# data[].attributes.headline
ζωγραφίζουμε ιστορίες

# data[].attributes.subject
ζωγραφίζουμε ιστορίες

# data[].attributes.body
δημιουργίες.....

# data[].attributes.attachment_link.description
ΠΕΙΡΑΤΕΣ - ΛΙΜΑΝΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

# data[].attributes.body
Μαθαίνουμε - απαντάμε

# data[].attributes.headline
Εξερευνητές Θαλασσοπόροι

# data[].attributes.subject
Εξερευνητές Θαλασσοπόροι

# data[].attributes.body
Τα μεγάλα ταξίδια, η ατμόσφαιρα, οι συνθήκες....

# data[].attributes.attachment_link.title
Monastery of La Rabida - Vangelis Papathanassiou

# data[].attributes.headline
Όμορφα Λιμάνια

# data[].attributes.subject
Όμορφα Λιμάνια

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Από την καρτ-ποσταλική Σαντορίνη και τη μαγευτική Βενετία ως τα νορβηγικά φιόρδ, δείτε ποια είναι τα 10 ωραιότερα Ευρωπαϊκά λιμάνια..

Ντουμπρόβνικ

Καθώς πλησιάζει το καράβι στο λιμάνι του νιώθουμε ότι βρισκόμαστε σε σκηνικό ταινίας. Η οχυρωμένη, αναγεννησιακή πόλη είναι τόσο καλοδιατηρημένη που μοιάζει με σκηνικό ταινίας. Τίποτε δεν μαρτυρά ότι εδώ μαινόταν πόλεμος πριν δύο δεκατίες. Είναι λες και όλη η Ευρώπη έχει στριμωχτεί εντός των στιβαρών τειχών αυτής της πόλης: αναγεννησιακά παλάτια, μπαρόκ καθεδρικοί του 16ου αιώνα, μεσαιωνικά οχυρά και κτίρια αυστρο-ουγγρικής αρχιτεκτονικής. Το Ντουμπρόβνικ θυμίζει κάτι από την παλιά πόλη της Βενετίας, μόνο που αντί για κανάλια, έχει στενά, μαρμαρόστρωτα δρομάκια.

Βενετία

Μπορεί το πλοίο να δένει στα όχι και τόσο γραφικά προάστια της πόλης αλλά η θέα από το κατάστρωμα δεν αφήνει κανέναν ασυγκίνητο. Καθώς πλησιάζετε θα δείτε από ψηλά τα κομψά palazzi και θα θαυμάσετε τα μικροσκοπικά κανάλια και την πολυφωτογραφημένη πλατεία του Αγίου Μάρκου καθώς το πλοίο γλιστρά στο Guidecca, ένα από τα μεγαλύτερα κανάλια της Γαληνοτάτης.

Στοκχόλμη

Αυτό που κάνει ξεχωριστό το ταξίδι προς το λιμάνι της είναι το ότι τα πλοία που έρχονται από τη βαλτική πρέπει να περάσουν μέσα από το αρχιπέλαγος της Σουηδίας: μια διαδρομή 60 χιλιομέτρων ανάμεσα σε 24.000 μικρά και μεγάλα νησιά, με πολύχρωμα αγροτόσπιτα φωλιασμένα στις πλαγιές τους. Απολαύστε τη θέα πιάνοντας εξωτερική θέση με μια κούπα καυτή σοκολάτα στο χέρι.

Κωνσταντινούπολη

Μπαίνοντας με το πλοίο στον Κεράτιο Κόλπο, το λιμάνι της Κωνσταντινούπολης, δεν είναι τόσο η φυσική ομορφιά του τοπίου, όσο οι επιβλητικές ανθρώπινες κατασκευές που αιχμαλωτίζουν το βλέμμα: το Μπλε Τζαμί, η Αγία Σοφία και το ανάκτορο Τοπ Καπί σε καλωσορίζουν στην πόλη που ακροβατεί ανάμεσα σε δύο κόσμους: την Ανατολή και τη Δύση.

Νάπολη

Λένε πως η θέα καθώς το πλοίο προσεγγίζει στον κόλπο της Νάπολης είναι πιο γραφική ακόμα και από την ίδια την πόλη. Οι περισσότεροι, άλλωστε, μόλις κατέβουν από το πλοίο κατευθύνονται στα αξιοθέατα της γύρω περιοχής: Ακτή Αμάλφι, Πομπηία και το γοητευτικό Σορέντο και επιστρέφουν στην πόλη για να γευτούν την καλύτερη ιταλική πίτσα. Το λιμάνι της πάντως κερδίζει έξτρα πόντους, χάρη στο άγρυπνο βλέμμα του Βεζούβιου.

Πορτοφίνο

Το μικροσκοπικό ψαροχώρι των μόλις 500 κατοίκων αποτελεί ένα από τα πιο hot σημεία της ιταλικής Ριβιέρα. Βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής από τη Γένοβα και αποτελεί την πολυτελή απάντηση στα rustic χωριά της Ιταλίας: τα γοητευτικά δρομάκια είναι γεμάτα ακριβές μπουτίκ διεθνών οίκων, γκουρμέ εστιατόρια και μερικές από τις πιο περιζήτητες βεράντες σε όλη τη Μεσόγειο. Καθώς το πλοίο πλησιάζει στον κόλπο του Τικίλιο όπου βρίσκεται, νιώθουμε ότι βρισκόμαστε σε λιμανάκι της Καραϊβικής.

Μάλτα

Το νησί κουβάλα 7.000 χρόνια ιστορίας και μπαίνοντας στο λιμάνι της Βαλέτα νομίζεις πως μεταφέρθηκες ξαφνικά σε άλλη εποχή. Με τοπίο που θυμίζει έντονα έρημο, δεν είναι τυχαίο πως τα τοπία της Μάλτα αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για διάφορες ταινίες εποχής, όπως η Τροία και ο Μονομάχος.

Φλαμ

Ανάμεσα στα φιόρδ της Νορβηγίας βρίσκεται ένα γραφικό χωριουδάκι με έντονα βαμμένα σπίτια και ψηλούς, πράσινους λόφους δίπλα σε κρυστάλλινα νερά. Είναι το χωριό Φλαμ, μία ευχάριστη έκπληξη για όποιον επιλέξει να κάνει κρουαζιέρα στο μεγαλύτερο φιόρδ της Νορβηγίας, το Sognefjord. Το μικροσκοπικό χωριό δέχεται 160 κρουαζιερόπλοια το χρόνο και σχεδόν 450.000 επισκέπτες που εκτός από τα πλοία, προτιμούν και τη διαδρομή με το τρένο μήκους 20 χιλιομέτρων. Είναι μια από τις πιο απότομες στον κόσμο και διασχίζει στενά περάσματα και καταρράκτες.

Σαντορίνη

Χωρίς αμφιβολία ένα από τα συγκλονιστικότερα σκηνικά στον κόσμο, το λιμάνι της είναι το ίδιο εντυπωσιακό όταν το κοιτάς από μακριά αλλά και από ψηλά. Ασβεστωμένα σπίτια, σκαρφαλωμένα πάνω σε ηφαιστειογενή βράχια, αγναντεύουν το βαθύ γαλάζιο της θάλασσας και την κόκκινη Καλντέρα. Και η φωτογραφική μηχανή δεν σταματά τα "κλικ" πριν ακόμα πατήσουμε το πόδι μας στη στεριά.

Βαρκελώνη

Είναι το πιο δημοφιλές λιμάνι της Μεσογείου και ίσως όχι άδικα. Η Βαρκελώνη είναι η πόλη των αντιθέσεων: μυτερά βουνά δίπλα σε τεράστιες, αμμώδεις παραλίες και αστραφτεροί ουρανοξύστες δίπλα σε γοτθικά ανάκτορα και δημιουργήματα του Γκαουντί.

Σχολιάστε εδώ!

# data[].attributes.attachment_link.title
Τα 10 ωραιότερα λιμάνια της Ευρώπης

# data[].attributes.attachment_link.description
Από την καρτ-ποσταλική Σαντορίνη και τη μαγευτική Βενετία ως τα νορβηγικά φιόρδ, δείτε ποια είναι τα 10 ωραιότερα Ευρωπαϊκά λιμάνια.. Ντουμπρόβνικ Καθώς πλησιάζει το καράβι στο λιμάνι του νιώθουμε ότι βρισκόμαστε σε σκηνικό ταινίας. Η οχυρωμένη, αναγεννησιακή πόλη είναι τόσο καλοδιατηρημένη που μοιάζει με σκηνικό ταινίας.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
λιμανι πειραια

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
αξιοθεατα πειραιασ

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
μουσεια πειραιασ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

# data[].attributes.attachment_link.description
ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ. Μια ολοζώντανη πόλη λιμάνι με πανάρχαιη ιστορία και αξιοθέατα που αξίζει να γνωρίσετε.

# data[].attributes.headline
Πλοία & Θαλάσσια Ρύπανση

# data[].attributes.subject
Πλοία & Θαλάσσια Ρύπανση

# data[].attributes.headline
ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΘΑΛΑΣΣΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

# data[].attributes.subject
ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΘΑΛΑΣΣΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

# data[].attributes.body
Οι περιβαλλοντικές πιέσεις που δέχεται το θαλάσσιο περιβάλλον από δραστηριότητες στο υγρό στοιχείο ή από άλλες πηγές, χερσαίες ή εναέριες, δεν είναι πάντοτε σαφές σε ποιο βαθμό δημιουργούν περιβαλλοντικές επιπτώσεις, είναι, όμως, σαφές ότι οι βλάβες που προκαλούν δεν θίγουν απλά την αισθητική του περιβάλλοντος αλλά, σε ορισμένες περιπτώσεις, θέτουν σε κίνδυνο τη δομή και τη λειτουργία του. Η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος από μόλυνση/ρύπανση των θαλασσών και η αντιμετώπιση από τους κινδύνους της είναι από τα πιο σημαντικά προβλήματα και έχει συνέπειες σε ουσιώδεις βιολογικές και οικολογικές ισορροπίες. Σε θάλασσες, μάλιστα, με τοπικές περιβαλλοντικές ιδιομορφίες -όπως η Μεσόγειος, η Βαλτική ή η Βόρεια Θάλασσα- η προστασία και η ασφάλεια του θαλάσσιου περιβάλλοντος αποτελεί κυρίαρχο ζήτημα και αφορά τόσο στην προστασία των ανθρώπων και των υλικών όσο και στη διατήρηση του ίδιου του θαλάσσιου χώρου.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Νόμος και Φύση

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ΜΑΡΙΑΝΘΗ ΚΛΑΔΗ - ΕΥΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ, Λέκτορας Διεθνών και Ευρωπαϊκών Θεσμών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

Δευτέρα 11 Ιούλιος 2005

1. Εισαγωγή [1]

Οι περιβαλλοντικές πιέσεις που δέχεται το θαλάσσιο περιβάλλον από δραστηριότητες στο υγρό στοιχείο ή από άλλες πηγές, χερσαίες ή εναέριες, δεν είναι πάντοτε σαφές σε ποιο βαθμό δημιουργούν περιβαλλοντικές επιπτώσεις[2], είναι, όμως, σαφές ότι οι βλάβες που προκαλούν δεν θίγουν απλά την αισθητική του περιβάλλοντος αλλά, σε ορισμένες περιπτώσεις, θέτουν σε κίνδυνο τη δομή και τη λειτουργία του. Η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος από μόλυνση/ρύπανση των θαλασσών και η αντιμετώπιση από τους κινδύνους της είναι από τα πιο σημαντικά προβλήματα και έχει συνέπειες σε ουσιώδεις βιολογικές και οικολογικές ισορροπίες. Σε θάλασσες, μάλιστα, με τοπικές περιβαλλοντικές ιδιομορφίες -όπως η Μεσόγειος, η Βαλτική ή η Βόρεια Θάλασσα- η προστασία και η ασφάλεια του θαλάσσιου περιβάλλοντος αποτελεί κυρίαρχο ζήτημα και αφορά τόσο στην προστασία των ανθρώπων και των υλικών όσο και στη διατήρηση του ίδιου του θαλάσσιου χώρου.

Η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και των ευρωπαϊκών θαλασσώνειδικότερα είναι ζωτικού ενδιαφέροντος για την Ευρωπαϊκή Ένωση (στο εξής: Ε.Ε.)[3]. Ωστόσο, και σήμερα ακόμη, δεν υπάρχει κοινοτική πολιτική για τον τομέα θαλάσσιο περιβάλλον. Λείπει, ένα γενικότερο κανονιστικό πλαίσιο για τις θάλασσες, που να εισάγει την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, ως ιδιαίτερο θέμα. Η ευρωπαϊκή πολιτική για το θαλάσσιο περιβάλλον οροθετείται και ασκείται στο πλαίσιο των πολιτικών της Ε.Ε., και, κυρίως, της κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής για το περιβάλλον.

Η παρούσα μελέτη επιχειρεί μια σύντομη προσέγγιση στη σχέση της Ε.Ε. με το θαλάσσιο περιβάλλον, ιδίως όσο αφορά τη νομοθεσία και τις δράσεις που ανέπτυξε σχετικά η Ευρωπαϊκή Κοινότητα/Ένωση και την προστασία των θαλάσσιων υδάτων από περιβαλλοντικούς κινδύνους. Καταγράφονται επίσης, συνοπτικά, οι διεθνείς δράσεις της Ε.Ε. σχετικά με το θέμα.

2. Η σημερινή κατάσταση του ευρωπαϊκού θαλάσσιου περιβάλλοντος - Περιβαλλοντικές πιέσεις και απειλές

Οι θάλασσες και τα θαλάσσια οικοσυστήματα διαδραματίζουν, σε παγκόσμιο επίπεδο, βασικό ρόλο για τον άνθρωπο, γιατί αποτελούν πηγή ζωής και σημαντικό οικολογικό κεφάλαιο. Απειλούνται, όμως, από σοβαρούς κινδύνους. Το θαλάσσιο περιβάλλον, που δεν γνωρίζει σύνορα, επιβαρύνεται και υποβαθμίζεται ποιοτικά- έστω κι αν σε ορισμένες περιοχές η κατάσταση βελτιώνεται- από τις δραστηριότητες του ανθρώπου.

Με βάση εκθέσεις[4] των περιφερειακών Συμβάσεων για το θαλάσσιο περιβάλλον και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (Ε.Ο.Π.)[5] καθώς και στοιχεία στο πλαίσιο δράσεων της ίδιας της Ε.Ε. διαπιστώνεται ότι οι περιφερειακές ευρωπαϊκές θάλασσες και η βιοποικιλότητά τους δέχονται σοβαρές πιέσεις από ρυπογόνα φαινόμενα για τα οποία ενέχονται, κυρίως, η αυξημένη ναυσιπλοϊα[6] και η αεροπλοϊα, η βιομηχανική ανάπτυξη, η έντονη εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου, η υπεραλίευση[7], η αστυφιλία[8] και ο τουρισμός.

Παρά, δηλαδή, το έργο των διαφόρων φορέων[9] για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, σε περιφερειακό -και παγκόσμιο- επίπεδο και παρά τη βελτίωση, σε μερικές περιπτώσεις, της κατάστασης των ευρωπαϊκών θαλασσών, εξακολουθούν να υφίστανται σοβαρές απειλές και αύξηση των ρυπογόνων φαινομένων στο θαλάσσιο περιβάλλον, που οφείλονται: στις επικίνδυνες ουσίες, που καταλήγουν στις θάλασσες μετά την απόρριψη ή διαρροή από βιομηχανικές ή οικιακές χρήσεις∙ σε αστικά λύματα∙ στην απόρριψη αποβλήτων, μέσω ποταμών ή αγωγών που χύνονται στη θάλασσα∙ στον ευτροφισμό[10]∙ σε απορρίψεις ραδιοϊσοτόπων από εγκαταστάσεις επανεπεξεργασίας πυρηνικών καυσίμων[11]∙ σε πετρελαϊκές κηλίδες από απόβλητα πλωτών εξεδρών γεωτρήσεων και άλλων off-shore εγκαταστάσεων εξόρυξης πετρελαίου και αερίου στο θαλάσσιο χώρο[12]∙ στα απορρίμματα, από εμπορικά ή αλιευτικά πλοία ή από δραστηριότητες τουρισμού και αναψυχής∙ σε παράνομες απορρίψεις πετρελαίου ή χημικών ουσιών από πλοία[13] ∙ στις συμπτωματικές απορρίψεις υδρογονανθράκων μετά από ναυτικά ατυχήματα∙ σε πετρελαϊκές κηλίδες από απόβλητα αεροσκαφών.

3. Πολιτική και νομοθεσία της Ε.Ε.

Ένα συνονθύλευμα νομοθετημάτων, πολιτικών, προγραμμάτων και σχεδίων δράσης, στο πλαίσιο της Ε.Ε., επηρεάζουν, άμεσα ή έμμεσα, την ποιότητα των θαλασσών και συμβάλλουν στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Αξίζει να επισημανθεί ότι υπάρχει μεγάλος αριθμός και ποικιλία κοινοτικών μέτρων για την αντιμετώπιση των πιέσεων ή απειλών, που δέχεται το θαλάσσιο περιβάλλον. Όμως, τα μέτρα, στο μεγαλύτερο μέρος τους, ενσωματώνονται στις κοινοτικές πολιτικές της Ε.Ε. και εφαρμόζονται τομεακά στο πλαίσιο κοινοτικών δράσεων.

Πέρα από την κοινοτική νομοθεσία για την πρόληψη της θαλάσσιας ρύπανσης και το κοινοτικό πρόγραμμα δράσης στον τομέα της αντίδρασης σε ρυπογόνο ναυτικό ατύχημα[14], δεν υπάρχει ευρύτερη πολιτική ή ειδική νομοθεσία της Ε.Ε. για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Δεν υφίσταται, δηλαδή, μια συνολική προσέγγιση και μια ολοκληρωμένη, δεσμευτική, κοινοτική πολιτική καιστρατηγική, επικεντρωμένη στον τομέα θαλάσσιο περιβάλλον. Οι υφιστάμενες πολιτικές και οι νομοθετικές διατάξεις της Ε.Ε., για θέματα προστασίας των θαλασσών, παρουσιάζουν περιορισμένες διαστάσεις και καλύπτουν ειδικά ζητήματα (π.χ. ρύπανση από χερσαίες πηγές ή από πλοία) ή συγκεκριμένες γεωγραφικές ζώνες (π.χ. Μεσόγειος)[15].

Για πρώτη φορά, η χάραξη μελλοντικής Θεματικής Στρατηγικής για την Προστασία και τη Διατήρηση του Θαλάσσιου Περιβάλλοντος, που θα προωθεί την αειφόρο χρήση των θαλασσών και τη διατήρηση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, προβλέπεται στο πλαίσιο του Έκτου Κοινοτικού Προγράμματος Δράσης για το Περιβάλλον[16]. Στους στρατηγικούς στόχους 2005-2009, που θέτουν τις προτεραιότητες για την Ευρώπη του 2010, προβάλλει η ανάγκη μιας συνολικής ναυτιλιακής πολιτικής, με στόχο την ανάπτυξη ενός ακμάζοντος ναυτιλιακού τομέα, με τρόπο που να εξασφαλίζεται η οικολογική αειφορία[17]. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (στο εξής: Επιτροπή), το 2002, με την Ανακοίνωση/Έκθεση "Προς μια στρατηγική για την προστασία και τη διατήρηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος"[18],έκανε το πρώτο βήμα για τη χάραξη μιας ολοκληρωμένης πολιτικής θαλάσσιας στρατηγικής, ενώ, το 2005, με την Ανακοίνωση/Έκθεση "Προς μια μελλοντική ευρωπαϊκή θαλάσσια πολιτική: Ένα ευρωπαϊκό όραμα για τους ωκεανούς και τις θάλασσες", δεσμεύτηκε, μέσα στο 2006, να εκπονήσει την Πράσινη Βίβλο για τη μελλοντική ναυτιλιακή πολιτική της Ε.Ε.[19]. Η υιοθέτηση της θεματικής στρατηγικής για τις θάλασσες προβλέπεται τον Ιούλιο του 2005, στο χρονικό πλαίσιο, δηλαδή, που έθεσε το Έκτο Πρόγραμμα Δράσης[20].
3.1. Καταστατικές Συνθήκες Ε.Κ./Ε.Ε.
Η Συνθήκη της Ρώμης[21], ιδρυτική της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (στο εξής Ε.Ο.Κ./Ε.Κ./), δεν περιλαμβάνει στις κοινές δράσεις της Κοινότητας το περιβάλλον[22]. Ειδική μέριμνα για την προστασία του περιβάλλοντος θεσπίζεται, για πρώτη φορά, με την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη[23], η οποία προσθέτει στη Συνθ. Ε.Ο.Κ. ένα νέο κεφάλαιο, με τον τίτλο Περιβάλλον, αναγνωρίζοντας ρητά την αρμοδιότητα της Κοινότητας στο περιβάλλον. Κατόπιν τούτου, γίνεται φανερό ότι στη Συνθήκη της Ρώμης δεν υπάρχει αναφορά σε θαλάσσια θέματα και δεν περιλαμβάνεται απολύτως καμμιά διάταξη για το θαλάσσιο περιβάλλον. Παραπέρα, όμως, είναι αξιοσημείωτο ότι όχι μόνο οι ιδρυτικές (Συνθήκες της Ρώμης) αλλά και όλες οι μετέπειτα Συνθήκες της Ε.Ε. δεν αφιερώνουν καμμιά διάταξη στο θαλάσσιο περιβάλλον. Έτσι, η Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη[24], η Συνθήκη του Μάαστριχτ για την Ε.Ε.[25], η Συνθήκη του ¶μστερνταμ[26], η Συνθήκη της Νίκαιας[27] καθώς και η Συνταγματική Συνθήκη για τη θέσπιση του Συντάγματος της Ευρώπης[28] τηρούν σχετικά πλήρη σιγή. Υπογραμμίζεται, λοιπόν, η ανυπαρξία αυτοτελούς κεφαλαίου, για το θαλάσσιο περιβάλλον, στο πρωτογενές κοινοτικό δίκαιο.
3.2. Προγράμματα δράσης
Οι ελλείψεις περιβαλλοντικών διατάξεων στις ιδρυτικές Συνθήκες, ως προς τα θαλάσσια θέματα, δεν άργησαν να οδηγήσουν τον κοινοτικό μηχανισμό σε παραγωγή νομικών πράξεων, με σαφή, σε ορισμένες περιπτώσεις, νύξη για το κοινοτικό συμφέρον προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος και τη διασφάλιση της οικολογικής ισορροπίας.

Οι κοινοτικές Πράξεις της 26.6.1978 και της 3.12.1981 θέσπισαν, καταρχήν, ένα Πρόγραμμα κοινοτικής δράσης στον τομέα της αντίδρασης σε ρυπογόνο ναυτικό ατύχημα, για τον έλεγχο και τον περιορισμό της θαλάσσιας ρύπανσης από έκχυση υδρογονανθράκων στη θάλασσα[29], οπότε καθιερώθηκε ένα κοινοτικό Σύστημα Πληροφόρησης (ηλεκτρονικό δίκτυο πληροφοριών)[30], ως ελεγκτικός μηχανισμός. Το Σύστημα Πληροφόρησης επιφορτίστηκε, καταρχάς, με τη θαλάσσια ρύπανση από υδρογονάνθρακες[31] και, στη συνέχεια, επεκτάθηκε και σε άλλες μορφές θαλάσσιας ρύπανσης[32]. Πρόσφατα καταργήθηκε με την Απόφαση 2850/2000 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου[33]. Το παραπάνω κοινοτικό Πρόγραμμα, το οποίο επιχείρησε να δώσει συγκεκριμένες λύσεις στα προβλήματα της θαλάσσιας ρύπανσης, ιδίως από πετρελαιοκηλίδες, αποτελεί ειδική πολιτική της Κοινότητας στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

Στο πλαίσιο των πέντε Κοινοτικών Προγραμμάτων Δράσης για το Περιβάλλον, που υιοθετήθηκαν μεταξύ των ετών 1973 και 2000[34], αναλήφθηκαν πρωτοβουλίες και μέτρα που, αναμφισβήτητα, συμβάλλουν στην υπόθεση της προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Συγκεκριμένα:

Στο Πρώτο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον[35], με αποκλειστικό αντικείμενο τη ρύπανση, περιλήφθηκαν διατάξεις για την προστασία του υδάτινου περιβάλλοντος. Επίσης, υπήρξαν αναφορές στην ανάγκη προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος και υιοθέτησης συγκεκριμένων ποιοτικών στόχων και προτάθηκαν ρυθμίσεις για την αποβολή ρυπογόνων ουσιών. Στο πλαίσιο του Προγράμματος, η πρώτη Οδηγία-πλαίσιο για την αποβολή λυμάτων (1976), με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα[36], προετοίμασε το έδαφος για τις προσπάθειες που η Ε.Κ. κατέβαλε στο θέμα της αποβολής των αστικών και βιομηχανικών λυμάτων.

Στο πλαίσιο του Τρίτου Προγράμματος Δράσης για το Περιβάλλον[37], εισάχθηκαν οι έννοιες της πρόληψης και της προφύλαξης, στο σχεδιασμό για την αντιμετώπιση της ρύπανσης, και καταδείχθηκε η συνεχής αύξηση της ευαισθησίας της Ε. Κ. στην υπόθεση θαλάσσιο περιβάλλον. Η υιοθέτηση, το 1986, μιας δεύτερης Οδηγίας-πλαισίου για τις τιμές-όρια, σχετικά με τις αποβαλλόμενες ρυπογόνες ουσίες, σε συνδυασμό με τους ποιοτικούς στόχους που προσδιορίσθηκαν από την Κοινότητα, αποτελεί σημαντικό βήμα στην κατεύθυνση της προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

Το Πέμπτο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον[38], με τίτλο Προς μια αειφόρο ανάπτυξη, σηματοδότησε την αρχή μιας οριζόντιας κοινοτικής δράσης, λαμβάνοντας υπόψη όλους τους παράγοντες ρύπανσης: βιομηχανία, ενέργεια, γεωργία, τουρισμό και μεταφορές.

Σήμερα, βρίσκεται σε εξέλιξη το Έκτο Πρόγραμμα Δράσης για το Περιβάλλον[39], με τίτλο Περιβάλλον 2010: Το μέλλον μας, η επιλογή μας, που επικεντρώνεται σε τέσσερεις κύριους τομείς δράσης[40] και εξαγγέλλει επτά Θεματικές Στρατηγικές[41], μια από τις οποίες είναι η Θεματική Στρατηγική για την Προστασία και Διατήρηση του Θαλάσσιου Περιβάλλοντος,καθώς και νέες πρωτοβουλίες για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και προτάσεις για την αποφυγή βιομηχανικών και εξορυκτικών ατυχημάτων. Στο πλαίσιό του, σημαντικές αρχές, όπως της πρόληψης και της ευθύνης, αναδεικνύονται σε βασικές συνιστώσες και οροθετούν μελλοντικές κατευθύνσεις και διεργασίες της κοινοτικής πολιτικής για το περιβάλλον, ειδικά στο ζήτημα της προώθησης της θαλάσσιας ασφάλειας[42].
3.3. Κοινοτική νομοθεσία και νομική πρακτική.
Το ζήτημα της προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος αντιμετωπίζεται, καταρχήν, μέσω των διατάξεων της κοινοτικής νομοθεσίας, γενικά, για το περιβάλλον[43]. Η υφιστάμενη κοινοτική νομοθεσία για το περιβάλλον[44], περιλαμβάνει διατάξεις που άπτονται, συγχρόνως, της ανάγκης προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Οι τομείς στους οποίους η περιβαλλοντική νομοθεσία αναφέρεται, και οι οποίοι, άμεσα ή έμμεσα, αφορούν στο θαλάσσιο περιβάλλον, είναι οι εξής: προστασία της φύσης και της βιοποικιλότητας, προστασία του υδάτινου περιβάλλοντος, υγεία και περιβάλλον, επικίνδυνες ουσίες, ευτροφισμός, ραδιενεργές ουσίες, διαχείριση αποβλήτων και πόρων, ολοκληρωμένη διαχείριση παράκτιων ζωνών, ατμόσφαιρα.

Ποικιλία κοινοτικών μέτρων, σε σχέση με τους παραπάνω τομείς συμβάλλουν στην προστασία των ευρωπαϊκών θαλασσών και της βιοποικιλότητάς τους. Σε σχέση, μάλιστα, με την καταπολέμηση των μολύνσεων στα θαλάσσια θέματα, η πολιτική περιβάλλοντος της Ε.Ε. αποβλέπει, κυρίως, στα εξής: ορισμό ποιοτικών στόχων για τα ευρωπαϊκά ύδατα, πρόληψη βιομηχανικών κινδύνων και έλεγχο επικίνδυνων ουσιών που εκχέονται στο υδάτινο ευρωπαϊκό περιβάλλον, καταπολέμηση της ρύπανσης της θάλασσας και καταπολέμηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Επισημαίνεται η υιοθέτηση, από πλευράς της Ε.Ε., ειδικών προγραμμάτων[45] για την παρακολούθηση, πληροφόρηση και αξιολόγηση της ποιότητας των θαλάσσιων υδάτων στην παράκτια ζώνη[46], των οικολογικών επιπτώσεων των ρυπογόνων δραστηριοτήτων στις ακτές και τα θαλάσσια ύδατα και της υποβάθμισης γενικά του θαλάσσιου περιβάλλοντος[47].

Επιπλέον, πολλές διατάξεις της κοινοτικής νομοθεσίας στους τομείς της αειφόρου ανάπτυξης, των θαλάσσιων μεταφορών, της γεωργίας και της διαχείρισης της αλιείας[48] συμβάλλουν, επίσης, στην προστασία του περιβάλλοντος και επηρεάζουν, σε σημαντικό βαθμό, το θαλάσσιο περιβάλλον και τα θαλάσσια οικοσυστήματα.
3.3.1. Προστασία των υδάτων
Αξίζει να επισημανθεί το ιδιαίτερο ενδιαφέρον και η συνεχής ευαισθησία της Ε.Κ. για τα ύδατα της Ευρώπης, για την προστασία και την ορθολογική διαχείριση των οποίων ορίσθηκαν ποιοτικοί στόχοι και προδιαγραφές, που θέτουν τα όρια της ρύπανσης. Για την επίτευξη ή διατήρηση των ποιοτικών στόχων και προδιαγραφών επιδιώκεται, στον τομέα της πολιτικής των υδάτων, ο περιορισμός της ρύπανσης που προκαλεί η απόρριψη επικίνδυνων ουσιών, στο ευρωπαϊκό υδάτινο περιβάλλον. Ήδη, από τις αρχές της δεκαετίας του 1970, οπότε θεσπίστηκαν οι πρώτες σχετικές Οδηγίες, μέχρι σήμερα, έχουν εκδοθεί πλήθος κοινοτικών Οδηγιών για τα ύδατα (πόσιμο νερό, ύδατα κολύμβησης, ύδατα για ιχθύες, ύδατα για οστρακοειδή), που επιδιώκουν την αναχαίτιση της καταστροφής του υδάτινου περιβάλλοντος, με την αποτροπή εκδηλώσεων ρυπογόνων δραστηριοτήτων.

Στο πλαίσιο αυτό, τα κοινοτικά μέτρα, από τα μέσα της δεκαετίας του '70 και μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του '90, βασίστηκαν, καταρχήν, στις οριακές τιμές εκπομπών. Ως πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα θα μπορούσαν να αναφερθούν: (α) η Οδηγία 76/464 για ρύπανση που προκαλείται από ορισμένες επικίνδυνες ουσίες, που εκχέονται στο υδάτινο περιβάλλον της Κοινότητας[49], η οποία αποτελεί σημαντική Οδηγία στην κατεύθυνση της μείωσης των εκπομπών, που επιδιώκει την αναχαίτιση της ρύπανσης, με την απαγόρευση ή τον περιορισμό έκχυσης τοξικών ουσιών[50]∙ (β) η Οδηγία 86/280 που προσδιορίζει τις τιμές-όρια για τις αποβαλλόμενες ρυπογόνες ουσίες και τους ποιοτικούς στόχους που τίθενται από την Κοινότητα[51]∙ (γ) η Οδηγία 91/271 για την αποβολή των αστικών λυμάτων[52], η οποία περιέχει προδιαγραφές και προβλέπει ειδική μεταχείριση, πριν από την αποβολή, σύμφωνα με χρονοδιάγραμμα, ανάλογα με το μέγεθος του πληθυσμού και τον τύπο και τη θέση των υδάτων που τα δέχονται∙ (δ) η Οδηγία 91/676 για τη μείωση της ρύπανσης των υδάτινων πόρων, από νιτρορύπανση γεωργικής προέλευσης[53].

Από τα μέσα της δεκαετίας του '90, η Κοινότητα άρχισε να ακολουθεί σφαιρικότερη προσέγγιση στο ζήτημα της διαχείρισης των υδάτων. Η προσέγγιση αυτή κατέληξε στην Οδηγία-πλαίσιο 2000/60 για τα ύδατα[54], η οποία προωθεί τη βιώσιμη χρήση των υδάτινων πόρων, θεσπίζοντας καθεστώς για τη διαχείριση των λεκανών απορροής και των παρακείμενων παράκτιων περιοχών, με στόχο την επίτευξη ή διατήρηση καλής κατάστασης του υδάτινου περιβάλλοντος (επιφανειακών και υπόγειων υδάτων) στην Κοινότητα[55].

Στον τομέα της πολιτικής των υδάτων, ένα άλλο σημαντικό μέτρο που, επίσης, συμβάλλει στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος είναι η Οδηγία 76/160 για την ποιότητα των υδάτων κολύμβησης[56], όπως τροποποιήθηκε με τη νέα Οδηγία 12884/04[57], που ορίζει ποιοτικές προδιαγραφές (ελάχιστα κριτήρια ποιότητας) για τα θαλάσσια ύδατα, στις περιοχές κολύμβησης.
3.3.2. Επικίνδυνες ουσίες και πολιτική διαχείρισης αποβλήτων. Ραδιενεργές ουσίες
Μεγάλη ρύπανση των θαλάσσιων υδάτων προκαλείται, επίσης, από τις χημικές ουσίες και τα βιομηχανικά απόβλητα. Το πρόβλημα εδώ είναι ο καθορισμός των επικίνδυνων ουσιών και η επιτήρηση της χρήσης και της αποβολής τους. Προς το παρόν, τα διάφορα νομοθετήματα, με βάση τις Οδηγίες 67/548[58] και 76/769[59] σχετικά με την ταξινόμηση και τη σήμανση, προβλέπουν διαφορετικές προσεγγίσεις της χρήσης της εκτίμησης κινδύνων, αλλά το θέμα επανεξετάζεται στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης της πολιτικής για τις χημικές ουσίες. Από τη στιγμή που έχουν θεσπιστεί κοινοτικά μέτρα ελέγχου, τα κράτη μέλη οφείλουν να αιτιολογήσουν τυχόν πρόσθετους αυστηρότερους κανόνες σε εθνικό επίπεδο. Έμμεση ρύθμιση των χημικών ουσιών προβλέπεται και με τις Οδηγίες-πλαίσιο για τα ύδατα και τα απόβλητα, καθώς και με την Οδηγία IPPC[60].

Οι βασικές απαιτήσεις της κοινοτικής στρατηγικής διαχείρισης αποβλήτων εκτίθενται στην Οδηγία-πλαίσιο για τα απόβλητα (75/442)[61], που επιβάλλει στα κράτη μέλη να παίρνουν μέτρα για να εξασφαλίζουν την εξάλειψη των αποβλήτων, χωρίς να θέτουν σε κίνδυνο τον άνθρωπο ή το θαλάσσιο περιβάλλον. Κανόνες για απόβλητα και υπολείμματα φορτίου από πλοία προβλέπονται, επίσης, στην Οδηγία 2000/59 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις λιμενικές εγκαταστάσεις παραλαβής αποβλήτων πλοίου, στον Κανονισμό 725/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 31ης Μαρτίου 2004, για τη βελτίωση της ασφάλειας στα πλοία και στις λιμενικές εγκαταστάσεις[62]. Επιπλέον, η Οδηγία-πλαίσιο για τα απόβλητα και η Οδηγία σχετικά με τα επικίνδυνα απόβλητα αντιμετωπίζουν όχι μόνο το ζήτημα της παραγωγής αποβλήτων στη θάλασσα αλλά και αυτό των απορρίψεων μέσω απορροής και με χερσαία προέλευση[63].

Ως προς τις ραδιενεργές ουσίες, η Συνθήκη Ευρατόμ προβλέπει διατάξεις για τα επίπεδα της ραδιενέργειας στα ύδατα, την ατμόσφαιρα και το έδαφος, οι οποίες, ωστόσο, δεν έχουν αξιοποιηθεί σε θέματα θαλάσσιου περιβάλλοντος[64].
3.3.3. Ατμόσφαιρα
Οι εκπομπές ατμοσφαιρικών ρύπων δεν επιβαρύνουν μόνο την ποιότητα του αέρα αλλά επηρεάζουν και την ποιότητα των θαλάσσιων υδάτων, μέσω της εναπόθεσης. Με στόχο τον περιορισμό των φαινομένων της οξίνισης και του ευτροφισμού, που προκαλούνται από εκπομπές αερίων, όπως διοξειδίου του θείου ή άλλων ρυπαντικών ουσιών, υιοθετήθηκαν κοινοτικές Οδηγίες που αποβλέπουν στη μείωση των εκπομπών[65]. Ως πιο σημαντικές αναφέρονται οι εξής: Η Οδηγία 2001/81 για τα εθνικά ανώτατα όρια εκπομπών, σε σχέση με ορισμένους ατμοσφαιρικούς ρύπους, η Οδηγία 88/609 για τις μεγάλες εγκαταστάσεις καύσης[66], η Οδηγία 89/369 για την αποτέφρωση των απορριμμάτων[67], η Οδηγία 96/61 (IPPC) για την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης[68] καθώς και η Οδηγία 1999/32 σχετικά με την περιεκτικότητα σε θείο ορισμένων υγρών καυσίμων (καυσίμων πλοίων)[69], η οποία βρίσκεται σε διαδικασία τροποποίησης, για ακόμη πιο αυστηρά όρια, στα καύσιμα των ευρωπαϊκών πλοίων[70].

Με πρωτοβουλία της Επιτροπής, το 2002, υιοθετήθηκε στρατηγική, με θεματική Καθαρός αέρας για την Ευρώπη (CAFE), για τη μείωση των εκπομπών των ατμοσφαιρικών ρύπων από τις θαλάσσιες μεταφορές (ποντοπόρα πλοία)[71]. Στο πλαίσιο της στρατηγικής υιοθετήθηκε η Οδηγία 2004/26 (που τροποποίησε την Οδηγία 1997/68) για τη μείωση των εκπομπών NOx στην ατμόσφαιρα.
3.3.4. Αντίδραση στη θαλάσσια ρύπανση από ατύχημα ή εκούσια ενέργεια
Ήδη, με Απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 16ης Αυγούστου 1984, το Πρόγραμμα δράσης, που συμφωνήθηκε το 1978, διευρύνθηκε για να καλύψει και τις επικίνδυνες και επιβλαβείς ουσίες. Επιπλέον, με την Απόφαση 2850/2000 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου θεσπίστηκε κοινοτικό πλαίσιο συνεργασίας, στον τομέα της ακούσιας ή εκούσιας[72] θαλάσσιας ρύπανσης, το οποίο αποβλέπει σ' ένα πλαίσιο ενιαίας συνεργασίας για την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2000 έως την 31η Δεκεμβρίου 2006, με βασικούς άξονες: ένα Σύστημα κινητοποίησης σε 24ωρη βάση, σχηματισμό Ομάδων δράσης, ταχεία λήψη εικόνων από δορυφόρο και συντονισμό Ομάδας παρατηρητών, με στόχους την ενίσχυση της συνεργασίας και της αποτελεσματικότητας για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο και την επανόρθωση, σύμφωνα με την αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει.

Η Απόφαση 2001/792 Ευρατόμ του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2001, καθιέρωσε, επίσης, κοινοτικό μηχανισμό, προς διευκόλυνση της συνεργασίας στις επεμβάσεις βοήθειας πολιτικής προστασίας, περιλαμβανόμενης και της ακούσιας θαλάσσιας ρύπανσης. Ο μηχανισμός περιλαμβάνει κέντρο παρακολούθησης και ενημέρωσης, που χρησιμοποιείται σε όλες τις περιπτώσεις επεμβάσεων βοήθειας πολιτικής προστασίας.

Το ζήτημα της απομάκρυνσης και διάθεσης των εκτός λειτουργίας εγκαταστάσεων ανοιχτής θάλασσας εξόρυξης πετρελαίου και αερίου είναι, επίσης, σημαντικό. Σε σχέση με το θέμα αυτό, με αφορμή την υπόθεση Brent Spar[73], στην Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο της 18ης Φεβρουαρίου 1998 προτάθηκε, μεταξύ άλλων, η αρχή της απαγόρευσης της πόντισης στη θάλασσα παρόμοιων υπεράκτιων εγκαταστάσεων[74].
3.3.5. Θαλάσσιες μεταφορές
Η ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών και η προστασία των κοινοτικών υδάτων από ρύπανση, από πλοία, αποτελούν στόχο της Κοινότητας, η επίτευξη του οποίου αποτελεί αντικείμενο της κοινοτικής πολιτικής, σύμφωνα με τον Τίτλο V της Συνθήκης ΕΚ (άρθρο 80, παρ. 2). Στο πεδίο των θαλάσσιων μεταφορών, η νομοθεσία και τα μέτρα που αναπτύσσονται με ιδιαίτερη, μάλιστα, κινητικότητα εδώ και τρεις δεκαετίες συνδέονται άμεσα με το θαλάσσιο περιβάλλον και την προστασία του.

Μετά το ατύχημα του Amoco Cadiz, το 1978, το Συμβούλιο θέσπισε δυο σημαντικές Οδηγίες: για τις ελάχιστες προδιαγραφέςορισμένων δεξαμενόπλοιων, που χρησιμοποιούν κοινοτικά λιμάνια και για την πλοήγηση πλοίων, από πλοηγούς ανοιχτής θάλασσας, στη Βόρεια Θάλασσα και στη Μάγχη.

Με αφορμή τα ατυχήματα των πετρελαιοφόρων Aegean Sea και Brear, η Επιτροπή, το 1993, παρουσίασε Πρόγραμμα δράσης, με μορφή Ανακοίνωσης, με τον τίτλο Προς μια κοινή πολιτική θαλάσσιας ασφάλειας[75], τότε οροθετήθηκε η απαρχή μιας συγκροτημένης κοινοτικής πολιτικής για τη θαλάσσια ασφάλεια[76]. Στο πλαίσιο αυτό καταδείχθηκε η διάθεση της Επιτροπής, και της Κοινότητας μαζί, να επιβληθούν περιορισμοί ναυσιπλοϊας σε περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές. Οι προσπάθειες επικεντρώθηκαν, κυρίως, στην πρόληψη των ατυχημάτων καθώς και στις προδιαγραφές των πλοίων, φορτίων και πληρωμάτων, τα οποία αποτελούσαν, σύμφωνα με την εκτίμηση της Επιτροπής[77], τα κύρια αίτια των ναυαγίων.

Στη δεκαετία του '90, τα προβλήματα του θαλάσσιου περιβάλλοντος, όσο αφορά τις θαλάσσιες μεταφορές, αντιμετωπίστηκαν με κοινοτικά μέτρα, που απέβλεπαν στον περιορισμό των απορρίψεων αποβλήτων στη θάλασσα, από πλοία που χρησιμοποιούσαν κοινοτικά λιμάνια. Ως πιο χαρακτηριστικά κοινοτικά μέσα, για την εφαρμογή των διεθνών προτύπων ασφάλειας και προστασίας του περιβάλλοντος και τον περιορισμό των απορρίψεων αποβλήτων στη θάλασσα από πλοία, θα μπορούσαν να αναφερθούν: (α) Η Οδηγία 93/75 του Συμβουλίου σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές για τα πλοία που κατευθύνονται σε ή αποπλέουν από κοινοτικούς λιμένες, μεταφέροντας επικίνδυνα ή ρυπογόνα φορτία, συμπεριλαμβανομένων των ραδιενεργών καταλοίπων[78], που προβλέπει απόσυρση από τα κοινοτικά ύδατα των πλοίων που δεν πληρούν τις βασικές προδιαγραφές η οδηγία αυτή καταργήθηκε με την Οδηγία 2002/59 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη δημιουργία κοινοτικού συστήματος παρακολούθησης της κυκλοφορίας των πλοίων και ενημέρωσης, για πρόληψη των ατυχημάτων και της θαλάσσιας ρύπανσης και ελαχιστοποίηση των συνεπειών στο θαλάσσιο και παράκτιο περιβάλλον[79] (β) Η Οδηγία 94/57 του Συμβουλίου σχετικά με τους κοινούς κανόνες και πρότυπα για τους οργανισμούς επιθεώρησης πλοίων[80] (γ) Η Οδηγία 95/21 του Συμβουλίου για τον έλεγχο των πλοίων από το κράτος του λιμένα[81], όπως τροποποιήθηκε από την Οδηγία 98/42[82], η οποία επιβάλλει μείωση του αριθμού των πλοίων που διαπλέουν κοινοτικά ύδατα και δεν ανταποκρίνονται στα ισχύοντα πρότυπα[83] (δ) Η Οδηγία 2000/59 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις λιμενικές εγκαταστάσεις παραλαβής αποβλήτων πλοίου και καταλοίπων φορτίου[84] (ε) Η Οδηγία 96/98 για τη βελτίωση της ασφάλειας της ναυσιπλοϊας και την πρόληψη της ρύπανσης του θαλάσσιου περιβάλλοντος[85], που τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2002/84 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου[86] και αποτελεί ειδική νομοθεσία της Ε.Ε. για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

Ήδη, τη διετία 2002-2004, η Επιτροπή ξεκίνησε εκτενείς διαβουλεύσεις με τις εθνικές αρχές των κρατών-μελών, τη ναυτιλιακή βιομηχανία και τα ενδιαφερόμενα μέρη, για νομοθετικές ρυθμίσεις στα ζητήματα: συμμόρφωση του κράτους σημαίας, έλεγχος του κράτους λιμένα, έλεγχος της θαλάσσιας κυκλοφορίας, έρευνα των θαλάσσιων περιστατικών, εκπαίδευση ναυτικών[96] και συνθήκες εργασίας στη θάλασσα, ευθύνη-αποζημίωση[97]. Μόλις πρόσφατα, Μάρτιο 2005, με Ανακοίνωση[98] η Επιτροπή ανήγγειλε την Απόφασή της να δρομολογήσει διαδικασία διαβουλεύσεων, σχετικά με τη μελλοντική ναυτιλιακή πολιτική της ΕΕ., που να εντάσσεται στο πλαίσιο των διεθνών συμβάσεων.

4. Διεθνείς δράσεις της Ε.Κ./Ε.Ε.

Η πάλη κατά της ρύπανσης της θάλασσας απαιτεί όχι μόνο κοινοτικές αλλά και διεθνείς δράσεις. Η ευαισθητοποίηση της Κοινότητας στα θέματα της προστασίας του περιβάλλοντος την οδήγησε να συμμετέχει η ίδια, είτε ως συμβαλλόμενο μέρος είτε ως παρατηρητής, σε περιφερειακές ή διεθνείς συμβάσεις και σε διεθνείς φορείς για το θαλάσσιο περιβάλλον, καθώς και σε δραστηριότητες που αναλαμβάνονται, στο πλαίσιο της διεθνούς συνεργασίας, για την καταπολέμηση της ρύπανσης των θαλασσών. Έτσι, η Ε.Κ./Ε.Ε. είναι συμβαλλόμενο μέρος σε διεθνείς συμβάσεις, παγκόσμιου ή περιφερειακού χαρακτήρα, που έχουν συναφθεί, από τη δεκαετία ήδη του '70, με αντικείμενο την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και την πρόληψη και τον περιορισμό της ρύπανσης στις θάλασσες, ωκεανούς και στις ευαίσθητες περιοχές. Επιπλέον, η συμμετοχή της Ε.Κ./E.E. στις εργασίες για το περιβάλλον εξειδικευμένων ή άλλων διεθνών οργανισμών προλαμβάνει τυχόν διαφορές αντιλήψεων των κρατών-μελών, προκειμένου να διασφαλίζεται κοινή κοινοτική θέση και επιτρέπει να αναπτύσσονται δυναμικές συνεργασιών, που απαιτούνται για τη βελτίωση της περιβαλλοντικής κατάστασης των θαλασσών και την αντιμετώπιση του προβλήματος της θαλάσσιας ρύπανσης.

Πιο συγκεκριμένα, θα μπορούσε ενδεικτικά να αναφερθεί ως διεθνής δράση της Ε.Κ/Ε.Ε., σε σχέση με το θέμα, η συμμετοχή της: στη Σύμβαση των Η.Ε. για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 (UNCLOS)[99]∙ στη Σύμβαση του Παρισιού του 1974 για την πρόληψη της θαλάσσιας ρύπανσης από χερσαίες πηγές[100]∙ στο Πρόγραμμα των Η.Ε. για το Περιβάλλον (UNEP)[101]∙ στη Σύμβαση για την προστασία και χρήση των διασυνοριακών υδάτινων οδών και διεθνών λιμνών (UNECE)[102]∙ στη Σύμβαση της Βαρκελώνης του 1976 για την προστασία της Μεσογείου από τη ρύπανση[103]∙ στο Πρωτόκολλο για την προστασία της Μεσογείου από τη ρύπανση από χερσαίες πηγές του 1980[104]∙ στο Πρωτόκολλο για τη συνεργασία στην πάλη κατά της ρύπανσης της Μεσογείου από υδρογονάνθρακες και άλλες επικίνδυνες ουσίες[105]∙ στη Συμφωνία της Βόννης για τη συνεργασία στην αντιμετώπιση της ρύπανσης της Βόρειας θάλασσας από υδρογονάνθρακες και άλλες επικίνδυνες ουσίες του 1983[106]∙ στη Σύμβαση του Ελσίνκι του 1992 για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος της Βαλτικής (HELCOM)[107]∙ στη Σύμβαση του Παρισιού για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος του Βορειοανατολικού Ατλαντικού (OSPAR) του 1992[108], κ.ά. Επίσης, η Κοινότητα είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση της Βασιλείας για τον έλεγχο της διασυνοριακής διακίνησης επικίνδυνων αποβλήτων και της διάθεσής τους, ενώ, αν και δεν είναι ακόμη συμβαλλόμενο μέρος, μετέχει ενεργά από το 2001 στη Σύμβαση του Βουκουρεστίου για την προστασία του Εύξεινου Πόντου από ρύπανση με καθεστώς επίσημου παρατηρητή[109].

Σημειώνεται, πάντως, ότι σε σχέση με τις δράσεις που αναλαμβάνονται στις ευρωπαϊκές θάλασσες, για την υπόθεση της προστασίας του περιβάλλοντος, σε πολλές περιπτώσεις παρατηρούνται αλληλεπικαλύψεις των δράσεων της Ε.Κ./Ε.Ε. με δράσεις άλλων, περιφερειακών ή διεθνών, Οργανισμών, που δραστηριοποιούνται στις ίδιες περιοχές. Για παράδειγμα, στον τομέα της καταπολέμησης της θαλάσσιας ρύπανσης αναλαμβάνουν δράση τόσο η Ε.Ε. με το Πρόγραμμα δράσης της για την αντιμετώπιση και τη μείωση της θαλάσσιας ρύπανσης από την απόρριψη υδρογονανθράκων και επιβλαβών ουσιών όσο και άλλες περιφερειακές συμβάσεις, όπως η HELCOM, η Συμφωνία της Βόννης, η Συμφωνία της Λισσαβόνας για συνεργασία στην αντιμετώπιση της ρύπανσης από υδρογονάνθρακες και άλλες επιβλαβείς ουσίες, καθώς και η Σύμβαση της Βαρκελώνης. Ενώ, στον τομέα της πρόληψης της ρύπανσης από πλοία, τα μέτρα για τη μείωση εκπομπών και παράνομων απορρίψεων πετρελαίου από πλοία στη θάλασσα, που υιοθετούνται στο πλαίσιο των Συμβάσεων OSPAR και MARPOL 73/78, συμπληρώνονται από τους κοινοτικούς κανόνες για πλοία με προορισμό λιμένες της Ε.Ε.[110]
5. Συμπερασματα
Παρά τις προσπάθειες που έχουν καταβληθεί και τα σημαντικά βήματα προόδου που έχουν πραγματοποιηθεί, ιδίως τα τελευταία τριάντα χρόνια, στο θέμα της προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος σχετικά με την αντιμετώπιση της μόλυνσης/ρύπανσης και τη βελτίωση της κατάστασης των ευρωπαϊκών θαλασσών, όπου, ορισμένες από τις τάσεις επιδείνωσης της ρύπανσης συγκρατήθηκαν ή και αναστράφηκαν[111], η περιβαλλοντική ποιότητα των θαλασσών παραμένει επιβαρυμένη. Και οι απειλές κατά του θαλάσσιου περιβάλλοντος εξακολουθούν να υφίστανται, και μάλιστα να είναι ιδιαίτερα σοβαρές: πτώχευση και υποβάθμιση της βιοποικιλότητας, εξαφάνιση ενδιαιτημάτων, απώλεια οικοτόπων, ρύπανση από επικίνδυνες ουσίες και θρεπτικά στοιχεία, πιθανές μελλοντικές επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος, κ.ά..

[1] Η εισήγηση αυτή αποτελεί ανάπτυξη προφορικής εισήγηση, που ανακοινώθηκε στο Συνεδρίο του Ευρωπαϊκού Κέντρου Περιβαλλοντικής ΄Ερευνας και Κατάρτισης και του Ινστιτούτου του Αιγαίου για το Δίκαιο της Θάλασσας και το Ναυτικό Δίκαιο, που έλαβε χώρα στην Κω, στις 5-7 Μαϊου, με θέμα: "Περιβάλλον και θαλάσσιος χώρος".

[3] Αρκεί να αναφέρουμε ότι από τα 25 κράτη-μέλη της Ε.Ε. τα 20 είναι παράκτια, με ακτογραμμές περίπου 68.000 χιλ. και με 7 πρωτεύουσες να συνορεύουν με θάλασσα. Το 16% του πληθυσμού της Ε.Ε., περίπου 70.000.000 άνθρωποι, ζουν σήμερα σε παραθαλάσσιες περιοχές, (τα τελευταία 50 χρ. ο αριθμός έχει τουλάχιστον διπλασιασθεί), ενώ σχεδόν το μισό του συνολικού πληθυσμού της ζουν σε απόσταση μικρότερη των 50 χιλ. από τις ακτές. Η Ε.Ε. διαθέτει περισσότερα από 1000 λιμάνια που διακινούν περισσότερο από 1 δις. τόννων φορτίων κάθε χρόνο, ενώ η ναυπηγική βιομηχανία, τα λιμάνια, η αλιεία και άλλοι κλάδοι συναφών υπηρεσιών απασχολούν περίπου 2,5 εκατομ. άτομα.

[6] Παρά το ευρύ φάσμα μέτρων, που θεσπίστηκαν την τελευταία δεκαετία σε επίπεδο Ε.Ε., για τη βελτίωση της ασφάλειας στη θάλασσα, εξακολουθούν, στα ευρωπαϊκά ύδατα, να πλέουν πλοία με ρυπογόνα φορτία, που προκαλούν σοβαρά ατυχήματα ή μαζική ρύπανση, δίχως την τιμωρία των υπευθύνων. Και εξακολουθεί, και σήμερα, να είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο το πρόβλημα των λειτουργικών (παράνομων) απορρίψεων από πλοία. Μόνο το 2001, βεβαιώθηκαν, μέσω εναέριας επιτήρησης, 390 πετρελαιοκηλίδες στη Βαλτική Θάλασσα και 596 στη Βόρεια Θάλασσα, ενώ από το 1988 εντοπίσθηκαν, συνολικά, 7.216 περιπτώσεις ρύπανσης στη Βαλτική από παράνομες απορρίψεις πλοίων [COM/2003/92, τελικό, 2003/0037(COD), 05-03-2003]. Εξάλλου, σε μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Μεσόγειο Θάλασσα αναφέρθηκαν 1.638 εσκεμμένες απορρίψεις μόνο για το 1999 [http://europa.eu.int/comm/environment/civil/marin/reports_publications/jrc_illicit_study.pdf.]. Σε αντίθεση με αυτά τα τρομακτικά νούμερα, είναι πολύ μικρό το ποσοστό των εντοπιζόμενων πλοίων-παραβατών και ακόμη πιο μικρό το ποσοστό των υπευθύνων, που διώκονται και τιμωρούνται [COM/2003/92, τελικό, 2003/0037(COD), 05-03-2003].

[8] Η αυξανόμενη ένταση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων κατά μήκος των ακτών (π.χ. αύξηση τουρισμού, ανάπτυξη λιμένων, αποξηράνσεις, υποδομές προστασίας των ακτών, κ.ά.) έχει σοβαρές επιπτώσεις στους παράκτιους οικοτόπους.

[46] Σε διάφορες περιπτώσεις, το Συμβούλιο υπογράμμισε την ανάγκη ύπαρξης κοινοτικής στρατηγικής για την ολοκληρωμένη διαχείριση και διευθέτηση των παράκτιων ζωνών, στη βάση των αρχών της διαρκούς αντιμετώπισης και της ορθής οικολογικής πρακτικής. Ψήφισμα Συμβουλίου, ΕΕ C 59, 06.03.1992, σ. 1 και Ψήφισμα Συμβουλίου, ΕΕ C 135, 18.05.1994. σ. 2.

[55] Βάσει της Οδηγίας-πλαισίου για τα ύδατα, όσο αφορά την αξιολόγηση του ευρωπαϊκού θαλάσσιου περιβάλλοντος, πρέπει να συγκεντρώνονται στοιχεία για την ποιότητα του παράκτιου περιβάλλοντος (χημική και περιβαλλοντική κατάσταση), μέχρι την απόσταση του ενός ναυτικού μιλίου από τις ακτές, ενώ για το υπόλοιπο τμήμα των κοινοτικών χωρικών υδάτων τα στοιχεία αφορούν μόνο τη χημική κατάσταση. Για την παρακολούθηση των θαλάσσιων αυτών υδάτων καταρτίζονται έγγραφα καθοδήγησης, για το σχεδιασμό δικτύου παρακολούθησης, βλ. COM/2002/0539. Επίσης, βλ. Β. Καραγεώργου, Η Οδηγία-πλαίσιο για το νερό: Ένας σημαντικός σταθμός για το ευρωπαϊκό δίκαιο περιβάλλοντος, Νόμος+Φύση, Αύγουστος, 2003, http//: www.nomosphysis.org.gr.

[68] ΕΕ L 192, 28.7.2000. Η Οδηγία αυτή τροποποιήθηκε με τις Οδηγίες: 2003/87/ΕΚ για τη θέσπιση συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου εντός της Κοινότητας [ΕΕ L 275, 25.10.2003] και 2003/35/ΕΚ σχετικά με τη συμμετοχή του κοινού στην κατάρτιση ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων που αφορούν το περιβάλλον [ΕΕ L 156, 25.6.2003]. Βλ. http://europa.eu.int/scadplus/leg/el/lvb/128045.htm.

[74] COM/1998/49. Η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, μέσω της μείωσης της ρύπανσης που προκαλείται από παρόμοιες εγκαταστάσεις, αποτελεί ζήτημα για το οποίο δεν υπάρχει ένα κοινό, νομικό πλαίσιο ρύθμισης, ενώ, στα πλαίσια των διαφόρων διεθνών νομοθετικών κειμένων, ελάχιστα μόνο πρότυπα αναφέρονται, με αποτέλεσμα να πρέπει να εφαρμόζονται από τα κράτη αυστηρότερα μέτρα. Σε διεθνές επίπεδο, η προσέγγιση αυτή της Επιτροπής υιοθετήθηκε στη Σύμβαση των Παρισίων του 1992, για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος του Βορειοανατολικού Ατλαντικού, που διαδέχθηκε τη Σύμβαση OSPAR (Σύμβαση για την πρόληψη της θαλάσσιας ρύπανσης από τις επιχειρήσεις πόντισης που πραγματοποιούνται από πλοία και αεροσκάφη, του 1972).

[90] Οδηγία 2001/105 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, ΕΕ L 19, 22-01-2002. Οι ευρωπαϊκές και εθνικές αρχές μεταβιβάζουν την αρμοδιότητα διενέργειας δομικών ελέγχων ασφαλείας των πλοίων σε εταιρείες, γνωστές ως νηογνώμονες, οι οποίες διαθέτουν την απαραίτητη τεχνική εμπειρογνωμοσύνη. Σύμφωνα, όμως, με την Ε.Ε. οι νηογνώμονες πρέπει να συμμορφώνονται με υψηλότερα πρότυπα ποιότητας, ενώ, μετά από πρόταση του Κοινοβουλίου, δεν επιτρέπεται να ελέγχονται από εφοπλιστές, ναυπηγεία ή άλλους εμπορικούς ναυτιλιακούς οργανισμούς, ώστε να αποτρέπεται η σύγκρουση συμφερόντων.

[95] Βλ. IP/03/1667, 05.12.2003 και ISSUE 1489, 28.07.2003, http://www.environmentdaily.com/articles/index.cfm?action=article&ref=14875 και http://www.elections2004.eu.int/highlights/el/801.html.

[97] Το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο σε θέματα ευθύνης-αποζημίωσης διέπεται από δυο διεθνείς συμβάσεις: τη Σύμβαση περί Αστικής Ευθύνης για τη Ρύπανση από Πετρέλαιο (CLC) και τη Σύμβαση για τη σύσταση Ταμείου Αποζημίωσης για τη Ρύπανση από Πετρέλαιο (FIPOL). Οι δυο Συμβάσεις καθορίζουν ένα σύστημα ευθύνης σε δύο επίπεδα, προσανατολισμένο: στην αντικειμενική -περιορισμένη- ευθύνη για τον εγγεγραμμένο στα μητρώα πλοιοκτήτη (ιδιοκτήτη του πλοίου) και σε ένα Ταμείο που παρέχει στα θύματα πετρελαϊκής ρύπανσης συμπληρωματική αποζημίωση, εφόσον δεν έχει λάβει χώρα επαρκής αποζημίωση από τον πλοιοκτήτη. Από το 2003, η Ε.Ε. προωθεί νομοθεσία (βλ. COM/2003/92 τελικό, ΕΕ 6-2003, COM/2004/676 τελικό, 2618η Σύνοδος του Συμβουλίου C/2004/321 και 11964/3/2004-C6-0157/2004-2003/0037(COD)) για την εισαγωγή, σε κοινοτικό επίπεδο, υποχρεωτικού συστήματος ποινικών κυρώσεων, ως συμπλήρωμα του υφιστάμενου καθεστώτος αστικής ευθύνης και αποζημίωσης, για βλάβες από ρύπανση από πλοία στη θάλασσα (Βλ. Δηλώσεις Ελλάδας και Μάλτας σχετικά με την καταψήφιση της Κοινής Θέσης του Συμβουλίου για τη ρύπανση από πλοία και τη θέσπιση κυρώσεων). Μετά την υπερψήφιση, από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στις 23 Φεβρουαρίου 2005, της έκθεσης της Ολλανδής ευρωβουλευτού κ. C. Wortmann-Kool (δεύτερη ανάγνωση), για τη ρύπανση της θάλασσας, οι απορρίψεις ρυπογόνων ουσιών από πλοία, εφόσον διαπράττονται από πρόθεση ή ενσυνείδητη ή βαριά αμέλεια, θα χαρακτηρίζονται, στο σύντομο μέλλον, ποινικά αδικήματα και όχι μόνο απλές παραβάσεις (Βλ. Κοινή θέση του Συμβουλίου ενόψει της έγκρισης Οδηγίας του ΕΚ και του Συμβουλίου για τη ρύπανση από πλοία και τη θέσπιση κυρώσεων για παραβάσεις, Α6-15/2005).

# data[].attributes.attachment_link.title
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΘΑΛΑΣΣΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Ιούλιος 2005)

# data[].attributes.attachment_link.description
ΜΑΡΙΑΝΘΗ ΚΛΑΔΗ - ΕΥΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ, Λέκτορας Διεθνών και Ευρωπαϊκών Θεσμών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Δευτέρα 11 Ιούλιος 2005 1. Εισαγωγή [1] Οι περιβαλλοντικές πιέσεις που δέχεται το θαλάσσιο περιβάλλον από δραστηριότητες στο υγρό στοιχείο ή από άλλες πηγές, χερσαίες ή εναέριες, δεν είναι πάντοτε σαφές σε ποιο βαθμό δημιουργούν περιβαλλοντικές επιπτώσεις[2], είναι, όμως, σαφές ότι οι βλάβες που προκαλούν δεν θίγουν απλά την αισθητική του περιβάλλοντος αλλά, σε ορισμένες περιπτώσεις, θέτουν σε κίνδυνο τη δομή και τη λειτουργία του.

# data[].attributes.headline
Ζωγραφιά - Πρωτόλειο

# data[].attributes.subject
Ζωγραφιά - Πρωτόλειο

# data[].attributes.body
Ένα υπέροχο σκίτσο

# data[].attributes.headline
Χάρτης Ευρώπης

# data[].attributes.subject
Χάρτης Ευρώπης

# data[].attributes.headline
ταξιδεύοντας...

# data[].attributes.subject
ταξιδεύοντας...

# data[].attributes.body
Κάποιες απλές πληροφορίες

# data[].attributes.attachment_link.title
Ταξιδεύοντας στη θάλασσα

# data[].attributes.headline
Λεξικό με θαλασσινούς όρους

# data[].attributes.subject
Λεξικό με θαλασσινούς όρους

# data[].attributes.attachment_link.title
Λεξικό με θαλασσινούς όρους

# data[].attributes.headline
Εμπορεύματα , κίνηση και οικονομία...

# data[].attributes.subject
Εμπορεύματα , κίνηση και οικονομία...

# data[].attributes.body
Ναυτεμπορική:
Υπάρχουν στοιχεία στο άρθρο για την κίνηση των εμπορευμάτων στα λιμάνια της Ευρώπης.

Ευκαιρία να δουλέψουμε με ηλεκτρονικό τύπο.

# data[].attributes.headline
Η κίνηση πλοίων στον Πειραιά μέσα από μια Τάξη

# data[].attributes.subject
Η κίνηση πλοίων στον Πειραιά μέσα από μια Τάξη

# data[].attributes.body
ώρα εργασίας για τους ναυτικούς αλλά και μελέτης για τους μαθητές του Β1 τμήματος του 6ου Δημοτικού Σχολείου Ορεστιάδας...
Η δουλειά μας με τη συγκεκριμένη εφαρμογή γινόταν παίρνοντας στιγμιότυπα οθόνης κάθε μια ώρα και συγκρίναμε τα στοιχεία με την επόμενη real time προβολή στον βιντεοπροβολέα.
Έτσι είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθούμε στίγματα πλοίων, γεωγραφικές συντεταγμένες, πορείες αλλά και ταχύτητες.
Η εφαρμογή δίνει πολλά στοιχεία όπως ταυτότητα πλοίου και εταιρείας, φορτίο, ώρες απόπλου και άφιξης, τονάζ, μέγεθος κλπ

# data[].attributes.body
ο Πειραιάς μας!!

# data[].attributes.headline
Περιβαλλοντική διαχείριση στα ευρωπαϊκά λιμάνια

# data[].attributes.subject
Περιβαλλοντική διαχείριση στα ευρωπαϊκά λιμάνια

# data[].attributes.body
άρθρο που αφορά μελέτη για το θέμα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Γράφει ο Αλέξανδρος Θέρμος:

Tα τελευταία χρόνια η ενσωμάτωση ορθών περιβαλλοντικών πρακτικών στα ευρωπαϊκά λιμάνια κερδίζει έδαφος. Η παρούσα μελέτη εστιάζει στις τρέχουσες τάσεις και στις αλλαγές περιβαλλοντικών προτεραιοτήτων που θέτουν τα ευρωπαϊκά λιμάνια κατά την τελευταία εικοσαετία (1994-2013), όπως αυτές προκύπτουν από την έκθεση του Οργανισμού Ευρωπαϊκών Λιμένων του 2013. Από τα αποτελέσματα της έρευνας διακρίνεται αύξηση 33% στην ύπαρξη περιβαλλοντικής διαχείρισης και καταγραφής των ρύπων στα ευρωπαϊκά λιμάνια τα τελευταία 9 χρόνια, με το 90% να δηλώνει ότι έχει περιβαλλοντική πολιτική και το 94% ότι διαθέτει καταρτισμένο προσωπικό. Γενικά, τα ευρωπαϊκά λιμάνια δίνουν έμφαση στα θέματα διαχείρισης της ενέργειας, της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και των αποβλήτων.

Στις μέρες μας η περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση και διαχείριση είναι ένα εξαιρετικά σημαντικό κομμάτι πολιτικής για κάθε εταιρία ή οργανισμό. Ιδιαίτερα για τα λιμάνια, οι δραστηριότητες των οποίων έχουν μεγάλη συμβολή στην παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη, η ενσωμάτωση ορθών περιβαλλοντικών πρακτικών σε όλο το φάσμα των εργασιών τους, από τον ελλιμενισμό μέχρι το διαμετακομιστικό εμπόριο, είναι κρίσιμης σημασίας καθώς οι παραγόμενες αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις που τις συνοδεύουν έχουν σημαντικό αντίκτυπο. Για τον λόγο αυτό, από το 1994 και μετά, ο Οργανισμός Ευρωπαϊκών Λιμένων (ESPO) έχει δημιουργήσει μια σειρά από κώδικες και πρακτικές για την προώθηση και ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διαχείρισης (ESPO 1994,2003,2012a), ενώ κατά την διάρκεια αυτών των ετών διενεργήθηκαν περιοδικές έρευνες(1996,2004,2009) ώστε να αξιολογηθούν και να προσδιοριστούν οι κύριες περιβαλλοντικές ανησυχίες και τάσεις του λιμενικού τομέα. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας 2002-2012, αναπτύχθηκαν μέσω ερευνητικών προγραμμάτων, με πιο σημαντικό το πρόγραμμα ECOPORTS(2002-2005), διαγνωστικά εργαλεία όπως η Μέθοδος Αυτοδιάγνωσης (Self-Diagnosis Method, SDM) με σκοπό να προσδιοριστεί το περιβαλλοντικό ρίσκο και να καθοριστούν οι περιβαλλοντικές προτεραιότητες. Με το πρόγραμμα PPRISM (2010-2011), τα ευρωπαϊκά λιμάνια κλήθηκαν να παρακολουθήσουν και να καταγράψουν πέντε(5) σημαντικές κατηγορίες δεικτών περιβαλλοντικής απόδοσης (Δομές και τάσεις της αγοράς, κοινωνικο-οικονομική, περιβάλλον, διαμετακομιστική αλυσίδα και λειτουργική απόδοση και διακυβέρνηση), με τα αποτελέσματα να οδηγούν στην δημιουργία του πρώτου Πίνακα Απόδοσης των Ευρωπαϊκών Λιμένων το 2012. Βασιζόμενος σε αυτή την προσέγγιση, το 2013 ο Ο.Ε.Λ. εκπόνησε εκ νέου μελέτη με τη συμμετοχή 79 λιμανιών από 21 ευρωπαϊκά κράτη, τα αποτελέσματα της οποίας καταγράφονται στον επικαιροποιημένο Πίνακα Απόδοσης του 2013 και παρουσιάζονται στην παρούσα δημοσίευση καταγράφοντας τις σύγχρονες περιβαλλοντικές επιδόσεις και προτεραιότητες καθώς και τις διαχρονικές τους τάσεις στον ευρωπαϊκό λιμενικό τομέα.

Για τον καλύτερο προσδιορισμό σχέσεων μεταξύ δεικτών και κατά τόπους λιμένων αλλά και για την εξαγωγή συγκριτικών και συσχετιστικών συμπερασμάτων για το σύνολο του λιμενικού τομέα, το περιβαλλοντικό σκέλος της έρευνας αποτελείτο από τέσσερα (4) διαφορετικά μέρη: Την ιδιοτυπία των λιμένων ώστε να κατηγοριοποιούνται σύμφωνα με την τοποθεσία και το μέγεθος τους, τις περιβαλλοντικές τους προτεραιότητες, τις παραμέτρους της ασκούμενης περιβαλλοντικής διαχείρισης και την περιβαλλοντική παρακολούθηση. Από τα αποτελέσματα της έρευνας εξάγονται οι δέκα(10) σημαντικότερες προτεραιότητες και ο βαθμός απόδοσης της περιβαλλοντικής διαχείρισης των ευρωπαϊκών λιμένων. Οι περιβαλλοντικές προτεραιότητες διαφέρουν σύμφωνα με το μέγεθος και την γεωγραφική θέση του κάθε λιμένα ενώ εμφανίζουν σημαντικές διακυμάνσεις ως προς την κατάταξη τους στην πάροδο του χρόνου, γεγονός που οφείλεται στις διακυμάνσεις και διαφοροποιήσεις των παραμέτρων που επικεντρώνουν οι λιμένες όσον αφορά την προστασία του περιβάλλοντος και την βιώσιμη ανάπτυξη. Ωστόσο, η συνεχής παρουσία τους καταδεικνύει την διαχρονική σημαντικότητα τους. Αντίστοιχα, σημαντική διαφοροποίηση εντοπίζεται στη συνεισφορά των λιμένων στην έρευνα, με τα μεσαία και μεγάλα λιμάνια να έχουν την μεγαλύτερη και παρόμοια, σε ποσοστά, συνεισφορά σε στοιχεία ενώ τα πολύ μεγάλα λιμάνια συνεισφέρουν λιγότερο, γεγονός που καταδεικνύει την διαφορετικότητα μεταξύ των λιμανιών σχετικά με την περιβαλλοντική τους σύνθεση.

Τα αποτελέσματα της έρευνας καταδεικνύουν ότι οι κύριες περιβαλλοντικές προτεραιότητες των ευρωπαϊκών λιμανιών αφορούν ζητήματα που σχετίζονται με τις επιπτώσεις της παραγόμενης αέριας και ηχητικής ρύπανσης στην ανθρώπινη υγεία τόσο των εργαζομένων όσο και των ατόμων που διαμένουν σε κοντινές αποστάσεις από τους λιμένες. Επιπρόσθετα, ζητήματα όπως η διαχείριση αποβλήτων και η μείωση της κατανάλωσης ενέργειας κρίνονται επίσης σημαντικές καθώς έχουν σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, ιδιαίτερα για τα μικρά και μεσαία λιμάνια, και συμβάλλουν αρνητικά στην κλιματική αλλαγή. Η ανάπτυξη της σχέσης με τις τοπικές κοινωνίες αποτελεί σημαντική προτεραιότητα καθώς κρίνεται σημαντική η συνεργασία μεταξύ των πόλεων και των λιμένων με σκοπό την βελτίωση του αντίκτυπου των λιμανιών στους πολίτες.

Οι προτεραιότητες που συμπληρώνουν την λίστα παρουσιάζουν διακυμάνσεις ανάλογα με τη μέγεθος και την ιδιομορφία των λιμένων και αφορούν ζητήματα όπως οι διαδικασίες εμβάθυνσης, οι δυνατότητες ανάπτυξης των λιμανιών στην ξηρά, η μείωση της παραγόμενης σκόνης από τις διαδικασίες καθαρισμού και συντήρησης καθώς και η ποιότητα των υδάτων. Επιπρόσθετες παράμετροι που εμφανίζονται στην ανάλυση, βάση του μεγέθους των λιμένων, είναι η δυνατότητα αποθήκευσης για τα μικρά λιμάνια και η κλιματική αλλαγή και η διατήρηση των προστατευμένων περιοχών για τα μεγάλα.

Αξιολογώντας τις τάσεις κατά τη διάρκεια των ετών, αναδεικνύονται σημεία που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ενδεικτικό παράδειγμα είναι η διαχείριση των απορριμμάτων που εισέρχεται για πρώτη φορά το 2013 και έχει σημαντική θέση σε όλους τους τύπους λιμανιών και ιδιαίτερα για τα λιμάνια με ετήσια διακίνηση εμπορευμάτων μικρότερη των 50 εκ. τόνων, με εξαίρεση τα παραποτάμια καθώς δεν εμπίπτουν στην κείμενη νομοθεσία. Η κατανάλωση ενέργειας εισάγεται για πρώτη φορά το 2009, συμπίπτοντας με την έναρξη της παγκόσμιας οικονομικής ύφεσης, και σε συνδυασμό με την αύξηση της παγκόσμιας ευαισθητοποίησης για την μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Αντίθετα, ζητήματα που εμφανίζονταν στις έρευνες του 1996 και του 2004 όπως η απώλεια των ενδιαιτημάτων, η ρύπανση των γαιών, η διαχείριση του όγκου των μεταφορών και η διαχείριση των επικίνδυνων εμπορευμάτων και των βιομηχανικών λυμάτων δεν αποτελούν πλέον σημαντικές προτεραιότητες, γεγονός που αντικατοπτρίζει την ανάπτυξη των συστημάτων διαχείρισης σε συνάρτηση με την εναρμόνιση της ισχύουσας νομοθεσίας.

Ιδιαίτερα σημαντικός είναι βαθμός διείσδυσης της περιβαλλοντικής πολιτικής και ενσωμάτωσης των συστημάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης στα λιμάνια, παρουσιάζοντας αύξηση κατά 32% και 33% αντίστοιχα κατά την διάρκεια των τελευταίων εννέα(9) χρόνων. Εντυπωσιακό ποσοστό(94%) εμφανίζει η ύπαρξη περιβαλλοντικά καταρτισμένου προσωπικού ενώ αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι το 80% των συμμετεχόντων λιμένων εφαρμόζει τεχνικές παρακολούθησης που αφορούν, κατά κύριο λόγο, την παραγωγή απορριμμάτων και την ενεργειακή κατανάλωση. Ωστόσο, το 71% των συμμετεχόντων λιμένων δηλώνει ότι αντιμετωπίζει δυσκολίες κατά την άσκηση περιβαλλοντικής πολιτικής. Οι κυριότερες αυτών αφορούν την δυσκολία ανεύρεσης ικανών συμβουλευτικών οργανισμών(36,1%), το κόστος εφαρμογής της περιβαλλοντικής διαχείρισης(26,2%) και την υστέρηση γνώσεων στον τομέα της άσκησης βέλτιστων περιβαλλοντικών πρακτικών(21,3%). Επιπρόσθετα, το 67% των λιμένων αντιμετώπισε περιορισμό της αναπτυξιακής στρατηγικής λόγω των περιορισμών του περιβαλλοντικού σχεδιασμού.

Η παρούσα έρευνα επιβεβαιώνει ότι σε βάθος 20 χρόνων, λιμενικός τομέας έχει κάνει σημαντικά βήματα προς την κατεύθυνση της συνεχούς βελτίωσης της περιβαλλοντικής ποιότητας στο πλαίσιο της αειφόρου ανάπτυξης. Οι ανοδικές τάσεις στους διάφορους τομείς εφαρμογής περιβαλλοντικής πολιτικής σε συνδυασμό με την επικαιροποίηση τόσο της νομοθεσίας, όσο και των κανονισμών καλής λειτουργίας των λιμενικών οργανισμών, αποτελούν σημαντικά δείγματα προσαρμογής τους με θετικό περιβαλλοντικό πρόσημο. Ο διαρκής εμπλουτισμός των προγραμμάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης σύμφωνα με τις καλύτερες διεθνείς περιβαλλοντικές πρακτικές και η ενσωμάτωσή τους από τους ευρωπαϊκούς λιμένες, μπορούν να θεωρηθούν ως θετική βάση ανάπτυξής τους και εφαλτήριο για την περαιτέρω μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος του λιμενικού τομέα.
Πηγές εικόνων (επιμέλεια από ομάδα σύνταξης MyAegean): (maerskline), (Geof_Sheppard)

Σημειώσεις σχετικά με το παρόν άρθρο:

Το παρόν άρθρο δημοσιεύεται στο e-Περιοδικό της φοιτητικής πύλης My.Aegean.gr σε συνεργασία με την έκδοση "Επιστήμη για το Περιβάλλον" και άρθρα μεταπτυχιακών συμφοιτητριών και συμφοιτητών μας δημοσιεύονται σε τακτική βάση. Το συνοδευτικό οπτικό υλικό των άρθρων επιμελείται, στην πλειονότητά του, η ομάδα σύνταξης και περιεχομένου του e-Περιοδικού, με σεβασμό-αναφορά στους δημιουργούς του υλικού.
Ευχαριστούμε θερμά όλους τους συντελεστές και συναδέρφους - συμφοιτητές για την εμπιστοσύνη τους.

Αλέξανδρος Θέρμος
Απόφοιτος του Τμήματος Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου, αυτοαπασχολούμενος στον τομέα της βιολογικής γεωργίας. Κύρια ερευνητικά ενδιαφέροντά του η διαχείριση αγρό-οικοσυστημάτων, η βιολογία της διατήρησης και η γενετική των πληθυσμών.

ΕΠΙΣΤΗΜΗIssue 1
ΓΙΑ ΤΟ
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Καλοκαίρι 2016

Εκδίδεται από το:

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών (ΠΜΣ) στην
"Περιβαλλοντική Πολιτική & Διαχείριση Βιοποικιλότητας"
Τμήμα Περιβάλλοντος, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
http://www.env.aegean.gr/epistimi-gia-periballon
Υπεύθυνος Έκδοσης:
Αναπληρωτής Καθηγητής Ιωσήφ Μποτετζάγιας
email: iosif@aegean.gr

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
πανεπιστήμιο

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
καθημερινή ζωή

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
MY.aegean.gr Community, University of the Aegean

# data[].attributes.attachment_link.title
Περιβαλλοντική διαχείριση στα ευρωπαϊκά λιμάνια | Περιβάλλον

# data[].attributes.attachment_link.description
Γράφει ο Αλέξανδρος Θέρμος: Tα τελευταία χρόνια η ενσωμάτωση ορθών περιβαλλοντικών πρακτικών στα ευρωπαϊκά λιμάνια κερδίζει έδαφος. Η παρούσα μελέτη εστιάζει στις τρέχουσες τάσεις και στις αλλαγές περιβαλλοντικών προτεραιοτήτων που θέτουν τα ευρωπαϊκά λιμάνια κατά την τελευταία εικοσαετία (1994-2013), όπως αυτές προκύπτουν από την έκθεση του Οργανισμού Ευρωπαϊκών Λιμένων του 2013.

# data[].attributes.headline
το Καράβι μας

# data[].attributes.subject
το Καράβι μας

# data[].attributes.headline
οι Φιγούρες μας....

# data[].attributes.subject
οι Φιγούρες μας....

# data[].attributes.headline
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΛΙΜΑΝΙΩΝ

# data[].attributes.subject
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΛΙΜΑΝΙΩΝ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΛΙΜΑΝΙΩΝ - Μια Κρήτη - Περιβάλλον Άνθρωπος / Ανεξάρτητη Περιφερειακή Κίνηση Πολιτών

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο ιστότοπος της ανεξάρτητης περιφερειακής κίνησης πολιτών "ΜΙΑ ΚΡΗΤΗ, περιβάλλον - άνθρωπος"

# data[].attributes.body
λειτουργεί ως αφόρμηση

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
παιδικοί σταθμοί

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
δημοσιοι παιδικοι σταθμοι

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
παιδικη σταθμοι

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ιδιωτικοί παιδικοί σταθμοί

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
μεταφραση ελληνικα αγγλικα

# data[].attributes.attachment_link.title
Πρώτες Γνώσεις για το περιβάλλον - Τα Λιμάνια και τα Πλοία

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Κύριος Σωστός απαντάει σε ερωτήσεις από παιδιά με πολλά βίντεο και τρισδιάστατα γραφικά. Μέρος ενός εκπαιδευτικού ντοκιμαντέρ εγκεκριμένο απ' το Υπ. Παιδείας (2009) ως "Κατάλληλο εκπαιδευτικό υλικό για σχολεία" και απ' το Υπ. Πολιτισμού ως "Κατάλληλο για όλες τις ηλικίες". Παραγωγή Ελευθέριος - Βασίλης Κατσαρός. Σενάριο σκηνοθεσία Λευτέρης Κατσαρός.

# data[].attributes.headline
Προβλήματα και Λιμάνια

# data[].attributes.subject
Προβλήματα και Λιμάνια

# data[].attributes.attachment_link.title
Επιζήμια για το περιβάλλον η νυχτερινή φωταψία στα λιμάνια - news.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι περίπου το ένα τέταρτο των παράκτιων περιοχών του πλανήτη εκτίθενται σε μεγαλύτερο ή μικρότερο τεχνητό φωτισμό τα βράδια

# data[].attributes.headline
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΛΙΜΑΝΙ

# data[].attributes.subject
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΛΙΜΑΝΙ

# data[].attributes.body
Πιστοποιήσεις και Κανόνες στα Ευρωπαϊκά λιμάνια - ΟΛΠ

# data[].attributes.headline
Ξεκινάμε και ψάχνουμε...

# data[].attributes.subject
Ξεκινάμε και ψάχνουμε...

# data[].attributes.body
καταγραφή θεμάτων, ιδεών...

# data[].attributes.body
ΚΑΙ

γράφουμε ποιηματάκια....

Με ένα πειρατή μεγάλο
και με ένα παπαγάλο
ταξιδεύω σε θάλασσες και ωκεανούς
για να βρω πολλούς και πολύτιμους θησαυρούς!

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
παιδικό τραγούδι

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
απόστολος ρίζος

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ράδιο ντορεμι

# data[].attributes.attachment_link.description
Παιδικό τραγούδι από το cd ''Η επιστροφή του τεμπέλη δράκου'' του Γιώργου Χατζηπιερή Στίχοι & Μουσική: Γιώργος Χατζηπιερής Ερμηνεία: Απόστολος Ρίζος Δυο φίλοι βρήκαν μια σανίδα κι έναν ξεθωριασμένο χάρτη βάλαν σεντόνι για πανάκι και το σκουπόξυλο κατάρτι Και κάποια μέρα ξεκινήσαν με τ' όνειρό τους για σημαία να φτάσουνε στης γης την άκρη να δούνε πράγματα σπουδαία Μέσα στης θάλασσας τα πλάτη μες στον ιδρώτα και τ' αλάτι για τη χαρά του ταξιδιού με μια λαχτάρα προχωράνε...

# data[].attributes.attachment_link.title
Ports and islands Storyboard by jvground

# data[].attributes.attachment_link.description
Τα λιμάνια είναι οι σταθμοί στα θαλασσινά ταξίδια μας! Είναι σύγχρονα και όμορφα, έχουν πολύ κόσμο και μεγάλα πλοία! Από εκεί ξεκινάνε οι όμορφες διακοπές

# data[].attributes.headline
ΧΑΡΤΗΣ ΛΙΜΕΝΩΝ

# data[].attributes.subject
ΧΑΡΤΗΣ ΛΙΜΕΝΩΝ

# data[].attributes.headline
ΘΑΛΑΣΣΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗ

# data[].attributes.subject
ΘΑΛΑΣΣΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΘΑΛΑΣΣΕΣ+ΤΗΣ+ΕΥΡΩΠΗΣ

# data[].attributes.headline
ΚΑΤΟΨΗ & ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ....

# data[].attributes.subject
ΚΑΤΟΨΗ & ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ....

# data[].attributes.body
ΛΙΜΑΝΙ - ΤΟΜΕΙΣ

# data[].attributes.body
Το Πλοίο (αρχαία ελληνική: η ναυς, της νεώς, πληθ.: αι νηες) είναι μια ειδική κατασκευή (ναυπήγημα), σχεδιασμένη για να κινείται με ασφάλεια στο νερό.

# data[].attributes.attachment_link.title
Πλοίο - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Παραδείγματα της τεχνικής θεώρησης είναι ότι ένα πλοίο έχει υδροδυναμικό σχήμα (ατρακτοειδές), το οποίο του δίνει την δυνατότητα να μειώνει και να υπερνικά την αντίσταση του νερού και να κινείται ευκολότερα μέσα σε αυτό. Εκτός από το κλασσικό ατρακτοειδές σχήμα, συχνή πλέον στα σύγχρονα πλοία είναι η χρήση βολβού, μιας προεξοχής στην πλώρη η οποία δίνει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά ευκολίας πλεύσης στο σκάφος και βεβαίως μεγαλύτερη ταχύτητα.

# data[].attributes.body
Κάποτε οι άνθρωποι δεν ξεχώριζαν πλοία και όταν μιλούσαν για πλοίο, εννοούσαν κάθε πλεούμενο που μπορεί να μεταφέρει φορτίο στη θάλασσα. Με την πάροδο όμως του χρόνου, έγινε εμφανής η ανάγκη για τον διαχωρισμό τους.
Ο διαχωρισμός τους γίνεται με βάση την περιοχή που ταξιδεύουν (Ποντοπόρα, Ακτοπλοϊκά, Εγχώριων υδάτων), το υλικό κατασκευής τους (Ξύλινα, μεταλλικά ή μεικτής κατασκευής), το μέσο προώσεως (Μηχανοκίνητα, ιστιοφόρα, κωπήλατα η ρυμουλκούμενα) και το είδος μεταφοράς και του προορισμού τους.

# data[].attributes.attachment_link.title
ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Κατηγορίες και είδη πλοίων [pics] | ΛΙΜΕΝΙΚΑ ΝΕΑ

# data[].attributes.headline
ΚΑΡΑΒΙΑ ΣΕ ΚΙΝΗΣΗ

# data[].attributes.subject
ΚΑΡΑΒΙΑ ΣΕ ΚΙΝΗΣΗ

# data[].attributes.body
Βλέπω την κίνηση και πορεία των πλοίων σε real time

# data[].attributes.attachment_link.title
Χάρτης Πλοίων και Θέσεις σε Πραγματικό Χρόνο | AIS Marine Traffic

# data[].attributes.attachment_link.description
Κινήσεις και θέσεις πλοίων βασισμένες στα στα δεδομένα AIS. Δεδομένα ναυσιπλοίας, στοιχεία πλοίων και λιμανιών.

# data[].attributes.headline
ΤΑ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΑ ΛΙΜΑΝΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

# data[].attributes.subject
ΤΑ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΑ ΛΙΜΑΝΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

# data[].attributes.body
Πολλά μεγάλα λιμάνια εξυπηρετούν ηπειρωτικές περιοχές. Διακινούν προϊόντα, αναπτύσσουν συνεργασίες μεταξύ των ανθρώπων, προσελκύουν πλοία και τουρισμό. Τα μεγαλύτερα λιμάνια της Ευρώπης θεωρούνται το Ρότερνταμ της Ολλανδίας(1ο στην Ευρώπη) , το Αμβούργο της Γερμανίας(2ο), η Μασσαλία της Γαλλίας, η Αμβέρσα του Βελγίου, το Λίβερπουλ στη Μ. Βρετανία αλλά και ο Πειραιάς στην Ελλάδα.