# data[].attributes.headline
Temat znajduje się w podręczniku na stronach 133 - 135.

# data[].attributes.subject
Temat znajduje się w podręczniku na stronach 133 - 135.

# data[].attributes.body
Po przejrzeniu tablicy on-line przeczytaj treść katechezy w podręczniku.

# data[].attributes.body
Ostatnio mówiliśmy o tym, że Rzeczpospolita Obojga Narodów uznawana była za kraj niezwykłej tolerancji religijnej. Dzisiaj przybliżymy sobie charakterystykę KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO oraz poznamy historię prób dążenia do jedności pomiędzy Kościołem na zachodzie i wschodzie. Jedno z ważniejszych wydarzeń związanych z odbudową takiej jedności miało miejsce na terenie ówczesnej Rzeczposoplitej, w Brześciu Litewskim. Skutki tak zwanej UNII BRZESKIEJ trwają do dnia dzisiejszego.

# data[].attributes.body
Na wschodzie Polski, w województwie podlaskim, na niewielkiej górze znajduje się cerkiew Przemienienia Pańskiego. Otacza ją las krzyży. Wznoszą się wokół cerkwi krzyże małe i duże, wykonane z drewna, z metalu albo z kamienia. Są znakiem wiary pielgrzymów, którzy od kilku wieków przynoszą je tam i zostawiają z błagalną lub dziękczynną intencją. To Święta Góra Grabarka – serce prawosławia na polskiej ziemi. Będąc chrześcijanami czcimy tego samego Boga, a jednak jesteśmy podzieleni na katolików i prawosławnych. Co nas dzieli? Jak doszło do rozłamu w Kościele?

# data[].attributes.body
Chrześcijaństwo od początku istnienia Kościoła dynamicznie rozwijało się na terenie Cesarstwa Rzymskiego. Rozległy obszar Imperium nie był jednolity, ale występujące wśród chrześcijan różnice w pojmowaniu i praktykowaniu wiary przez kilka wieków udawało się pokonywać przez uzgadnianie wspólnego stanowiska. Z czasem jednak rozbieżności pogłębiały się. Dotyczyły one głównie treści wiary, rozumienia Kościoła, sprawowania liturgii. Do zaistniałej sytuacji w dużym stopniu przyczynił się podział Cesarstwa Rzymskiego na greckojęzyczne Cesarstwo Wschodnie, czyli Bizancjum, ze stolicą w Konstantynopolu, i łacińskie Cesarstwo Zachodnie, ze stolicą w Rzymie, dokonany pod koniec IV wieku. W Bizancjum, z którego bierze początek wyznanie prawosławne, Kościoły narodowe zachowały pełną samodzielność, bez centralnego zwierzchnictwa. Patriarcha Konstantynopola pełnił jedynie rolę ich honorowego przywódcy. Natomiast Kościół na terenach Cesarstwa Zachodniego, również po jego upadku, który nastąpił w V wieku, pozostał zjednoczony pod przewodnictwem biskupa Rzymu (papieża). Przez kilka wieków trwały zmagania biskupów Konstantynopola i Rzymu o przywództwo w świecie chrześcijańskim. Przyczyniły się do tego z jednej strony silniejsza pozycja polityczna Konstantynopola niż Rzymu, z drugiej natomiast kilkuwiekowa tradycja wiązania prymatu ze Stolicą Piotrową (Rzymem). W 1054 roku, w wyniku zaostrzonego konfliktu, legat papieski przywiózł do stolicy Bizancjum bullę papieża Leona IX ekskomunikującą, czyli wykluczającą z Kościoła, patriarchę Konstantynopola. Odpowiedzią była ekskomunika, jaką synod pod przewodnictwem patriarchy nałożył na legatów papieskich. Nastąpił rozłam, określany jako SCHIZMA WSCHODNIA, który przypieczętował długi proces oddalania się Kościoła wschodniego od zachodniego.

# data[].attributes.body
Prawosławie jest dominującym wyznaniem w krajach Europy Wschodniej, między innymi w Grecji, Bułgarii, Rumunii, w Rosji, a także na Białorusi, Łotwie, Ukrainie. Chrześcijanie prawosławni nie uznają zwierzchnictwa papieża, ich narodowe Kościoły decydują same o sobie. Stosują kalendarz juliański, w związku z czym obchodzą święta kościelne kilkanaście dni później niż katolicy. Niektóre sakramenty przyjmują inaczej niż my, na przykład: chrzest przez trzykrotne zanurzenie w wodzie, bierzmowanie zaraz po sakramencie chrztu , Komunię pod dwiema postaciami. Liturgia Kościoła prawosławnego jest bardzo rozbudowana, wypełniona śpiewem. Duchowni, z wyjątkiem biskupów, których wybiera się spośród mnichów, nie są zobowiązani do zachowania celibatu. Prawosławne wyznanie wiary niewiele różni się od katolickiego: mówi o pochodzeniu Ducha Świętego wyłącznie od Ojca, my natomiast wierzymy, że Duch Święty „od Ojca i Syna pochodzi". Kościół prawosławny nie uznaje soborów, które odbyły się po rozłamie, a zatem nie przyjmuje orzeczeń dotyczących prymatu i nieomylności papieża, nauki o czyśćcu, dogmatów o Niepokalanym Poczęciu i Wniebowzięciu Najświętszej Maryi Panny. Wyznawcy prawosławia szczególnym kultem otaczają święte obrazy zwane ikonami. Wierzą, że jest to nie tylko wizerunek, ale także uobecnienie przedstawianych osób. W cerkwiach ikony spełniają bardzo ważną rolę –  prowadzą do Boga i pomagają zrozumieć liturgię.

# data[].attributes.body
Zawarta w 1569 roku Unia Lubelska umocniła jedność Polski z Litwą. W granicach Rzeczypospolitej Obojga Narodów znajdowała się wówczas znaczna część terytoriów dzisiejszej Białorusi i Ukrainy, a ich mieszkańców nazywano Rusinami. Należeli oni w większości do Kościoła prawosławnego, w odróżnieniu od Polaków i Litwinów, którzy byli rzymskimi katolikami. Stan religijny, ekonomiczny i kulturalny ruskiej Cerkwi od lat się pogarszał. W tej sytuacji część Rusinów dążyła do jej reformy, inni natomiast przechodzili na obrządek łaciński lub skłaniali się w stronę protestantyzmu.

# data[].attributes.body
W drugiej połowie XVI wieku, pod wpływem Soboru Trydenckiego, Kościół katolicki umocnił się i zwiększył swoją aktywność w Polsce i na Litwie. Przejawem tego była między innymi działalność edukacyjna prowadzona przez jezuitów, która zjednywała im przychylność Rusinów. Wielki rzecznik zjednoczenia, ks. Piotr Skarga, apelował do ruskiej Cerkwi, aby przyłączyła się do Kościoła katolickiego, zachowując dotychczasową liturgię.

Co mogło skłonić prawosławnych Rusinów do oddzielenia się od patriarchatu konstantynopolitańskiego i moskiewskiego?

W połowie XV wieku władzę w Konstantynopolu przejęli Turcy. Wywierali oni duży wpływ na hierarchów Kościoła wschodniego, wskutek tego patriarchat Konstantynopola stopniowo tracił autorytet w oczach wiernych, a Kościół pogrążał się w chaosie. Stanowiło to argument dla Rosjan, że jedynie ich własny patriarcha ma nad nimi władzę. W obawie, aby ta władza nie rozszerzyła się na Rusinów, prawosławny biskup Łucka Cyryl Terlecki przygotował deklarację ruskich biskupów, w której opowiadali się za zjednoczeniem z Rzymem i przyjęciem prymatu papieża. Jako główne argumenty przemawiające za zawarciem unii wymieniano potrzebę obrony przed ekspansją protestantyzmu oraz brak zaufania do patriarchy podporządkowanego muzułmanom.

# data[].attributes.body
Książe Konstanty Ostrogski, magnat litewski, początkowo był przychylny unii, kiedy jednak niefortunnie pominięto go w rokowaniach, stał się jej zagorzałym przeciwnikiem. To wpłynęło także na zmianę postawy króla Zygmunta III, który najpierw sprzyjał idei zjednoczenia, później jednak zachował wobec niej rezerwę, nie chcąc zrażać do siebie potężnego senatora. Książę Ostrogski zaangażował się w budowanie opozycji, zarzucając zwolennikom unii zdradę wiary przodków. Za jego namową dwóch biskupów metropolii kijowskiej odstąpiło od deklaracji przyłączenia się do Kościoła katolickiego, co w konsekwencji spowodowało rozłam wewnątrz metropolii na unitów i dyzunitów.

# data[].attributes.body
Pod koniec grudnia 1595 roku w sali Konstantyna w Watykanie odbyła się uroczystość, podczas której biskupi Terlecki i Pociej, jako reprezentanci unitów, w obecności papieża Klemensa VIII i licznie zgromadzonych kardynałów złożyli katolickie wyznanie wiary oraz uznali naukę Kościoła katolickiego. Ogłaszając jedność metropolii kijowskiej z Kościołem, papież zezwolił unitom na sprawowanie liturgii według własnego obrządku.

# data[].attributes.body
Synod biskupów ruskich, zatwierdzający unię odbył się w październiku 1596 roku w Brześciu Litewskim (Unia Brzeska). W oficjalnym dokumencie powołano się na pierwotną jedność Kościoła oraz historię schizmy wschodniej, podkreślono prymat papieża i ekumeniczne znaczenie soboru we Florencji. Po przyjęciu unii w cerkwi św. Mikołaja, uczestnicy przeszli do łacińskokatolickiego kościoła św. Krzyża na odśpiewanie „Te Deum”. Ks. Piotr Skarga wygłosił kazanie o jedności Kościoła.

Odrzucający unię prawosławni (dyzunici) obradowali osobno w prywatnym domu pod opieką księcia Ostrogskiego. ( ... ) Na biskupów unickich rzucali oni klątwę i wezwali ludność prawosławną do nieuznawania ich władzy kościelnej. Mimo iż nowy obrządek greckokatolicki spotkał się z oporem części duchowieństwa i ludności, z czasem zdobył przewagę na obszarze południowo-wschodniej Rzeczypospolitej.

# data[].attributes.body
Grekokatolicy (unici) uznają nauczanie Kościoła w takim samym zakresie jak wierni wyznania rzymskokatolickiego. Różnice dotyczą przede wszystkim wyglądu świątyni oraz sprawowanej w niej liturgii. Grekokatolicy modlą się w cerkwiach. Daty świąt ustalają, posługując się kalendarzem juliańskim. Charakterystycznymi cechami ich obrządku są: bierzmowanie udzielane łącznie z chrztem, Komunia pod dwoma postaciami oraz bardzo rozwinięte śpiewy liturgiczne. Księża greckokatoliccy, w odróżnieniu od duchownych prawosławnych, podlegają celibatowi.

# data[].attributes.body
„W Pratulinie, tak jak w wielu innych miejscowościach zaboru rosyjskiego, car chciał na siłę wprowadzić prawosławie. Gdy w styczniu 1874 roku carski urzędnik zażądał kluczy, by do cerkwi wprowadzić prawosławnego proboszcza, unici nie zgodzili się na ich wydanie. Wobec tego urzędnik powrócił do Pratulina z kozacką sotnią. Gdy pertraktacje nie przyniosły skutku, kozacy zaczęli strzelać do zgromadzonych na stopniach świątyni ludzi. Na atak nie odpowiedziano kontratakiem Daniel Karmasz, który trzymał duży krzyż, wołał do unitów: «Odrzućcie wszystko – kołki i kamienie pod kościół. To nie bitwa o kościół. To walka za wiarę i za Chrystusa!». Jako pierwszy zastrzelony został Wincenty Lewoniuk; po nim na ziemię upadły ciała kolejnych 12 towarzyszy. ( ... ) Ciała zamordowanych wrzucono do wspólnego grobu i zrównano go z ziemią.”

# data[].attributes.body
Kościół unicki był prześladowany za:
- posłuszeństwo w sprawach wiary papieżowi, a nie carowi,
- podleganie wpływom polskim, a nie rosyjskim,
- udział wyznawców tego Kościoła w powstaniach narodowych,
niepodporządkowanie się Cerkwi prawosławnej.
Święci kościoła unickiego: św. Andrzej Bobola, św. Jan Kuncewicz, unici podlascy - Wincenty Lewoniuk i 12 towarzyszy. Zginęli śmiercią męczeńską, broniąc kościoła unickiego.

# data[].attributes.body
Pomódl się za prześladowany Kościół; za prześladowanych chrześcijan.
Boże, poprzez tajemnicze zrządzenie Twej Miłości, pozwoliłeś swemu Kościołowi uczestniczyć w cierpieniu Twego Syna, wzmocnij nasze Siostry i Braci, którzy z powodu swej wiary są prześladowani.
Obdarz ich swoją mocą i wytrwałością, aby w każdym ucisku pokładali w Tobie całą swą ufność, a w cierpieniu wiernie świadczyli o Tobie.
Podaruj im radość z uczestnictwa w ofierze Chrystusa i obdarz pewnością, że ich imiona są zapisane w Księdze Życia.
Daj im siłę do naśladowania Chrystusa, która wesprze ich w dźwiganiu Krzyża, a w utrapieniu ustrzeże ich chrześcijańską wiarę.
Przez Chrystusa Pana naszego. Amen.

# data[].attributes.body
Dobrego dnia +