# data[].attributes.headline
Rzeźbotwórcza działalność wiatru - wprowadzenie do tamatu.

# data[].attributes.subject
Rzeźbotwórcza działalność wiatru - wprowadzenie do tamatu.

# data[].attributes.body
Wiatr jest czynnikiem rzeźbotwórczym. Potrafi niszczyć skały, transportować materiał skalny oraz budować z niego różne formy terenu. Kształtuje powierzchnię Ziemi poprzez erozję, transport i akumulację materiału skalnego. Te procesy określa się jako procesy eoliczne.

# data[].attributes.headline
Intensywność procesów eolicznych jest uwarunkowana :

# data[].attributes.subject
Intensywność procesów eolicznych jest uwarunkowana :

# data[].attributes.body
kierunkiem, częstością występowania oraz prędkością wiatru (im prędkość wiatru jest większa, tym grubszy materiał skalny i na większą odległość może być transportowany;

podatnością podłoża na wywiewanie i ścieranie, które zależy od:

1. wielkości ziaren mineralnych (najbardziej podatne na wywiewanie są pyły oraz drobny i średni piasek)

2. wilgotność podłoża- wilgotność zwiększa spoistość ziaren, a tym samym utrudnia wywiewanie)

3. stopnia pokrycia roślinności- im roślinność jest bardziej zwarta i wysoka, tym mniejsze jest oddziaływanie wiatru na podłoże;

warunkami klimatycznymi- wpływającymi na rozwój roślinności i tym samym na intensywność procesów eolicznych

działalnością człowieka, która może się przyczynić do zmian intensywności procesów eolicznych.

# data[].attributes.body
Niszcząca działalność wiatru obejmuje dwa podstawowe procesy: deflację i korozję.

# data[].attributes.body
Deflacja polega na wywiewaniu cząsteczek mineralnych z powierzchni zbudowanych ze skał luźnych, np. z piasków. Do form utworzonych w wyniku deflacji należą:

misy deflacyjne (niecki deflacyjne) - rozległe zagłębienia terenu -> wywiewanie dużych ilości piasku i pyłu na obszarach pozbawionych roślinności.

ostańce deflacyjne - pagórki o stromych stokach -> nierównomierne wywiewanie piasków lub pyłów; na nierównomierne wywiewanie ma wpływ obecność roślinności lub występowanie bardziej odpornych skał;

bruk deflacyjny- pokrywa złożona z większych fragmentów skalnych, grubych żwirów, kamieni i głazów -> wywiewanie drobniejszego materiału (piasek, pył).

# data[].attributes.body
Korazja to rysowanie, polerowanie, ścieranie i drążenie skał przez twarde ziarna mineralne unoszone przez wiatr. Zachodzi najintensywniej do ok.30 cm nad powierzchnią terenu - na tej wysokości wiatr niesie największą ilość materiału. Korazja polega przede wszystkim na modelowaniu istniejących już form terenu. W jej efekcie tworzą się:

graniaki wiatrowe- głazy i okruchy skalne o ściętych, wypolerowanych powierzchniach i wyraźnie zaznaczonych krawędzi -> powstałe wskutek szlifowania i ścierania skały ziarnami mineralnymi od strony dowietrznej;

grzyby skalne- pojedyncze skałki o kształcie zbliżonym do grzyba (podcięcie przy podstawie i rozszerzające się na górze) -> w wyniku silnego niszczenia ich dolnych części;

bruzdy korazyjne- wąskie i podłużne zagłębienia oddzielone od siebie ostrymi grzbietami skalnymi- jardangi;

Luźny materiał skalny będący efektem działalności erozyjnej wiatru bardzo często jest transportowany, a następnie akumulowany. Czasem akumulacja tego materiału odbywa się daleko od miejsca, z którego został on zabrany.

# data[].attributes.body
to przemieszczanie materiału przez wiatr. Ruch, w który są wprawiane cząsteczki, nazywa się:

pełzaniem- materiał toczony jest po podłożu

saltacją (skakaniem)- materiał odrywa się od podłoża na chwilkę

suspensją- drobiny materiału odrywają się od podłoża i utrzymują się w powietrzu przez dłuższy czas

# data[].attributes.body
Najbardziej charakterystycznymi formami terenu powstałymi wskutek akumulacji eolicznej są wydmy. Są to piaszczyste wzniesienia o asymetrycznych stokach. Strona dowietrzna wydmy jest łagodna. Wiatr przesypuje piasek na stronę zawietrzną. Stok zawietrzny jest nachylony pod większym kątem . Większość wydm ma kształt półksiężyca lub wału.
Innymi formami terenu powstałymi na wskutek akumulacji eolicznej są ripplemarki (zmarszczki eoliczne). Są to drobne piaszczyste grzbiety rozdzielone równoległymi, niewielkimi obniżeniami.
Na zdjęciu na pierwszym planie ripplemarki (na pustyni piaszczystej).

# data[].attributes.body
Barchany - wydmy w kształcie sierpów, powstają na obszarach pustynnych, bez roślinności, gdzie wieje umiarkowany wiatr z jednej strony.

Wydmy paraboliczne - tworzą się na obszarach ze skromną roślinnością. Ramiona tych wydm poruszają się wolniej niż ich części środkowe, są zwrócone w przeciwną stronę od kierunku wiatru.

Wydmy gwiaździste - powstają na obszarach o zmiennych kierunkach wiatru.

Wydmy poprzeczne - są ustawione poprzecznie od kierunku wiania wiatru, mają kształt wałów.

Wydmy podłużne - mają kształt wałów, które są ustawione zgodnie z kierunkiem wiania wiatru.

# data[].attributes.body
Działalność wiatru doprowadza także do powstania rozległych pokryw lessowych.
Wytwarzają się one wtedy gdy przenoszony drobny pył  z obszarów pozbawionych roślinności (pustynie, półpustynie, niecki wyschniętych jezior) jest wywiewany na znaczne odległości. Osadza się na wskutek zmniejszenia prędkości wiatru lub barier  terenowych.
Pokrywy lessowe występują na północy i na południe od Sahary. Znajdują się także w Ameryce Północnej-Wielkie Równiny. Rozciągają się również w Europie od Anglii przez Niemcy, Węgry, Polskę aż do Morza Czarnego i w głąb Azji Środkowej.

# data[].attributes.body
Działanie wiatru najbardziej widoczne jest na pustyniach. Są to obszary niemal pozbawione roślinności. Ten teren cechuje niska wilgotność powietrza, niewielka ilość opadów, wahania temperatury powietrza. Pustynie zajmują 19% lądu. Zasięg  zmienia się wraz ze zmianą klimatu. Podział nawiązuje do  rzeźby terenu, materiału budującego oraz zróżnicowania klimatycznego.

# data[].attributes.headline
Podział pustyń ze względu na materiał skalny:

# data[].attributes.subject
Podział pustyń ze względu na materiał skalny:

# data[].attributes.body
pustynia piaszczysta- pokryta jest  drobnoziarnistym materiałem, który  tworzy wydmy. Takiego typu pustynie to Wielki Erg Wschodni i Wielki Erg Zachodni, Ar-Rab al-Chali (Półwysep Arabski) oraz Kara-kum (Azja Środkowa)

pustynia kamienista -  występują tam tylko nagie skały. Takie pustynie są charakterystyczne są dla Azji Środkowej, Sahary oraz Wyżyny Irańskiej.

pustynia ilasta - powierzchnię tego typu pustyni tworzy stwardniały, spękany ił.  W wyniku występowania deszczy przemienia się w grząski teren czy też jezioro. W Ameryce Północnej  taka pustynia nazywana jest - playa,  a w Ameryce Środkowej- takyr.

pustynia żwirowa - pokryta jest żwirem oraz dużymi ziarnami piasku. Takie pustynie tworzą przedpola gór i płaskowyżów w Azji Środkowej, Półwyspie Arabskim oraz w Australii.

# data[].attributes.headline
Pustynia piaszczysta (erg) z barchanami, między wydmami niecka deflacyjna

# data[].attributes.subject
Pustynia piaszczysta (erg) z barchanami, między wydmami niecka deflacyjna

# data[].attributes.headline
Pustynia kamienista (hamada), dalej pustynia skalista (hamada)

# data[].attributes.subject
Pustynia kamienista (hamada), dalej pustynia skalista (hamada)

# data[].attributes.headline
Pustynia żwirowa (serir), pokrywa ją bruk deflacyjny

# data[].attributes.subject
Pustynia żwirowa (serir), pokrywa ją bruk deflacyjny

# data[].attributes.body
Są to długie grzbiety skalne, które mogą  osiągać nawet  kilkadziesiąt metrów wysokości. Między nimi znajdują się wąskie, podłużne zagłębienia - bruzdy i rynny korazyjne. Gigantyczne jardangi występują w północno-zachodniej części Chin, w prowincji Gansu. Powstały w słabo zwięzłych skałach lessowych przez wiatry niosiące ziarna piasku z pustyni Gobi. Piasek pogłębia rozdzielające bruzdy korazyjne, poleruje oraz szlifuje ściany jardangów.