# data[].attributes.headline
Փորձեք ստուգել ինքներդ ձեզ

# data[].attributes.subject
Փորձեք ստուգել ինքներդ ձեզ

# data[].attributes.attachment_link.title
Մեծ Հայքի 15 նահանգները

# data[].attributes.attachment_link.description
Յուրաքանչյուր նահանգի անունը տեղադրել  քարտեզի վրա համապատասխան տեղում

# data[].attributes.headline
Հայկական լեռնաշխարհ

# data[].attributes.subject
Հայկական լեռնաշխարհ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
, Working at Միջին դպրոց. "Մխիթար Սեբաստացի" կրթահամալիր

Published on

1. 1. Հայկական Լեռնաշխարհ 2019

2. 2. Հայ ժողովուրդը կազմավորվել և հազարամյակների ընթացքում իր քաղաքական ու մշակութային զարգացումն է ապրել Հայկական լեռնաշխարհում և հարակից տարածքներում: Հայկական լեռնաշխարհը գտնվում է Առաջավոր Ասիայի հյուսիսում: Նրա արևելքում գտնվում է Իրանական սարահարթը, արևմուտքում` Փոքր Ասիա թերակղզին, հյուսիսում` Կովկասյան լեռները, իսկ հարավում` Միջագետքը:

3. 3. Այն զբաղեցնում է մոտ 350.000 կմ2 տարածք, ունի ծովի մակերևույթից 1500-1800 մետր միջին բարձրություն և ավելի բարձրադիր է, քան հարևան երկրները, որի համար էլ անվանվել է "լեռնային կղզի":

4. 4. Հյուսիս-արևմուտքից Հայկական լեռնաշխարհը եզերում են Արևելապոնտական, հյուսիսից` Փոքր Կովկասի, հարավից` Հայկական Տավրոսի լեռնաշղթաները: Արևելքում Հայկական լեռնաշղթան տարածվում է մինչև Ուրմիա լճի գոգավորությունը և Ղարա Դաղի (Հայկական) լեռները: Արևմուտքում Հայկական լեռնաշխարհի սահմանը կազմում են Անտիտավրոսի և Անտիպոնտոսի լեռները:

5. 5. Հայկական լեռնաշխարհի գրեթե կենտրոնով` արևելքից արևմուտք, ձգվում է Հայկական պար լեռնաշղթան, որը լեռնաշխարհը բաժանում է հյուսիսային և հարավային մասերի: Հայկական պարն արևելքում սկիզբ է առնում՝ Մասիս (Մեծ Արարատ, 5165 մ) սարից, որը լեռնաշխարհի ամենաբարձր գագաթն է և ձգվում է մինչև Արևմտյան Եփրատ: Երկրորդ բարձր լեռը Սիփանն է (4434 մ), որը բարձրանում է Վանա լճի հյուսիսային ափին: Հայաստանի Հանրապետության ամենաբարձր լեռը Արագածն է (4090 մ):

6. 6. Աշխարհագրական բարձր դիրքի շնորհիվ Հայկական լեռնաշխարհից են սկիզբ առնում Առաջավոր Ասիայի խոշոր գետերը: Եփրատը և Տիգրիսը թափվում են Պարսից ծոցը, Ճորոխը, Հալիսը և Գայլը` Սև ծովը, Կուրը և Արաքսը` Կասպից ծովը, Ջիհունը` Միջերկրական ծովը:

7. 7. Արաքս (Երասխ) գետը սկիզբ է առնում Բյուրակն լեռներից և միակն է, որ ամբողջությամբ հոսում է Հայաստանի տարածքով և միանալով Կուրին թափվում է Կասպից ծովը: Արաքսն իր վտակներով սնուցում է Հայկական լեռնաշխարհի ամենամեծ` Արարատյան դաշտը: Հայ ժողովուրդը սիրով Արաքսն անվանում է Մայր գետ:

8. 8. Հայկական լեռնաշխարհը հարուստ է մեծ ու փոքր լճերով: Սևանա լիճը (Գեղամա ծով, Գեղարքունյաց ծով) աշխարհի բարձրադիր խոշոր լճերից է, ունի քաղցրահամ ջուր, հայտնի է իշխան, գեղարքունի, կարմրախայտ, սիգ ձկնատեսակներով: Լիճն ունեցել է մեկ կղզի, որը ջրի մակարդակի իջեցումից հետո վերածվել է թերակղզու: Սևանի մեջ են լցվում 29 գետեր և գետակներ, իսկ նրանից սկիզբ է առնում միայն Հրազդան գետը: Վանա լիճը (Բզնունյաց ծով) ավելի մեծ է, իսկ նրա աղի ջրերում բազմանում է միայն տառեխ ձուկը: Վանա լիճն ունի չորս կղզի` Աղթամար, Լիմ, Կտուց, Արտեր: Աղթամարը ժամանակին եղել է կաթողիկոսական նստավայր, հայտնի է իր ճարտարապետական կոթողներով, հատկապես Ս.Խաչ եկեղեցով:

9. 9. Հայկական լեռնաշխարհի և Իրանական սարահարթի միջև գտնվում է Կապուտան կամ Ուրմիա լիճը: Այն լեռնաշխարհի ամենախոշոր լիճն է և ունի բազմաթիվ կղզիներ: Նրա չափազանց աղի ջրերում ձկներ չկան: Այս երեք խոշոր լճերից բացի Հայկական լեռնաշխարհում կան բազմաթիվ մանր քաղցրահամ լճեր` Փարվանա, Չըլդր (Ծովակ Հյուսիսո), Ծովք, Արճակ, Գայլատու և այլն:

10. 10. Հայկական լեռնաշխարհում անտառները համեմատաբար քիչ են: Անտառներ կան Արցախում, Սյունիքում, Գուգարքում, Տայքում, Ռշտունիքում: Անտառներում տարածված են կաղնին, հաճարենին, բոխին, թխկին, հացենին, կեչին: Հին Հայաստանում տնկվել են նաև արհեստական անտառներ (Սոսյաց, Խոսրովի):

11. 11. Հայկական լեռնաշխարհի բուսականությունը հարուստ է և բազմազան: Երկրի ցածրադիր վայրերում արհեստական ոռոգման դեպքում աճում են բամբակ, նուռ, թուզ, բրինձ և այլն: Մեծ տարածում ունի պտուղների (ծիրան, դեղձ, տանձ, խնձոր, բալ, կեռաս և այլն) և խաղողի մշակությունը: Մշակվում են ցորեն, գարի, կորեկ, հաճար: Հայաստանը վայրի ցորենի նախահայրենիքներից մեկն է:

12. 12. Բազմազան է նաև Հայկական լեռնաշխարհի կենդանական աշխարհը: Ընտանի կենդանիներից տարածված են ոչխարը, այծը, կովը, ձին, գոմեշը, իսկ վայրի կենդանիներից` աղվեսը, գայլը, արջը, նապաստակը, վարազը, եղջերուն, այծյամը, վայրի ոչխարը: Հնուց ի վեր զարգացած է եղել մեղվապահությունը: Թռչուններից հանդիպում են արծիվ, բազե, արագիլ, կաքավ, բադ, լոր և այլն:

13. 13. Հայաստանը պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում ենթարկվել է վարչական բազմապիսի բաժանումների: Ներքին և արտաքին գործոնների ազդեցությամբ հաճախ Հայաստանի տարածքում առաջ են եկել մի քանի թագավորություններ կամ երկրի որոշ հատվածներ հայտնվել են օտարների տիրապետության տակ: Այժմ ընդունված է պատմական Հայաստանի վարչական բաժանման հիմքում դնել VIIդ. Նշանավոր գիտնական Անանիա Շիրակացու կազմած "Աշխարհացույցը": Ըստ դրա, Հայաստանը բաժանվում է երկու վարչաքաղաքական միավորների` Մեծ Հայք և Փոքր Հայք, որոնք իրարից բաժանվում էին Արևմտյան Եփրատով:

14. 14. Մեծ Հայքն ուներ ավելի քան 300.000 կմ2 տարածք, իսկ Փոքր Հայքը` շուրջ 100.000 կմ2: Մեծ Հայքը բաժանված էր 15 նահանգների կամ աշխարհների` Այրարատ, Գուգարք, Սյունիք, Ուտիք, Արցախ, Փայտակարան, Պարսկահայք, Վասպուրական, Կորճայք, Մոկք, Աղձնիք, Տուրուբերան, Ծոփք, Բարձր Հայք, Տայք: Դրանք իրենց հերթին բաժանվում էին շուրջ 190 գավառների: Փոքր Հայքն ուներ 5 նահանգ:

15. 15. 11-րդ դարում հայկական պետականության կենտրոնը տեղափոխվեց Միջերկրական ծովի հյուսիս-արևելյան ափին գտնվող Կիլիկիա, ուր մինչև 14-րդ դարի վերջը պահպանվեց հայոց թագավորությունը: Կիլիկիան զբաղեցնում էր մոտ 40.000 կմ 2 տարածք:

16. 16. Հայկական լեռնաշխարհի տարածքում հայ ժողովուրդը մեծամասնություն է կազմել մինչև 1915թ. Մեծ եղեռնը, որի հետևանքով մեր հայրենիքի մեծագույն մասը հայաթափվեց, իսկ թուրքերը փորձում են հայության բնօրրանը դարձնել սեփական հայրենիքի մի մասը:

17. 17. Հայաստանի Հանրապետության տարածքն ընդգրկում է Մեծ Հայքի Այրարատ, Սյունիք, Գուգարք, Ուտիք նահանգների մի մասը և ունի 29.800 կմ 2 տարածք: Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը զբաղեցնում է մոտ 10.000 կմ 2 տարածք և ընդգրկում է Արցախ, Ուտիք և Սյունիք նահանգների մի մասը: Փաստորեն, այսօր հայկական պետականության հովանու ներքո է ավելի քան 400.000 կմ2 զբաղեցնող մեր հայրենիքի միայն 10%-ը:

# data[].attributes.attachment_link.title
Հայկական Լեռնաշխարհ

# data[].attributes.attachment_link.description
Working at Միջին դպրոց. "Մխիթար Սեբաստացի" կրթահամալիր Published on 1. Հայկական Լեռնաշխարհ 2019 2. Հայ ժողովուրդը կազմավորվել և հազարամյակների ընթացքում իր քաղաքական ու մշակութային զարգացումն է ապրել Հայկական լեռնաշխարհում և հարակից տարածքներում: Հայկական լեռնաշխարհը գտնվում է Առաջավոր Ասիայի հյուսիսում: Նրա արևելքում գտնվում է Իրանական սարահարթը, արևմուտքում` Փոքր Ասիա թերակղզին, հյուսիսում` Կովկասյան լեռները, իսկ հարավում` Միջագետքը: 3.