# data[].attributes.headline
Webinar moedertaal in het klaslokaal: hoe benut je meertaligheid in het voortgezet onderwijs?

# data[].attributes.subject
Webinar moedertaal in het klaslokaal: hoe benut je meertaligheid in het voortgezet onderwijs?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dit webinar is mede mogelijk gemaakt door Ontwikkelkracht Ontwikkelkracht is er voor schoolteams in het primair en voortgezet onderwijs die hun onderwijs blijvend willen verbeteren met een aanpak die écht werkt.
Ontwikkelkracht

We gingen in gesprek met prof. dr. Joana Duarte, expert meertaligheid. De praktijk werd belicht door Irma Westheim. Zij is docent op de OSG Hugo de Groot in Rotterdam en doet onderzoek naar meertalige taaldidactiek. Ook Ellen van Drie, kennismakelaar bij de Kennisrotonde en onderzoeker bij ECBO, schoof aan. José Mulder, kennismakelaar en onderzoeker, leidde het gesprek.

Aanleiding

Wat zijn de effecten van het inzetten van de moedertaal van NT2-leerlingen in het voortgezet onderwijs op hun cognitieve ontwikkeling? Die vraag stelde een docent vorig jaar aan de Kennisrotonde. Kennismakelaar Ellen van Drie schreef een op onderzoekskennis gebaseerd op de vraag, met advies van Joana Duarte. Bij het delen van het antwoord op social media werd duidelijk dat dit onderwerp sterk leeft onder onderwijsprofessionals. Daarom hebben we dit onderwerp op 28 maart verder uitgediept in een webinar voor professionals in het voortgezet onderwijs.

Heb je ook een vraag?

Heb je als onderwijsprofessional ook een vraag over meertaligheid (of een ander onderwerp), waarop je graag een op onderzoek gebaseerd antwoord zou willen ontvangen? Stel dan jouw vraag kosteloos aan de Kennisrotonde en krijg een op onderzoek gebaseerd antwoord over wat wel en wat niet werkt.

Stel je vraag

Blijf op de hoogte

Ben je geïnteresseerd in meer op onderzoek gebaseerde kennis over het onderwijs? Meld je dan aan voor de nieuwsbrief van NRO. Vink 'Kennis uit onderzoek' aan om berichten van de Kennisrotonde te ontvangen.
En volg ons op:
LinkedIn
Facebook voor het voortgezet onderwijs
Facebook voor het primair onderwijs

Over de sprekers

# data[].attributes.attachment_link.title
Webinar moedertaal in het klaslokaal: hoe benut je meertaligheid in het voortgezet onderwijs? | Kennisrotonde

# data[].attributes.attachment_link.description
Op 28 maart 2024 organiseerde de Kennisrotonde een webinar voor professionals in het voortgezet onderwijs over het benutten van moedertalen in het onderwijs. Wat kun je als docent en school doen om alle talen van leerlingen een plek in het leerproces te geven? Welke didactische benaderingen kun je gebruiken?

# data[].attributes.headline
Taalsensibilisering vo - talenpaspoort en lesbrief meertaligheid

# data[].attributes.subject
Taalsensibilisering vo - talenpaspoort en lesbrief meertaligheid

# data[].attributes.attachment_link.description
Dit lespakket voor leerlingen in 4 en 5 vwo is ontwikkeld met het oog op de nieuwe examendomeinen taal- en cultuurbewustzijn.

# data[].attributes.attachment_link.description
Een meertalige klas kan een uitdaging vormen, maar kan ook worden gezien als een enorm pluspunt.

# data[].attributes.headline
Artikel "Meertaligheid in het onderwijs"

# data[].attributes.subject
Artikel "Meertaligheid in het onderwijs"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In dit artikel besteden we aandacht aan onderzoek dat inzicht geeft in de effectiviteit van meertaligheid. Dit doen we aan de hand van de volgende onderdelen:

1. Hoe werkt meertaligheid?

2. Meertalige didactieken

3. Positieve effecten van het benutten van meertaligheid

4. Voorbeelden van meertalig onderwijs per sector

Hoe werkt meertaligheid?

Als je meer dan één taal spreekt, is er sprake van gemeenschappelijke onderliggende vaardigheden, volgens het principe van de Common Underlying Proficiency Dat houdt in dat goede basisvaardigheden in de thuistaal voordelig kunnen zijn voor ontwikkelingen in een tweede taal. Als één taal verder ontwikkeld wordt, heeft dat indirect invloed op de beheersing van andere talen. Als een leerling bijvoorbeeld in zijn moedertaal al heeft leren schrijven, zal dat gunstig zijn voor de schrijfontwikkeling in andere talen. Daarbij heeft het afwisselend gebruiken van verschillende talen geen negatieve invloed op de cognitieve ontwikkeling of de prestaties van leerlingen Het is dus niet zo dat leerlingen in de war raken door meerdere talen door elkaar te gebruiken.

Meertalige didactieken

Rekening houden met al de thuistalen van leerlingen kan op verschillende manieren, en de keuze hangt af van het doel dat je wil bereiken als leerkracht. Zet je meertaligheid in om leerprocessen te versterken, of als pedagogisch middel (bijvoorbeeld door het gevoel van veiligheid te versterken?). Om leerprocessen te versterken kun je bijvoorbeeld gebruikmaken van taalgerichte vakdidactiek. Dat betekent dat taalontwikkeling niet alleen plaatsvindt in de taalles, maar dat je bij vakonderwijs expliciet werkt aan de schooltaal en vaktaal die voor dat vak nodig zijn Het is bijvoorbeeld aan te raden om ook bij zaakvakken taaldoelen te formuleren voor een les, om in te zetten op veel interactie tijdens de zaakvakken en om scaffolding in te zetten. Dat betekent dat je taalsteun biedt die erop gericht is dat een leerling steeds zelfstandiger een (talige) taak kan uitvoeren. Bijvoorbeeld door vooraf revelante woorden en formuleringen (met illustraties en mogelijk vertalingen naar moedertalen van leerlingen) aan te bieden. Aandacht voor taalsteun bij alle vakken is overigens voor alle leerlingen zinvol, blijkt uit onderzoek naar taalgerichte vakdidactiek en meertalige taalsteun is hier een onderdeel van.

Als leraar kun je meertalige activiteiten ook inzetten om daarmee in te spelen op het taalbewustzijn van leerlingen. Bijvoorbeeld door leerlingen een taalportret of talenpaspoort te laten inkleuren en daarna het gesprek aan te gaan over welke talen een rol spelen in het leven van de leerling of student in kwestie. Of door gebruik te maken van Linguistic Landscapes: hierbij onderzoeken leerlingen welke talen een rol spelen in hun eigen omgeving en wat dit zegt over hoe mensen naar diezelfde talen kijken. Met taalvergelijkingsactiviteiten, zoals oefeningen waarbij woorden uit dezelfde taalfamilie met elkaar worden vergeleken, kunnen leerlingen voortbouwen op hun al aanwezige talenkennis (zie Tabel 1).

Wat een leraar altijd kan inzetten, is pedagogical translanguaging : het gebruik van alle in de klas aanwezige talen. Translanguaging is een relatief nieuw begrip en er wordt op dit moment veel onderzoek gedaan naar de effecten. In ieder geval blijkt uit literatuur dat het inzetten van translanguaging een manier is om leerprocessen te ondersteunen door leerlingen toe te staan meerdere talen te gebruiken in verbale uitingen, bij schrijven en bij lezen Ook kunnen docenten zelf op laagdrempelige wijze meerdere talen gebruiken, door bijvoorbeeld kernbegrippen in verschillende (thuis)talen op het bord te zetten tijdens een Nederlandstalige instructie. Door de talen op deze manier in te zetten, wordt het leerproces versterkt.

Naast leerprocessen ondersteunen, willen leraren ook graag een veilig en positief leerklimaat scheppen. Een docent kan translanguaging ook inzetten voor pedagogische redenen: door de talen van de leerlingen te erkennen en zichtbaar te maken, voelt de leerling zich welkom in de klas. Dit zijn voorbeelden van bewust ingezette, pedagogische translanguaging . Daarnaast kan translanguaging spontaan ontstaan in de klas, als leerlingen uit zichzelf hun thuistalen gebruiken, zonder dat deze talen onderdeel van een opdracht of vraag waren.

Positieve effecten van het benutten van meertaligheid

Meertaligheid kan door leraren ingezet worden in de les om te zorgen voor betere onderwijskansen. Wanneer zij rekening houden met de taalsituatie van de leerling, kijken ze namelijk meer naar vakinhoud dan naar de taal en beoordelen ze de leerlingen meer op hun kunnen Dat gegeven is belangrijk om mee te nemen bij de advisering voor het vervolgonderwijs.

Anderstalige leerlingen

Op dit moment krijgen anderstalige leerlingen vaak een lager schooladvies dan hun eentalige klasgenoten, onder andere vanwege een mogelijk lagere taalvaardigheid in het Nederlands

Uit een reviewstudie blijkt dat het inzetten van Veerman, E., Gaikhorst, L., Duarte, J. & Volman, M. (te verschijnen). A Systematic Review of Empirical Studies into Multilingual Pedagogies and their Outcomes in Primary Education. Review of Educational Research. translanguaging een positieve invloed heeft op de ontwikkeling van een meertalige woordenschat Daarnaast draagt het herkennen en benutten van de verschillende talen die leerlingen spreken bij aan verhoogd taalbewustzijn In een literatuuronderzoek identificeerden positieve uitkomsten van de implementatie van een meertalige didactiek:

Toegang tot vakinhoud

Zelfvertrouwen, zelfeffectiviteit, empowerment agency

Taalverwerving

Identiteitsbevestiging

Ontwikkeling van geletterdheid

Motivatie, betrokkenheid, deelname

Taalbewustzijn

Inclusie, mate van open-minded zijn, positieve attitudes tegenover diversiteit

Kritisch denken/ creativiteit

Emotioneel welzijn

Scores op gestandaardiseerde toetsen

Gevoel van verbondenheid

Eentalige leerlingen

Voor de eentalige leerlingen kan een meertalige didactiek positieve effecten hebben: het toelaten en benutten van alle talen van leerlingen zorgt voor meer welzijn en voor een betere participatie van leerlingen Van der Wildt, A. (2016). Een talig diverse leerlingenpubliek: Het thuisgevoel en de vriendschapsrelaties van leerlingen op diverse scholen. In L. Van Praag, J. Van den Bossche,Sierens, S., Frijns, C., Van Gorp, K., Sercu, L., & Van Avermaet, P. (te verschijnen). Effects of languageawareness in education: A literature review (1995-2013). In C. Frijns, C. Hélot, K. Van Gorp& S. Sierens (Eds.), Language awareness in multilingual classrooms in Europe: From theoryto practice. Boston, MA: De Gruyter Mouton
S. Sierens, O. Agirdag, K. Jordens, E. Van Laere, K. Rosiers, J. Surmont, A. Van der Wildt, L. Strobbe, & V. Verley (Red.). Haal meer uit meertaligheid: omgaan met talige diversiteit in het basisonderwijs (pp. 95-105). Acco: Leuven/Den Haag

Erkenning en gebruik van verschillende talen zorgt ervoor dat leerlingen zich minder buitengesloten voelen Eentalige leerlingen worden zich beter bewust van de aanwezige talige diversiteit, en staan meer open voor andere talen en culturen Als een school meertaligheid stimuleert, ontstaan er meer vriendschappen tussen leerlingen met verschillende moedertalen Leerlingen die bevriend zijn met kinderen met een andere talige of culturele achtergrond ontwikkelen een meer open houding ten aanzien van talige en culturele diversiteit

Alleen maar voordelen?

Natuurlijk kan het voor een leerkracht uitdagend zijn om rekening te houden met veel talen en verschillende taalvaardigheden. Wanneer je hiermee begint, kost dit natuurlijk tijd en voel je je misschien nog niet vaardig genoeg. Wanneer er NT2-leerlingen zijn wier Nederlandse taalvaardigheid nog niet zo ver ontwikkeld is, kan het lastig zijn om deze leerlingen altijd goed mee te krijgen in de les. Het kan moeilijk zijn om het niveau van deze leerlingen in niet-taalvakken in te schatten, omdat de toetsing hiervoor vaak Nederlandstalig is. Ten slotte is het als individuele docent ook moeilijk om didactische keuzes te maken op het gebied van meertaligheid, wanneer het team waarin hij werkt geen duidelijke visie heeft op diversiteit en meertaligheid.

Voorbeelden van meertalig onderwijs per sector

Hierboven is kort aangegeven wat er bekend is over meertaligheid. Ook zijn er voorbeelden gegeven van hoe leraren met meertaligheid kunnen omgaan in de les. Hieronder volgen concrete handvatten voor de onderwijspraktijk. Deze zijn georganiseerd per onderwijssector, maar uiteraard is een gedeelte van de handvatten voor het primair onderwijs ook bruikbaar voor het voortgezet onderwijs en vice versa.

Wat voor alle sectoren van belang is, is een open houding ten aanzien van alle talen van leerlingen, die wordt gedeeld door de hele school. Om eventuele vooroordelen bij collega's weg te nemen, is het van belang om meertaligheid regelmatig te bespreken in het team. Er kan worden toegewerkt naar een gedeelde visie. Er zijn verschillende tools die kunnen helpen om je als team verder te ontwikkelen op het gebied van meertaligheid, zoals die te vinden zijn op de lesmateriaaldatabank van het lectoraat meertaligheid en geletterdheid van de NHL Stenden Hogeschool.

Meertaligheid in het primair onderwijs

Meertaligheid integreren start bij het creëren van een open houding en een positieve attitude ten aanzien van thuistalen, zodat de leerlingen het idee hebben dat hun taal er mag zijn. Vraag de leerlingen bijvoorbeeld elkaar te begroeten in hun thuistalen, of vraag ze een mooie zin in de thuistaal op te schrijven en uit te leggen Andere voorbeelden zijn taalportretten inzetten, gebruikmaken van woordmuren- of bomen, de meest gebruikte objecten in de klas labelen in verschillende talen, leesmateriaal in meerdere talen verzamelen en meertalige woordenboeken aanschaffen.

Voor jongere, ongeletterde kinderen kan hun taal niet op deze manier zichtbaar worden gemaakt, maar je kunt wel aan deze kinderen vragen om zelf verschillende objecten te benoemen in hun taal ("Hoe noem jij dit in taal X?"). De leerkracht hoeft hiervoor geen kennis te hebben van de taal, maar stelt zich in plaats daarvan op als lerende. Voor jonge kinderen die nog niet kunnen lezen en schrijven, zijn tips te vinden in de van meertaligheid in de dagopvang.

Hoewel er veel concreet lesmateriaal te vinden is, kan er in principe in iedere les aandacht aan meertaligheid worden geschonken. Als er veel verschillende talen in de klas aanwezig zijn, is er misschien geen ruimte om dagelijks expliciet aandacht aan alle talen te schenken. Een mooie oplossing zou dan kunnen zijn om bijvoorbeeld gebruik te maken van een "taal van de week".

Enkele andere aanbevelingen voor meertaligheid in het primair onderwijs zijn:

Creëer een taalrijke omgeving

Om de taalvaardigheid van kinderen te stimuleren, is een rijke taalomgeving nodig, waarin zij veel interactie hebben en waarin er veel wordt (voor)gelezen. Voorlezen hoeft niet alleen in het Nederlands, maar hier kunnen thuistalen bij betrokken worden. Bijvoorbeeld door gebruik te maken van meertalige prentenboeken.

Vorm educatieve partnerschappen

Door te zorgen voor een goede samenwerking met ouders, kunnen de thuistalen van leerlingen gemakkelijker de school in worden gebracht. Educatieve partnerschappen kunnen worden ingezet om de ouderbetrokkenheid bij de school te vergroten. Bij deze partnerschappen proberen beide partijen elkaar te ondersteunen om zo de ontwikkeling van de leerling te bevorderen Dat kan door activiteiten te ondernemen, zoals een bibliotheekbezoek, maar ook door bijvoorbeeld in een ouder-kind-leerkrachtgesprek ouders te adviseren om hun thuistaal te spreken met hun kind (dat is immers de taal die zijzelf het beste spreken).

Ouders de school in krijgen kan bijvoorbeeld door middel van culturele projecten. Op de Sint Jozefschool in Heerenveen werden ouders bijvoorbeeld betrokken bij een kunst- en poëzieproject: ze mochten een gedicht komen voorlezen in hun eigen taal. Zo merken de ouders en kinderen dat hun taal en hun buitenschoolse ervaringen waardevol zijn voor de school en krijgen de docenten een kijkje in de kennis en ervaringen die de leerlingen meebrengen van huis Een ander verbindend project is Taal yn byld, waarbij gezamenlijk wordt gewerkt om de moedertalen zichtbaar te maken op posters. Dit bevordert de ouderbetrokkenheid. Ouders kunnen een bron zijn om boeken en andere materialen in de moedertaal te verkrijgen.

Maak gebruik van digitale tools

Meertaligheid in het voortgezet onderwijs

In het voortgezet onderwijs is de situatie anders dan in het primair onderwijs, omdat docenten meestal maar een beperkt aantal uren per klas hebben. Ook worden vakdomeinspecifieke vaardigheden (bijvoorbeeld de taal van natuurkunde) en schooltaal steeds belangrijker, naast meerdere vreemde talen aanleren (vooral in de onderbouw). Het combineren van verschillende schooltalen in het curriculum, of het integreren van de verschillende thuistalen van leerlingen in het voortgezet onderwijs, zijn nog geen geaccepteerde praktijken.

Lees ook | Hoe geef je vorm aan effectief taalgericht vakonderwijs?

Enkele aanbevelingen voor meertaligheid in het voortgezet onderwijs zijn:

Werk aan taalbewustzijn

Taalbewustzijn is een parapluterm, die wordt gebruikt om alle activiteiten en benaderingen te beschrijven die over expliciete kennis over taal in de samenleving gaan. Ook gaat het over een bewuste beleving van en gevoeligheid bij taalgebruik en het leren van talen Voogel, M. (2021). 'Waarom leren we niet meer over taal?'. Levende Talen Magazine, 108(5), 4-8. Geraadpleegd van https://lt-tijdschriften.nl/ojs/index.php/ltm/article/view/2175
In het kader van taalonderwijs kun je vanuit de invalshoek van meertaligheid aan taalbewustzijn werken. Leerlingen kunnen onderzoek doen naar en reflecteren op onderwerpen die gerelateerd zijn aan taal, zowel bij Nederlands als bij andere (moderne vreemde) talen. Zulke onderwerpen zijn bijvoorbeeld de status van verschillende talen, taalverandering en etymologie.

(Wereld)literatuur in het taalonderwijs is een manier om zowel aan taalbewustzijn als doeltaalontwikkeling te werken Laat leerlingen onderzoek doen naar belangrijke boeken uit andere gebieden van de wereld of uit de gebieden waar hun thuistalen worden gesproken, en organiseer een wereldliteratuurmarkt met alle talen. Naast literatuur kan film een goed platform zijn om aan taalbewustzijn te werken, vooral in relatie tot cultuur. Als leerlingen bijvoorbeeld de Duitse film 'Gegen die Wand' (2004) van de Turkstalige regisseur Fatih Akin kijken, kunnen ze de doeltaal Duits oefenen, terwijl ze ook op migratie, verschillen tussen generaties, het belang van taal als identiteit voor migranten, etc., kunnen reflecteren

Combineer talen met elkaar

In het kader van de nieuwste inzichten in de vakdidactiek Fries pleit Oosterloo voor " meer ruimte voor de verschillende repertoires van leerlingen in een klas en minder strikt gescheiden gebruik van verschillende talen, van naar meertalig onderwijs. " Dat geldt dus voor doeltalen (bijvoorbeeld Nederlands voor NT2-leerders, moderne vreemde talen als Engels, Frans en Duits), maar ook voor de thuistalen van leerlingen. Laagdrempelig zijn kleine uitstapjes naar andere talen: "in het Engels is dit woord bijna hetzelfde, zie je dat?", als het bijvoorbeeld gaat om het uitbreiden van de woordenschat.

Bij schrijfvaardigheid is het van belang om voort te bouwen op kennis en vaardigheden uit andere talen. Zo sluit je aan op hoe lezen en schrijven in het dagelijks leven van meertalige jongeren vanzelf gaat; ze maken automatisch gebruik van hun volledige talige repertoire Als er bij het vak Nederlands een bepaalde tekstsoort is behandeld, zou daar in dezelfde week bij Engels op doorgegaan kunnen worden en verder mee kunnen worden geoefend.

Tijdens (schoolbrede) projecten kan ook worden gedacht aan samenwerking tussen docenten van verschillende talensecties: waarom niet bronnen uit verschillende talen gebruiken, of in verschillende talen een stukje tekst aanleveren? Wanneer je verschillende talen rondom hetzelfde thema gebruikt, versterkt dat het leren van dit thema alleen maar. In deze inspiratiegids voor meertalig onderwijs staan enkele voorbeelden om verschillende talen te combineren in de les.

Geef meertaligheid aandacht bij zaakvakken

Meertaligheid kan onderwerp van gesprek zijn bij een vak zoals burgerschap of maatschappijleer, bijvoorbeeld in lessen over rechten van minderheden, diversiteit en inclusie. Er kunnen taalbewustzijnsactiviteiten worden gedaan, die draaien om de positie van talen in de maatschappij. Of je kunt het gesprek aangaan over vooroordelen over dialecten, of over taal en identiteit. Door dit soort onderwerpen bespreekbaar te maken in de les, ontwikkelen leerlingen een (kritisch) taalbewustzijn.
Thuistalen kunnen worden benut bij zaakvakken. Hoewel de docent misschien de taal van de leerling niet altijd spreekt, kan hij of zij er wel voor zorgen dat de leerling deze talen zelf kan benutten om het Nederlands verder te ontwikkelen en de vakinhoud beter te begrijpen. De leerling kan bijvoorbeeld in zijn thuistaal op zoek gaan naar informatie of overleggen met een leerling met dezelfde thuistaal.

Maak gebruik van digitale tools

Net als in het primair onderwijs, kunnen in het voortgezet onderwijs digitale tools helpen om talen te benutten die je als leraar niet zelf beheerst. Leerlingen kunnen online in hun eigen taal naar informatie zoeken of bijvoorbeeld extra uitleg vragen aan ChatGPT.

# data[].attributes.attachment_link.title
Meertaligheid in het onderwijs | Onderwijskennis

# data[].attributes.attachment_link.description
Meertaligheid kan voelen als een grote uitdaging. Echter is het mogelijk om alle talen van leerlingen op een laagdrempelige wijze te verwelkomen en heeft het positieve effecten.

# data[].attributes.attachment_link.title
#8 Meer taal, meer taligheid! by TAAL gewoon doen!

# data[].attributes.attachment_link.description
Meer dan 50% van onze leerlingen spreekt thuis, naast het Standaard Nederlands, een andere (streek)taal. Meertaligheid in Nederland is dus een feit. Wat kan je als taaldocent doen met meertaligheid in de klas? En hoe speelt het nieuwe examenprogramma in op het thema meertaligheid? 
Wetenschapper Catherine van Beuningen legt uit waarom aandacht voor meertaligheid noodzakelijk is voor het welzijn en leren van leerlingen. Hierbij neemt zij één voor één onze zorgen weg. Docent en vakdidactica Annika deelt prachtige voorbeelden uit haar lessen Frans. Zij laat zien hoe je het thema meertaligheid kunt integreren in een vaardigheidsles. Annika’s viertalige leerling Liliana vertelt hoe haar rijke taalrepertoire is ontstaan, hoe zij deze ervaart en hoe de lessen van Annika haar daarbij hielpen. 
Kortom, ideeën genoeg voor nieuwe, inspirerende en betekenisvolle taallessen!

# data[].attributes.body
Language Friendly School

https://languagefriendlyschool.org/alle-talen-zijn-welkom/

# data[].attributes.body
September 2023

# data[].attributes.attachment_link.description
De Holi-Frysk-toolbox is een open online toolbox met daarin de in het Holi-Frysk project ontwikkelde lesactiviteiten. Door in onderstaand menu op één van de activiteiten te klikken, is een pdf-bestand van de lesactiviteit met bijbehorende werkbladen te downloaden. In sommige pdf-bestanden staan extra links voor bijv. het downloaden van een presentatie.

# data[].attributes.headline
3M-project: Meer kansen Met Meertaligheid

# data[].attributes.subject
3M-project: Meer kansen Met Meertaligheid

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
e-3M

Een digitaal en interactief leerplatform voor leerlingen in groepen 5 en 6 met meertalig materiaal (rond het thema natuur en techniek) in zes talen (Nederlands, Fries, Engels, Tigrinya, Arabisch en Pools). Het wordt door de Afûk, een leerkracht van één van de projectscholen en (docent)onderzoekers van het lectoraat Meertaligheid & Geletterdheid ontwikkeld. Het eerste e3M-thema "Vogels" is nu online en te zien (na registratie ontvangt u een inlogcode)

3M-toolbox

De 3M-toolbox is een open online toolbox voor het delen van de in fase 1 ontwikkelde meertalige activiteiten en de bijhorende materialen. De activiteiten zijn ingedeeld op 1) leeftijd (onder-, midden- en bovenbouw), 2) op taal- of zaakvak (ingedeeld op kerndoelen PO) en 3) op vaardigheid (luisteren, spreken, lezen, schrijven). De 3M-toolbox is op dit moment in ontwikkeling. Een preview hiervan is te zien.

3M-videobox

In de 3M-videobox komen didactische video's die als voorbeeld en als begeleiding dienen bij de activiteiten uit de 3M-toolbox. Ze laten verschillende benaderingen voor meertalig onderwijs zien (bijv. translanguaging, taalvergelijking) en worden becommentarieerd door leerkrachten en onderzoekers. De eerste video's verschijnen in de loop van 2020 in de 3M-toolbox.

# data[].attributes.attachment_link.description
Een digitaal en interactief leerplatform voor leerlingen in groepen 5 en 6 met meertalig materiaal (rond het thema natuur en techniek) in zes talen (Nederlands, Fries, Engels, Tigrinya, Arabisch en Pools). Het wordt door de Afûk, een leerkracht van één van de projectscholen en (docent)onderzoekers van het lectoraat Meertaligheid & Geletterdheid ontwikkeld.

# data[].attributes.headline
Documentaire "Forget me not/Vergeet mij niet"

# data[].attributes.subject
Documentaire "Forget me not/Vergeet mij niet"

# data[].attributes.attachment_link.description
Alle ouders van de leerlingen op OBS ‘De Verrekijker’ in Katwijk zijn uitgeprocedeerde asielzoekers. ‘De Verrekijker’ probeert een normale basisschool te zijn waar kinderen goed onderwijs krijgen en onbezorgd kunnen spelen. Maar na een reeks van gedwongen uitzettingen wordt het steeds moeilijker om…

# data[].attributes.attachment_link.title
The Importance of ELL Strategies - Immersion (Moises in Math Class)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
We willen leerlingen leren dat alle talen waardevol zijn."
Hanna Kuijs, leerkracht

Ben je op zoek naar informatie over meertaligheid, inspirerende lesideeën of interessante publicaties? Op deze themapagina lees je meer over meertaligheid en op welke manieren je het een plek kunt geven als leraar basisonderwijs of bij Nederlands en moderne vreemde talen in het voortgezet onderwijs. Ook is hier informatie over het Fries en onderwijs aan nieuwkomers te vinden.

Meertaligheid is een gegeven in onze samenleving. Alle leerlingen komen in situaties waarin ze andere talen horen, of verschillende talen of dialecten nodig hebben om zich uit te drukken. Alle leerlingen leren Engels op school en veel leerlingen ook een tweede of derde taal. Een derde tot de helft van de leerlingen in Nederland spreekt of hoort thuis een andere taal, al dan niet naast het Standaardnederlands, bijvoorbeeld Fries, Turks of Pools. Leerlingen komen ook in aanraking met andere vormen van talige diversiteit, zoals regionale talen, dialecten, gebarentalen en taalvariëteiten als straattaal en formele taal.

Waarom aandacht voor meertaligheid?

Aandacht besteden aan meertaligheid in het onderwijs heeft vier doelen:

Leerlingen worden zich bewust van hun meertaligheid

Alle woorden en zinnen die leerlingen in andere talen kunnen verstaan of gebruiken, vormen hun meertalige repertoire. Elke leerling heeft een eigen repertoire. Door al deze talen zichtbaar te maken in de klas en er aandacht aan te schenken, laat je zien dat alle talen even waardevol zijn. Dat heet talensensibilisering. Leerlingen worden zich zo bewust van hun eigen meertaligheid en die van hun klasgenoten. Zo ontwikkelen leerlingen een open houding voor andere talige en culturele achtergronden. Dit heeft een positief effect op hoe leerlingen in een klas met elkaar omgaan. Deze activiteiten voor talensensibilisering dragen bij aan een rijke en veilige taalomgeving.

Leerlingen denken na over taal en taalvariatie

Leerlingen leren nadenken over taal door talen te vergelijken, door na te denken over de verspreiding van dialecten en talen over Nederland en de wereld, door na te denken in welke situaties je welke taal of taalvariëteit gebruikt. Dit stimuleert het taalleerproces: leerlingen leggen verbanden tussen de betekenissen van woorden, of analyseren verschillen en overeenkomsten tussen zinsstructuren. Ook dit valt onder talensensibilisering.

Leerlingen gebruiken hun meertaligheid

Als leerlingen een nieuwe taal leren, bouwen ze voort op de talen die ze al kennen. Bijvoorbeeld door woorden, woorddelen of klanken met elkaar te vergelijken, om een betekenis te raden of een nieuw woord uit te spreken. Leerlingen breiden hun meertalige repertoire uit als ze leren het bewust en effectief te gebruiken. Niet alleen bij het leren van talen, maar ook bij de leerstof van andere vakken. Zo ervaren ze dat ook de talen die ze thuis spreken, van waarde zijn bij het leren. Als leerlingen bewust en gericht hun meertalige repertoire inzetten, spreken we van functioneel meertalig leren.

Leerlingen voelen zich veilig en gezien

Taal is een onderdeel van de identiteit van leerlingen. Daarom is positieve aandacht voor meertaligheid in de klas ook belangrijk voor hun welbevinden. Leerlingen voelen zich veiliger en meer thuis op school. Hierdoor neemt de betrokkenheid bij de lessen toe, wat ook van invloed is op de leerresultaten.

# data[].attributes.attachment_link.description
Informatie over meertaligheid en op welke manieren je het een plek kunt geven in het taalonderwijs.

# data[].attributes.body
Stel hier eventuele vragen of opmerkingen die opkomen tijdens of na de sessie

# data[].attributes.headline
Meertaligheid: een oordeel of een voordeel?

# data[].attributes.subject
Meertaligheid: een oordeel of een voordeel?

# data[].attributes.body
Artikel van Carla van Hengel-van Esch in Tijdschrift Taal

# data[].attributes.attachment_link.title
Weergave van Waarom zijn we bang voor meertaligheid?

# data[].attributes.attachment_link.description
Terug naar artikeldetails Waarom zijn we bang voor meertaligheid? Downloaden Download PDF

# data[].attributes.headline
CLIL: Content and Language Integrated Learning

# data[].attributes.subject
CLIL: Content and Language Integrated Learning

# data[].attributes.body
Coyle et al, 2010

# data[].attributes.headline
Meertalig voortgezet onderwijs voor iedereen

# data[].attributes.subject
Meertalig voortgezet onderwijs voor iedereen

# data[].attributes.body
Artikel van M. Günther-van der Meij en J. Duarte, 2020, Levende Talen Magazine.

# data[].attributes.body
Hier zal de presentatie van de kennissessie worden gedeeld

# data[].attributes.headline
Taalontwikkeling en meertaligheid - Nuffic

# data[].attributes.subject
Taalontwikkeling en meertaligheid - Nuffic

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Als je de thuistalen van meertalige kinderen erkent en gebruikt op school, kan dit een positieve invloed hebben op hun welbevinden, zelfvertrouwen, en identiteitsontwikkeling. Dit draagt bij aan hun motivatie en daarmee hun schoolsucces. Ook bevordert het ondersteunen van de thuistaal de ontwikkeling van het Nederlands. Door expliciet verbanden te leggen tussen het Nederlands en de thuistaal, kan een kind de talige kennis die hij of zij al heeft inzetten bij het leren van het Nederlands.

Ook kinderen die thuis opgroeien met het Nederlands, hebben voordelen bij het integreren van meertaligheid in het onderwijs. Ze ontwikkelen hiermee taalbewustzijn en een positieve houding tegenover andere talen. Dit helpt ze bij het leren van vreemde talen.

Naast Nederlands, rekenen, en andere vakken óók nog werken aan meertaligheid? Met talen die je zelf als leerkracht niet spreekt? Dat kan klinken als een onmogelijke opgave. Maar het invoegen van meertaligheid in je onderwijs kan klein beginnen. Je hoeft alleen bereid te zijn om samen met je leerlingen meer te leren over de thuistalen in de klas.

Klein beginnen: talensensibilisering

Heel laagdrempelig kun je beginnen met talensensibilisering. Hierbij gaat het niet om het leren ván een taal, maar het leren óver talen. Welke functies hebben talen voor de kinderen in jouw klas? Als ze verschillende talen gebruiken, waarom gebruiken ze de ene keer de ene taal, en de andere keer de andere taal? Ook kinderen die thuis Nederlands spreken, praten op een andere manier met hun opa's en oma's dan met hun vriendjes. Waarom is dat eigenlijk?

Door hierover met je klas te praten worden je leerlingen zich bewust van de rol die taal speelt in hun eigen leven en in dat van hun klasgenootjes. Dit kan ook de onderlinge relaties tussen kinderen met verschillende achtergronden verbeteren.

Andere activiteiten die passen bij talensensibilisering zijn bijvoorbeeld samen zingen of tellen in de verschillende talen, of een taalportret of taalpaspoort maken. Ook kun je de verschillende talen in de klas met elkaar vergelijken: lijken woorden in het Nederlands, Duits, Turks en Chinees op elkaar? Hoe komt dat?

Deze activiteiten dragen al bij aan het taalbewustzijn van alle leerlingen, zowel eentalig als meertalig. Ook wordt de betrokkenheid bij het onderwijs van meertalige leerlingen vergroot door de erkenning van de thuistaal.

Aan de slag in de thuistaal

Een volgende stap kan zijn om kinderen hun thuistaal te laten gebruiken bij het werken aan hun vakkennis. Als ze hun thuistaal kunnen lezen en schrijven, kunnen ze bijvoorbeeld informatie opzoeken in die taal en deze gebruiken voor een werkstuk in het Nederlands. Of ze kunnen bij het maken van opdrachten niet alleen gebruik maken van het Nederlands, maar ook overleggen in hun thuistaal met klasgenootjes.

Zo kunnen zwakkere en sterkere leerlingen elkaar helpen, niet alleen op het gebied van de vakinhouden, maar ook op het gebied van taalvaardigheid van het Nederlands én andere talen.

Je leerlingen de ruimte geven om in de klas hun thuistaal gebruiken, kan spannend zijn. Hoe weet je of ze wel echt aan het werk zijn? Wordt er niet stiekem geroddeld? Leerkrachten die zijn begonnen met werken aan meertaligheid, geven aan dat deze angst al snel ongegrond blijkt. Wanneer je in de klas goede afspraken hebt gemaakt over de manier waarop iedereen met elkaar omgaat, gelden deze vanzelfsprekend ook in andere talen. En leerlingen raken juist extra gemotiveerd als ze in hun thuistaal mogen werken en over elkaars thuistalen kunnen leren.

Wil je meer weten over het inzetten van meertaligheid? Bekijk Meer informatie en lesactiviteiten over meertaligheid in de klas.

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoe ondersteun je als leerkracht de taalontwikkeling van kinderen met een internationale achtergrond in je klas?

# data[].attributes.body
Multilingualmath.nl, of contact opnemen met mij: a.k.schuelermeyer@tue.nl