# data[].attributes.attachment_link.title
Wychowanie seksualne w Europie według WHO

# data[].attributes.attachment_link.description
W polskiej szkole nie ma obowiązkowego wychowania seksualnego i nie ma książek, które tej edukacji mogłyby służyć. Uczniowie od piątej klasy mają zajęcia z Wychowania do Życia w Rodzinie - co według znacznej grupy posłów wystarcza. Jak wyglądają książki do edukacji seksualnej na świecie? Odważnie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
„Sprzeczna z konstytucyjnym prawem rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami". Zawiera „stwierdzenia, które są wątpliwe dla wielu rodziców". „Najmłodsi będą uczyć się w szkołach i przedszkolach o masturbacji". To tylko kilka opinii na temat podpisanej przez prezydenta Warszawy Rafała Trzaskowskiego Deklaracji LGBT+ - pierwszego w polskim samorządzie dokumentu na rzecz społeczności lesbijek, gejów, osób biseksualnych i transseksualnych.

A wszystko przez to, że owiany niesłusznie złą sławą dokument zakłada edukację antydyskryminacyjną i seksualną w każdej warszawskiej szkole zgodną ze standardami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Jej założenia przygotowało 19 ekspertów - lekarzy, psychologów, przedstawicieli nauk społecznych - którzy określili, co dzieci i młodzież w zależności od wieku powinny wiedzieć i rozumieć, jakie sytuacje i wyzwania czekają na nie i jak powinny sobie z nimi radzić.

Prawica przekonuje, że wprowadzenie do szkół takich zajęć równa się „seksualizacji dzieci". Edukatorzy seksualni odpowiadają, że holistyczne podejście do edukacji seksualnej, które rekomenduje WHO, ma prewencyjny charakter i przyczynia się do zapobiegania wykorzystywaniu seksualnemu i przemocy. Jak jest naprawdę?

Zalecane przez WHO standardy edukacji seksualnej

Edukacja seksualna musi być dostosowana do wieku. A raczej - „dostosowana do rozwoju", ponieważ nie wszystkie dzieci rozwijają się w tym samym tempie. Czteroletnie dziecko może zapytać, skąd się biorą dzieci, a odpowiedź „z brzuszka mamy" jest zazwyczaj wystarczająca i dostosowana do wieku. Natomiast odpowiedź „jesteś jeszcze za mały na takie pytania" nie jest właściwa, lecz wymijająca i może u dziecka rodzić poczucie, że ta sfera życia jest owiana tajemnicą, „brudna" i nie należy o niej rozmawiać.

Od momentu urodzenia rodzice (w szczególności) przekazują swoim dzieciom informacje dotyczące ludzkiego ciała i intymności. Dzieci uczą się wartości i przyjemności wynikających z kontaktów cielesnych, ciepła i bliskości. Lub przeciwnie: mogą odczuwać brak tych uczuć, co będzie rzutowało na ich dalsze życie.

Edukacja seksualna powinna być przedmiotem interdyscyplinarnym. Eksperci WHO podkreślają, że często stosowanym rozwiązaniem jest zatrudnienie specjalistów spoza szkoły, którzy w sposób rotacyjny i poszerzony przedstawiają zagadnienia ze swoich specjalizacji. Mogą to być lekarze, pielęgniarki, położne, specjaliści pracujący z młodzieżą, psychologowie - słowem, osoby przeszkolone w prowadzeniu edukacji seksualnej. W niektórych krajach, np. w Szwecji czy Estonii, edukacja seksualna prowadzona jest częściowo np. w ośrodkach zdrowia dla młodzieży.

Edukacja seksualna powinna być obowiązkowym przedmiotem. Ma to znaczenie, bo - jak pokazuje doświadczenie innych krajów - uwaga poświęcana edukacji seksualnej jest dużo mniejsza, kiedy przedmiot jest nieobowiązkowy.
Czytaj także: Edukacja seksualna według katolickich ortodoksów
Dlaczego w ogóle należy wprowadzić edukację seksualną do szkół? Po pierwsze, rodzice nie mają dostatecznej wiedzy, zwłaszcza na tematy bardziej złożone i fachowe, jak antykoncepcja czy choroby przenoszone drogą płciową. Po drugie, młodzi ludzie, osiągając dojrzałość płciową, wolą uczyć się od innych dorosłych niż rodzice. Po trzecie wreszcie, w sieci, jednym z głównych źródeł informacji dotyczących seksualności, znajduje się mnóstwo nieprawdziwych, nierealistycznych i często poniżających, zwłaszcza w stosunku do kobiet, treści czy obrazów.

Dlaczego edukację seksualną należy rozpoczynać przed czwartym rokiem życia?

Dziecko jest istotą seksualną od początku swojego życia, mimo że jego seksualność różni się pod wieloma względami od seksualności osób dorosłych. Edukacja seksualna jest czymś więcej niż przekazywaniem informacji dotyczących prokreacji czy chorób przenoszonych drogą płciową.

Prawidłowo przeprowadzona, wspomaga rozwój zmysłów dzieci, ich poczucie ciała, wyobrażeń o ciele, a jednocześnie wzmacnia pewność siebie. Dzięki niej dzieci potrafią zachowywać się odpowiedzialnie w stosunku do siebie i innych.

Celem edukacji seksualnej u najmłodszych jest rozwinięcie pozytywnego nastawienia do własnego ciała, nauka właściwych metod komunikowania się - np. adekwatne nazywanie części ciała. Od najmłodszych lat dziecko uczy się, że istnieją indywidualne granice i zasady społeczne, które trzeba respektować: „nie możesz dotknąć każdego, kogo chcesz". Oraz „nie każdy może dotknąć ciebie", „zawsze możesz powiedzieć: nie", „możesz poprosić o pomoc" itd.

W tym sensie edukacja seksualna jest również wychowaniem społecznym i przyczynia się do zapobiegania nadużyć.

Cztery grupy wiekowe

Poszczególne grupy wiekowe, do których kierowane są w ramach edukacji seksualnej różne treści, to: dzieci i młodzież w wieku 0-4 lata, 4-6 lat, 6-9 lat, 9-12 lat, 12-15 lat oraz osoby powyżej 15. roku życia. Grupy te odzwierciedlają poszczególne etapy rozwoju.

Według standardów WHO dzieci w grupie wiekowej 0-4 powinny znać wszystkie części ciała i ich funkcje, praktykować higienę osobistą, posiadać wiedzę na temat różnego sposobu stawania się członkiem rodziny. W tej grupie wiekowej zalecana jest także rozmowa z dzieckiem na temat dotykania własnego ciała i masturbacji w okresie wczesnego dzieciństwa.

Dzieci mają też być uczone wyrażania własnych potrzeb, życzeń i granic, np. w kontekście „zabawy w lekarza". Ta część może się przydać bardziej rodzicom. Ci, widząc zainteresowanie dziecka swoim ciałem, nie powinni pozostać bezczynni, karać czy obarczać go winą, ale mądrze zareagować i pokazać, gdzie np. w zabawie w lekarza przebiega granica, której nie powinny przekraczać ani pozwalać przekraczać jej innym.

W grupie wiekowej 4-6 dzieci powinny dodatkowo poznać różnice dotyczące ciała i rozwoju związane z płcią, różnice między miłością a przyjaźnią, poznać pojęcia takie jak pierwsza miłość, zauroczenie i nieodwzajemniona miłość. Dzieci w tym wieku powinny także znać różne koncepcje rodziny i mieć świadomość, że istnieją osoby, które nie są dobre, udają, że są uprzejme, ale mogą posunąć się do przemocy.

W grupie wiekowej 6-9 dziecko powinno rozpoznawać zmiany zachodzące w swoim ciele, poznać różnice między przyjaźnią, miłością a pożądaniem, podstawowe metody antykoncepcji oraz mieć świadomość, że seks jest przedstawiany w mediach w różny sposób. Dzięki temu dzieci powinny zrozumieć, że ludzie mogą wpływać na własną płodność.

Natomiast dzieci w wieku 9-12 powinny poznać sposoby radzenia sobie z presją grupy rówieśniczej oraz uzyskać informacje na temat skutecznego stosowania prezerwatyw i środków antykoncepcyjnych w przyszłości. W tej grupie wiekowej wskazano także na potrzebę nauki akceptacji, szacunku i rozumienia różnorodności dotyczącej seksualności i orientacji seksualnych. W tym wieku zalecana jest rozmowa na temat pierwszych doświadczeń seksualnych, przyjemności, masturbacji, orgazmu.

Nauka o związkach i relacjach

Według standardów WHO młodzież w wieku 12-15 lat powinna posiadać umiejętność reakcji na niesprawiedliwości, dyskryminacje i brak równości. A także: umieć rozpoznawać objawy ciąży czy chorób przenoszonych drogą płciową. Wskazano także na potrzebę rozwijania ich aspiracji do stworzenia udanych związków opartych na równości.

Z kolei młodzi ludzie w wieku 15 lat i więcej powinni wiedzieć, jak właściwie komunikować się ze swoim partnerem na zasadach równości, rozumieć, że współżycie to więcej niż stosunek płciowy. Powinni także być gotowi na dokonanie „coming outu" (czyli ujawniania wobec innych uczuć homoseksualnych). Młodym ludziom w tym wieku powinno się także przekazać informacje na temat przemocy seksualnej i skutków przerywania ciąży w warunkach niebezpiecznych dla zdrowia kobiety.

Celem edukacji seksualnej jest nie tylko zdobycie wiedzy na temat ludzkiego ciała, ale także nauczenie się wyrażania uczuć i potrzeb, zapewnienie koniecznych umiejętności życiowych umożliwiających radzenie sobie z seksualnością i związkami, umożliwienie budowania związków, w których istnieje obopólne zrozumienie, związków opartych na równości oraz szacunku dla potrzeb innych osób i wyznaczonych przez nie granic.

# data[].attributes.attachment_link.title
Edukacja seksualna i standardy WHO. Czy jest się czego bać?

# data[].attributes.attachment_link.description
„Sprzeczna z konstytucyjnym prawem rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami". Zawiera „stwierdzenia, które są wątpliwe dla wielu rodziców". „Najmłodsi będą uczyć się w szkołach i przedszkolach o masturbacji". To tylko kilka opinii na temat podpisanej przez prezydenta Warszawy Rafała Trzaskowskiego Deklaracji LGBT+ - pierwszego w polskim samorządzie dokumentu na rzecz społeczności lesbijek, gejów, osób biseksualnych i transseksualnych.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
„Podczas zajęć z edukacji seksualnej uczniowie nie pytają, w jakich pozycjach najlepiej uprawiać seks, lecz jak stworzyć i utrzymać związek" - mówi Aleksandra Żyłkowska, psycholożka i edukatorka seksualna. Dlaczego rzetelna edukacja seksualna jest niezbędna w szkołach i czym grozi jej brak?
Ewa Pluta: Edukacja seksualna w polskich szkołach jest, czy jej nie ma?
Aleksandra Żyłkowska: To zależy, kogo zapytać. Dyrektorzy szkół zapewne powiedzą, że edukacja seksualna jest prowadzona. Mają oni na myśli zajęcia z wychowania do życia w rodzinie (WDŻ), których prowadzenie należy do ustawowych obowiązków. Jako edukatorka seksualna miesięcznie spotykam się z kilkuset uczniami, którzy mówią, że w praktyce edukacja seksualna nie istnieje. WDŻ to zajęcia dodatkowe, prowadzone po lekcjach. Uczniowie często proszą rodziców o wypisanie zwolnienia.

Na realizację zajęć z WDŻ w każdym roku szkolnym przeznacza się 14 godzin, w tym po 5 godzin z podziałem na grupy dziewcząt i chłopców. Czy to nie za mało?
Co można zrobić w ciągu 14 godzin? W tak krótkim czasie można rzetelnie omówić najwyżej dwa tematy. Przy czym trzeba wziąć pod uwagę liczebność klasy - czasem pracuje się w małej grupie, a czasem w 30-osobowej. Nie rozumiem zajęć prowadzonych osobno dla chłopców i dziewcząt. Seksualność jest realizowana w parze. Z jednej strony istnieje społeczne oczekiwania, że ludzie powinni wchodzić w długoterminowe i monogamiczne związki. Z drugiej skąd młodzi mogą wiedzieć, jak je tworzyć i utrzymywać? Tu nie zawsze rodzina jest wzorem do naśladowania.
Przeciwnicy edukacji seksualnej w szkołach podnoszą, że dzieci i młodzież będą się uczyć pikantnych technikaliów i zejdą na złą drogę.
Podczas zajęć z edukacji seksualnej nastolatkowie nie uczą się, w jakich pozycjach najlepiej uprawiać seks. W edukacji seksualnej ważny jest przede wszystkim temat związków i kompetencji miękkich, dzięki którym może on funkcjonować, a o czym rzadko się mówi. To właśnie o związki najczęściej pytają nastolatkowie. Interesują ich zwłaszcza aspekty psychologiczne. Chcą wiedzieć co oznaczają kłótnie z partnerem lub partnerką. Jak rozwiązywać spory i jak reagować, gdy druga osoba płacze. Wreszcie, jak zakończyć związek, by obydwu stronom przysporzyć jak najmniej cierpienia.

My, psychologowie i seksuolodzy, powinniśmy kłaść nacisk na komponent psychoedukacyjny takich zajęć. Najważniejszym narządem seksualnym człowieka jest mózg. Dlatego warto zwracać uwagę na kompetencje miękkie, ćwiczyć z nastolatkami umiejętność rozmowy na temat seksu i seksualności. W psychoedukacji przedstawia się rzetelną wiedzę, plusy i minusy rozwiązania, lecz wybór ostatecznie leży po stronie nastolatka. Najważniejsze, aby przekazywane informacje nie wywoływały konfliktów intrapsychicznych.
Czyli?
Konflikt intrapsychiczny pojawia się, gdy osoba musi wybierać między dwoma sprzecznymi celami. Na przykład masturbacja. Stanowi ona naturalnym komponentem rozwoju psychoseksualnego człowieka. Natomiast według normy religijnej jest grzechem i wynaturzeniem. Nastolatek chce zaspokoić swoją naturalną potrzebę, słyszy jednak, że postępuje niemoralnie. Nie wie, co robić. To może wywołać w nim konflikt intrapsychiczny, który z kolei rodzi napięcie emocjonalne. Podczas zajęć z edukacji seksualnej nie oceniamy masturbacji. Nie mówimy nastolatkowi, co powinien robić, lecz przedstawiamy mu wieloaspektową wiedzę na temat tego zagadnienia. Uzbrojony w nią podejmuje ostateczną decyzję.
Często nastolatkowie pytają o metody antykoncepcyjne?
Oczywiście. Przy czym są zdziwieni, że oprócz prezerwatyw i tabletek antykoncepcyjnych są też inne metody zapobiegania ciąży. Podczas zajęć psychoedukacyjnych omawiamy plusy i minusy każdej metody. Tłumaczymy na przykład, że wkładka domaciczna polecana jest kobietom, które mają stałego partnera, bo chroni ona przed ciążą, ale nie przed chorobami przenoszonymi drogą płciową. Skoro o nich mowa - właśnie przygotowuję raport na temat edukacji seksualnej wśród młodzieży. Wynika z niego, że nastolatkowie potrafią wymienić maksymalnie cztery choroby przenoszone drogą płciową: HIV, AIDS, kiłę i rzeżączkę. Mało kto wskazuje na zakażenia pasożytnicze, bakteryjne czy grzybiczne.
Młodzież ma luki w wiedzy o seksualności?
Skąd nastolatkowie mają czerpać informacje o seksualności? Na pewno nie z mediów. Funkcjonują w nich skrajne przedstawienia seksu - albo w wersji purytańskiej albo skarykaturowanej, jak w Warsaw Shore. Najczęściej z pytaniami nastolatkowie zwracają się do rówieśników, którzy nierzadko dysponują nierzetelnymi informacjami przekazywanymi międzypokoleniowo. Młodzi o seksie dowiadują się też z internetu. Rzadziej od swoich rodziców, którzy zazwyczaj też nie są wyedukowani seksualnie.

Braki w edukacji seksualnej wychodzą na zajęciach. Gdy kończę spotkanie z uczniami, proszę ich o anonimowe pytania, na które odpowiadam na forum klasowym. Siedemnastoletni uczeń zapytał raz, czy jest normalny, bo jego koledzy już współżyją, a on jeszcze nie. Gdyby ten chłopiec wiedział, że dojrzewanie to sprawa indywidualna i przebiega w różnym tempie, nie zadałby tego pytania.

Niewyedukowani seksualnie młodzi w dorosłym życiu lądują w poradniach psychologicznych i seksuologicznych. Przykład? Czterdziestoletni mężczyzna, któremu rozpadł się kolejny związek. Z żadną z partnerek nie był w stanie prowadzić satysfakcjonującego życia seksualnego. Po wielu latach okazuje się, że przyczyną problemów jest stulejka, która mogła zostać zoperowana, gdy był dzieckiem. Ale nikt o tym nie wiedział.
Jak nastolatkowie zachowują się na zajęciach z edukacji seksualnej?
To w dużej mierze zależy od prowadzącego zajęcia, ale też od wieku dzieci. Pracuję w szkołach podstawowych i liceach, rzadko się zdarza, by ktoś się śmiał czy żartował. Na początku tworzymy zasady pracy w grupie: rozmowy zostają między nami, nie ma miejsca na krytykę oraz ocenianie. Uczniowie muszą się poczuć bezpiecznie. Jeśli wiedza o seksualności jest przedstawiana rzetelnie i bez zbędnych emocji, tak jak byśmy podawali przepis na zupę pomidorową, nastolatkowie podchodzą do niej poważnie. Młodzież jest bardzo mądra, ale musi zostać wysłuchana.
Jak pani ocenia jako seksuolożka podstawę programową wychowania do życia w rodzinie? Czy program tych zajęć jest adekwatny do współczesnych realiów?
Na pewno podstawa programowa WDŻ jest obszerna tematycznie, choć moim zdaniem warto byłoby ją zweryfikować i dołożyć zagadnienia bardziej współczesne. Oprócz metody Billingsów, bazującej na obserwacji śluzu szyjki macicy, warto omawiać inne metody antykoncepcyjne. Poza tym mam pewne zastrzeżenia do osób prowadzących WDŻ. Obecnie zajęcia te prowadzą osoby z przygotowaniem pedagogicznym, które ukończyły studia z nauk o rodzinie albo nauczyciele przedmiotu po studiach podyplomowych z zakresu wychowania do życia w rodzinie. Często zdarza się, że wychowania do życia w rodzinie uczy chemiczka lub matematyk. Uczniowie wielokrotnie mówili mi, że czują się w takiej sytuacji niekomfortowo, bo dzielili się intymnymi informacjami, a one były wykorzystywane podczas innych zajęć. Nastolatkowie wolą, aby zajęcia te były prowadzone przez osoby z zewnątrz, które zachowają dyskrecję. Z punktu widzenia nauczycieli też nie jest to komfortowe, poza tym są ograniczeni w swoich działaniach. Muszą używać podręczników zatwierdzonych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej, których treści dla młodzieży są wręcz śmieszne.
„Dziewczyna powinna zdawać sobie sprawę, że więcej niż chłopiec płaci za nietrafny wybór, bo nie ma równości w naturze. On jest dawcą życia, siewcą, natomiast jej ciało glebą, w której będzie wzrastało nowe życie. Postawa chłopców, którzy stają się ojcami, bywa różna". To fragment z podręcznika „Wędrując ku dorosłości. Wychowanie do życia w rodzinie". Uczniów śmieszy ta forma i treść opisu?
To jest opis nazbyt magiczny i niezrozumiały dla dziecka. Poza tym krzywdzący dla kobiet i utrwalający szkodliwe stereotypy. Kobieta sama się nie zapłodni, no chyba że metodą in vitro. Dlaczego to ona ma wziąć na siebie całkowitą odpowiedzialność za współżycie? Nastolatek i nastolatka decydują się na seks i w równym stopniu dzielą się przyjemnością, jak też odpowiedzialnością za ewentualną ciążę. W tym fragmencie pobrzmiewa też echo dominującej kiedyś normy społecznej, zgodnie z którą kobieta nie mogła cieszyć się swobodą seksualną i musiała skrzętnie ukrywać orgazmy. Dziś kobiety wiedzą, że mają prawo odczuwać przyjemność ze współżycia i głośno o tym mówić.

Co jest najtrudniejsze w pracy edukatorki seksualnej?

Często jestem wzywana do gaszenia pożarów. To znaczy dyrektorzy szkół zlecają mi prowadzenie zajęć interwencyjnych po tym, jak doszło do eskalacji problemu. Miesiącami, a nawet latami uczniowie oglądali pornografię, na co nikt nie reagował. Dopiero gdy zaczęli puszczać pornograficzne filmiki podczas lekcji, nauczyciel zainterweniował. Wiem, że pojedyncze zajęcia niewiele pomogą - może wpłyną na świadomość uczniów, ale nie zmienią ich zachowania. Dlaczego reagujemy dopiero, gdy dzieje się coś złego?
Lepiej zapobiegać, niż leczyć. W Polsce potrzebna jest rzetelna edukacja seksualna.
Światowa Organizacja Zdrowia przeanalizowała wyniki 35 badań nad edukacją seksualną prowadzoną w szkołach w Europie Zachodniej. Z raportu wynika, że zajęcia te przyczyniają się do opóźnienia czasu inicjacji seksualnej, częstszego stosowania antykoncepcji, zmniejszają liczbę ryzykownych zachowań seksualnych. Edukacja seksualna stanowi też profilaktykę wykorzystywania seksualnego - ludzie wiedzą, jak reagować, gdy są naruszane ich granice. Aby przyniosła ona zamierzony skutek, musi być prowadzona przede wszystkim przed inicjacją seksualną. Wiedzę o seksualności należy dopasować do kategorii wiekowej i wyprzedzić ją o krok.

# data[].attributes.attachment_link.title
Edukacja seksualna w szkołach - jest, czy jej nie ma?

# data[].attributes.attachment_link.description
„Podczas zajęć z edukacji seksualnej uczniowie nie pytają, w jakich pozycjach najlepiej uprawiać seks, lecz jak stworzyć i utrzymać związek" - mówi Aleksandra Żyłkowska, psycholożka i edukatorka seksualna. Dlaczego rzetelna edukacja seksualna jest niezbędna w szkołach i czym grozi jej brak? Ewa Pluta: Edukacja seksualna w polskich szkołach jest, czy jej nie ma?

# data[].attributes.headline
Dlaczego dzieci potrzebują edukacji seksualnej?

# data[].attributes.subject
Dlaczego dzieci potrzebują edukacji seksualnej?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Definicja edukacji seksualnej obejmującą nie tylko fizyczne, emocjonalne i interakcyjne aspekty seksualności i kontaktów seksualnych, ale także szereg innych czynników, takich jak przyjaźń czy poczucie bezpieczeństwa i atrakcyjności. Jeśli zastosuje się tę szerszą koncepcję, bardziej zrozumiałe staje się, że w wielu krajach edukacja seksualna rozpoczyna się w szkole podstawowej. Tam gdzie edukacja seksualna rozpoczyna się w szkole średniej, zazwyczaj stosuje się znacznie węższą definicję „kontaktów seksualnych". Te różnice w definicjach wyjaśniają także, dlaczego w niektórych krajach termin „wychowanie seksualne i związki międzyludzkie" lub też podobne terminy są chętniej stosowane niż „edukacja seksualna".

Edukacja seksualna rozpoczyna się w momencie narodzin

Od momentu urodzenia dzieci uczą się wartości i przyjemności wynikających z kontaktów cielesnych, ciepła i bliskości. Wkrótce potem uczą się znaczenia słów „czysty" i „brudny". Później uczą się rozróżniać mężczyzn i kobiety, a także serdecznych przyjaciół i obcych. Kwestia polega zatem na tym, iż od momentu urodzenia rodzice (w szczególności) przekazują swoim dzieciom informacje dotyczące ludzkiego ciała i intymności. Innymi słowy angażują się i są włączeni w proces edukacji seksualnej.

JAK DOBRZE, ŻE TO REKLAMA KSIĄŻEK

Edukacja seksualna musi być dostosowana do wieku

Zwrot „dostosowany do wieku" ma niezwykle istotne znaczenie. W rzeczywistości bardziej prawidłowe jest użycie zwrotu „dostosowany do rozwoju", ponieważ nie wszystkie dzieci rozwijają się w tym samym tempie. Czteroletnie dziecko może zapytać skąd się biorą dzieci, a odpowiedź „z brzuszka mamy" jest zazwyczaj wystarczająca i dostosowana do wieku. To samo dziecko może później zacząć się zastanawiać „w jaki sposób dzieci dostają się do brzuszka mamusi?" i w tym momencie inna odpowiedź będzie dostosowana do wieku. Natomiast odpowiedź „jesteś jeszcze za mały na takie pytania" nie jest odpowiednia. Dostosowanie do wieku wyjaśnia, dlaczego te same zagadnienia dotyczące edukacji seksualnej mogą wymagać zmiany odpowiedzi; wraz z procesem dojrzewania udzielane wyjaśnienia będą miały bardziej całościowy charakter. (1)
Czytanie jest ważne - zobacz: Książkę o dorastaniu dla chłopców
Naturalne fazy rozwoju seksualnego dzieci

1. Niemowlęta w wieku od 0. do 1. roku (odkrywanie)

Rozwój seksualności dziecka rozpoczyna się w momencie urodzenia.

Niemowlęta skupiają się całkowicie na własnych zmysłach: dotyku, słuchu, wzroku, smaku i zapachu. Dzięki swoim zmysłom mogą doświadczać uczuć komfortu i bezpieczeństwa. Niezwykle istotne jest przytulanie i obdarzanie pieszczotami własnego dziecka, z uwagi na fakt, iż dzięki temu tworzone są fundamenty jego zdrowego, właściwego rozwoju społecznego i emocjonalnego.

Niemowlęta są niezwykle aktywne, odkrywając otaczający je świat. Jest to widoczne na podstawie występującej u nich tendencji do brania do ust zabawek (dotyk), przyglądania się twarzom lub poruszającym się przedmiotom (wzrok), a także słuchania muzyki (słuch).

Niemowlęta odkrywają również własne ciała. Często dotykają się, a czasami dotykają również swoich narządów płciowych. Często nie dzieje się tak celowo, ale przez przypadek.

2. Małe dzieci w wieku od 2 do 3 lat (ciekawość/badanie własnego ciała)

Małe dzieci stają się świadome samych siebie i swoich ciał. Uczą się także, że różnią się od innych dzieci i od osób dorosłych (rozwijają swoją tożsamość).

Małe dzieci uczą się, że istnieją chłopcy i dziewczynki (dochodzi u nich do rozwoju tożsamości płciowej).

Małe dzieci stają się bardzo ciekawe własnego ciała, a także osób z ich otoczenia. Często badają w dokładny sposób swoje ciała i narządy płciowe, a także pokazują je innym dzieciom i osobom dorosłym. Małe dzieci rozmyślnie dotykają swoje narządy płciowe, ponieważ sprawia im to przyjemność.

U małych dzieci istnieje duża potrzeba kontaktu fizycznego. Lubią siadać innym osobom na kolanach i być przytulane.

Małe dzieci zaczynają się także uczyć, co im wolno, a czego nie (normy społeczne).

3. Dzieci w wieku od 4 do 6 lat (nauka reguł, zabawa i nawiązywanie przyjaźni)

Dzieci mają większy kontakt z dużymi grupami osób (w przedszkolu i szkole). Coraz więcej uczą się o tym, jak należy postępować (zasady społeczne). Uczą się, iż osoby dorosłe nie pochwalają eksponowania publicznie swojego ciała i dotykania siebie lub innych. W związku z tym mniej chętnie chodzą nago i nie dotykają swoich narządów płciowych w miejscach publicznych.

Badanie własnego ciała i ciała innych osób odbywa się bardziej w kontekście zabawy („gry seksualne"): dzieci bawią się w „mamę i tatę", a także w „lekarza„ początkowo w sposób jawny, natomiast później często w sekrecie. Dzieje się tak, ponieważ dzieci dalej uczą się, że przebywanie nago w miejscach publicznych jest niedozwolone.

„Faza brzydkich wyrazów" - dzieci odkrywają, że istnieją granice. Zauważają one, iż mówienie pewnych wyrazów wywołuje reakcję innych osób z ich otoczenia. Jest to dla nich ekscytujące i zabawne, a zatem ciągle powtarzają te słowa.

W tym wieku dzieci interesują się sprawami prokreacji i często zadają pytania typu: „Skąd się biorą dzieci?".

Większość dzieci zaczyna doświadczać uczucia wstydu w odniesieniu do własnego ciała i zaczynaja wyznaczać granice w stosunku do siebie. Dzieci wiedzą, że są chłopcem lub dziewczynką i że zawsze nimi będą.

Rozwijają się u nich wyraźne koncepcje dotyczące tego, „co robią chłopcy" i „co robią dziewczynki" (role społeczne).

Dzieci nawiązują przyjaźnie z innymi dziećmi: najczęściej z dziećmi obu płci, choć czasami jedynie z chłopcami lub dziewczynkami (osobami tej samej płci).

Dzieci w tym wieku często kojarzą przyjaźń i sympatię z miłością i twierdzą, że „są zakochane". Na przykład bardzo często mówią, że są zakochane w swojej mamie, tacie lub króliku. To zazwyczaj nie ma nic wspólnego z odczuwaniem seksualności i pożądania. Często jest to sposób mówienia o tym, że kogoś lubią.

4. Wiek od 7 do 9 lat (wstyd i pierwsza miłość)

Dzieci mogą czuć się nieswojo, kiedy są nagie w obecności innych osób. Nie chcą już rozbierać się w obecności osób dorosłych i przestają chodzić nago.

Dzieci zadają mniej pytań dotyczących seksu, co jednak nie oznacza, iż są w mniejszym stopniu zainteresowane tym tematem. Zorientowały się już, iż seks jest tematem „niewygodnym" i że nie jest właściwe mówienie o nim w miejscach publicznych.

Dzieci dużo fantazjują, wykorzystując to, co widzą wokół siebie (rodzina, szkoła, telewizja itp.). Ich fantazje często mieszają się z rzeczywistością i mogą dotyczyć na przykład miłości, a czasami także tego, jak to jest być zakochanym w osobie tej samej płci.

Tworzą się grupy „dziewcząt" i „chłopców" oceniające się nawzajem. Chłopcy często uważają, że dziewczynki są „głupie" i „dziecinne", podczas gdy dziewczynki sądzą, iż chłopcy są „zbyt awanturniczy" i zachowują się „w sposób brutalny".

W sytuacjach grupowych (klasa, przyjaciele) często uważają, iż istotne jest pokazanie, jacy są dorośli, silni i mądrzy. Dzieci próbują wzajemnie prześcigać się. Chcą pokazać, iż wiedzą coś o świecie starszych dzieci i osób dorosłych. Jednym ze sposobów jest pokazywanie jak dużo wiedzą o seksie, używając wyrażeń erotycznych (języka związanego z seksem).

Dzieci znajdują rymy do słów związanych z seksem i opowiadają sobie dowcipy dotyczące seksu (sprośne dowcipy). Należy jednak zaznaczyć, iż często nie rozumieją o czym mówią.

W tym okresie życia często doświadczają uczucia, iż po raz pierwszy są zakochane.

5. Wiek od 10 do 15 lat (okres przed dojrzewaniem i dojrzewanie)

10-11-latki - okres przed dojrzewaniem:

Rozpoczyna się okres dojrzewania. Hormony płciowe zaczynają być aktywne, co manifestuje się w sposobie zachowania i rozwoju fizycznym, ale także w sposobie postrzegania i wahaniach nastroju. Dziewczynki zazwyczaj osiągają ten okres rozwojowy 2 lata wcześniej niż chłopcy. Pojawiają się widoczne zmiany fizyczne, takie jak rozwój piersi i zwiększenie wzrostu.

Od około 10. roku życia dzieci zaczynają bardziej interesować się seksualnością osób dorosłych. Częściej fantazjują na temat seksualności i słyszą oraz widzą różne rzeczy w książkach, telewizji i Internecie, co z kolei zwiększa ich ciekawość. Pomimo wszystko ich reakcje mogą być pruderyjne bądź bezceremonialne w momencie, kiedy rozpoczyna się z nimi rozmowy na temat seksualności.

W tym okresie mogą być podejmowane pierwsze kroki „dotyczące" miłości: młodzi ludzie zaczynają spotykać się ze sobą i ostrożnie zalecają się do siebie (trzymanie się za ręce, pocałunki w policzki itp.).

Wiek od 12 do 15 lat - okres dojrzewania:

U większości chłopców w tym okresie rozpoczyna się dojrzewanie. Rozpoczyna się wzrost penisa i jąder, a także pojawia się owłosienie narządów płciowych i pod pachami. Następuje gwałtowny wzrost. Głos staje się głębszy i zaczyna pojawiać się zarost. U chłopców w wieku 13 lat (średnio) po raz pierwszy ma miejsce ejakulacja, co jest oznaką, iż są oni dojrzali seksualnie i mogą mieć dzieci.

Dziewczynki również rozwijają się dalej. Okres gwałtownego wzrostu mają już za sobą, zaczyna się pojawiać owłosienie łonowe i pod pachami. U dziewczynek w wieku 12 lat (średnio) występuje pierwsza miesiączka, co oznacza, iż są one dojrzałe seksualne i mogą zajść w ciążę.

Może zwiększać się częstość masturbacji, w większym stopniu u chłopców niż u dziewczynek.

Osoby w wieku młodzieńczym mogą być bardzo niepewne w odniesieniu do swojego rozwoju własnego ciała i zadawać sobie pytanie „Czy to jest prawidłowe?", „Czy ich rozwój nie przebiega zbyt wolno w porównaniu z rówieśnikami?". Osoby młode muszą przyzwyczaić się do swojego „nowego ciała", często czują się nieswojo i są zażenowane.

U młodych osób rozwija się seksualny wizerunek samych siebie: traktują siebie jako osoby, które mogą uprawiać seks, a to z kolei jest powodem, że chcą być atrakcyjne. Ponieważ często czują się niepewnie w stosunku do własnego ciała, są również niepewne co do tego, w jakiej mierze są atrakcyjne (dla swojego potencjalnego partnera).

Młodzi ludzie w tym wieku często są bardzo wrażliwi na opinie innych osób: wpływ na nich mogą wywierać rówieśnicy.

Zaczynają także postrzegać osoby w tym samym wieku jako seksualnie atrakcyjne.

Chłopcy i dziewczęta stopniowo odkrywają, czy bardziej interesują się chłopcami, czy dziewczynkami (orientacja seksualna).

Często po raz pierwszy się zakochują na poważnie. Flirtują ze sobą i tworzą pierwsze związki.

Są bardziej doświadczeni w całowaniu się i pieszczotach, pettingu.

6. Wiek od 16 do 18 lat (na progu dorosłości)

Młodzi ludzie stają się bardziej niezależni i w mniejszym stopniu są związani z własnymi rodzicami. Młode osoby w bardziej wyraźny sposób uświada- miają sobie, czy są heteroseksualne, czy homosek- sualne.

Zaczynają eksperymentować ze związkami.

Młodzi ludzie zdobywają doświadczenia seksualne: całują się pieszczą, niektórzy zdobywają te doświadczenia szybciej niż inni.

Kolejność rozwoju seksualnego młodych ludzi przebiega następująco: całowanie się, dotykanie i pieszczenie przez ubrania, pieszczoty nago, stosunki seksualne (osoby heteroseksualne) i w końcu seks oralny i czasami analny.

Nabierają większego doświadczenia, jak układać sobie relacje z osobami przeciwnej płci: pertraktacje, komunikowanie się, wyrażanie życzeń i wyznaczanie granic oraz okazywanie szacunku - wszystko to stanowi dla nich istotne kwestie. (2)

JAK DOBRZE, ŻE TO REKLAMA KSIĄŻEK

Wytyczne WHO dotyczące edukacji seksualnej

Holistyczna edukacja seksualna powinna opierać się na następujących zasadach:

1. Edukacja seksualna powinna być dostosowana do wieku, stopnia rozwoju młodych osób i zdolności rozumienia, a także do kultury, z jakiej się wywodzą, uwzględniając społeczno-kulturową tożsamość płci. Powinna też odnosić się do rzeczywistej sytuacji, w jakiej żyją młodzi ludzie.

2. Edukacja seksualna oparta jest na prawach człowieka (seksualnych i reprodukcyjnych).

3. Edukacja seksualna oparta jest na koncepcji holistycznie rozumianego dobrostanu, w tym zdrowia.

4. Edukacja seksualna jest trwale oparta na równości płci, samostanowieniu i akceptacji różnorodności.

5. Edukacja seksualna rozpoczyna się w momencie narodzin.

6. Edukację seksualną należy rozumieć jako wkład w kierunku sprawiedliwego i samostanowiącego społeczeństwa, zarówno w odniesieniu do jednostek, jak i wspólnoty.

7. Edukacja seksualna oparta jest na aktualnych/ sprawdzonych informacjach naukowych.

# data[].attributes.attachment_link.title
Dlaczego dzieci potrzebują edukacji seksualnej? (według WHO)

# data[].attributes.attachment_link.description
Definicja edukacji seksualnej obejmującą nie tylko fizyczne, emocjonalne i interakcyjne aspekty seksualności i kontaktów seksualnych, ale także szereg innych czynników, takich jak przyjaźń czy poczucie bezpieczeństwa i atrakcyjności. Jeśli zastosuje się tę szerszą koncepcję, bardziej zrozumiałe staje się, że w wielu krajach edukacja seksualna rozpoczyna się w szkole podstawowej.

# data[].attributes.headline
PBW Opole, Baza bibliograficzna OMNIBUS, Wybór artykułów fraza: edukacja seksualna - 139 (liczba wyników) stan na 22.04.2020 r.

# data[].attributes.subject
PBW Opole, Baza bibliograficzna OMNIBUS, Wybór artykułów fraza: edukacja seksualna - 139 (liczba wyników) stan na 22.04.2020 r.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
rzpwe - pbw opole pedagogiczna biblioteka wojewódzka w opolu

# data[].attributes.attachment_link.description
Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Opolu. PBW Opole

# data[].attributes.headline
Biblioteka Narodowa, Katalog, Wybór literatury fraza: edukacja seksualna - 5.625 (liczba wyników) stan na 23.04.2020 r. 

# data[].attributes.subject
Biblioteka Narodowa, Katalog, Wybór literatury fraza: edukacja seksualna - 5.625 (liczba wyników) stan na 23.04.2020 r. 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W gimnazjum w Z. w poniedziałki na dużej przerwie w toalecie na drugim piętrze dziewczyny łykają antyki. Metoda Yuzpego opisywana szczegółowo w Internecie na forach dla nastolatków: w ciągu 72 godzin po stosunku seksualnym bez zabezpieczenia trzeba wziąć po cztery pigułki jakichkolwiek dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych, żeby nie doszło do ciąży. Dziewczyny biorą i bez stosunku. Dziewice, żeby się nie wyróżniać, też łykają.

Lekarze - jak prof. Tomasz Niemiec ze szpitala Medicover, współautor książki „Zbyt młodzi rodzice" - ubolewają nad karierą, jaką robi wśród młodzieży taka dzika antykoncepcja, upatrując w tym pokłosia marnej edukacji seksualnej i kłopotów z dostępnością do przyjaznej służby zdrowia. Dziewczynom z gimnazjum w Z. wspólne rytuały dają przede wszystkim poczucie przynależności do grupy. Co równa się poczuciu bezpieczeństwa. Ale mówią też: lepiej łyknąć, jakby co.

Że seks zszedł do szkół, wynika z badań (m.in. tych ogłoszonych w 2011 r. pod hasłem „Zbyt młodzi rodzice"): połowa 15-16-latków i ponad jedna piąta 13-14-latków w Polsce ma już za sobą pierwszy raz. Ot, wcześniejsze o parę lat niż dawniej dojrzewanie płciowe plus ciągła stymulacja erotyką z reklam, mediów, Internetu.

Ale teraz to bywa całkiem inny seks. Przemoc się seksualizuje i - odwrotnie - seks się brutalizuje.

Na początku lat 2000. ostro w górę poszła częstotliwość zachowań agresywnych wśród uczniów i tak już zostało. Ponad jedna trzecia gimnazjalistów przyznaje badaczom z pracowni Pro-M przy warszawskim Instytucie Psychiatrii i Neurologii, że pada w szkole ofiarą przemocy. Potem dzieci odkryły, że najboleśniej poniża się seksem. Dekadę temu znęcanie się i upokarzanie kończyło się na głowie wsadzonej do klozetu. Teraz bywa jeszcze gwałt. Rejestrowany w telefonie komórkowym przez drugiego kolegę i na bieżąco wrzucany do netu. Jak w głośnej sprawie gwałtu na 9-latku ze Szczecina w styczniu 2011 r., relacjonowanym na żywo w YouTube. Tylko w ciągu ostatnich miesięcy media opisały kilkanaście takich spraw.

W pilotażowych warszawskich badaniach o zachowaniach seksualnych nastolatków, prowadzonych przez prof. Zbigniewa Lwa-Starowicza i dr. Michała Lwa-Starowicza, wyłapano, że jako główne źródło wiedzy o seksie gimnazjaliści traktują właśnie Internet. Prof. Zbigniew Izdebski dodaje, że zauważalnie przybywa też nastolatków przekonanych, że jakaś forma przemocy jest wpisana w standard zachowań międzypłciowych. - Bo na takie wzorce trafiają choćby w grach komputerowych, których fabuła zasadza się na tym, żeby schwytać dziewczynę i zbiorowo zgwałcić.

Sieć

W poczuciu dzieciaków Internet to źródło wiedzy jak każde inne, tyle że cierpliwe, szczere i dostępne. Już połowa polskich 7-12-latków, wynika z badań eKid fundacji Kidprotect.pl, regularnie korzysta z Internetu.

Znawcy tematu, jak Amerykanie John Battele czy Nicolas Carr, stawiają tezę, że technologia wręcz zmieniła w ostatnim pokoleniu wzorce zachowania homo sapiens. Kiedyś budowaliśmy przekonania o funkcjonowaniu świata na podstawie tego, co widzieliśmy wokół oraz słyszeliśmy od innych ważnych dla nas osób. Dziś dzieci nie pytają, one wstukują w sieć, a wyniki szacują ilościowo: jeśli na wielu stronach w Internecie świat wygląda tak a tak, znaczy to, że świat taki jest. Badacze są zdania, że u dzieci codzienne korzystanie z wyszukiwarek internetowych powoduje wręcz zmiany w funkcjonowaniu mózgu, który sam upodabnia się do komputera; zamiast poddawać krytycznej analizie to, co znajdzie, po prostu wyciąga z tego średnią.

Tymczasem erotyka jest pierwszą rzeczą, jaką dzieci znajdują w sieci. A seks obecny jest tam głównie w wersji hard. Gdy wpisze się słowo „sex" w polskojęzyczne Google, to wciąż, nawet po 50 stronach, wyskakują tylko pornofilmy. Według badania eKid, dotyczącego polskiego Internetu, w maju 2011 r. aż połowa 13-latków surfujących po sieci zaglądała na witryny erotyczne, a odsetek dzieciaków szukających w Internecie seksu stale rośnie.

Z danych programu antywirusowego Norton wiadomo, że dzieci używające w domu komputerów najczęściej wchodziły (bądź próbowały wchodzić) na strony kolejno: Google, Facebook i na witryny o seksie. Badaczy zaskoczyły jednak wyniki w grupie najmłodszej - siedmiolatków. One nie wpisywały już „seks" - tylko „porno". Nastawione na szybkie uczenie się maluchy zdążyły już wyłapać, że to precyzyjniejszy sposób dotarcia do tych samych treści.

Co gorsza, strony edukacyjne - jak witryny www.ponton.org.pl, które też przecież istnieją w sieci, nie mają szansy przebić się przez filozofię Googla: większość przeglądarek skonstruowanych jest tak, że selekcjonuje wyniki wyszukiwania według prostej logiki - na górze jest to, co najliczniej wybrali inni internauci. W przypadku witryny pracowni krawieckiej albo sklepu z mydłem można trochę podbić notowania strony jej dobrym wypozycjonowaniem, tak żeby witryna trafiła do pierwszej czy drugiej dziesiątki wyników. Ale nie w przypadku stron o tematyce okołoseksualnej. Setek milionów Internautów na świecie, którzy szukają pornografii, nie da się przeskoczyć.

Cyberstandard

Badacze, jak prof. Kazimierz Krzysztofek, są zdania, że Internet stworzył pokolenie, które samo też stale się pozycjonuje; nieustannie poszukuje informacji zwrotnej o sobie, bez końca sprawdza, jak wygląda na tle innych w Internecie. Największe z dostępnych luster to YouTube. Można tu wrzucać filmiki o sobie czy znajomych i polecać innym. Fabuła tysięcy z nich jest zaskakująco monotonna - jedne dzieci gwałcą drugie, a koledzy kręcą na bieżąco telefonami komórkowymi. Oglądalność - w tysiącach odsłon. Podoba się.

Zwykle gwałci się na niby. Ale czasem naprawdę. Część kręconych w Polsce materiałów zabezpiecza policja jako dowody w sprawie. Liczba realnych już gwałtów, których sprawcami okazywali się nieletni, wzrosła trzykrotnie w ciągu 20 lat, z około 100 do ponad 300 rocznie; rośnie liczba gwałtów popełnionych w szkołach. Nawet jeśli sprawcami gwałtu zajmuje się policja, kopie dokonań żyją własnym życiem w sieci. Są nie do usunięcia.

To w Internecie nastolatki przechodzą też trening seksualny. Z badań prof. Mariusza Jędrzejko dla ProFamilia wynika, że 70 proc. 16-latków ma za sobą pierwszy cyberraz. Seksualne rozmowy przez sieć połączone z masturbacją i przesyłaniem swoich intymnych zdjęć. Te zdjęcia krążą potem po cyberprzestrzeni. Służą szantażom, zemstom.

W dodatku kontakt z seksem w cyberświecie frustruje. Z badań prof. Zbigniewa Izdebskiego wynika, że zaskakująco wielu polskich gimnazjalistów ocenia swoje doświadczenie seksualne jako wyraźnie mniejsze niż doświadczenie kolegów.

Gdy chłopcy próbują porównywać wielkość własnych narządów płciowych z normami ze świata porno, nieuchronnie przeżywają zawód. Kolejnego doznają, widząc koleżanki na żywo. W badaniach brytyjskich uczniom pokazano zdjęcia wielu nagich biustów z prośbą o ocenę; żaden naturalny biust nie załapał się na pozytywną ocenę. Za ładne (i naturalne) dzieciaki uznały tylko piersi silikonowe.

Dziewczynom cyberprzestrzeń narzuca niemożliwe do spełnienia role. Cyberkobiety są silne, waleczne, samcze. I ogromnie seksowne, wyzywające. Gdy aktualna gwiazdka muzyczna wpuszcza do sieci swoje (często nagie) zdjęcia, na portalach zaraz roi się od fotek nastolatek w takich samych pozach. A gdy już te dzieciaki wystawią nosy poza Internet, znajdują mniej więcej to samo. Wybrane fragmenty kobiecego ciała, reklamujące dachy cynkowe, gładź gipsową albo maszyny budowlane. W reklamie okularów mężczyzna trzyma kobietę za twarz, tak jakby zaraz miał jej złamać kark. Torebka za kilka tysięcy - bezwładna kobieta na podłodze, prawie naga, jak na policyjnych zdjęciach z miejsca gwałtu i morderstwa. Samochód osobowy - związana, zakneblowana, rzecz jasna - bez ubrania.

Prof. Zbigniew Lew-Starowicz przyznaje, że dzisiejsze dziewczyny dały się przekonać, że to one powinny inicjować zachowania seksualne, brać na siebie rolę dominującą. Więc prowokują gry erotyczne, ale to nie zmniejsza ani ich frustracji, ani poczucia samotności. Z badań pracowni Pro-M przy Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie wynika, że u dziewczyn wzrost zachowań agresywnych poszedł w parze z wyraźnym spadkiem samooceny. Odreagowują, jak potrafią: do warszawskiej Fundacji Pomocy Kobietom i Dzieciom co parę dni trafiają dziewczyny pobite przez koleżanki, zwykle w czasie umówionych wcześniej bójek, wzorem kiboli piłkarskich.

Real

O tych samych zjawiskach Szwecja, Francja, Wielka Brytania dyskutują już od dobrych 10 lat. Na zlecenie Światowej Organizacji Zdrowia eksperci opracowali szczegółowy program - gotowiec o tym, jak w dobie powszechnej dostępności stron porno - rok po roku uczyć dzieci o seksie, począwszy od czterolatków.

W Polsce, zajętej wojnami ideologicznymi, całe pokolenie zostało zostawione samo sobie w cyberświecie, a za jedyną tarczę dostało marną edukacyjkę seksualną w szkołach.

Obowiązek jej prowadzenia wynika z tak zwanej ustawy antyaborcyjnej. W rozporządzeniu MEN przykrojono te treści do 14 nieobowiązkowych godzin rocznie, prowadzonych od V klasy szkoły podstawowej aż do końca liceum. W podstawówce i liceum tak zwanego przygotowania do życia w rodzinie uczy się na tak zwanych godzinach dyrektorskich - do wykorzystania np. na okoliczność zastępstw. W gimnazjach życie seksualne włączono do zajęć z wiedzy o społeczeństwie.

Inaczej niż w przypadku religii (2 godziny tygodniowo), zajęcia z życia seksualnego nie są oceniane i wliczane do średniej. Udział w nich jest dobrowolny (a w niektórych szkołach wręcz odradzany). Chodzi więc ledwo połowa uczniów. Jedynie około 2 proc., wynika z ankiet prowadzonych wśród uczniów przez Ponton, miało edukację seksualną na wszystkich poziomach nauczania.

Czego się uczą? W podstawach programowych, przygotowanych przez MEN, nie pada nawet słowo seksualność, jest za to np. „wzmacnianie identyfikacji z własną płcią" - cokolwiek to znaczy. Nauczyciele, zgodnie z przepisami, muszą mieć przygotowanie. I mają - zdobyte głównie na uczelniach katolickich. Z ankiet Pontona wynika, że aż w jednej czwartej szkół życia seksualnego uczą katecheci, po części zamieniając zajęcia w dodatkowe lekcje religii. Wedle badań prof. Zbigniewa Izdebskiego chętnie wspierają się literaturą teologiczną (20 proc.), a bardzo rzadko - seksuologiczną (1 proc.). Chyba w żadnej innej dziedzinie edukacji dzieciakom nie wkłada się do głów takich bzdur. Na przykład, że do zapłodnienia dochodzi w jajniku, tampony przyrastają do pochwy, kobieta to zapieczętowany ogród, a ofiara gwałtu powinna zostać ekskomunikowana. Aleksandra Józefowska, szefowa Pontona, przesłała co bardziej jeżące włos na głowie fragmenty tych ankiet do Ministerstwa Edukacji. Ale nie dostała odpowiedzi.

Dzieciaki dorzucają te rewelacje do tego, co już mają w głowach z cyberświata. Ponad 60 proc. przebadanych przez prof. Zbigniewa Izdebskiego gimnazjalistów płci męskiej uważa, że powinni już, przynajmniej w pewnym zakresie, prowadzić życie erotyczne, ale jednocześnie ponad 60 proc. deklaruje, że z antykoncepcji dopuszcza jedynie metody naturalne - lub żadne. Dziewczyny są w tych kwestiach trochę rozsądniejsze - ale głównie statystycznie. W praktyce bywa tak jak w 2010 r. w gimnazjum w Ostródzie. W tym samym czasie w ciążę zaszło aż pięć 15- i 16-latek, co stało się powodem wszczęcia dochodzenia. W prasie pisano wtedy, że te ciąże wzięły się ze słoneczka (rodzaj gry; dziewczyny kładą się głowami do siebie i uprawiają zbiorowy seks z kolegami). Dochodzenie policyjne nie potwierdziło prawdziwości opowieści o słoneczku. Ciąże, jak się okazało, powstały w kameralnych warunkach i były jedynie skutkiem nieporadności w dotarciu do antykoncepcji; rodzice jednej z dziewczynek uznawali antykoncepcję w tym wieku za niestosowną. Albo wręcz wynikiem idealizacji miłości i wielkiego poczucia samotności (jedna ciąża wzięła się z przekonania, że w miłości dziecko jest czymś naturalnym, a ponadto będzie wreszcie ktoś własny do kochania).

Na rodziców młodzi nie liczą. Dorośli - sami zwykle wychowani pruderyjnie - też uczą się seksu z cyberświata. Polskie komputery są na piątym miejscu na świecie wśród tych łączących się ze stronami porno.

Pokolenie nastolatków nie może też liczyć na polityków. - Przeszło dekadę temu wielkie wzburzenie wśród posłów wywołała moja wypowiedź, że edukację seksualną należy prowadzić od przedszkola - opowiada prof. Zbigniew Lew-Starowicz. - Pokazałem wówczas tym politykom wydany przez katolickie wydawnictwo podręcznik, w którym tak właśnie pisano. Trochę spuścili z tonu. Ale nie mam poczucia, że od tego czasu coś się zmieniło.

Gdy prof. Zbigniew Izdebski próbował zdiagnozować zjawisko seksualizacji agresji w polskich szkołach, przez całe media prawicowe przetoczyła się burza, że pod przykrywką nauki deprawuje 17- i 18-letnich uczniów, pytając w standardowej, używanej w całej Europie ankiecie o kontakty analne. Potem już nikt w Polsce tych zagadnień nie badał.

Nastolatki nie mogą liczyć nawet na lekarzy. Wyrzucanie z gabinetów nie jest rzadkie. Czasem nawet jakiś doktor ginekolog zadzwoni do rodziców, że dziecko trzeba trzymać krócej, bo się źle prowadzi. Postępuje słusznie - przynajmniej w sensie prawnym. Justyna Podlewska w książce „Wybrane zagadnienia ginekologii dziecięcej i dziewczęcej" zwraca uwagę na paradoks, że choć 15-latkom wolno w świetle prawa podjąć samodzielną decyzję o rozpoczęciu współżycia, to lekarz bez wiedzy i zgody rodziców, odnotowanej w dokumentach, nie może ani udzielić takiemu nastolatkowi porady o antykoncepcji, ani jej przepisać.

Za to na dziesiątkach polskojęzycznych stron można odkupić częściowo zużyte opakowania tabletek antykoncepcyjnych albo pełne, za to bez informacji po polsku, o tajemniczym składzie. Można kupić receptę - a najlepsze są te od weterynarza, w aptece mówi się, że to tabletki dla kota. Całe pokolenie zapłaci cenę i za to. Metoda Yuzpego (ów poniedziałkowy rytuał gimnazjalistek z miasta Z.) stosowana regularnie rujnuje gospodarkę hormonalną - a w perspektywie prowadzi do niepłodności. Ale kto by się przejmował taką perspektywą mając 14 lat? Kto powie dzieciakom, że dobrze dobrana antykoncepcja nie szkodzi?

Sztuka przetrwania

Poza wszystkim seksuologowie są zgodni: 15-16 lat to za wcześnie na rozpoczynanie życia płciowego. W Szwecji, Francji czy Wielkiej Brytanii udało się po raz pierwszy w historii opóźnić wiek rozpoczęcia współżycia - programy edukacji seksualnej przynoszą rezultaty. Ograniczono przedwczesne macierzyństwo - o ponad 30 proc. w 10 lat.

W Polsce, gdzie Kościół intensywnie promuje przedślubną czystość, wiek inicjacji spada, liczba ciąż w grupie 15-latek i młodszych - wzrasta (w 2004 r. było ich ponad 280, w 2009 r. już ponad 400).

Filozofia europejskich programów edukacji seksualnej jest prosta: skoro nie da się zmienić czynników ryzyka, to trzeba zabezpieczać dzieci przed podejmowaniem zachowań ryzykownych. W kwestii wyszukiwarek internetowych wymyślono programy rodzicielskiej ochrony komputerów; są skuteczne - ale pod warunkiem, że dorośli interesują się regularnie ich zawartością i wiedzą, jak to należy robić.

Dzieci zaczęto uczyć krytycyzmu wobec cyberświata i reklam. Trenować sztukę komunikowania się, empatię - bo i na tym polega udany seks. W Polsce dobre programy, trenujące umiejętności społeczne czy krytycyzm, już istnieją. Jest „Delikatnie nas zabijają 3" - świetne warsztaty dotyczące seksizmu w reklamie. Jest „Spójrz inaczej" - trening zastępowania agresji.

Gorzej - z dostępem do wiedzy. W szkole seks pozostaje sferą ni to tajemną, ni sakralną, ni grzeszną. A tylko dostarczając dzieciakom kompletną wiedzę da się wyprzedzić Internet. Trzeba uczyć bez emocji i pruderii, że erotyka jest formą komunikacji międzyludzkiej, a pornografia - specyficzną konwencją, może i wzbudzającą entuzjazm u jakiejś części populacji, ale mającą niewiele wspólnego z tym prawdziwym seksem.

# data[].attributes.attachment_link.description
W gimnazjum w Z. w poniedziałki na dużej przerwie w toalecie na drugim piętrze dziewczyny łykają antyki. Metoda Yuzpego opisywana szczegółowo w Internecie na forach dla nastolatków: w ciągu 72 godzin po stosunku seksualnym bez zabezpieczenia trzeba wziąć po cztery pigułki jakichkolwiek dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych, żeby nie doszło do ciąży.