiteko proposamen berrizaleak azaltzen ditu.

# data[].attributes.body
Paulina Liusi ( Ander Lopez-Cano)
Uruguay, 1875-1949)
Uruguai izan zen Latinoamerikako herrialde aitzindaria emakumeen botoa ahalbidetzeko. Eta Paulina Luisik zerikusi handia izan zuen. 1899an, batxiler titulua lortu zuen Uruguaiko lehen emakumea izan zen, eta 1908an historia egin zuen Errepublikako Unibertsitateko Medikuntza Fakultatean hartu zuen lehen emakumea izan zenean.

Paulina Uruguaiko ordezkaria izan zen emakumeari buruzko nazioarteko konferentzia askotan, eta Latinoamerikako gobernu bateko lehen emakumezko ordezkaria Nazioen Ligan, NBEren aurrekoa. 1916an Emakumeen Kontseilu Nazionala sortu zuen, eta hiru urte geroago, Emakumeen Aliantza. Euren asmo guztia emakumeek botoa emateko duten eskubidea lortzea izan zen. Eta 1938an lortu zuen.

Luisik Acción femenino aldizkaria sortu eta argitaratu zuen 1917an, eta osasunari eta sexualitateari buruz irakatsi zuen. Anarkista eta iraultzailetzat jotzen zuten arren, politikan sartu zen, eta Uruguaiko Alderdi Sozialistaren sortzaileetako bat izan zen. Gainera, herrialde horretako lehen bi sindikatu femeninoak sortu zituen: telefonisten eta Costurerasen Batasuna.

# data[].attributes.headline
Virginia Woolf (Iñigo Fernández de Castillo

# data[].attributes.subject
Virginia Woolf (Iñigo Fernández de Castillo

# data[].attributes.body
Virginia Woolf Londresen jaio zen 1882. urtean eta 1941an hil zen Lewesen, emakume has idazlea zen eta feminismoaren alde asko egin zuen. Lehenik eta behin, identitate femeninoaren inguruan hausnartu zuen lehen emakumeen artean egon zen eta identitate femeninoaren eta artearen arteko erlazioaren inguruan hausnartu zuen. Emakumearen independentziaren bere ideala argi geratu zen  bere 1932 eko eleberri famatuan “Una Habitación Propia”

# data[].attributes.body
Rigoberta Menchú Tum Uspantanen jaioa 1959ko urtarrilaren 9an.Guatemalako buruzagi indigena bat da, Maya quiché taldeko kidea, giza eskubideen defendatzailea, UNESCOren borondate oneko enbaxadorea eta Bakearen Nobel Saria 1992an eta Nazioarteko Lankidetzako Asturiasko Printzea Saria 1998an irabazi zituena.Nazioko eta nazioarteko gizarte-borroken buruan duen lidergoagatik nabarmendu da. 2007ko otsailaren 12an, Guatemalako presidentetzarako hauteskundeetan WINAQ eta Guatemalako Topaketa alderdien koalizioaren alde egingo zuela iragarri zuen; bosgarren postuan geratu zen,% 3,09rekin. 2011ko maiatzaren 7an, WINAQ alderdi indigenak, beste alderdi batzuekin batera, 2011ko irailaren 11n Guatemalako Fronte Anplioan egingo ziren presidentetzarako hautagai izendatu zuen.Bere amaren eta bere familiako beste kide batzuen heriotza jasan behar izan zuen, polizia paraleloak hil zituenak, Heriotzaren eskuadroiak. Mexikora erbesteratu zen errepresiotik ihes egiteko, eta 1983an argitaratu zuen bere autobiografia, Nazio Batuek arretaz irakurri zutena. Emakume indigenak Latinoamerikan duen egoera salatzea izan zen haren ekarpen handienetako bat. 1992an Bakearen Nobel Saria jaso zuen.

# data[].attributes.body
Marie de Gournay jaio egin zen 1565eko urriaren 6an Parisen. Izan zen idazlea, filologoa, itzultzailea, bertsolaria eta filosofoa. Neska honek, hainbat liburu argitaratu zituen bere bizitzan, vaina garrantzitsuenak dira hurrengoak: Igualdad de los hombres y las mujeres, Agravio de damas, Apología de la que escribe y Copia de la vida de la doncella de Gournay. hauetan, astertzen ditu ohitura filosofikoak eta bizitzen den mundua, argudiatuz emakumeen ezberdintasuna eta honen desautorizazio mekanismoak. Bere obren eraginez, gendeak dio feminismoaren urratzaile istorikoa dela.

1595ean, argitaratu egi zuen "Ensayos"-en hirugarren edizioa eta Michael de Montaigneren zuzenketa filosofiko guztiak.

# data[].attributes.body
Flora Tristan Parisen jaio zen 1803ko apirilaren 7an, idazlea eta pentsalaria izan zen. Jatorri apala izanik, oso gazte betebeharrez ezkondu zen, 17 urterekin, zailtasun ekonomikoak ekiditzeko. Aitarengandik ezin izan zuen inoiz heredatu, ez baitzuen bere alaba gisa aitortu. Ezkontza kanpotik jaiotako Alaba izateak eta, geroago, banandutako emaztea izatea, bere bizitza osoa markatu zuen. Heriotza baino bi urte lehenago argitaratutako Emakumeen emantzipazioa edo The Workers 'Union bezalako lanetan, feminismoaren oinarriak esartzen ditu eta langileena baita,baina gehien bat, emakumeen eskubideak defendatzen ditu.

# data[].attributes.headline
Nísia Floresta (Leire López de Subijana)

# data[].attributes.subject
Nísia Floresta (Leire López de Subijana)

# data[].attributes.body
Nísia Floresta

(Brasil, 1810-1885)
Brasilgo idazle, hezitzaile eta poetisa izan zen, eta mugimendu feministaren aitzindaritzat hartzen da Brasilen; izan ere, bere testuak —emakumeen egoerari buruzkoak— herrialde horretako egunkari eta egunkarietan argitaratu zituen lehen emakumea izan zen, eta ordura arte ezinezkoa zen hori.

1853an, Opuskulu humanitarioa, emakumeen emantzipazioari buruzko artikulu-bilduma argitaratu zuen. Wollstonecraft-en ekintzan oinarrituta, "Derechos de las mujeres" y "injusticia de los hombres" liburua idatzi zuen. Liburu horretan, emakume batentzat gizarte kontserbadore baten azpian (garai hartako Brasilgo gizarte batean, adibidez) nola bizi zen aztertzen du.

# data[].attributes.headline
MALALA YOUSAFZAI (Uxue Garcia de Vicuña Astondoa)

# data[].attributes.subject
MALALA YOUSAFZAI (Uxue Garcia de Vicuña Astondoa)

# data[].attributes.body
“Talibanek Swat haranaren kontrola hartu zutenean, neska batek bere hezkuntzarako eskubidearen alde egin zuen.”

Malala Yousafzai Pakistango emakumeen hezkuntzaren aldeko ekintzaile bat da.2014an Bakearen Nobel Saria jaso zuen 17 urte zituela. Honela Nobel Saria jasotzen duen munduko pertsona gazteena bihurtu da. Horretaz gain hainbat sari gehiago jaso ditu harrezkeroztik egindako ekintzengatik.

Malala ezaguna da eskubide zibilen aktibismoaren alde egoteagatik, batez ere emakumeen eskubideengatik eta Pakistango ipar-mendebaldeko Khyber Pakhtunkhwa probintzian dagoen bere sorterri Swat ibaiaren haranean emakumeek eta haurrek hezkuntza izatearen aldeko ekintzailea izateagatik.

Izan ere, lurralde horretan, Talibanen erregimenak debekatu egin zuen neskak eskolara joatea.

Yousafzairen sustapena  mugimendu bihurtu zen  nazioarteko laguntzari esker. Bere familiak eskualdeko eskola kate bat zuzentzen zuen egoera horri aurre egiteko. 2009ko hasieran, 11 edo 12urte zituelarik , Malalak BBCarentzat blog bat idatzi zuen pseudonimo baten azpian, blog honetan bere bizitzaren berri emanez. Hala nola, talibanen pentsamendua nesken hezkuntzarekiko Swat haranean, nola talibanek bere herria zapalduta zeukaten eta herrialde hartako zenbait egoera latz jakinarazi zizkion munduari.

Yousafzaik bere inguruko egoera eta presentzia asko handitu zuen, egunkarietan eta telebistan elkarrizketak emanez. Geroago Haurren Bakearen Nazioarteko Sarirako izendatu zuten.

2012ko urriaren 9an, berak emakume guztiengatik egindako keinua bere bizitzarekin ordaintzeko zorian egon zen, buruan tiro egin ziotenean. Baina zorionez bizirik jarraitu zuen. Arratsalde hartan, Yousafzai bere eskolako autobusean sartu zen Pakistango Swat auzoan. Orduan gizon harmadun batek berataz galdetu zuen bere izena deituz, bat-batean gizonak pistola batekin apuntatu eta 3 aldiz tiro egin zion.
Erasoaren ondorengo egunetan, Malala egoera kritikoan eta konorterik gabe egon zen, baina geroago, bere egoera hobetuz joan zen Birmingham-eko Ingalaterrako Queen Elizabeth Ospitalera errehabilitazio intentsiboa egitera eraman ziotenean.

Erailketa saiakera horrek Yousafzairen  adeitasun nazional eta internazionalari eragin zion.2013, 2014 eta 2015.urteetan Time aldizkariak Yousafzai " Munduan dauden 100 pertsona eragin handienetariko bat dela ” izendatu zuen eta "munduko nerabe ospetsuenetariko bat" bihurtzeko zen.

Nazio Batuen Hezkuntza Globaleko ordezkari bereziak, NBEren eskaera hau jarri zuen martxan Yousafzai-ren izenean: mundu osoko haur guztiak eskolan egon daitezen 2015 bukaeran. Eskaera horrek Pakistango hezkuntzarako eskubidea bultzatzen lagundu zuen.

2015ean, Yousafzaik bere burua feminista gisa identifikatzea erabaki zuen Emma Watsonek NBEn egindako HeForShe kanpaina abian jarri zuela entzun ondoren.

# data[].attributes.body
María de Maeztu irakasle, pedagogo, eskolako zuzendari, eta hizlari feminista izan zen. Bere hitzetan jasotzen den bezala, bere bizitza hezkuntzaren bidez Espainiako emakumeen egoera hobetzera zuzendu zuen. Garaiko Espainiako gizartean eta kulturan  "berdintasunezko eta erabateko parte-hartzea" sustatuko zuen prestakuntza integralaren bidez.

1915ean, emakumearentzako lehen hezkuntza-proiektua garatzeaz arduratu zen, Andereen Egoitza deitutakoa. Heziketarako ez ezik, sormenerako eta kulturarako ere izan zen lekua.
1918an, Eskola Institutuaren sorreraren arduraduna izan zen, eta, hala, Irakaskuntzako Erakunde Librearen idea lehen eta bigarren hezkuntzara zabaldu zuen. Hain zuzen ere, bera izango zen Lehen Hezkuntzako Arloko zuzendaria.
1926an María de Maeztu Emakumezkoen Lyceum Klubeko fundatzaile eta lehen lehendakaria izan zen. Lyceum-aren helburua emakumeen espiritu kolektiboa sustatzea zen, bai eta emakume ezkonduentzako leku irekia izatea ere; etxeko lau hormak helburu bakar gisa izan nahi ez zuten emakumeentzat. Urte horretako azaroan "El Heraldo" egunkarian zera argitaratu zuen:
“Nahiz eta, jakina, une batzuetan entretenitzeko leku eroso eta atsegina eskaintzen saiatu klub honekin, jolas-zentro bat baino zerbait gehiago egin nahi da. Orain arte etxean egon diren Espainiako emakumeei elkar ezagutzeko eta elkarri laguntzeko erraztasunak eman nahi zaizkie. Emakumeen arteko anaitasun-mugimendua piztu nahi dugu...”
Primo de Riveraren diktaduran, María de Maeztuk, Batzar Nazionaleko kide izatea onartu zuen —beste 12 emakumerekin batera—, hezkuntzari eskainitako atalean.

1936an Gerra Zibila hasi zenean, Ramiro anaiaren fusilamendua kolpe gogorra izan zen Maríarentzat. Señoritasko Egoitzan zuen postutik aldenduta —beste iturri batzuek dimititu egin zuela diote—, Espainiatik atera eta Buenos Airesera iritsi zen.

# data[].attributes.body
Emilia Pardo Bazán Koruñan jaio zen 1851ren irailaren 16an jaio zen.
Noble eta eleberrigile, kazetari, feminista, saiakeragile, literatur kritikari, poeta, antzerkigile, itzultzaile, editore, katedradun eta hizlari espainiarra izan zen. Emakumeen instrukzioa aldarrikatu zuen funtsezko gauza gisa, eta bere jardun publikoaren zati handi bat hori defendatzera bideratu zuen.
Familia galiziar noble eta oso aberats baten alaba zen: Pardo-Bazango konde pontifizioa, José María Pardo-Bazán y Mosquera, Alfontso XIII.ak 1908an berari eman zion titulua, eta Amalia María de la Rúa-Figueroa eta Somoza. Aitak, emakumearen eskubideei buruz konbentzituta, ahalik eta hezkuntza onena eman zion Emiliari, literaturarekiko maitasuna sustatuz.
Pardo Bazan emakumeen eskubideen aldeko banderaduna izan zen, eta bere bizitza ibilbidean zein literatur lanean haiek defendatzen jardun zuen. Bere lan guztietan Espainiako gizartearen modernizazioari buruz, emakumeen hezkuntzaren beharrari buruz eta emakumeek gizonek zituzten eskubide eta aukera guztiak eskuratzeari buruz zituen ideiak jaso zituen.
1921en maiatzaren 12an hil egin zen, 69 urtekin.

# data[].attributes.body
Simone de Beauvoir Parisen jaio zen 1908ko urtarrilaren 9an goi-burgesiako familia batean.

15 urte zituenean idazlea izan nahi zuen eta inguruko guztia zalantzan jartzen hasi zen. Bere ikasketak gainditu zuen eta filosofia espezializatutako letretan lizentziatu zen 1928ko udaberrian.
( bere pentsamendua existentzialismoaren barnean kokatzen zuen)

Horren ondoren, Beauvoir filosofia irakasten aritu zen Frantziako hainbat tokitan baina Feminismoaren bilakaeran mugarri zen 1949an, bere liburua atera zuenenan, "Bigarren Sexua".
Liburu honetan idazleak emakumeak mendebaldeko gizartean zuen papera analizatu zuen eta Zer da emakume izatea? galderari erantzuten saiatu zen.
lan honi esker  60garren hamarkadako feminismoari izaera emango dion aldarrikapenari ematen dio paso.

1986. apirilaren 14an hil zen pneumonia batengatik 78 urtekin .

# data[].attributes.body
1748- 1793
Olympe de Gouges, jaiotzez Marie Gouze deitzen zena, Moltaban jaio zen, Frantziako Erresumako herri batean eta Frantziako Iraultzan parte hartu zuen emakume askotariko bat izan zen.
Biltzar Nazionalak Gizonaren eta Herritarraren Eskubideen Adierazpena onartu zuen 1789. urtean emakumeak kontua izan gabe, horregatik, 1791. urtean, sexu biek eskubide berdinak izan ditzaten, Emakumearen eta Emakumezko Herritarraren Eskubideen Adierazpena idatzi zuen.
Eskubide horiek zabaltzeko eta ezagutarazteko, hainbat ekintza egin zituen. Horren ondorioz,  Robespierrek arriskutsutzat hartu zuen eta exekutatzeko agindua eman zuen.
1793. urtean, Olympe de Gouges emakume feminista gillotinan hil zuten beste emakume askorekin batera. Emakume hauek izan ziren gaur egungo dihardunek ezagutzen duten feminismoaren bultzatzaileak.
Bitxikeria: Gaur egun, Frantziako eskola, plaza, kale, eraikin publiko... askok, Olympe de Gouges izena daukate. Adibidez: Tours-eko Centre Olympe de Gouges ( amatasun eta ginekologia zentroa).
Gainera, beste leku batzuetan egin nahi izan diote omenaldia emakume honi. Adibidez: Frantziako parlamentuan Olympen bustoa dago eta Bordeleko  unibertsitate bateko anfiteatro batek Olympe de Gouges izena du, obrak egiten baitzituen.

# data[].attributes.body
Hypatia greziar filosofo eta irakasle neoplatonikoa izan zen, Egipton jaiota, (360d)
Matematika eta astronomiaren arloetan bereizi egin zen.
Mende hasieran Alexandriako Eskola Neoplatonikoko kidea eta burua zen, kargu altuko pertsonak hezi egin zituen, horien artean Cirene gotzaina.

Theon astronomoaren alaba eta ikaslea zen, lehenengo emakume izan zen  matematikaz, Geometriaz, algebraz eta astronomiari buruz idazten.
Astrolabis objetu primitiboaren diseinua hobetu zuen (izarrak zerukoko posizioa zehazteko)
dentsimetroa asmatu zuen ere.
Tamalez Hipatia hil egin zuten kristau-talde batek. banaina horrez gain historian emakume jarrantzitzua dela jotzen da.

# data[].attributes.body
Ameriketako estatu batuetan (1797-1883)
Uste denez, Isabella Bomefree, bere benetako izena, 1797an jaio zen. Baina data ez dago argi izan ere, esklaboak jaiotzen zirenean ez ziren haien data kontuan hartzen . Beltza zen, esklaboen emaztea eta alaba: 9 urterekin New Yorkeko lurjabe bati ardi sorta baten "gehigarri" gisa saldu zioten.

Truth abolizionista ( etika eta moralaren ikuspuntutik giza eskubideen aurka doazena , kontzeptu eta ohiturak deuseztea defendatzen duen doktrina eta mugimendua  da baina , aintzinan  nagusiki esklabutzaren aurka zegoen mugimendua zen ) izan zen , eta emakumearen eskubideen alde borrokatu zuen. Bere ugazabarengandik ihes eginez askatu zen 1826an, eta 1851n, Ohion antolatutako Emakumeen Konbentzio baten aurrean, historian geratu zen han emandako hitzaldia : "Ez al naiz emakumea? Begiratu niri! Begiratu nire besoak! Goldatu eta erein dut, eta ukuiluetan lan egin, eta inork ez du inoiz nik baino hobeto egin! Eta ez al naiz emakumea? Gizon batek adina lan egin eta jan dezaket janaria lortzen badut, eta zartailuari ere eutsi diezaioket! Eta ez al naiz emakumea? Hamahiru seme-alaba ziruditen, eta denak esklabo gisa salduak izan zirela ikusi nuen, amaren zigorren ondoan negar egin nuenean inork, Jesukristok izan ezik, entzun zidan, eta, agian, ez naiz emakumea? ".

Horrela, Sojourner predikatzaile ebanjeliko bihurtu zen, Estatu Batuen inguruan giza eskubideen alde egiten zuena, bereziki emakumeen eskubideen alde, hori ia bitxia zen garai batean.

# data[].attributes.body
Clara Campoamor Madrilen jaio zen 1888. urtean.
1909an,  administrazioko asistenta izateko oposizioa gainditu zuen. Geroago, zuzenbide ikasi zuen eta emakumeen organizazioekin elkartu zen.
1931. urtean bere partiduaren diputatu bezala autatu zuten . Diputatua izan arren, ezin zuen bozkatu. 1931. urteko urriaren 1ean  irabazi zuen debatea emakumeei bozkatzeko ahalmena eman zion.
1933. urtean izan zen lehen aldia emakumeek bozkatu zutela.

Suizara bizitzera joan zen hil arte.
Erbesteko denbora guztian hitzaldiak eman liburuak idatzi eta emakumeen eskubideen aldeko lanean eman zuen.

1972. apirilaren 30ean hil zen, minbiziak jota. Donostiako Polloeko hilerrian erraustuta dago.

# data[].attributes.body
Emmeline Pankhurstek 1858ko uztailaren 15ean jaio zen Manchesterren eta 1928ko ekainaren 14an hil zen Londresen.

Emakume honek aktibista politikoa britaniakoa eta mugimendu sufragistaren liderra izan zen, honi esker, emakumeen boto eskubidea eskuratzea lortu zuen Britania Handian. 1903an Emakumeen Gizarte eta Politika Batasuna(WSPU) sortu zuen, eta Laboristen alderdi independentistarekin lotura zeukana.

# data[].attributes.body
Amelia Jenks Bloomer, 1818ko Maiatzaren 27an jaio zen New York-en eta 1894ko Abenduaren 30ean (76 urte) hil zen Iowa-n
Amelia Bloomer emakumeen mugienduaren defentsore Amerikarra (Estatu Batuetan) IXX. mendean izan zen. “The Lyli” egunkarian editorea zen. Egunkari honen leloa “Dedikatua emakumeen interesei” zen eta emakumeen ahotsa eta beraien erreklamazioak zabaltzen ziren.

Bloomer emakumeen janzkeran aldaketa bat proposatu zuen: Emakumeen janzkera bere desio eta beharretara moldatu behar da. Bere osasuna, confort eta erabilgarritasuna lehentasuna izan behar da. Baita ere, Bloomer sufragio feministaren aitzindaria izan zen kanpain sufragistetan lan egiten

# data[].attributes.body
624ko otsailaren 17an jaio zen Txinako enperatriza izan zen. Bere senarra, Gaozong enperadorea hil zenean hartu zuen kargua. Haren agintaldiak aldaketa handia ekarri zuen Txinan, bai ekonomian, bai politikan... Baina batez ere emakumeek Txinan duten posizio soziala goratu zuen. Gainera, felazioen aurkako lege bat ezarri zuen, emakumeak praktika horrekin degradatzen zirelako , eta felazioak debekatzea erabaki zuen. Honen ondorioz fama oso txarra hartu zuen Txinan, eta historialari gehienek enperatriz krudela deitu izan diote. Azkenean, bere erregealdia 705eko martxoaren 3an amaitu zen, eta bere semeari pasa zion boterea. Hilabete batzuk geroago hil zen, 705eko abenduaren 16an.

# data[].attributes.body
1870- 1919
Rosa Luxemburg, poloniar filosofo, ekonomilari, gerraren aurkako aktibista eta sozialista iraultzailea izan zen. Baina bereziki borroka marxista-feministaren ikurra bilakatu zen.
1889an, militantzia sozialistak atzerriratzera behartu zuen hemezortzi urtetik, Suitzan babesturik. Han, zuzenbideko ikasketak amaitu zituen, iraultzaile erbesteratuekin harremanak izan zituen eta Alderdi Sozialdemokrata Polaco gaztearen zuzendaritzarekin bat egin zuen.
Karl Liebknechtekin batera, Rosa Luxemburg izan zen ezkerreko sozialistek Lehen Mundu Gerraren aurka (1914-1918) eta SPDk internazionalismo bakezaleari uko egitearen aurka egindako protesten buru; horregatik atxilotu zuten 1915ean, baina kartzelatik idazten jarraitu zuen; berak eman zituen oinarri teorikoak Alemaniako Liga Espartista (1918) banatzeko.
Luxenburgek, Karl Liebknechtekin batera, 1919ko Iraultza espartakista jaurti zuen, Alemaniako Gilermo ii.a enperadorearekin abdikatu zuen 1918ko iraultzatik aske, eta, Liebknecht bezala, errepresioaz arduratzen ziren militarrek hil zuten.

# data[].attributes.body
1934-2017
Kate Millett, idazle feminista erradikala eta Estatu bBtuarra zen. Femismo garaikideren funtsezko autorea  da.  1970 urtean bere lan "Política Sexual" argitaratu zuen eta feminismo radikalaren lan funtsezkoetariko bat da. Kontzeptu oso garrantzitzuak ezarri  zituen  feminismoarentzako, ala nola patriarkatua, genero eta genero-rolak. Estatu Batuenan feminismoaren bigarren olatuan kokatzen dute, baina Celia Amorós eta Amelia Valcárcel adibide, jartzen dute feminismoaren hirugarren olatuan.

# data[].attributes.body
Clara Zetkin, Alemanian jaio zen 1857an eta 1933an hil zen. Interes handia zeukan emakumeen inguruko politikan, eskubideen berdintasunaren borrokan eta emakumeen bozkatzeko eskubidean. Asko bultzatu zuen mugimendu feminista Alemaniako sozialdemokrazian.
1891tik 1917ra arte, "Die Gleichheit" (Berdintasuna) egunkaria editatu zuen. Gainera, emakume honek Martxoak 8ko ospaketaren bultzatzailea izan zen.

# data[].attributes.body
Jon Ander Landa
(Argentina, 1919-1952)
Eva Perón Argentinan jaio zen, Buenos Aires hirian zehazki. Eva antzezlaria izan zen, baina horrez gain Argentiniar politikari oso garrantzitsua izan zen. Honez gain Argentinako lehen dama izan zen. Bere ekarpena emakumeen eskubideak bultzatzeko izan zen 1947 urtean, emekumezkoen sufragioaren legea bultzatu zuenean azkenean lortu ahal izan zuen arte. Gainera 1949 urtean "Partido Peronista Femenino" sortu zuen, beste emakumeengan bultzada. Alderdi honek babes-etxeak, eskolak eta hainbat ospitale eraiki zituen.

# data[].attributes.body
Oihana Ameskua
Feminismoaren bilakaerak etapa desberdinak izan ditu (Olatuak deituak).
XVIII.mendean, mogimendu egituratua ez bazen ere, berdintasunaren aldeko aldarriak zabaltzen hasiak ziren.
Mary Wollstonecraft (1759-1797).
Emakume filosofo honek  1792an, frantsez iraultza pasatu berritan, "emakumeen aldeko eskubideak" lana argitaratu zuen.

# data[].attributes.body
Feminismoaren borroka oso antzinatik egon da, hori dela eta dokumentu honetan aintzinako greziatik datorren filosofatzaile emakume bat azaldu nahi dut. Bere izena Perictione da eta kristo aurretik V. mendean jaio zen. Momentu hartan, emakumeak ez zuten heziketa filosofikorik jasotzen, beraz modu bakarra emakume bat heziketa hau jasotzeko bere familiaren eskuz zen. Perictioneren kasuan bere familiako inork zeukan heziketa hau, horregatik pentsatzen da eskola “pitagorica”-ren bidez lortu zuela.

Bere idazlan ospetsuenetatik aurkitzen ditugu: “Sobre la armonía de las mujeres”, emakumeen euskubideetaz hitz egiten duela, zehazkiago, bere ezkontzaz, senarraz eta aitaz. Eta beste alde batetik: “Sobre la sabiduría”, jakinduria filosofikoaren definizioa ematen duena. Arazoa etortzen da, izan ere testu hauek bata bestearekiko mende bat beranduago idatzi zirela eta ez da posiblea hainbeste bizitu izana. Horregatik pentsatzen da, bi emakume izen berdinarekin egon zirela eta bakar bat bezala hartu dela.

Berdina gertatzen da Platonen ama zelaren sinesmenarekin. Datekin ezinezkoa da, baina lehenengo testuarekin konparatuz agian bai da posiblea. Platonen ama bada ala ez, hau azalduko zuen Platonen pitagorismoa.

Bere idazlan baten zatia ( erderaz) :

“Debemos juzgar que la mujer armoniosa es la que está bien dotada de sabiduría y de control de sí misma. Por supuesto, debe ser muy conveniente para su alma, que ésta tienda a la virtud para que ella pueda ser justa y valiente (literalmente: varonil), sin dejar de  de ser prudente y autosuficiente, despreciando toda buena opinión. Pues por estas cualidades, los actos justos honran a una mujer por sí misma tanto como a su marido, hijos y hogar y, si acaso, incluso a una ciudad si se diera el caso de que una tal mujer hubiera de gobernar ciudades o pueblos, como vemos en el caso de las monarquías legítimas. Con toda seguridad, controlando su deseo y pasiones, una mujer se hace devota y armoniosa, con el resultado de que no se convertirá nunca en presa de impíos episodios amorosos. Por el contrario, estará llena de amor por su marido e hijos y por el conjunto de su hogar. Pues todas esas mujeres que se entregan a las relaciones extramaritales (liter. Camas ajenas) se convierten en enemigas de todos los libertos y domésticos de la casa".

Consejos a las muchachas

# data[].attributes.body
(Brasil, 1810-1885)
Brasilgo idazle, hezitzaile eta poetisa izan zen, eta mugimendu feministaren aitzindaritzat hartzen da Brasilen; izan ere, bere testuak —emakumeen egoerari buruzkoak— herrialde horretako egunkari eta egunkarietan argitaratu zituen lehen emakumea izan zen, eta ordura arte ezinezkoa zen hori.

1853an, Opuskulu humanitarioa, emakumeen emantzipazioari buruzko artikulu-bilduma argitaratu zuen. Wollstonecraft-en ekintzan oinarrituta, "Derechos de las mujeres" y "injusticia de los hombres" liburua idatzi zuen. Liburu horretan, emakume batentzat gizarte kontserbadore baten azpian (garai hartako Brasilgo gizarte batean, adibidez) nola bizi zen aztertzen du.

# data[].attributes.body
MIKEL ARISTI
(Argentina, 1919-1952)
Eva Perón Argentinan jaio zen, Buenos Aires hirian zehazki. Eva antzezlaria izan zen, baina horrez gain Argentiniar politikari oso garrantzitsua izan zen. Honez gain Argentinako lehen dama izan zen. Bere ekarpena emakumeen eskubideak bultzatzeko izan zen 1947 urtean, emekumezkoen sufragioaren legea bultzatu zuenean azkenean lortu ahal izan zuen arte. Gainera 1949 urtean "Partido Peronista Femenino" sortu zuen, beste emakumeengan bultzada. Alderdi honek babes-etxeak, eskolak eta hainbat ospitale eraiki zituen.