# data[].attributes.headline
Hverjum skal varast að gefa lyf við njálgi?

# data[].attributes.subject
Hverjum skal varast að gefa lyf við njálgi?

# data[].attributes.body
Ófrískum konum

Ungum börnum

Konur með barn á brjósti

Allt ofantalið rétt

# data[].attributes.body
Lyf við malaríu eru yfirleitt gefin í samsettu formi til þess að geta eytt Plasmodium á mismunandi stigum í lífsferli þess. Lyfið getur verkað á öllum stigum lífsferlisins og er þar með hægt að koma í veg fyrir bráð malaríuköst hjá einstaklingum sem hafa smitast en einnig taka ferðamenn lyfið fyrirbyggjandi eða til að koma í veg fyrir að smit eigi sér stað. Tekin verða fram nokkur lyf sem notuð eru á Íslandi vegna malaríu sýkinga hér í kössunum á eftir.

# data[].attributes.body
ATC-flokkur: P02CA01

Mebendazól

Vermox er breiðvirkt ormalyf

Það er lausasölulyf og notað við njálgi

Lyfið eyðir ormunum með því að trufla meltingarstarfsemi þeirra ásamt því að hafa áhrif á þroska eggja

Njálgur er algengasta sníkjudýrið hjá börnum og fullorðnum í svipuðu veðurfari og okkar

Egg þeirra klekjast út í meltingarfærum manna og ná dýrin fullum þroska á 2-6 vikum

Kvendýrin skríða síðan út úr endaþarminum og verpa eggjum sínum þar að næturlagi

Margir sem ganga með njálg hafa engin einkenni

Algengar aukaverkanir

kviðverkir

Sjaldgæfari aukaverkanir

ógleði, uppköst og niðurgangur

krampar, útbrot og kláði

Ekki mælt með að gefa börnum undir 2ja ára lyfið nema í samráði við lækni

# data[].attributes.attachment_link.title
Malaria Life Cycle Animation: Mosquito Host — HHMI BioInteractive Video

# data[].attributes.attachment_link.title
Malaria Life Cycle Animation: Human Host — HHMI BioInteractive Video

# data[].attributes.body
Algengast er að nota samsett lyf til þess að koma í veg fyrir og meðhöndla malaríu. En samsett lyf er þegar tvö lyf eru sett saman í eitt, þetta stækkar verkunarmáta þeirra og fækkar töflum sem einstaklingur þarf að taka inn ef hann sýkist. Dæmi um samsettlyf er Malarone og Malarone Pediatric þar sem efnunum Atovaquone og Proguanil er blandað saman. Malarone er notað þegar önnur lyf hafa ekki virkað t.d. vegna ónæmis og þetta lyf má eingöngu nota á meðgöngu og við brjóstagjöf ef ávinningur þess er meiri en hugsanlegur skaði á fóstur eða nýbura.

Lyfjaskammtur við bráðu malaríu kasti:

·      Fullorðnir: 4 töflur PO 1x á dag í þrjá daga

·      Börn (11-20 kg): 1 tafla (fullorðinslyf) PO á dag í þrjá daga

·      Börn (21-30 kg): 2 töflur (fullorðins) PO 1x á dag í þrjá daga

·      Börn (31-40 kg): 3 töflur (fullorðins) PO 1x á dag í þrjá daga

·      Börn (>40 kg): 4 töflur (fullorðins) PO 1x á dag í þrjá daga

Fyrirbyggjandi skammtur:

·      Fullorðnir: 1 tafla PO á dag

·      Börn (11-20 kg): 1 tafla (barna) PO á dag

·      Börn (21-30 kg): 2 töflur (barna) PO 1x á dag

·      Börn (31-40 kg): 3 töflur (barna) PO 1x á dag

·      Börn (>40 kg): 1 tafla (fullorðins) PO á dag

Byrja á að taka fyrirbyggjandi 1-2 dögum fyrir mögulegri útsetningu smits og halda þarf áfram að taka lyfið allan tíman og 7 dögum eftir að hættusvæði er yfirgefið.

# data[].attributes.body
Vegna aukins þols Plasmodium á Chloroquine hefur meðferð gegn malaríu með Quinine og sýklalyfja blöndu aukist. Þau sýklalyf sem eru gjarnan notuð eru:

·      Doxycycline: 100 mg/d PO í 7 daga fyrir fullorðna

2.2 mg/kg PO á 12 tíma fresti í 7 daga fyrir börn

·      Tetracycline: 250 mg PO í 7 daga fyrir fullorðna

25 mg/kg/d PO skipt niður í 4 skammta á dag í 7 daga fyrir börn

·      Clindamycin: 20 base/kg/d PO skipt niður í þrjá skammta á dag í 7 daga

Í alverlegum tilfellum er hægt að gefa sýklalyf IV.

# data[].attributes.body
Við erum hópur F og ætlum að fræða ykkur um lyf við malaríu og njálgi í þeim tilgangi að þið getið frætt ykkar skjólstæðinga í framtíðinni.

Við munum fara yfir þessi snýkjudýr, hvað það er sem þau geta gert okkur og hvað er hægt að gera til að fyrirbyggja smit af þeirra völdum sem og hvað er vert að gera ef smit verður.

Við notumst við bókina "Focus on Nursing Pharmalogy" kafla 12 og 13, sem og sérlyfjaskrá og aðrar heimasíður til að kynna þetta efni eftir okkar bestu getu.

Við erum allar nemar á öðru ári í hjúkrunarfræði við Háskólann á Akureyri. Við búum víðsvegar um landið og unnum þetta verkefni með aðstoð nútímatækni.

Anna Rúnarsdóttir (anr3@unak.is)

Eva Björk Eggertsdóttir (ebe3@unak.is)

Ína Mist Heiðarsdóttir (imh3@unak.is)

Kristbjörg Heiður Kristjánsdóttir (khk1@unak.is)

María Birna Veigarsdóttir Olsen (ha130741@unak.is)

# data[].attributes.body
ATC flokkur: P02CX01

Pyrvinum

Til er lausasölulyf hérlendis við njálgorma sýkingu.

Virka efnið í Vanquin er Pýrvín sem drepur njálg og lirfurnar. Það dugar ekki til að drepa eggin og einmitt þessvegna þarf að taka lyfið aftur 2-3 vikum síðar til að drepa þá orma sem hafa klakist út.

Lifið inniheldur sterkt litarefni sem getur litað hægðirnar.

Lyfið er aðeins til í töfluformi.

Skammtastærð lyfsins fer eftir þyngd einstaklings en lyfið er ætlað einstaklingum sem eru þyngri en 10 kg og hafa náð tveggja ára aldri. Ein 50 mg tafla á hver 10 kg líkamsþyngdar. Fullorðin einstaklingur má mest taka 8 töflur. Taka skal töflurnar eftir máltíð með vatnsglasi og ekki tyggja töflurnar vegna litarefnisins. Mælt er með því að öll fjölskylda og nánir leikfélagar taki lyfið á sama tíma
til þess að sporna við útbreiðslu smitsins.

Ekki á að taka lyfið ef:

Einstaklingur er með þekkt ofnæmi við Pýrvíni eða einhverju öðru efni lyfsins.

Ef barn er yngra en tveggja ára, nema með samráði við lækni.

Barnshafandi konum eða konum með barn á brjósti er ekki ráðlagt að taka inn lyfið nema í samráði við lækni.

# data[].attributes.body
Ormalyf virka á efnaskiptaleiðir sem eru til staðar í orminum en ekki til staðar í hýslinum (manninum) eða þá verulega ólíkar.

Sem dæmi þá virkar lyfið mebendazole þannig að það hindrar upptöku glúkósa hjá nemum ormsins, tæmir glýkógenbirgðir sem nauðsynlegar eru fyrir orminn að lifa af og æxlast.

# data[].attributes.body
Karch, A. M. (2020). Focus on Nursing Pharmacology (8. útg). Wolters Kluwer.

Njálgur. Heilsuvera. (2016, 14. Október). Sótt af https://www.heilsuvera.is/markhopar/sjukdomar-fravik-einkenni/njalgur/

Lyfjastofnun. (2022). Malarone fylgitextar. Sérlyfjaskrá.

Lyfjastofnun. (2021). Vermox fylgitextar. Sérlyfjaskrá.

# data[].attributes.body
Njálgur, annars kallaður Pinworm á ensku er lítill hvítur hringormur. Njálgur er eitt af fáu landlægu snýkjudýrunum í mönnum hér á Íslandi. Njálgur er skráningarskyldur sjúkdómur, og þarf því að tilkynna smit til sóttvarnarlæknis.

Smitleið: Aðal smitleiðin er í gegnum munn. Egg komast ofan í maga og þaðan ofan í smágirni í gegnum munn, eggin klekjast í smágirninu og verða að ormum, ormarnir færa sig niður í ristil og verpa svo eggjum við endaþarminn, smitberinn dreyfir þeim með höndum frá endaþarmi út í umhverfið.

Einkenni: kláði (ágerist oft á nóttunni), lystarleysi, kviðverkir, uppköst, pirringur, óróleiki, tanngnýstur og svefnleysi. Þrátt fyrir þetta er þó mjög algengt að njálgssmit sé einkennalaust (1 af hverjum 3 sem finna ekki fyrir einkennum). Sýkingin er algengust hjá börnum, sérstaklega á stöðum þar sem hópur barna kemur saman.

Meðferð: Lyfjameðferð, til eru nokkur mismunandi ormalyf sem seld eru í lausasölu í öllum helstu apótekum. Einnig er mjög mikilvægt að leggja áherslu á hreinlæti, bæði persónulegu hreinlæti með handþvotti, tíðum skiptum á fötum og einnig hreinlæti á heimilinu.

Allir heimilismenn þurfa að byrja að taka ormalyfið á sama tíma og þrífa þarf heimilið samtímis. Ekki meiga vera egg í umhverfinu vegna hættu á smiti.

# data[].attributes.headline
Hvað eftirfarandi er rétt varðandi smit njálgs?

# data[].attributes.subject
Hvað eftirfarandi er rétt varðandi smit njálgs?

# data[].attributes.body
Aðeins þarf sá sem er smitaður að taka ormalyf við smit á njálgi.

Ekki er þörf á að breyta hreinlætisvenjum á heimilinu við smit.

Allir á heimilinu þurfa að taka ormalyf ef einn eða fleiri á heimilinu smitast af njálgi.

Nóg er að breyta hreinlætisvenjum við smit og ekki er alltaf þörf á ormalyfi.

# data[].attributes.body
Fullorðið karldýr: 2-5 mm langt og 0,2 mm þykkt

Fullorðið kvendýr: 8-13 mm langt og 0,5 mm þykkt.

Eggin eru aflöng og hálfgegnsæ, of lítil til að sjá þau með berum augum. Ormurinn í egginu getur orðið smitandi 4-6 klst eftir að þau klekjast.

# data[].attributes.headline
Hvað er rétt varðandi samsett lyf við malaríu?

# data[].attributes.subject
Hvað er rétt varðandi samsett lyf við malaríu?

# data[].attributes.body
Ekki er algengt að nota samsett lyf við malaríu

Byrja skal að taka samsett lyf fyrirbyggjandi gegn malaríu 2-3 dögum fyrir mögulegri útsetningu smits

Halda þarf áfram að taka samsett lyf gegn malaríu 7 dögum eftir að hættusvæði er yfirgefið

Ekkert að ofan töldu er rétt

# data[].attributes.body
·      Mefloquine: er notað bæði sem forvörn og meðferð við malaríu. Lyfið eykur sýrustig fæðuloftegunda í blóðvökva sem veldur frumurofi og frumudauða

·      Pyrimethamine: er notað samhliða lyfjum sem verka hratt gegn malaríu. Pyrimethamine hindrar verkun fólinsýru í próteinmyndun hjá Plasmodium sem kemur í veg fyrir að frumdýrið nái að fjölga sér og að lokum deyr.

·      Quinine: hamlar kjarnsýrumyndun, próteinmyndun og glýkólýsu í Plasmodium falciparum. Þetta lyf hefur verið áhirfaríkt á svæðum þar sem Chloroquine ónæmi hefur verið skráð.

# data[].attributes.body
Megin atriði - Malaría

-       Malaría er mjög hættulegur sníkjusjúkdómur sem berst með biti frá moskítóflugum. Erfitt er að eiga við sjúkdóminn þar sem margir frumdýrastofnar sem valda sýkingunni hafa þróað ónæmi gegn þeim lyfjameðferðum sem eru í boði

-       Lyf við malaríu eru oftast gefin sem samsett lyf vegna fjölbreytts verkunarmáta þeirra.

-       Frábendingar og varúðarráðstafanir eiga við um:

o   Lifrasjúkdóm

o   Alkóhólisma

o   Sjónhimnu sjúkdóma

o   Psoriasis

o   Skemmdir í slímhúð

o   Brjóstagjöf og meðganga

-       Mögulegar aukaverkanir eru:

o   Höfuðverkur og svimi

o   Hiti, skjálfti, kuldahrollur og vanlíðan

o   Meltingartruflanir, ógleði og uppköst

o   Skert lifrastarfsemi

o   Útbrot, kláði og hárlos

o   Möguleg sjónskerðing og blinda

Megin atriði – njálgur

-       Njálgur er eitt af fáu landlægu snýkjudýrunum í mönnum hér á landi og ber að tilkynna smit til sóttvarnalæknis

-       Meðferð við njálgi fer fram með ormalyfjum sem seld eru í lausasölu í öllum helstu apótekum.

-       Frábendingar og varúðarráðstafanir eiga við um:

o   Þungaðar konur eða konur með barn á brjósti

o   Varast skal að gefa börnum albendazole, ivermectin og praziquantel

-       Mögulegar aukaverkanir eru:

o   Ógleði og lystarleysi

o   Miklir kviðverkir og/eða niðurgangur

§  Ef einstaklingur upplifir þessi einkenni skal tilkynna þau til heilbrigðisstarfsmanns

# data[].attributes.body
ATC flokkur: P01BB51

Atóvakón og Prógúanílhýdróklóríð

Malaría smitast með biti sýktrar moskítóflugu sem dreifir sníklinum Plasmodium falciparum inn í blóðrásina

Alvarlegur sjúkdómur

Malarone er malaríulyf sem kemur í veg fyrir malaríu með því að drepa þennan sníkil

Er gott að taka sem fyrirbyggjandi meðferð þar sem einkenni geta komið fram löngu eftir smit

Einkenni sýkingar

hár hiti, höfuðverkur, skjálfti og þreyta

250 mg/100 mg filmuhúðaðar töflur

250mg af atóvakóni

100mg af prógúanílhýdróklóríði

ATC flokkur er P01BB51

P - sníklalyf, skordýraeitur og skordýrafælur

P01 - lyf gegn frumdýrum

P01B - malaríulyf

P01BB - bígvaníðsambönd

P01BB51 - proguanil og atovaquone

Algengar aukaverkanir lyfsins

höfuðverkur, hiti, hósti, ógleði og uppköst

magaverkir, niðugangur og svimi

svefnvandamál og skrýtnir draumar

þunglyndi og lystarleysi

Alvarleg ofnæmisviðbrögð við lyfinu

útbrot, kláði og skyndileg blísturshljóð við öndun

þyngsli fyrir brjósti eða hálsi og öndunarörðugleikar

bólgin augnlok, andlit, varir, tunga eða aðrir hlutar líkamans

Malarone töflur eru kringlóttar, bleikar, filmuhúðaðar töflur með áletruninni GX CM3 á annarri hlið

Koma í þynnupakkningum sem innihalda 12 töflur