# data[].attributes.headline
Murat TEKER - Cumhuriyet Ortaokulu -Burdur

# data[].attributes.subject
Murat TEKER - Cumhuriyet Ortaokulu -Burdur

# data[].attributes.body
yapılan son araştırmalara göre plastik poşetlerin doğada çözülmesi 100 yıla inmiş..

# data[].attributes.headline
Merve KAYA- Kıbrıs Şehitleri Ortaokulu- BATMAN

# data[].attributes.subject
Merve KAYA- Kıbrıs Şehitleri Ortaokulu- BATMAN

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
2013 yılında Twitterda Associated Press isimli bir haber ajansının hesabından Son Dakika: Beyaz Sarayda iki patlama oldu ve Barack Obama yaralandı" diye bir tweet yayımlanıyor ve bu tweet 5 dakikadan kısa bir sürede 4 binden fazla kez paylaşılıyor.

Sonradan bu hesabın ele geçirildiği ve paylaşılan bilginin yanlış olduğu açıklansa da, bir ABD başkanının patlamada ölme ihtimali borsayı çöküşe sokuyor ve bir günde 140 milyar dolara yakın değer kaybediliyor. Yalan haberlerin etkisinin ne denli büyük olabileceğini görüyor musunuz?

Tıpkı "Gerçek, ayakkabılarını giymeden yalan, dünyayı üç kez dolaşır" sözündeki gibi yalan haber doğru bilgiden kat kat daha hızlı yayılıyor. Science dergisinde yayımlanan bir araştırmada 2006 yılından 2017 yılına kadar Twitterda paylaşılan, doğruluğu veya yanlışlığı kanıtlanmış tüm haberlerin yayılışı inceleniyor. Sonuçlar, yanlış bilginin doğru bilgiye göre daha fazla, daha hızlı ve daha geniş kapsamlı olarak yayıldığını gösteriyor. İşin ilginç yanı, yanlış bilginin bu kadar fazla yayılmasının nedeni bot hesaplar değil, gerçek insanlar.

Peki yalan haberlere neden inanıyoruz?

Bunun birden fazla nedeni olabilir. Bunlardan biri, zihinsel kapasitemizi zorlamak istemememiz. Yani bir haberle karşılaştığımızda bunun doğru mu yanlış mı olduğuna kafa yormak istemeyebiliyoruz. "Neden yanlış olsun ki, bir insan neden yanlış bilgi yayar?" düşüncesiyle karşımıza gelen tüm haberleri doğru kabul edebiliyoruz. Oysa sosyal medya hesabı olan herkesin istediği mesajı yayabildiğini düşününce gördüğümüz her bilgiyi doğru kabul etmek çok mantıklı görünmüyor.

Psikolojide "doğrulama yanlılığı" olarak adlandırılan kavram, kendi düşüncelerimizle ve inançlarımızla benzer olan bilgileri doğru kabul ettiğimizi ifade ediyor. Yani kendi görüşümüzü yanlışlayan bir haber gördüğümüzde haberin doğruluğunu sorgulayabiliyoruz ama görüşlerimizle uyuşan bir haberi çoğunlukla direkt olarak doğru kabul ediyoruz.

Örneğin 27 Ağustos 2020'de atılan bir tweette TRT Haber'in tarihte ağustos ayında kazanılmış zaferleri haberleştirirken 30 Ağustos zaferine yer vermediği, 30 Ağustos Zafer bayramını kutlamayacağı ima ediliyor. Aslında iki sayfa olan görselin (30 Ağustos ikinci sayfadaydı) ilk bölümü herhangi bir araştırma da yapılmadan paylaşılınca, önyargılı bakışla eşleşen bu yanlış bilginin hızla yayıldığını görüyoruz.

Sonraki tweette olayın aslı öğrenilip TRT'nin 30 Ağustos Zafer Bayramı'na özel bir program yayınladığına yer verilmiş olsa da bu paylaşım önceki kadar etkileşim almamış. Çünkü yalan haberler her zaman daha ilgi çekici görünüyor.

Başka bir örnek de Azerbaycan'ın Karabağ Harekâtı döneminde Ermenistan ordu sözcüsü Shushan Stepanyan'ın paylaştığı "Bir Bayraktar daha düşürdük" iddiası. Stepanyan, daha önce düşen TB2 SİHA'nın fotoğraflarını "Karabağ Savunma Ordusu hava savunması bir Bayraktar'ı daha vurdu" ifadesiyle paylaşıyor.

Karabakh Defense Army's air defense shoot down another Bayraktar pic.twitter.com/jkGQxSkT4D
- Shushan Stepanyan (@ShStepanyan) October 22, 2020

Özellikle çatışma gibi kritik anlarda, insanlar olayla ilgili her bilgiyi öğrenmek ve bulundukları tarafın başarılarını hemen beğenmek ve paylaşmak istedikleri için yanlış bilginin yayılımı daha hızlı olabiliyor. Burada da ordu personelinin paylaştığı bilgi doğru kabul edilip oldukça fazla etkileşim almış. Hâlbuki sonra yapılan coğrafi alan analizleri, paylaşılan görüntülerin, düşen ilk SİHA'nın farklı açıdan çekilmiş fotoğrafları olduğunu gösteriyor. Sonrasında olayın aslı sosyal medyada paylaşılsa da Ermeni ordusunun propagandası kadar etkileşim alamıyor.

Yalan ve yanlış haberlerin cazibesi hem insanların kendi görüşlerini doğrulama arzusundan, hem de bu ilginç bilgileri yayan insan olma ayrıcalığını tatmak istemesinden kaynaklanıyor olabilir.

Yanlışlığı kanıtlanan haberlerin bile çoğu zaman paylaşılmaya devam etmesi ise ilgi çekici bir konu. Zihnimiz, daha uzun süredir hatırladığımız bilgileri doğruymuş gibi kabul edebiliyor. Hatalı bilgi, düzeltme mesajından daha önce var olduğu için uzun süredir var olan bilgiyi doğru gibi anımsayabiliyoruz. Bu da düzeltildiğini bilmemize rağmen yanlış bilgiyi daha net hatırlamamıza neden oluyor.

Yalan haberlere kimler inanıyor?

Bu soruyu duyduğunuza aklınıza gelen ilk cevap "diğerleri" olabilir. Ama aslında bu sorunun net bir cevabı yok. A grubuna üye olanlar veya B görüşünü destekleyenler yalan haberlere daha çok kanıyor diyemeyiz. "Diğerleri"nin yalan haberlere daha çok inandığını düşünmemizin de psikolojik bir açıklaması var. İnsanların bazı durumlardan kendilerinin etkilenmediğini düşünüp başkalarının daha çok etkilendiğini düşünmesi "üçüncü şahıs etkisi" olarak adlandırılıyor. Yani "Yalan habere ben inanmam ama diğer insanlar çok inanıyor" şeklinde düşünüyorsanız büyük ihtimalle yanılıyorsunuz. Zira bu düşünce sizi, yalan haberlere karşı daha savunmasız bir hale getiriyor olabilir. Yalan haberlerin size etki etmediğini düşündüğünüzde karşınıza çıkan haberlere daha az şüpheci yaklaşırsınız ve yanlış bilgiye karşı daha savunmasız bir hale gelirsiniz.

Yalan haberlerden nasıl korunuruz?

İlk adım şüpheci olmak. Çok güvendiğiniz bir kaynak bile zaman zaman belki isteyerek belki istemeyerek hatalı bir bilgi paylaşabilir. Dolayısıyla karşımıza çıkan haberlere şüpheci yaklaşıp analitik düşünebilirsek yanlış bilginin yayılmasını önlemeye yardımcı olabiliriz. Bir bilgiyi paylaşmadan önce doğru mu değil mi diye birkaç saniyeliğine düşünmek bile yalan haberlerin yayılım hızını epey azaltabilir.

Kaynak: Science, teyit.org, The Social Psychology of Gullibility: Conspiracy Theories, Fake News and Irrational Beliefs

# data[].attributes.attachment_link.title
Çağımızın çevrimiçi salgını: Yalan haber

# data[].attributes.attachment_link.description
2013 yılında Twitterda Associated Press isimli bir haber ajansının hesabından Son Dakika: Beyaz Sarayda iki patlama oldu ve Barack Obama yaralandı" diye bir tweet yayımlanıyor ve bu tweet 5 dakikadan kısa bir sürede 4 binden fazla kez paylaşılıyor.

# data[].attributes.headline
Merve KAYA- Kıbrıs Şehitleri Ortaokulu- BATMAN

# data[].attributes.subject
Merve KAYA- Kıbrıs Şehitleri Ortaokulu- BATMAN

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
TBMM Dijital Mecralar Komisyonu Başkanı, AK Parti Hatay Milletvekili Hüseyin Yayman, yaptığı açıklamada, dijital ağlar konusunun sadece Türkiye'nin değil, dünyanın en önemli konularından olduğunu belirtti.

En son Rusya-Ukrayna savaşıyla beraber bu anlamda yeni bir dönemin açıldığına dikkati çeken Yayman, "Hibrit savaşlar dönemi dediğimiz bir dönem açıldı. Örneğin Buça'daki katliam: Rus tarafı diyor ki; 'Bunu Ukraynalılar yaptı', Ukrayna tarafı diyor ki; 'Bunu Ruslar yaptı.' Aslında bir dezenformasyonun savaşta bile uygulandığını çok açık bir biçimde görüyoruz. Bizim derdimiz; hem gündelik hayatta hem kamu düzeninde hem toplumsal hayatta hem devlet-vatandaş ilişkisinde bu dezenformasyonu, yalan haberi ortadan kaldırmak ya da minimuma indirmektir." diye konuştu.

Bu konunun Avrupa'da da dünyada da birinci sırada olduğunu vurgulayan Yayman, şu görüşleri dile getirdi:

"Bizim de TBMM olarak, AK Parti'den CHP'ye, MHP'den İyi Parti'ye, tüm partilerin gündeminde olan bir dezenformasyonla mücadele çalışmamız var. Bu çalışmanın içeriği konusunda muhalefetle başka partiler arasında farklılıklar olsa da herkes dezenformasyondan şikayetçi. Herkesin, dijital ağlar üzerinden yapılan nefret suçlarına, ırkçılık, faşizm, siber faşizm, ergen mobingi, veri mahremiyetinin sağlanması; bütün bu konularda bir talebi var. Ama yöntem konusunda farklılıklar oluyor."

"Yasa teklifimiz yakın zamanda tartışmaya açılacak"

TBMM Dijital Mecralar Komisyonu Başkanı Yayman, şöyle devam etti:

"Kamuoyuna şunu söylemek isterim: Sosyal medyayla ilgili bir düzenleme yapmıyoruz. Biz, dezenformasyonla ilgili bir düzenleme yapıyoruz. Sosyal medyanın engellenmesi, kısıtlanması, asla böyle bir şey olamaz. Çünkü AK Parti, sansürle, yasaklarla mücadele eden bir partidir. Almanya'da nasıl bir dezenformasyon yasası varsa, yalan haberle mücadele yasası varsa, Fransa'da nasıl bir dezenformasyonla mücadele yasası varsa, ABD'de nasıl bir dezenformasyonla mücadele hukuksal düzenlemesi varsa biz bunun derdindeyiz. Yasa teklifimiz yakın bir zamanda tartışmaya açılacak, kamuoyunun gündemine sunulacak. Biz, hükümet olarak dezenformasyon meselesini partiler üstü, siyaset üstü bir mesele olarak ele alıyoruz. Bu noktada asla yasaklamalardan yana değiliz. Yasaklamalara karşıyız. Biz, hem Sayın Kılıçdaroğlu'nun hem Sayın Meral Akşener'in hem Sayın Cumhurbaşkanımızın hem liderlerin, kanaat önderlerinin hukukunu koruyacak ve onların bir toplumsal lince, siyasal lince maruz bırakılmalarının önüne geçecek bir düzenlemeyi yapmak istiyoruz."

"Geleceğimizi koruyan bir düzenleme yapmak istiyoruz"

"Bu yasal düzenlemenin 2023 seçimleri yaklaşırken muhalefetin sesini kısmak için yapıldığına" yönelik iddialara karşı Yayman, "Bunu çok anlamsız buluyoruz. Bu konu, Dezenformasyon Yasası yapılırken bile bir dezenformasyonla karşı karşıya olduğumuzu ortaya koyuyor." karşılığını verdi.

CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu'nun, İyi Parti Genel Başkanı Meral Akşener'in "sosyal ağlar kapanacak" şeklinde iddiaları olduğunu hatırlatan Yayman, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Peki ne oldu o iddialar? Hiçbiri gerçek olmadı. Burada bazı kasıtlı yorumlarla Dezenformasyon Yasası hakkında dahi dezenformasyon yapan bir yalan habercilik, yalan siyaset var. Tam biz de buna karşıyız işte. Biz diyoruz ki; Dezenformasyon Yasası yapıyoruz, bunu siyaset üstü bir mesele olarak ele alıyoruz, yasaklamalara karşıyız. Hiçbir zaman için engelleme, kısıtlama olmayacak. Avrupa'da ne varsa Türkiye'de de o olacak. Yani Berlin'deki bir vatandaşın nasıl ki aile mahremiyetini hukuk koruyorsa, Fransa'da bir kişiyi, bir kanaat önderini, yalan habere karşı nasıl ki hukuk koruyorsa, biz hukuk alanında vatandaşımızı koruyan, çocuklarımızı, kadınlarımızı, geleceğimizi koruyan bir düzenleme yapmak istiyoruz."

Yayman, sosyal ağların şu anda dünyanın en büyük "beyaz kadın ticaretinin yapıldığı, uyuşturucunun satıldığı, çocuğa, kadına şiddetin yaşandığı" yer olduğuna dikkati çekerek, "Buna karşı bizim bir düzenleme yapmamız gerekmiyor mu?" diye sordu.

Bir taraftan kişisel hak ve özgürlüklerin korunması, diğer taraftan ise kamu düzeninin sağlanması noktasında çok açık ve net bir tutumları olduğunu ifade eden Yayman, "Seçimler yaklaştığı için değil, daha önceden de bu konuda çalışmalarımız vardı. Bu çalışmalar da devam ediyor. Bunun iktidar-muhalefet tartışmasına kurban edilmemesi lazım. Bu yasa, Türkiye'ye lazım olan bir mesele. Hem Sayın Kılıçdaroğlu hem Sayın Akşener hem Sayın Devlet Bahçeli hem Sayın Temel Karamollaoğlu hem Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan için lazım." görüşünü dile getirdi.

"Sosyal ağların temsilcilerinin de düzenleme talebi var"

Sosyal medya platformlarının Türkiye'de temsilcilikler açtığını hatırlatan Yayman, TBMM Dijital Mecralar Komisyonu olarak Facebook, YouTube, Google, Tiktok, Linkedin'i ve sivil toplum kuruluşu temsilciliklerini dinlediklerini anlattı.

Uluslararası dijital ağların, internet medyasının ve sosyal ağların temsilcilerinin "Dezenformasyon konusunda biz de şikayetçiyiz, muhakkak bu konuda bir düzenleme yapılsın." şeklinde talepleri olduğunu aktaran Yayman, "Dezenformasyon konusu bizim için çok önemli. Gerçeğin perdelenmesi, toplumun yanlış yönlendirilmesi, bir infiale yol açılması, biz bunları asla onaylamıyoruz. Muasır medeniyet seviyesi düzeyinde bir hukuksal düzenlemeyi savunuyoruz." ifadelerini kullandı.

Hüseyin Yayman, sahte hesaplar konusunda kamuoyunun "sosyal ağlara da kimlikle girilmesi" yönünde bir talep olduğunu dile getirerek, "Burada sahte hesapları aşan daha büyük örgütlü eylemler var. İstihbarat örgütlerinin açtığı hesaplar var, onlar üzerinden kamuoyunu yönlendirmek istiyorlar. Diğer taraftan bazı merkezlerin bir beşinci kol istihbarat faaliyeti olarak yürüttükleri STK'lerin yaptığı çalışmalar var." diye konuştu.

Bir vatandaşa sahte bir hesaptan ailesine, çocuklarına, kişisel haklarına yönelik bir saldırı olduğu zaman, saldırıyı gerçekleştirenin bulunamadığına işaret eden Yayman, şunları aktardı:

"Temsilciliklerin açılması ve Dezenformasyon Yasası'yla beraber hem bu dezenformasyonun önüne geçilmesi hem gerçek kişilerin ortaya çıkması hem de yalan haberin hızla yayılmasının önüne geçmek istiyoruz. Hem kamu düzenini hem de kişisel hak ve özgürlükleri koruyacak bir 'Dezenformasyon Yasası' çalışmasına devam ediyoruz. Yakın zamanda inşallah bu konuyla ilgili güzel gelişmeler olacak."

# data[].attributes.attachment_link.description
TBMM Dijital Mecralar Komisyonu Başkanı, AK Parti Hatay Milletvekili Hüseyin Yayman, yaptığı açıklamada, dijital ağlar konusunun sadece Türkiye'nin değil, dünyanın en önemli konularından olduğunu belirtti. En son Rusya-Ukrayna savaşıyla beraber bu anlamda yeni bir dönemin açıldığına dikkati çeken Yayman, "Hibrit savaşlar dönemi dediğimiz bir dönem açıldı.

# data[].attributes.headline
Emine YILDIZ  Sarıçam Orhangazi imam Hatip Secondary School /ADANA

# data[].attributes.subject
Emine YILDIZ  Sarıçam Orhangazi imam Hatip Secondary School /ADANA

# data[].attributes.body
Son yapılan araştırmalara göre, yere attığımız her çöp vücudumuzda bir leke oluşmasına sebep oluyormuş.

# data[].attributes.headline
Didar Rübeyda Ramadan / Barbaros ŞMS Ortaokulu /yalan haber

# data[].attributes.subject
Didar Rübeyda Ramadan / Barbaros ŞMS Ortaokulu /yalan haber

# data[].attributes.body
Deniz kirliliklerini köpüklerle yok eden dalgalar geldi...

# data[].attributes.headline
Çiğdem BOZKURT/Şehit Hikmet Zengin İmam Hatip Ortaokulu/BURDUR 

# data[].attributes.subject
Çiğdem BOZKURT/Şehit Hikmet Zengin İmam Hatip Ortaokulu/BURDUR 

# data[].attributes.body
Yağmur ormanları tehlike altında. Son derece bulaşıcı bir hastalık yüzünden ağaçlar saniyeler içinde kuruyor.

# data[].attributes.body
Son dakika doğada hiç keşfedilmemiş yeni bir bitki bulundu. Bilim adamlarının yaptığı araştırmalara göre bu bitki yılda bir kez gerçek altın çiçek açıyor.

# data[].attributes.body
Newsbreak!!!
In The USA , a group of scientists claim that eating rubbish is healing people who have psychologic illness. After they declare the solution, many people start to eat rubbish. This is a great news for our world .

# data[].attributes.body
Dünyanın sonu geliyor. Hindistan da daha önce tanımlanmayan bir hastalık ortaya çıktı. İşin korkunç yanı hastalık bulaşıcı. Hastalığa yakalananlar güneş ışıklarına maruz kaldıktan bir saat sonra vücudunda çürümeler başlıyor.

# data[].attributes.body
Yalan haberler oluşturmaya geldim. Hazır mısınız? Hadi sizlerde yalan haberlere dikkat çekin.