# data[].attributes.headline
Türkler'in Kullandığı Alfabeler Ve Türkçe'nin Tarihi Gelişimi

# data[].attributes.subject
Türkler'in Kullandığı Alfabeler Ve Türkçe'nin Tarihi Gelişimi

# data[].attributes.body
Emre Bilen 10/C 2916

# data[].attributes.body
-Göktürk Alfabesi
-Uygur Alfabesi
-Soğd Alfabesi
-İbrani Alfabesi
-Arap Alfabesi
-Kiril Alfabesi
-Latin Alfabesi
-Türkçe'nin Tarihi Gelişimi
-Kaynakça

# data[].attributes.body
Göktürk alfabesi, Göktürkler tarafından kullanılmış olan bir alfabedir. Köktürk alfabesi olarak da adlandırılır. Alfabenin en son şekliyle kullanıldığı yazıtlar Orhun yazıtları olduğu için, Orhun alfabesi adı ile de anılır. Alfabeyi kullanan topluluklar ise Göktürkler, Hunlar, Kırgızlar ve Uygurlar olarak görülmektedir. Avrupa’ya göç eden bazı Türk boyları tarafından da kullanıldığı bilinmektedir. Hatta 16. Yüzyıl dönemine kadar Macaristan’da Sekeller olarak adlandırılan toplum tarafından kullanıldığı bilinmektedir.
Yenisey’de kullanılan yazı sisteminde kullanılan karakterlerin sayısı 150 kadardır. Göktürk alfabesinin oluşma döneminde bu karakterlerin, harflerin sayısı 38’e inmiş ve Orhun yazıtlarında kullanılan Göktürk alfabesi, 38 harften oluşmuştur. Bu 38 harfin 4 tanesi ünlü harfler, 34 tanesi ise ünsüz harflerdir. Ünsüz harflerin bir kısmı çift sesli olarak okunur. Sesli harfler ise 4 tanedir ama yazıdaki ünlü uyumuna göre okunur ve günümüz Türkçesindeki 8 sesli harfi karşılar. Yazılar sağdan sola doğru yazılmaktadır. Kelimelerin arasına (:) yani iki nokta üst üste işareti koyulur ve kelimeler bu şekilde ayrılır. Kullanılan başka bir noktalama işareti yoktur. Hemen her sessiz harfi simgeleyen iki işaret vardır. Bunlardan bir tanesi ince ünlülerle kullanılırken, diğeri kalın ünlülerle kullanılır.

# data[].attributes.body
Uygur Alfabesi, Türkçe için kullanılmış bir yazı sistemidir. Soğd alfabesi diye adlandırılan Soğdların daha çok el yazısından (kurziv) harf eklemeleri, birleştirmeler gibi birtakım değişiklikler ile alınmıştır. Bu alfabe kullanılmaya başladıktan sonra Uygur alfabesi olarak adlandırılmıştır. Uygur alfabesi diye anılmasının nedeni, bu alfabenin uzun süre ve en çok Uygurlar tarafından kullanılmış olması, ayrıca Uygur kültürünün gelişme ve ilerleme döneminin niceleyici maddelerinden biri olmasıdır.
Yaygınlaşan Uygur alfabesinin popüler olmasının gerekçeleri arasında Kaşgarlı Mahmud'un Bağdat'ta yazıp Abbasi halifesine sunduğu Divanu Lugati't-Türk (1072) isimli ünlü eserinde Uygur alfabesini nitelemiş ve  Türk alfabesi" sözü ile çok etkili olmuştur.
Uygur Alfabesi 3'ü ünlü 11'i sesiz harf olmak üzere 14 harften oluşan Uygur alfabesinin kökeni soğd olup, yapılan bazı değişikliklerden sonra Türkçeye uyarlanmıştır. Arap edebiyatında olduğu sağdan sola yazılan yazılarda z harfi hariç tüm harfler bitiştirilir.

# data[].attributes.body
Hint-Avrupa dil ailesine bağlı olan Soğdca, Soğutça veya Soğdakça, 9. yüzyıla kadar İpek Yolu üzerinde konuşulan en önemli dil durumunda bulunuyordu. İran kökenli bu antik dil günümüzde konuşulmayan bir dildir. Afganistan ve      Tacikistan’ın yüksek yaylalarında, Afganistan’ın bazı dağ köylerinde Soğdcaya benzeyen, bu dile yakın olan bazı diller konuşulsa da, antik Soğd dilinin tamamen ortadan kalktığı söylenebilir.
22 karakterden yani harften oluşan Soğd Alfabesi, Arapça gibi sağdan sola doğru yazılan Soğd dilini yazılı hale getirmek için kullanılan yazı sistemidir. Muhtemelen Arami yazısının mahalli bir türü olan Pehlevi yazısından türediği düşünülen bir alfabedir. Kâğıdın icadından beri kullanıldığı saptanan bir yazı sistemidir. Soğd tüccarlarının İpek Yoluna hâkim oldukları dönemlerde, yaklaşık M.S. 500 yıllarında, Orta Asya bölgesinde çağın en önemli ve ortak iletişim dili olan Soğdca ve onun yazıldığı Soğd Alfabesi, farklı milletler tarafından da kullanılan bir dil ve alfabe durumunda bulunuyorlardı.

# data[].attributes.body
İbranice yani günümüzde Yahudiler tarafından kullanılmakta olan dil, 3300 yıl önce Hz.Musa’nın yaşadığı düşünülen zamanda Tevrat’ın yazıldığı, yazıda Kutsal Kitap İbranicesi olarak anılan bil dilin kullanıldığı ve ‘Kutsal dil’ olarak da anılan bir dildir. Dolayısıyla hem İbrani dili hem de İbrani Alfabesi dini ve mistik ögeler çağrıştıran bir dil ve alfabe olarak algılanır.
Babil sürgünü sonrasında kullanılan Arami alfabesi ise zamanla farklılaşmış ve günümüzde kullanılan İbrani Alfabesine dönüşmüştür. İbranice dili ise Romalılar’ın bölgeyi işgali gibi önemli olayların etkisinde kullanılan bir dil olmaktan çıkmış ve 3.yüzyıl dolaylarında günlük hayatta kullanılmayan bir dil haline gelmiştir. Ancak bu süreçte yazı dili olarak önemini korumuş ve gelişimini sürdürmüştür.
Günümüzdeki modern İbranice, Afro-Asyatik dil ailesinin Semitik dil grubunun Ken’an koluna bağlı olduğu kabul edilen ve dünyada yaklaşık 7 milyon kişi tarafından kullanılmakta olan bir dildir. Bu dil İsrail’in resmi dilidir ve bu ülkenin vatandaşları tarafından konuşulmaktadır. Ama ABD başta olmak üzere Yahudi toplulukların yoğun olarak bulunduğu Avustralya, Almanya, Panama, Kanada, Filistin, Birleşik Krallık gibi ülkelerde de kullanılmaktadır.

# data[].attributes.body
Arap alfabesi olarak isimlendirilen alfabeyle yazılmış olan ilk yazıtların yazılma tarihi ise M.S. 512 olarak görünmektedir. Ancak bu yazıtlarda kullanılan alfabe, İslam devletleri döneminde kullanılan ve halen kullanılmakta olan alfabeden daha farklıydı. Söz konusu olan 28 ses birimini ifade etmek için 15 değişik yazı biriminin kullanıldığı ve 22 harfe sahip olan bir alfabeydi. Sonraki dönemlerde ise Arap alfabesi günümüzde kullanılan şeklini almış ve Abbasi ile Emevi devletlerinin yaptıkları fetihler ve İslam dininin başka devletler tarafından da kabul edilmesinin etkisi ile yaygın şekilde kullanılan bir alfabe olmuştur.
Arap Alfabesi, M.S. 2 ve 4’üncü yüzyıllar arasında Nebati yazısı olarak isimlendirilen yazı sisteminden esinlenerek ortaya çıktığı düşünülen bir alfabedir. Nebati yazısı ise pek çok alfabeye esin kaynağı olan Fenike alfabesinden evrilen ve Arami alfabesinin bir türevi olan yazı sistemi olarak tarif edilebilir. Yani Arap alfabesinin kökeninin Sami alfabesine ve Sami dillerine dayandığı söylenebilir. Zaten Arap Alfabesinde bulunan 28 sessiz harfin 22 tanesi Sami dillerinden, Sami Alfabesinden alınan harflerdir. Bu sesler bazı şekil değişikliklerine uğramışlardır. Geriye kalan 6 harf ve onların verdiği sesler ise Arapça’ya özgü olan seslerdir.
Günümüzde Arap alfabesi ile yazılan diller ise Çin’de Uygurca, Kırgızca ve Müslüman Çinliler tarafından Çince, Orta Asya ve Orta Doğu’da Kazakça, Kürtçe, Türkmence, Gilekçe, Farsça, Beluci, Mazenderanca, Azerice, Dari (Farsça), Özbekçe, Tacikçe, Peştuca, Türkmence gibi dillerdir. Güney ve Güneydoğu Asya’da ise Urduca, Minangkabau dili, Pencapça, Dhivehi dili, Sindhi, Tamil dili, Beluci, Tausug dili, Keşmirce, Peştuca, Brahui, Hintçe, Malayca, Banjar dili, Açece gibi diller Arap alfabesi ile yazılmaktadır.

# data[].attributes.body
Kiril alfabesi, Slav halkları tarafından yaygın olarak kullanılan, genellikle Slav dillerini yazmak için kullanılan bir alfabedir. Ama çarlık döneminde Rusya sınırları içinde bulunan Türk halklarına da benimsetilmeye çalışılan bir alfabe olmuştur. Bu çalışmaların ikinci aşaması Sovyetler Birliği döneminde gerçekleşmiş, devletin sınırları içinde bulunan diğer topluluklara ve Türk Cumhuriyetlerine Kiril alfabesini zorla kabul ettirme çalışmaları yapılmıştır. Böylece birçok farklı Kiril alfabesi ortaya çıkmıştır.
Dünya'nın en çok kullanılan alfabelerinden birisi olan Kiril alfabesi, farklı şekillerde ve kullanıldığı dillerin ihtiyaçlarını karşılayacak şekle getirilmiştir. Günümüzde kullanılan Rus Kiril alfabesinde 33 harf bulunmaktadır. Bu harflerin 10 tanesi ünlü harf, 21 tanesi ünsüz harf ve 2 tanesi de tonlama işareti olarak kullanılan harflerdir. Ama örneğin Makedonca yazmak için kullanılan Kiril alfabesi 31 harften oluşmaktadır. Farklı dillerde kullanılan Kiril alfabeleri, dilin özelliklerine göre eklenen ya da çıkartılan harfler nedeniyle genellikle 30 harfin üzerinde harf sayısına sahip olan alfabelerdir. Kiril alfabesi dünyanın en çok kullanılan alfabelerinden birisi olmasına rağmen, kullanan kişi sayısı giderek azalmaktadır.

# data[].attributes.body
Latince, Hint-Avrupa dil ailesine ait olan bir dildir. En büyük dil ailesi olarak dünyada bu dili konuşanların sayısı 2,5 milyar  kişiyi bulur. Buna bağlı olarak Latin Alfabesi de çok yaygın bir alfabedir.

Latin alfabesinde temel olarak ‘A, B, C, D, E, F, G, H, I, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, V, X, Y, Z’ olmak üzere 23 harf bulunur. Tabi bu temel alfabe yüzlerce yıl süren değişiklikler ve geliştirmeler sonucunda oluşmuştur. Ayrıca Türkiye’de kullanılan Latin alfabesinde olduğu gibi, alfabeyi kullanan kültürün kendi ses değerlerini karşılayacak olan harflerin eklenmesi ile oluşturulan ve kullanılan Latin alfabesi çeşitleri vardır. Türkiye’de kullanılan Latin Alfabesinden ‘Q, X’ harfleri çıkartılmış, ‘Ç, Ğ, İ, J, Ö, Ş, U, Ü’ harfleri eklenmiş ve 29 harfli bir alfabe oluşturulmuştur. İngilizce yazmak için kullanılan Latin Alfabesine ise ‘J, U, W’ harfleri eklenmiş ve alfabedeki harf sayısı 26’ya çıkmıştır.
Latin Alfabesi, günümüzdeki modern dünyada en çok kullanılan alfabe durumuna gelmiştir. Hatta Çin ya da Arap Devletleri gibi kendi alfabesini kullanmaya devam eden ülkeler bile, çoğu zaman yazışma dili olarak ya da dış dünyayla iletişim kurabilme amacıyla, Latin Alfabesini kullanmaktadırlar. Yani Latin Alfabesi şu anda dünyada yaşayan insanların ve ülkelerin çoğu tarafından kullanılmakta olan, farklı dilleri kullanan kişilerin iletişim kurma amacıyla kullandıkları ortak alfabe olarak gösterilebilir.

# data[].attributes.body
İlk izlerine Sümer kaynaklarında rastlanan Türk dilinin ilk verileri Hunlardan kalan birkaç kelimedir. Bu birkaç kelimelik veri bir kenara bırakılırsa Moğolistan’da bulunmuş olan 6 satırlık Çoyr yazıtı (687-692), Türkçenin tarihi bilinen en eski metnidir. Köktürklerden kalan Köl Tigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk anıtları ise, geçmişi eskiye dayanan hacimce en büyük Türkçe metinleri ihtiva etmektedir.
7-10. yüzyıllar arasında Türkçe, Macaristan’dan Güney Sibirya’ya ve Moğolistan içlerine kadar uzanan sahada Göktürk harfleriyle yazılan bir yazılı dil olarak kullanılmıştır. Yazıtlar, Moğolistan’dan sonra en yaygın olarak Güney Sibirya’da Yenisey ve kollarının suladığı alanlarda bulunmaktadır.
Köktürklerden sonra gelen Uygurlar, 9. yüzyıldan itibaren Tarım havzasında ve Gansu bölgesinde Göktürk, Uygur, Soğdak ve Brahmi alfabeleriyle eserler meydana getirmişlerdir. Elimizdeki kâğıda yazılı metinlerin en erken tarihlisi işte bu 9. yüzyıla, Uygurlara, ait metinlerdir. Moğolistan’da bulunan anıtlardan bazıları da Uygurlara aittir. Onlar bu anıtlara belgü ve bitig adını vermişlerdir.

Budist Türk çevresinden bugün için elimizde hem dinî, hem de din dışı zengin bir edebiyatı bulunmaktadır. Yazmaların çoğu Soğd yazısından geliştirilmiş Uygur alfabesi ile yazılmıştır.

# data[].attributes.body
13. yüzyılda Türk yazı dili Harezm bölgesinde merkezîleşmiştir. 13. ve 14. yüzyıllarda Türk yazı dili bu ana sahadan başka Yukarı İdil sahasında, Mısır’da ve Anadolu ile Azerbaycan sahasında kullanılmaktaydı. Anadolu ve Azerbaycan’da bu yüzyılda Oğuz ağzına dayalı yeni bir yazı dili oluşmuştur. İdil Bulgarcası, 14. asırdan sonra yerini Kıpçakçaya bırakmıştır. Mısır ve Suriye’de ise 15. yüzyıldan sonra Kıpçak Türkçesi kullanılmaz olmuştur. Kuzey ve Doğu Türklerinde Harezm Türkçesinin devamı niteliğindeki Çağatay Türkçesi, tek ve ortak yazı dili olarak 15. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar sürmüştür. 19. yüzyılın ortalarından itibaren ise İlminski ve Ostroumov’un çabalarıyla her Türk boyunun konuşma dilinin ayrı bir yazı dili hâline getirilmesi görüşü hayata geçirilmeye başlanır. Bu süreç 1930’lara kadar devam etmiştir. Bu çalışmaların neticesinde bugün yirmi farklı Türk yazı dili ortaya çıkmış durumdadır.

# data[].attributes.body
Tekin ve Ölmez, Türk dilinin tarihî dönemlerini şu şekilde sıralamışlardır:

1. İlk Türkçe (Başlangıçtan Milat sıralarına kadar)

2. Ana Bulgarca ve Ana Türkçe dönemleri (1.-6. yy.)

3. Eki Türkçe ve Eski Bulgarca dönemleri (6.-11. yy.)

4. Orta Türkçe ve Orta Bulgarca dönemleri (11.-16. yy.)

5. Yeni Türkçe ve Çuvaşça dönemi (16. yüzyıl sonrası)

# data[].attributes.body
http://www.tarihin.com/turklerin-kullandigi-alfabeler.html
http://www.alfabesi.com
https://alfabe.gen.tr
https://www.kulturportali.gov.tr/portal/turkcenin-tarihi-gelisimi

# data[].attributes.body
    Hint-Avrupa dil ailesine bağlı olan Soğdc