# data[].attributes.body
Walravens, L. & Portael, V. (2020). Psychopathologie. (pp. 43-45). Antwerpen : Artesis Plantijn Hogeschool.

# data[].attributes.body
Feldman, R. (2017). Levenslooppsychologie. (pp. 142-201). Amsterdam : Pearson Benelux.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Als jullie niet zo van het Amerikaanse 'trick-or-treating' zijn, dan kan je deze ideeën gebruiken voor een gezellige gezinsuitstap.

1. Maak een monster

Een geweldige ijsbreker. Verdeel de gasten in groepjes van zes of zeven. Iedere groep krijgt 20 minuten om een echt weerzinwekkend monster te maken van allerlei spulletjes. Geef ieder team een groot stuk karton. Als versiering kunnen ze stukken gekleurd papier, tijdschriften, stukjes stof, wiebeloogjes, lijm, stiften, wc papier, verband, wol en ander materiaal gebruiken. Als iedereen klaar is, kan je prijzen uitdelen aan de teams die de engste of grappigste monsters hebben gemaakt. Hang ze op als decoratie.

2. Spokenjacht

Maak spinnen en spoken en hang ze buiten in de tuin. Als het donker wordt is het een leuk spel om ze te laten zoeken door de kinderen. Spoken maak je door lolly's met een wit zakdoekje te bedekken en er met een stift ogen en mond op te tekenen. Met zwart crêpepapier maak je spinnen van je lolly's, met pijpenragers voor de poten.

3. Appel-estafette

Verdeel de kinderen in twee teams en laat ze dicht naast elkaar staan, met de handen op de rug. Ieder team krijgt een appel die ze onder hun kin klemmen en door moeten geven aan het volgende teamlid zonder hun handen te gebruiken. Wie de appel laat vallen, moet opnieuw beginnen en het eerste team dat het hele rijtje af kan gaan zonder de appel te laten vallen, wint.

4. Donuthappen

Glaceer donuts uit de winkel met oranje glazuur en hang ze in de boom of aan een bezemsteel. De truc is de hele donut op te eten met je handen op de rug!

5. Trick or treat

Schrijf 'trick' of 'treat' op 20 stukjes papier (voornamelijk 'tricks' - oftewel trucjes - en maar een of twee 'treats'). Schrijf op de achterzijde van de trick papiertjes een paar gekke opdrachten. Bijvoorbeeld: brul als een monster, lach als een heks, loop als Frankenstein's monster of noem drie ingrediënten voor een heksenbrouwsel. Stop alle papiertjes in een heksenhoed. Ieder kindje trekt een papiertje en krijgt óf een snoepje óf moet een trucje uit de hoed doen om ook een snoepje te krijgen.

6. Doorgeefspelletje

Geef deze klassieker een Halloween make-over. Ken je het doorgeefspelletje niet? Zo werkt het: een klein cadeautje wordt in heel veel laagjes inpakpapier verpakt. De kinderen zitten in een kringetje en geven het cadeautje door. Stopt de muziek, dan mag het kindje dat het cadeautje vast heeft één laagje papier verwijderen. Degene die het allerlaatste laagje papier verwijdert krijgt het cadeautje. Dus hoe geef je het spel een Halloween make-over? Simpel: stop een 'trick' of 'treat' papiertje tussen iedere laag cadeaupapier!

Wist je dat?

Halloween oorspronkelijk het oud Keltische festival Samhain om het begin van de winter te vieren. De Kelten geloofden dat op de nacht van 31 oktober de grenzen tussen het leven en het hiernamaals vervaagden en de geesten van de overledenen terugkeerden naar de aarde. Om niet herkend te worden door slechte geesten vermomden de Kelten zichzelf in de hoop dat spoken hen voor geesten zouden aanzien.
En jij, wat doe jij met je kids tijdens Halloween?

# data[].attributes.attachment_link.title
Zes Halloweenspelletjes en -activiteiten voor de kinderen

# data[].attributes.attachment_link.description
De allerleukste spelletjes en tips voor een geslaagd Halloweenfeest! Maak een monster, ga op spokenjacht en nog veel meer. Goed voor kinderfeestjes, maar je kan hier ook prima een 'adults only' versie van maken voor wanneer jullie kleine spookjes en heksjes in bed liggen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Situs Resmi SLOT88 dan Agen Taruhan Bola Online Terpercaya Slot88 Situs Resmi Terpercaya Judi Bola Online 2023 - Slot88 kini hadir sebagai situs judi online terkemuka di Indonesia dan menawarkan banyak permainan judi online terpopuler, mulai dari judi, judi kartu, live casino hingga judi bola online. Yang lebih mengejutkan lagi, nama situs judi online Slot88 telah menarik minat bandar judi bola online terbesar di Asia Tenggara yaitu SLOT88. Nama SLOT88 adalah agen taruhan sepak bola ...

Slot88 Situs Resmi Terpercaya Judi Bola Online 2023 Read More "

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Informatie over het brein en gedrag laten ons zien dat het belangrijk is om mensen met een verstandelijke beperking en/of dementie sensorisch te prikkelen (hetzij via geluid, beelden, aanraking, geur of smaak).
Snoezelen wordt al jaren gezien als een manier om de zintuigen van mensen met een verstandelijke beperking en/of dementie te prikkelen wat leidt tot ontspanning. Het welbevinden van de bewoner kan hierdoor aanzienlijk verbeteren. Snoezelen als benaderingswijze heeft bij deze mensen een positief effect op apathisch gedrag, decorumverlies, opstandig gedrag, agressief gedrag en depressief gedrag.

Klik hier voor meer informatie, brochure of contact. We denken graag met u mee.

# data[].attributes.attachment_link.description
Informatie over het brein en gedrag laten ons zien dat het belangrijk is om mensen met een verstandelijke beperking en/of dementie sensorisch te prikkelen (hetzij via geluid, beelden, aanraking, geur of smaak). Snoezelen wordt al jaren gezien als een manier om de zintuigen van mensen met een verstandelijke beperking en/of dementie te prikkelen wat leidt tot ontspanning.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wat toch nog steeds een vaste waarde blijft in onze klas en in onze school is ons basaal theater. Net zoals we vorig schooljaar in volle lockdown opzoek gingen naar hoe we onze kinderen thuis kunnen entertainen moesten we nu opzoek naar een andere manier om ons basaal theatertjes te delen met alle klassen op school.
Wegens gebrek aan tijd, en ruimte doordat alle kinderen weer voltijds op school zijn en alle lokalen volledig gebruikt worden momenteel hebben we het basaal theater wat kleinschaliger gemaakt met dit resultaat.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wat toch nog steeds een vaste waarde blijft in onze klas en in onze school is ons basaal theater. Net zoals we vorig schooljaar in volle lockdown opzoek gingen naar hoe we onze kinderen thuis kunnen entertainen moesten we nu opzoek naar een andere manier om ons basaal theatertjes te delen met alle klassen op school.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Sherborne bewegingspedagogiek beoogt naast de motorische en cognitieve ontwikkeling, ook doelstellingen op sociaal en affectief-emotioneel vlak, nl:

Het ontwikkelen van een positief zelfwaardegevoel.

Het ontwikkelen van de bekwaamheid om relaties aan te gaan en met anderen te communiceren.

Zelfvertrouwen en vertrouwen in de omgeving zijn hierbij twee centrale begrippen.
Het groeien van zelfvertrouwen gebeurt doorheen de vele bewegingsspelen die gericht zijn op de ontwikkeling van lichaamsbewustzijn en ruimtebewustzijn.
Het vertrouwen in anderen groeit tijdens de verschillende relatiespelen.

De bewegingsmethode werd ontwikkeld door Veronica Sherborne. Zij was docente lichamelijke opvoeding en kinesiste. Ze liet zich inspireren door:

haar ervaring in het werken met kinderen, jongeren en volwassenen met een handicap,

door de samenwerking met Rudolf Laban, danser, choreograaf en pionier van de bewegingsanalyse

door haar ervaring als moeder en de observaties van ouders in de omgang met hun kinderen.

Momenteel kent haar programma een succesrijke toepassing in de opvoeding van peuters, kleuters en lagereschoolkinderen, in de begeleiding van kinderen, jongeren en volwassenen met een sensoriale,
motorische of verstandelijke beperking, bij kinderen en jongeren met sociale en emotionele problemen, in psychiatrie en in gezinsgerichte therapieën.

Meer informatie vindt u in "Een kijk op de Sherborne bewegingspedagogiek - Het Groene Boekje"

Het bewegingsprogramma van Veronica Sherborne is te herleiden tot drie basisdoelstellingen:

1. Bewustwording van het eigen lichaam:

het centrum > de romp

de gewichtsdragende lichaamsdelen > knieën en bekken

de perifere lichaamsdelen > handen voeten; hoofd gelaat

2. Bewustwording van de ruimte:

persoonlijke en algemene ruimte

de dimensies

bewegingsvariaties en ruimtebegrippen

3. Bewustwording van de anderen:

met-relaties

tegen-relaties

samen-relaties

Schematisch voorgesteld:
Bewegingskwaliteiten
In navolging van Laban onderscheidt Sherborne vier bewegingskwaliteiten die ze weergeeft in een schema van opposities.

# data[].attributes.attachment_link.description
De Sherborne bewegingspedagogiek beoogt naast de motorische en cognitieve ontwikkeling, ook doelstellingen op sociaal en affectief-emotioneel vlak, nl: Het ontwikkelen van een positief zelfwaardegevoel. Het ontwikkelen van de bekwaamheid om relaties aan te gaan en met anderen te communiceren. Zelfvertrouwen en vertrouwen in de omgeving zijn hierbij twee centrale begrippen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Johan

Dit is Johan. Johan is een vrolijke man van 23. Hij heeft een ernstige meervoudige beperking: een ernstige verstandelijke en motorische beperking. Johan kan zijn benen niet gebruiken en zit daarom in een rolstoel. Hij kan niet goed zien, maar wel goed horen. En hij heeft epilepsie. Hij communiceert met geluiden en zijn gezichtsuitdrukking. Mensen die Johan kennen, zien aan zijn bewegingen hoe hij zich voelt.

Meer over Johan

Johan kent de begeleiders goed. En zij kennen Johan goed. De begeleiders zien aan kleine signalen wat Johan wil vertellen. Johan vindt het fantastisch om met andere jongeren aan het werk te zijn. Hij houdt van uitdagende activiteiten en vindt het leuk om samen met een ander te bewegen. Hier wordt hij alert van. Johan kan nog veel leren, al gaat dat in kleine stapjes. Johan woont in een woongroep van 's Heeren Loo. Johan is gek op snoezelen. Zijn nieuwsgierigheid wordt geprikkeld door de lichten, geluiden, geuren en materialen. De kapper kwam altijd bij Johan langs. Sinds kort gaat hij er met een begeleider naartoe. Dat is veel leuker! Zo leert Johan nieuwe mensen kennen en komt hij in een andere omgeving. Zijn ouders kennen Johan het beste. Daarom werken de begeleiders goed met hen samen. Johan's ouders lieten bijvoorbeeld zien hoe ze activiteiten ondernemen met Johan en hoe ze hem verzorgen. Johan houdt van spelletjes. Met zijn voeten en handen speelt hij beweegspellen op de spelcomputer Kinemoto.

Gerhard

Vader Gerhard vertelt hoe hij de zorg voor zijn zoon met EMB bij 's Heeren Loo ervaart.

# data[].attributes.attachment_link.description
Dit is Johan. Johan is een vrolijke man van 23. Hij heeft een ernstige meervoudige beperking: een ernstige verstandelijke en motorische beperking. Johan kan zijn benen niet gebruiken en zit daarom in een rolstoel. Hij kan niet goed zien, maar wel goed horen. En hij heeft epilepsie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In de begeleiding van een persoon met autisme vormde identiteit de rode lijn. Voor mij een reden om eens te kijken wat de invloed van het hebben van autisme is op de identiteitsontwikkeling.
Identiteit: gevoel een unieke en innerlijk samenhangende persoon te zijn ondanks alle veranderingen in relatie tot anderen. (Erik Erikson (Psycholoog, Frankfurt am Main 1902-1994)

Persoonlijkheidsontwikkeling in de adolescentie noemt hij identiteitsontwikkeling.
De vraag die mij bezighoudt : in hoeverre is het hebben van een autisme spectrum stoornis van invloed op de ontwikkeling van de identiteit. Tijdens de ontwikkeling van een kind naar volwassene komen vele vragen naar voren. Wie ben ik? Wat maakt mij anders dan andere mensen? Wat zijn mijn normen en waarden? Deze vragen spelen een belangrijke rol tijdens de identiteitsontwikkeling van adolescenten. Het ontwikkelen van een identiteit is vooral een sociaal en doorgaand proces. (Invloed van autisme spectrumstoornissen op de identiteitsontwikkeling van adolescenten, eindscriptie Bacheloropleiding Klinische Gezondheidspsychologie, Universiteit Tilburg, Erik Velinga 2013)
Tijdens de identiteitsontwikkeling is er sprake van Exploratie (probleemoplossend gedrag, mede door alternatieven tot stand gekomen vanuit de omgeving) en Commitment (Verbondenheid met een specifieke set doelen, waarden en geloven) (Marcia, 1966, het neo-Eriksoniaanse identiteitsmodel)
Hoewel het gebruikte model oud is komen er conclusies uit die m.i. goed te verenigen zijn met de theorie over autisme. Ik heb er daarom voor gekozen dit model te gebruiken. De drie kenmerken van ASS die naar voren komen zijn gebreken in communicatieve vaardigheden, wederkerige sociale interactie en repetitief en stereotype gedrag. Wanneer we deze kenmerken leggen naast het onderzoek van (F. Naber en C. de Bruin, 2017) zien we dat al deze kenmerken naar voren komen ook als het gaat om niet/ beperkt herkennen van Sociale informatie in de communicatie.
Er zijn fundamentele verschillen tussen adolescenten met ASS en zonder ASS wat betreft TOM (Theory of Mind, de mogelijkheid om de mentale staat van anderen af te leiden, dat wil zeggen kunnen inschatten wat een ander persoon denkt, voelt verlangt en gelooft. Personen met ASS zijn minder goed in staat om de gedachten, gevoelens en geloven van andere personen te kunnen inschatten. Dit is van invloed op sociale interacties en het tonen van eigen gevoelens en gedachten. Ook hebben adolescenten moeite met het beoordelen en interpreteren van sociale interacties en hun eigen gedrag binnen deze situaties.
Sociale relaties
Adolescenten met ASS vertonen dezelfde basis emoties als adolescenten zonder ASS, maar de persoonlijke verwerking van emoties is anders. Adolescenten met ASS hebben moeite met interpreteren en beeldvorming van Sociale en emotionele informatie.
Gedragspatronen
Het onderzoek is gericht op de het Autobiografisch geheugen (AG) en de connectie met identiteitsontwikkeling. AG is het geheugen voor gebeurtenissen in het leven die er toe bijdragen dat iemand zichzelf kan definiëren in relatie tot andere mensen en op basis van eerdere gebeurtenissen in het leven. Uit het onderzoek blijkt dat personen met ASS ervaringen meer oppervlakkig beschrijven waar personen zonder ASS ervaringen beschrijven die gekenmerkt worden door meer specifieke details.

De invloed van ASS op de identiteitsontwikkeling
Personen met ASS zijn minder gevoelig voor verlangens en verwachtingen die hun omgeving van hun hebben. Dit is van invloed op de mate waarin zij meningen van anderen meenemen over hoe ze hun leven zouden moeten inrichten. Adolescenten met ASS zullen dus sneller van eigen gedachten, gevoelens en overtuigingen uitgaan. Zij hebben moeite met sociale processen Dit terwijl de identiteitsontwikkeling gaat via sociale en emotionele processen, wat er op duidt dat het voor deze personen lastig is om een identiteit te vormen. Informatie uit reacties van anderen kunnen zij niet integreren in hun zelfbeeld en daarmee hun identiteitsvormingsproces. Ervaringen zijn minder invloedrijk op hun identiteitsvormingsproces vanwege de oppervlakkige beleving van ervaringen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Autisme en identiteitsontwikkeling / Blog | pASSende levensloopbegeleiding

# data[].attributes.attachment_link.description
In de begeleiding van een persoon met autisme vormde identiteit de rode lijn. Voor mij een reden om eens te kijken wat de invloed van het hebben van autisme is op de identiteitsontwikkeling. Identiteit: gevoel een unieke en innerlijk samenhangende persoon te zijn ondanks alle veranderingen in relatie tot anderen.

# data[].attributes.attachment_link.title
1544. Praktisch en snel : Checklist Kleuterklas

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wil je meer weten over Bullet Journaling? Of ben je juist op zoek naar inspiratie, tips en tricks? Dan zit je hier op de juiste plek! Wij geven je inspiratie om een bullet journal te maken. Naast dat My Lovely Notebook twee verschillende merken Bullet Journals verkoopt, de en de Leuchtturm1917, hebben we ook een groot aantal artikelen geschreven over de Bullet Journal en plaatsen we regelmatig inspiratie op ons Instagram account.
Wat is een bullet journal?

In het kort gezegd is een Bullet Journal een eenvoudig aanpasbare organisatie systeem in een notitieboek. Je maakt in principe je eigen planning en lay-out volgens je eigen behoefte. Wil je meer weten lees dan dit artikel over de bullet journal, je vindt daarin onder andere wat je allemaal kunt noteren in je bullet journal, welke pagina's belangrijk zijn en ziet voorbeelden van deze pagina's.

Ryder Carrol bedacht overigens dit systeem en maakte daar ook een heel handig filmpje bij:

Wat heb je nodig voor een Bullet Journal?

Je hebt maar weinig nodig en dat maakt het zo'n fijn systeem. Alleen een notitieboek en een pen. De meest gebruikte notitieboeken voor Bullet Journaling zijn:

De meeste mensen vinden een puntjes raster het fijnste bij een Bullet Journal omdat ze dan de lijnen zelf kunnen bepalen. Maar je kunt eigenlijk overal voor kiezen; blanco, gelinieerd, ruitjes of dus de puntjes raster.

Wil je meer informatie over de verschillen tussen een Nuuna notitieboek en een Leuchtturm1917? Bekijk dan deze video.

Daarnaast zijn pennen met een fijne punt erg prettig om mee te werken. Wij zelf gebruiken graag een potlood om de lijntjes te tekenen en trekken het daarna over met de Pilot Frixion pennen. Verder gebruiken we ook kleurpotloden, een geodriehoek, een gum en stiften. Je kunt ook nog washi tape en allerlei andere stickers gebruiken. Dat is helemaal aan jezelf!

Wil je meer lezen over de juiste keuzen voor een notitieboek en welke stappen je neemt om een eigen bullet journal op te zetten? Dat kun je lezen in het artikel 'mijn bullet journal', daar vind je ook voorbeelden inclusief een maandoverzicht en receptenlog.

Essentials in je bullet journal

Er zijn een aantal pagina's die in vrijwel elk bullet journal terug komen. Dat zijn onder andere de Key, collecties, maandelijks en/of wekelijks overzicht en de calendex. Veel mensen beschrijven ook hun doelen in de bullet journal. Onze gastblogger Charlotte heeft een heel fijn overzicht gemaakt van de essentials in je bullet journal inclusief voorbeelden. Wat je wel altijd dient te onthouden is dat iedereen zijn of haar bullet journal ontwerpt zoals hij of zij wil. De voorbeelden zijn dus nooit bindend.

Wil je in één oogopslag zien welke afspraken er voor de komende maanden op de planning staan? Je daily page gemakkelijk maken en nooit meer een afspraak, deadline of verjaardag vergeten? Dan is het Calendex systeem ideaal voor jou! Ook hierover schreef Charlotte een uitgebreid artikel inclusief voorbeelden.

Vele "journalers" gebruiken ook (habit) trackers in hun Bullet Journal. Wat dit precies is en wat je er allemaal mee kunt bijhouden legt Esmeralda ontzettend fijn uit in haar artikel 'een tracker bijhouden in je bullet journal'. Ook laat zij een aantal voorbeelden van trackers zien die zij zelf gebruikt.

Organiseer je leven: gebruik een Bullet Journal
- Uitleg over wat een bullet journal is en hoe het je kan helpen

Letters met mooie krullen in je bullet journal
- Esmeralda laat je zien hoe zij handettering toepast in haar Leuchttrum1917 bullet journal

Happy spreads in de Bullet Journal
- Esmeralda laat zien hoe zij happy spreads heeft gemaakt in haar Bullet Journal. Veel inspiratie om zelf aan de sla te gaan.

Inspiratie bullet journal video set up maand

Wil je zien hoe ik een set up maak voor de maand? Kijk dan deze video. Hierin laat ik je zien hoe ik zonder dat het mij te veel tijd kost een maand opzet maak, die heel gebruiksvriendelijk is. Daarnaast is deze ook erg effectief omdat ik de 1-3-5 methode gebruik. Ik zet 1+3+5=9 bullets elke dag alvast in mijn bullet journal om mijn dag effectief te kunnen plannen.

In de video hieronder maak ik mijn weekly spreads voor augustus. Hier maak ik gebruik van 4 soorten weekly spreads om te ervaren welke ik prettig vind in gebruik. Wellicht ken je een opzet nog niet en vind je die leuk om ook eens te maken.

In de video van september kies ik voor de weekly spread die mij vorige maand het beste bevallen is. En ik laat je zien hoe je een watercolor effect plaatje maakt.

In de video van oktober geef ik je een simpele tip hoe je meer inspiratie op doet om te tekenen in je bullet journal.

Deze maand probeer ik een nieuwe minimalistische weekly spread uit. Ik gebruik 2 pagina's per week, waarbij ik aan de linkerkant het 'agenda'-deel heb en aan de rechterkant het lijstjes-deel. Simpel om te maken, en ik hoop effectief. Mijn achterliggende gedachte bij deze week spread is dat ik graag vanuit flow werk en als taken niet per dag zijn gepland, ik kan kiezen waar ik zin in heb!

Geïnspireerd geraakt en wil je zelf ook aan de slag? Download dan onze lijst met heel veel Bullet Journal Ideeën!

# data[].attributes.attachment_link.title
Inspiratie om een Bullet Journal te maken | My Lovely Notebook

# data[].attributes.attachment_link.description
Wil je meer weten over Bullet Journaling? Of ben je juist op zoek naar inspiratie, tips en tricks? Dan zit je hier op de juiste plek! Wij geven je inspiratie om een bullet journal te maken.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
U heeft er vast al eens van gehoord, maar wat is dat nu precies; 'autisme'? Bovendien noemt de DSM IV (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders), een veel gebruikt classificatiesysteem bij het diagnostiseren van psychiatrische stoornissen, verschillende vormen van stoornissen in het autisme spectrum. Tijd om het autisme spectrum en stoornissen die hierin voorkomen eens nader toe te lichten.

Autisme: wat is dat?

Stoornissen in het autisme spectrum valt onder de noemer 'pervasieve ontwikkelingsstoornissen'. Met pervasief wil men zeggen dat de stoornis diep doordringend is en problemen geeft op verschillende belangrijke gebieden. Een stoornis in het autisme spectrum heeft invloed op verschillende ontwikkelingsgebieden. Dit wil echter niet zeggen dat altijd sprake is van een verstandelijke beperking. Vaak zien we een ongelijke ontwikkeling, waarbij men op het ene gebied aanzienlijk sneller of minder snel ontwikkelt dan op het andere. Zo kan de cognitieve ontwikkeling bovengemiddeld zijn, terwijl de sociaal emotionele ontwikkeling achter blijft. Iemand met een stoornis in het autisme spectrum heeft onder andere een andere prikkelverwerking. Men heeft moeite met het zien van de context, het geheel, en verwerkt iedere prikkel als het ware als los element. Dit wordt ook wel beschreven als een 'zwakke centrale coherentie'. Wanneer er wordt gesproken over de probleemgebieden van stoornissen in het autisme spectrum, worden vaak drie kern-probleemgebieden genoemd: communicatie, sociaal functioneren, flexibiliteit en verbeelding. Deze worden ook wel de triade genoemd.

Probleemgebieden van stoornissen in het autismespectrum

Communicatie

Mensen met een stoornis in het autisme spectrum en een normale intelligentie verwerven doorgaans een uitgebreide woordenschat en een correcte grammatica. In tegenstelling tot mensen waarbij naast een stoornis in het autisme spectrum ook sprake is van een verstandelijke beperking, is bij hen niet zozeer de taalontwikkeling verstoord. Waar zij meer moeite mee hebben is het pragmatische aspect van communicatie. Dit heeft te maken met het sociale gebruik van taal, zoals bijvoorbeeld het wisselen van rollen als zender en ontvanger.

Voor iemand met een stoornis in het autisme spectrum is de rol van luisteraar lastig. Ze zijn zich er niet altijd van bewust dat een boodschap aan hen gericht is. Hierdoor kan het voorkomen dat ze niet of pas laat reageren. Bovendien ondervinden ze moeilijkheden met de non-verbale aspecten van communicatie. Ook dit draagt bij aan een mogelijk latere reactie dan door de zender van de boodschap wordt verwacht.

Mensen met een vorm van autisme vinden het vaak lastig om de informatie die ze geven aan te passen aan de ontvanger en de informatie waarover deze al beschikt. Dit heeft onder andere te maken met de ontwikkeling van 'Theory of mind'. Hier zal ik later in dit artikel op terug komen.

Naast de moeilijkheden die zich bij iemand met een stoornis in het autisme spectrum vaak voordoen op het gebied van pragmatiek, is vaak ook de communicatiedrang beperkt. Hierbij kan opgemerkt worden dat mensen met een vorm van autisme en een normale intelligentie vaak meer praten dan communiceren. Er kan dus een onderscheid gemaakt worden tussen spreekdrang en communicatiedrang.

Mensen met een stoornis in het autisme spectrum passen doorgaans te weinig hun communicatiestijl aan de anderen aan. Vaak sturen ze zelfs het gesprek steeds in de richting van hun gespreksonderwerp of het door hen gewenste thema. Ze hebben moeite met het aanpassen van hun communicatiestijl aan de context. Sommigen hebben bijvoorbeeld een beperkt gamma aan communicatiestijlen en laten dezelfde stijl in vrijwel alle situaties zien, of het nu gaat om een sollicitatiegesprek of een gesprek met de de lokale winkelier. Anderen laten wel verschillende communicatiestijlen zien, maar doen dit door anderen te imiteren. Het gedrag van de ander wordt dan gekopieerd.

Zoals eerder benoemd hebben mensen met een vorm van autisme moeite met het zien van de context, het geheel. Dit is ook terug te zien op het gebied van communicatie. Naar gelang de context kan een boodschap bijvoorbeeld een andere betekenis hebben. Denk hierbij ook aan woordgrapjes, sarcasme en figuurlijk taalgebruik. Deze worden vaak letterlijk opgevat.

Tot slot kunnen mensen met een normale intelligentie en een stoornis in het autisme spectrum, op het gebied van communicatie, moeilijkheden ervaren met de organisatorische aspecten van communicatie en de non-verbale aspecten van taal. Het controleren van onderbrekingen in een (groeps-)gesprek vinden zij niet altijd even makkelijk, dit maakt het lastig om zich in een (groeps-)gesprek te mengen. Daarnaast zijn zij meer gericht op de juistheid van de feiten die ze willen vertellen, dan op de manier waarop ze het overbrengen.

Sociaal functioneren

Mensen met autisme hebben problemen met het ontwikkelen van een 'Theory of mind'. Dit wil zeggen dat ze moeite hebben om zich te verplaatsen in de ander en in te schatten wat diens ideeën, gedachten en gevoelens zijn. In testsituaties kunnen zij vaak perfecte antwoorden geven op gebieden als bijvoorbeeld empathie, maar ze missen met name de intuïtie om dit in het echte leven toe te kunnen passen. Daarnaast ondervinden mensen met een stoornis in het autisme spectrum moeilijkheden op het gebied van sociale finesse. Ze voelen niet op basis van intuïtie aan wat gepast is in bepaalde sociale situaties en wat niet. Sommigen gebruiken aangeleerde en zelf opgestelde, op imitatie gebaseerde regels om sociale situaties te beoordelen in plaats van intuïtie. Ze beoordelen sociale situaties eerder normatief dan intuïtief. Normaal begaafde mensen waarbij sprake is van een vorm van autisme hebben doorgaans een duidelijke wens om deel te nemen aan het sociale leven. De vaardigheden en kennis om de subtiele spelregels van het sociale samenspel tussen mensen zijn echter onvoldoende aanwezig. Hierdoor blijven zij vaak buitenbeentjes.

Flexibiliteit en verbeelding

Doordat mensen met een vorm van autisme moeite hebben met het overzien van het geheel, de context, kan de wereld soms erg bedreigend voor hen overkomen. Hoe breng je immers orde in de chaos van losse elementen en prikkels? De meeste mensen met een vorm van autisme hebben dan ook een enorme drang om alles hetzelfde te houden en zijn angstig voor verandering. Wanneer er iets verandert in hun routine, vaste wijze van doen verliezen zij het overzicht. Dit roept onrust of zelfs paniekreacties op. Door alles steeds hetzelfde te doen volgens de zelfde werkwijze of routine creëren ze overzicht en daarmee veiligheid in het bestaan.

Veel mensen met een stoornis in het autisme spectrum hebben moeite met het generaliseren van het geleerde. Zij hebben bijvoorbeeld iets geleerd in winkel A, maar passen het niet toe wanneer ze naar winkel B gaan.

Daarnaast hebben mensen met autisme moeite met plannen en komen stereotiepe en repetitieve lichaamsbewegingen voor. Hierbij kunt u denken aan fladderen met de armen of het heen en weer wiegen van het lichaam.

Stoornissen in het autisme spectrum

Klassiek autisme

Kenmerken van de autistische stoornis, zoals beschreven in DSM-IV; uitsluitingscriteria niet opgenomen:

Een totaal van zes (of meer) items van 1, 2 en 3 met ten minste twee van 1, en van 2 en 3 elk één:

Kwalitatieve beperkingen in de sociale interacties zoals blijkt uit ten minste twee van de volgende:

duidelijke stoornissen in het gebruik van verschillende vormen van non-verbaal gedrag, zoals oogcontact, gelaatsuitdrukking, lichaamshoudingen, en gebaren om de sociale interactie te bepalen

er niet in slagen met leeftijdgenoten tot relaties te komen, die passen bij het ontwikkelingsniveau

tekort in spontaan proberen met anderen plezier, bezigheden of prestaties te delen (bijvoorbeeld het niet laten zien, brengen of aanwijzen van voorwerpen die van betekenis zijn)

afwezigheid van sociale of emotionele wederkerigheid

Kwalitatieve beperkingen in de communicatie zoals blijkt uit ten minste één van de volgende:

achterstand in of volledige afwezigheid van de ontwikkeling van de gesproken taal (niet samengaand met een poging dit te compenseren met alternatieve communicatiemiddelen zoals gebaren of mimiek)

bij individuen met voldoende spraak duidelijke beperkingen in het vermogen een gesprek met anderen te beginnen of te onderhouden

stereotiep en herhaald taalgebruik of eigenaardig woordgebruik

afwezigheid van gevarieerd spontaan fantasiespel ('doen-alsof spelletjes') of sociaal imiterend spel ('nadoen' spelletjes) passend bij het ontwikkelingsniveau

Beperkte, zich herhalende stereotiepe patronen van gedrag, belangstelling en activiteiten zoals blijkt uit ten minste één van de volgende:

sterke preoccupatie met één of meer stereotiepe en beperkte patronen van belangstelling die abnormaal is ofwel in intensiteit ofwel in richting

duidelijk rigide vastzitten aan specifieke niet-functionele routines of rituelen

stereotype en zich herhalende motorische manieërismen (bijvoorbeeld fladderen of draaien met hand of vingers of complexe bewegingen met het hele lichaam)

aanhoudende preoccupatie met delen van voorwerpen

Achterstand in of abnormaal functioneren op ten minste één van de volgende gebieden met een begin voor het derde jaar: sociale interacties, taal zoals te gebruiken in sociale communicatie, of symbolisch of fantasiespel. (Rigter, 2010)

Hoewel er veel over wordt geschreven, komt klassiek autisme erg weinig voor. Klassiek autisme kent een prevalentie van 0,04 à 0,05 %. Dit wil zeggen dat de stoornis ongeveer bij vier à vijf op de tienduizend kinderen voorkomt. Vaak komt klassiek autisme voor samen met een verstandelijke beperking.

Syndroom van Asperger

Kenmerken van Asperger beschreven in DSM-IV:

Kwalitatieve beperkingen in de sociale interactie, zoals blijkt uit ten minste twee van de volgende:

duidelijke stoornissen in het gebruik van veelvoudig non-verbaal gedrag zoals oogcontact, gelaatsuitdrukking, lichaamshoudingen en gebaren om de sociale interactie te bepalen

er niet in slagen met leeftijdgenoten tot bij het ontwikkelingsniveau passende relaties te komen

tekort in het spontaan proberen met anderen plezier, bezigheden of prestaties te delen (bijvoorbeeld het niet laten zien, brengen of aanwijzen van voorwerpen die van betekenis zijn)

afwezigheid van sociale of emotionele wederkerigheid

Beperkte, zich herhalende en stereotiepe patronen van gedrag, belangstelling en activiteiten, zoals blijkt uit ten minste een van de volgende:

sterke preoccupatie met een of meer stereotiepe en beperkte patronen van belangstelling die abnormaal is in ofwel intensiteit of aandachtspunt

duidelijk rigide vastzitten aan specifieke niet-functionele routines of rituelen

stereotiepe en zich herhalende motorische manieërismen (bijvoorbeeld fladderen of draaien met de hand of vingers of complexe bewegingen met het hele lichaam)

aanhoudende preoccupatie met delen van voorwerpen

De stoornis veroorzaakt in significante mate beperkingen in het sociaal of beroepsmatig functioneren of het functioneren op andere belangrijke terreinen.

Er is geen significante algemene achterstand in taalontwikkeling (bijvoorbeeld het gebruik van enkele woorden op de leeftijd van twee jaar, communicatieve zinnen op de leeftijd van drie jaar).

Er is geen significante achterstand in de cognitieve ontwikkeling of in de ontwikkeling van bij de leeftijd passende vaardigheden om zichzelf te helpen, gedragsmatig aan te passen (anders dan binnen sociale interacties) en nieuwsgierigheid over de omgeving.

Er is niet voldaan aan de criteria van een andere specifieke pervasieve ontwikkelingsstoornis of schizofrenie.

(AutSider, 2001)

Het syndroom van Asperger werd in de voorganger van de DSM-IV nog niet beschreven. Door hernieuwde belangstelling voor de stoornis en een toenemende mate van erkenning dat het syndroom van Asperger een aparte stoornis is, wordt hij wel beschreven in de DSM-IV. Naar de prevalentie van het syndroom van Asperger is nog weinig onderzoek gedaan. Vaak wordt er verwezen naar Zweeds onderzoek. Hierin werd een prevalentie tussen de 0,1 en 0,3% aangetoond bij schoolgaande kinderen. Dit zou betekenen dat bij ongeveer één à drie op de duizend schoolgaande kinderen het syndroom van Asperger voorkomt. Dit cijfer is vermoedelijk te hoog. Onderzoek in andere landen naar de prevalentie van het syndroom van Asperger ontbreekt echter.

PDD-NOS

Criteria voor PDD-NOS:

PPD-NOS is de afkorting van: Pervasive Developmental Disorder Not Otherwise Specified. In het Nederlands vertaald wordt het genoemd: Pervasieve Ontwikkelingsstoornis Niet Anderszins Omschreven.

PDD-NOS is als het ware een rest categorie op het gebied van stoornissen in het autisme spectrum. Er is sprake van PDD-NOS wanneer er niet aan voldoende criteria van een specifieke pervasieve ontwikkelingsstoornis wordt voldaan en er ook geen sprake is van schizofrenie, een schizotypische persoonlijkheidsstoornis of een ontwijkende persoonlijkheidsstoornis, maar er wel degelijk sprake is van een pervasieve ontwikkelingsstoornis.

Bij PDD-NOS is sprake van een prevalentie van 0,15 à 0,2%. Dit wil zeggen dat de stoornis ongeveer bij vijftien tot twintig op de tienduizend kinderen voorkomt. De criteria voor PDD-NOS zijn echter niet geheel duidelijk. Er wordt enkel geschreven over een 'ernstige en pervasieve beperking' terwijl niet wordt voldaan aan de criteria voor een specifieke pervasieve ontwikkelingsstoornis, schizofrenie, schizotypische persoonlijkheidsstoornis of een ontwijkende persoonlijkheidsstoornis. Er wordt echter niet beschreven van welke criteria ten minste sprake moet zijn voor er sprake is van PDD-NOS. Kortom: er wordt geen ondergrens gesteld. Hierdoor speelt de interpretatie van de wetenschapper die de diagnose stelt een grote rol.

Lees verder

© 2013 - 2020 Snoijs, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.

Gerelateerde artikelen

Wat is Autisme?Autisme, klassiek autisme, autistische stoornis, de stoornis van Asperger, PDD-NOS, Ass, aan autisme verwante contactsto...

Autisme nader bekekenAutisme is een stoornis die niet makkelijk omschreven kan worden. Autisme is namelijk bij iedereen verschillend en heeft...

Bronnen en referenties

Autisme centraal. www.autismecentraal.nl . Bezocht op: 08-04-2013

AutiWerkt. www.autiwerkt.be . Bezocht op: 10-04-2013

AutSider. www.autsider.net . Bezocht op: 10-04-2013

Rigterm Jakop. (2010, eerste druk, vijfde oplage). Ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen. Bussum: Uitgeverij Coutinho. ISBN: 978-90-6283-299-6. (Citaat afkomstig van blz. 220)

Vermeulen, Peter. (1999). Brein Bedriegt. Als autisme niet op autisme lijkt. Berchem: uitgeverij EPO. ISBN: 978-90-6445-127-0.

# data[].attributes.attachment_link.description
U heeft er vast al eens van gehoord, maar wat is dat nu precies; 'autisme'? Bovendien noemt de DSM IV (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders), een veel gebruikt classificatiesysteem bij het diagnostiseren van psychiatrische stoornissen, verschillende vormen van stoornissen in het autisme spectrum.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Lees alles over de cognitieve ontwikkeling kleuter en schoolkind. Hoe ontwikkelt zich de cognitieve ontwikkeling van je kleuter en schoolkind? Wanneer kan je kind getallen, kleuren en vormen herkennen? Wanneer kan je kind analoog en digitaal klokkijken en is een kind in staat een plattegrond af te kunnen lezen? Welke cognitieve mijlpalen zijn te onderscheiden? Verder lezen over de mijlpalen in de cognitieve ontwikkeling? Dan raden wij het boek Kind in ontwikkeling aan.
Om goed te kunnen presteren op school zijn verschillende cognitieve vaardigheden nodig. Denk aan leren, onthouden, denken en redeneren. Kinderen leren om informatie uit hun omgeving te verwerken en op te slaan, om vervolgens deze verworven vaardigheden en kennis op een later moment weer te kunnen gebruiken.

Het is lastig om de ontwikkeling van deze vaardigheden in beeld te brengen. Om het verloop van de cognitieve ontwikkeling toch in kaart te brengen, is uiteengezet op welke leeftijd kinderen bepaalde schoolse vaardigheden leren en kunnen. Lees ook hoe je de ontwikkeling en over in de ontwikkeling bij kinderen.

Uitgelicht:

Het hele brein, het hele kind: fantastisch en toegankelijk boek over hoe het kinderbrein zich ontwikkelt en praktische strategieën per leeftijdsfase hoe deze te ontwikkelen.

Wat kan jouw kleuter en schoolkind op cognitief gebied?

Kijk in de schema's wat een kind op welke leeftijd gemiddeld kan op cognitief gebied. Denk hierbij aan het kunnen tellen, vormen benoemen en kleuren leren kennen. Maar ook bijvoorbeeld wanneer het magisch denken begint en het probleemoplossend vermogen zich ontwikkelt.

Je kind van 4 jaar kan:

tellen tot 10

de cijfers 1 t/m 5 herkennen

besef hebben van de begrippen meer - minder, veel - weinig, erbij - eraf, groter - kleiner, dikste - dunste, voor - naast -op

groepjes herkennen van 2 en 3 zonder te tellen

de vormen cirkel, vierkant, driehoek, rechthoek benoemen

de kleuren rood, geel, blauw, groen

Je kind van 5 jaar kan:

tellen tot 20 en terug

de cijfers 1 t/m 10 herkennen

besef hebben van de begrippen meer - minder, veel - weinig, erbij - eraf, groter - kleiner, dikste - dunste, voor - naast -op en hoeveelheden t/m 12 vergelijken en ordenen (meer, minder, verschil, alles) en schatten

groepjes herkennen van 6 zonder te tellen

eenvoudig optellen en aftrekken onder de 12 en herkennen van de begrippen lengte, inhoud, omtrek, gewicht

tijdsaanduidingen als eerder, later, gisteren gebruiken en de seizoenen, dagen, dagdelen benoemen

de vormen cirkel, vierkant, driehoek, rechthoek, ruit, ovaal benoemen

de kleuren rood, geel, blauw, groen en oranje, paars, zwart, wit, grijs, bruin benoemen

Je kind van 4 - 6 jaar kan:

steeds realistischere tekeningen maken. Hoofd, armen en benen worden door een 6-jarige bijvoorbeeld nu los getekend van het lichaam. Verhoudingen kloppen nog niet en jouw kleuter zal nog niet in staat zij om diepte te gebruiken.

steeds vaker plausibelere verklaringen voor gebeurtenissen geven, in plaats van dit toe te kennen aan magie. Het magisch denken van jouw kleuter zal in deze fase steeds verder afnemen.

nog moeilijk zijn aandacht op meer dan één factor tegelijk richten en negeert andere belangrijke factoren bij het oplossen van een probleem of vraagstuk (centratie). Jouw kleuter kan in deze fase bijvoorbeeld denken dat een lang smal glas meer water bevat dan een laag en breed glas. Jouw kind concentreert zich in dit voorbeeld op de hoogte van het glas en vindt de breedte van het glas irrelevant. Dit heeft ook te maken met het feit dat jouw kind nog niet door heeft dat hetzelfde ding dezelfde fysische kenmerken/ eigenheid behoudt, ook als het ding er opeens anders uit ziet. Dit begrip wordt door de ontwikkelingspsycholoog Piaget 'conservatie' genoemd.

nog moeite hebben om bij het oplossen van een probleem in zijn hoofd, een paar stappen terug te doen (terugspoelen van een gebeurtenis), om op die manier het probleem goed op te kunnen lossen. Als voorbeeld de proef van het lange smalle glas en het lage en brede glas met water. Bij deze proef, waarin dezelfde hoeveelheid water wordt overgegoten in het brede glas, faalt het kind om in zijn gedachte het water weer terug te gieten in het smalle glas en zo te kunnen begrijpen dat het om dezelfde hoeveelheid water gaat. Het zogenaamde 'terugspoelen' van de band lukt nog niet altijd.

hele verhaallijnen met andere kinderen bedenken tijdens het spelen. Jouw kleuter kan verschillende rollen aannemen en anticiperen op andere kinderen. Dit wordt ook wel 'doen alsof spel' of 'rollenspel' genoemd.

Je kind van 6 jaar:

kan getallen herkennen en schrijven en heeft begrip voor 'erbij' en 'eraf'

heeft begrip de symbolen '+' (optellen) en '-' (aftrekken)

kan sommen onder de 10 oplossen (door te tellen en eventueel met behulp van een telraam) en later optel- en aftreksommen onder de 20 redelijk vlot uitrekenen

kan op een gegeven moment tellen in stapjes van 2, 5 of 10

leert tellen tot 100, splitsen (het getal in 2 delen verdelen), verdubbelen en halveren

kan op een analoge klok klokkijken (hele en halve uren) en heeft begrip voor geld en kan een simpele som oplossen met € 1 en € 2

Kan simpele rekensommen tot 10 uit het hoofd (zijn geautomatiseerd)

Je kind van 7 jaar:

heeft begrip voor de tafels 1,2,3,4, 5 en 10 (is wel erg afhankelijk van de methode van de school)

kan simpele verhaalsommetjes oplossen (3 kinderen mogen 15 snoepjes verdelen, hoeveel krijgt elk kind?)

kan tellen in stapjes van 10

weet wat de helft is van 100 en de helft van 50

leert rekenen (optellen en aftrekken) tot 100

kan op een analoge klok klokkijken (hele en halve uren en kwartieren).

kan simpele rekensommen tot 20 uit het hoofd (zijn geautomatiseerd)

heeft inzicht in de begrippen centimeter, meter en kilometer

heeft begrip voor lengte en gewicht en soms inschatten

heeft begrip voor dagen en datums (kalender)

Je kind van 8 jaar:

kan rekenen (optellen en aftrekken) met getallen tot 1000

kan de tafels van 1 t/m 10 redelijk goed uit het hoofd

heeft enig inzicht in breuken als halven, kwarten en derden (pizza verdelen)

kan steeds beter rekenen met geld, heeft enig begrip voor bedragen achter de komma

heeft begrip voor lengtematen (mm, dm, m km)

leert om te gaan met maal- en deelsommen

kan klokkijken op een analoge klok en leert ook digitaal klok te kijken (uren, minuten en seconden)

Je kind van 9 jaar:

kan rekenen tot 10.000 en maakt de eerste berekeningen tot 100.000

kan de tafels van 1 t/m 10 foutloos en snel uit het hoofd

heeft begrip voor hoeveel een 'miljoen' is en weet dat dit een getal is met 6 nullen

heeft inzicht in breuken (halven, kwarten, derden, vijfden, achtsten, tienden, zesden)

kan maal- en deelsommen maken

kan rekenen met geld, ook bedragen achter de komma

heeft begrip voor inhoudsmaten (ml, dl, l) en gewicht (kg, g)

weet hoe een oppervlakte en omtrek uitgerekend kan worden

kan plattegronden lezen

heeft begrip voor verhoudingen (schaal, snelheid, prijs per stuk)

klokkijken op een analoge en digitale klok zonder problemen

Je kind van 10 en 11 jaar:

leert steeds beter omgaan met breuken, procenten, verhoudingen en kommagetallen

leert omgaan met een rekenmachine

kan inhouden en oppervlakten berekenen

kan schalen lezen

kan rekenen met snelheden en geldkoersen

kan rekenen met getallen tot een miljoen en op een gegeven moment zelfs daarboven

kan schattend rekenen (afronden, schatten van sommen met kommagetallen)

Je kind van 6 - 12 jaar kan:

begrijpen dat veel dingen in essentie hetzelfde blijven, hoewel deze oppervlakkig gezien kunnen veranderen. Jouw kind snapt nu dat een lang smal glas evenveel water kan bevatten als een laag breed glas en dat een uitgespreide kralenketting even lang is als een identieke opgefrommelde kralenketting. Dit vermogen wordt 'conservatie' genoemd.

nu beter problemen oplossen door eerst dingen in het hoofd uit te werken, voordat hij in actie komt. Jouw kind wordt dus minder impulsief in deze fase. Deze vaardigheid om problemen op te lossen door bepaalde concepten volledig in gedachte te manipuleren, wordt ook wel 'psychische operatie' genoemd.

aanwijzingen geven om iemand de weg te wijzen. Dit komt omdat jouw kind zich het gezichtspunt van iemand op een andere plek kan inbeelden en een route helemaal in gedachte in het hoofd kan 'aflopen'.

doordat het magische denken nog verder afneemt steeds realistischer denken. De naïviteit neemt hierdoor ook verder af. Vanaf deze leeftijd gelooft jouw kind bijvoorbeeld niet meer in Sinterklaas.

Je kind van 12 - 23 jaar kan:

steeds beter abstract en complex te denken. Bij het oplossen van een probleem gebruikt je kind specifieke hypotheses en veronderstellingen. Hij is in staat factoren af te wegen die mogelijk consequenties hebben op de uitkomst.

nu ook nadenken over ongrijpbare concepten zoals rechtvaardigheid, waarheid, het leven en relaties. Je kind snapt nu dat hun realiteit (waarheid) slechts een van de vele mogelijke realiteiten kan zijn.

Kijk ook wat je kind kan op het gebied van:

Verder lezen over de ontwikkeling van kinderen? Lees dan ook over de mijlpalen en ontwikkelingsfasen van de sociaal-emotionele ontwikkeling, motorische ontwikkeling, spraak- en taalontwikkeling en lichamelijke ontwikkeling.

# data[].attributes.attachment_link.title
Cognitieve ontwikkeling kleuter en schoolkind | Kijk op Ontwikkeling

# data[].attributes.attachment_link.description
Cognitieve ontwikkeling kleuter en schoolkind. Wat kan een kind op welke leeftijd op het gebied van cognitieve vaardigheden? Alle mijlpalen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Een samenleving die open staat voor iedereen

In het verleden hadden mensen het over integratie in plaats van inclusie. Het ging dan om de integratie van mensen met een beperking. Zij moesten zich aanpassen aan de samenleving.

Inclusie gaat verder dan integratie. De samenleving moet normaal gesproken openstaan voor iedereen. Iedereen moet kunnen meedoen en iedereen hoort erbij.

Bij inclusie gaat het om:

meedoen in de samenleving

welkom zijn

erbij horen

geaccepteerd worden

niet uitgesloten worden

waardering krijgen

een goed leven hebben

sociale rollen vervullen

iets nuttigs doen

eigen keuzes kunnen maken

Inclusie gaat met duwen en trekken

Inclusie werkt 2 kanten op. De samenleving moet voor iemand openstaan, maar die persoon moet zelf ook mee willen doen. Als ze niet allebei meewerken, wordt het erg lastig. We noemen dat ook wel 'pull- en 'pushfactoren'. Je kunt een persoon naar de samenleving duwen (push), maar de samenleving moet de persoon ook aantrekken (pull).

Kwaliteit van bestaan

Het doel van inclusie is om een goed leven te hebben. Dat noemen we ook wel de kwaliteit van bestaan. Daarbij gaat het om dingen die voor alle mensen gelden. Een oud Chinees spreekwoord vat dit mooi samen: 'Geluk is iemand om van te houden, iets om te doen en iets om op te hopen'.

Iedereen wil een goed leven. Of je nu in China woont of in Nederland. Of je jong bent of oud. Of je een beperking hebt of niet. Bij inclusie gaat het ook om burgerschap. We zijn allemaal burgers met burgerrechten, maar ook met burgerplichten.

Nederland loopt niet voorop als het gaat om inclusie. Voor een deel heeft dit te maken met de geschiedenis van de zorg in Nederland. Inclusie gaat ook niet vanzelf. Je moet het zien zitten en erin geloven (visie). En je moet eraan blijven werken.

Inclusie samengevat

Inclusie gaat over echt meedoen en er echt bij horen.

Het gaat bij inclusie om een goed leven willen hebben.

Inclusie betekent insluiting, het tegenovergestelde van uitsluiting.

Inclusie is tweerichtingsverkeer tussen de samenleving en de persoon.

Inclusie gaat niet vanzelf. Je moet erin geloven en er actief aan werken.

Lees meer over inclusie

# data[].attributes.attachment_link.description
Inclusie gaat over meedoen en erbij horen, ook voor mensen met een beperking. Lees hier waar het bij inclusie om draait.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wat is DANSFABRIEK?

Voor wie is DANSFABRIEK?

Hoe werkt DANSFABRIEK?

Waar is DANSFABRIEK?

Wanneer is DANSFABRIEK?

Contactpersonen

Wat?

De DANSFABR!EK is een atelier dat een groep mensen met een passie voor dans, muziek, theater,... samenbrengt.

We gaan samen op zoek naar mogelijkheden en talenten die we verder kunnen ontplooien. Deze activiteit is er voor wie plezier wil maken door expressief bezig te zijn.

Voor wie?

Voor cliënten die:

graag spelen en dansen;

overweg kunnen met verschillende samengestelde activiteitengroepen;

overweg kunnen met verschillende begeleiders naargelang de aard van de activiteit;

overweg kunnen met overgangen en dansen op verschillende locaties.

Je kan de ondersteuning financieren door:

Rechtstreeks toegankelijke hulpverlening (RTH).

Een persoonsvolgend budget (PVB).

Een eigen cash-budget.

Hoe?

Naast het vrij dansen, leren we gaandeweg meer over ons lichaam en lichaamsbeheersing en leren we omgaan met feedback.

Dansexpressie: met verschillende opdrachten en uitdagingen proberen we onszelf en ons dansbaar lichaam te leren kennen. Dansen gaat om beleven ... elke beleving is ok!

Waar?

Sportcentrum Den Draver
Fortlaan 10
2070 Zwijndrecht

Wanneer?

De groep repetereert wekelijks een halve dag.

Contacteer ons en wij vertellen jou wanneer je kan meedoen met de DANSFABR!EK!

Contactpersonen

Coördinator

Anneleen De Raedt

0492 25 35 70

anneleen.de.raedt@katrinahof.be

© 2020 | KATR!NAHOF | info@katrinahof.be

# data[].attributes.attachment_link.description
Wat is DANSFABRIEK? Voor wie is DANSFABRIEK? Hoe werkt DANSFABRIEK? Waar is DANSFABRIEK? Wanneer is DANSFABRIEK? Contactpersonen Wat? De DANSFABR!EK is een atelier dat een groep mensen met een passie voor dans, muziek, theater,... samenbrengt. We gaan samen op zoek naar mogelijkheden en talenten die we verder kunnen ontplooien.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Misschien heeft u er wel eens van gehoord. Snoezelen of zintuigactivering is een kalmerende activiteit voor mensen met een (ernstige) verstandelijke beperking of vergevorderde dementie.

Snoezelen valt onder de belevingsgerichte manier van zorg verlenen. Mensen met dementie of met een verstandelijke beperking zijn vaak meer ingesteld op lichaamstaal en lichamelijk contact. Snoezelen prikkelt de belangrijkste zintuigen: het gehoor, het zicht, de reuk, de tast en de smaak. Door deze zintuigen selectief te prikkelen, kunnen mensen hun emoties en gevoelens uiten.

Waarom snoezelen?

Het uiteindelijke doel van snoezelen is een betere kwaliteit van leven van degene die zorg krijgt. Snoezelen optimaliseert gevoelens. Het bevordert een dialoog tussen verzorgde, naaste of zorgverlener en de omgeving. Het geeft een gevoel van geborgenheid en veiligheid.

Snoezelhulpmiddelen of -materialen:

Geven ontspanning.

Gaan verveling tegen.

Bevorderen contact leggen.

Verbeteren het ervaren via zintuigelijk waarneming.

Dit alles zorgt voor afname van onrust en agressie en dus voor minder gebruik van kalmerende medicatie. Het maakt het leven en de relatie zinvoller.
Hoe werkt snoezelen?

Snoezelen is een vorm van belevingsgerichte zorg. Het sluit aan aan bij de belevingswereld en gevoelens van iemand die zorg krijgt. De innerlijke leefwereld staat daarbij centraal en de zorgverlener accepteert, waardeert en volgt. Er ontstaat een band van wederzijds vertrouwen.

Snoezelen in beeld

En de praktijk in de zorg?

In de gehandicaptenzorg zijn er voor mensen en kinderen met een (ernstige) verstandelijke beperking in instellingen, op scholen en kinderdagverblijven mogelijkheden voor snoezelen. Daarvoor bestaan diverse materialen, waaronder ook compleet ingerichte snoezelverblijven of beleefruimtes.

De ouderenzorg gebruikt snoezelmateriaal om mensen in een vergevorderd stadium van dementie haar of zijn emoties en pijn te laten uiten. Angst en onrust nemen af, ontspanning en rust nemen toe.

Ook voor uw (eigen) woon-, slaap- of badkamers zijn er snoezelmaterialen.

Voorbeelden van snoezelmaterialen

Zien. Waarnemen van bewegingen, kleuren, lichtbronnen en combinaties hiervan. Voorbeelden: dvd's met rustgevende beelden, 24/7 rustgevend filmabonnement van natuurfilms speciaal bij dementie, spiegelbollen, bewegende 'schilderijen' en projecties, (kerst)verlichting, blacklight in een donkere omgeving en lavalampen.

Horen. Luisteren naar rustgevende geluiden en muziek. Voorbeelden: regenmakers, cd's met piano of gitaarmuziek. Bij mensen met dementie is vaak een favoriet genre bekend. Voorbeeld is het muziekkussen of een muziektril waterbed.

Voelen. Prikkelen van gevoel. Voorbeelden: lucht blazen, schommelen, een warm (schuim)bad. Maar ook zachte speelmaterialen, zoals fleecekussens. Voor onrust bij dementie; (zelfgemaakt) fruffel tafelkleed of frunnik materialen.

Ruiken. Aanbieden van geuren. Voorbeelden: aromatherapie (in bad), wierook of geurende bloemen maar ook de geur van eten klaarmaken.

Tast. Voelen van verschillende materialen en vormen. Voorbeelden: poppen, speelgoedbeesten zoals robotdieren, plankjes met uiteenlopende materialen en vormen, pittenzakjes. Maar denk ook aan bak met zand, knikker of andere kleine materialen waar iemand met de handen doorheen kan 'voelen'.

Smaak. Proeven van verschillenden aromatische hapjes of dranken. Voorbeelden: fruit of ijsjes, maar denk bij mensen met dementie ook aan smaakvoorkeuren van vroeger, bijvoorbeeld haring of een kaneelstok.

Meer informatie

# data[].attributes.attachment_link.description
Misschien heeft u er wel eens van gehoord. Snoezelen of zintuigactivering is een kalmerende activiteit voor mensen met een (ernstige) verstandelijke beperking of vergevorderde dementie. Snoezelen valt onder de belevingsgerichte manier van zorg verlenen. Mensen met dementie of met een verstandelijke beperking zijn vaak meer ingesteld op lichaamstaal en lichamelijk contact.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
'Journaling' is ook in Nederland een echte trend geworden. Of dit hetzelfde is als ouderwets een dagboekje bijhouden? Nee. Journaling helpt je om meer inzicht te krijgen in je denk- en gedragspatronen. Steeds meer mensen pakken er daarom 's ochtends of 's avonds hun boekje bij. Maar hoe geef je de juiste structuur aan jouw journaling routine? En welke vragen stel je jezelf tijdens het schrijven? Dat weet mindset expert Florine Duif, auteur van Moeder Genoeg, die net een journal uit heeft gebracht speciaal voor moeders. Dit zijn haar 5 beste tips om je bewustzijn te verruimen met behulp van journaling.
Journaling: met deze 5 tips krijg je inzicht in jouw verborgen gedragspatronen

Florine: 'Vragen die je jezelf kunt stellen zijn bijvoorbeeld: Wat wil ik vandaag bereiken? Hoe voel ik me? Op welke dag van mijn menstruatiecyclus ben ik en hoe beïnvloedt dat mijn energielevel? Er zijn inmiddels veel mooie 'kant en klare' journals te koop die je zo in kunt vullen, allemaal met nét andere vraagstukken. Het gaat erom dat je herhaaldelijk dezelfde topics observeert om een patroon bloot te leggen en te kijken wat er eventueel anders kan. Journaling maakt jouw 'programmering' tastbaar. Dat is fijn in een tijd waarin we overspoeld worden door prikkels en maar al te vaak in de automatische piloot staan. Als alles zo snel gaat, is het des te verleidelijker om steeds te blijven handelen vanuit oude patronen. Tegelijkertijd willen we ook allemaal meer leven vanuit onze intuïtie en gevoel. Dat is prachtig natuurlijk, maar soms komt een gevoel júist vanuit zo'n oud patroon, en kun je je er maar beter niet door laten leiden. Journaling maakt zo'n subtiel onderscheid zichtbaar.

5 x journaling tips van Florine

Hoe je het maximale uit het journalen haalt? Probeer deze 5 tips eens.

1. Koop een fijne pen

Klinkt gek, maar een ervaring om het journalen heen bouwen laat zien dat je het serieus neemt voor jezelf. Een pen dient dan als een soort talisman waar je energie in stopt. Je kunt ook een fijn hoekje maken voor jezelf, muziek opzetten, een kaars aansteken; doe vooral wat voor jou werkt. Dat is meteen een goede uitdaging: leef je volgens de regels? Of durf jij je leven zo in te richten zoals jij dat wilt?

2. Doen

Vervolgens koop je een journal, voer je tip 1 uit, en houd je het maar 3 dagen vol... Ai, daar gaat je doorzettingsvermogen. Vraag jezelf van te voren: in hoeverre ben ik eigenlijk toegewijd om inzichten te vergaren over mijn zijn en handelen? Wil ik dat écht? Onthoud dat het tijd kost om iets je eigen te maken, minimaal 30 dagen. Ben jij bereid om dit avontuur aan te gaan met jezelf? Wil jij weten wat er in jou leeft of ben je nog terughoudend? Als het ongemakkelijk voelt, dan weet je dat daar je groei ligt. En trouwens, het creëren van nieuwe gewoonten zorgt voor nieuwe verbindingen in je hersenen, wat zorgt voor een meer open geest. Je wordt creatiever en meer oplossingsgericht. Dus baat het niet, dan schaadt het niet toch?

3. Wees eerlijk

Het journalen blijft oppervlakkig wanneer je je gedrag maar voor lief neemt en een 'het is wat het is'-principe hanteert. Stel, je ziet herhaaldelijk dat je niet gaat hardlopen, maar lekker op de bank kruipt omdat je 'lief voor jezelf zou zijn'. Met lief voor jezelf zijn is natuurlijk niks mis. Maar met jezelf kleiner houden dan je daadwerkelijk bent door je gedrag goed te praten wél. Bij het invullen van een journal is het daarom key om goudeerlijk te zijn, zonder oordeel. Probeer alles wat er opkomt te observeren en niet weg te drukken. Mag je bijvoorbeeld van jezelf gefrustreerd zijn, of ben je daar dan weer teleurgesteld over en baal je daar van? Als je alles gewoon even laat zijn kun je verder denken: wat is de volgende stap? Wat wil dit gevoel me vertellen en hoe laat ik het liefdevol weer gaan? Sugarcoaten voelt even fijn, maar eerlijkheid duurt het langst. Alleen daar kom je verder mee.

4. Mediteer

Vanuit een rustige basis kun je veel meer helder journalen dan vanuit een mistig overvol hoofd. Daarom is het goed om voor het journalen even te mediteren (aanrader; deze hartchakra meditatie van Erica Jago), zeker na een werkdag bijvoorbeeld. ' Jeetje, maar én journalen én mediteren, dan ben ik ongeveer een hele dag kwijt!' Nee hoor, mediteren kan al zijn: gewoon even rustig zitten, een paar keer diep ademhalen en oordeelloos je gedachten observeren.

5. Leef naar jouw ritme

Tijdens het journalen krijg je inzicht in jouw unieke ritme. Je zult zien dat je de ene dag meer energie hebt dan de andere dag en dat je emoties mee schommelen. Als je een journal een paar maanden achter elkaar invult, kun je vaak een duidelijk patroon ontdekken in jouw zijn en handelen. Zo nodig kun je hier iets aan veranderen. Helaas kun je in de huidige maatschappij meestal niet zomaar tegen je baas zeggen dat je het vandaag 'even wat minder goed doet' omdat je niet lekker in je vel zit. Maar het bijhouden van een journal helpt je te kijken naar wat er wél kan. Je gaat terugzien wat jou in een staat van flow brengt, wat je oplaadt en wat je juist leegtrekt. De kleinste aanpassingen kunnen er al voor zorgen dat de puzzelstukjes beter in elkaar vallen. En dat jouw unieke ritme beter wordt geëerd.'

Over Florine Duif

Florine Duif (1987) is moeder van drie kinderen, mindsetexpert, ondernemer en CEO van The Mompany. Door middel van haar on- en offline platform, podcasts, boeken en eigen kledinglijn helpt ze vrouwen en moeders verbinding te maken met zichzelf en elkaar. Onlangs bracht ze het Moeder Genoeg journal uit ( €22,99, verkrijgbaar via Bol.com). Tip; volg Florine's avonturen via @florineduif.

# data[].attributes.attachment_link.title
Journaling: met deze 5 tips krijg je inzicht in jouw verborgen gedragspatronen

# data[].attributes.attachment_link.description
'Journaling' is ook in Nederland een echte trend geworden. Of dit hetzelfde is als ouderwets een dagboekje bijhouden? Nee. Journaling helpt je om meer inzicht te krijgen in je denk- en gedragspatronen. Steeds meer mensen pakken er daarom 's ochtends of 's avonds hun boekje bij.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wat is een autismespectrumstoornis (ASS)?

Als je de diagnose autismespectrumstoornis (ASS) hebt, wordt informatie in je hersenen anders verwerkt dan bij de meeste mensen. Een ASS is niet bij iedereen hetzelfde, de kenmerken kunnen per persoon verschillen. Die kenmerken hebben wel altijd te maken met twee dingen.

Hoe je met anderen omgaat: dat kan lastig zijn, omdat je anderen niet altijd even goed begrijpt. Je inleven in hoe iemand anders denkt of voelt is moeilijk. Andersom snappen mensen vaak ook niet goed hoe jij dingen beleeft.

Hoe je je gedraagt: je kunt sommige onderwerpen zo interessant vinden dat je er alles van wilt weten. Het is alsof je nog alleen maar aan dat onderwerp kunt denken. Als je dingen doet, kun je daar ook helemaal in opgaan. Vaak herhaal je die dingen ook steeds opnieuw.

Verschillende soorten autisme

De term ASS wordt nog niet zo lang gebruikt. Eerder had men het over autisme en dacht men dat er allerlei verschillende soorten autisme waren. Maar onderzoek leverde daar niet genoeg bewijs voor. Je kunt namelijk heel veel kenmerken van de ene stoornis hebben, maar ook iets van de andere. De naam autismespectrumstoornis wordt daarom nu gebruikt voor iedereen met een vorm van autisme.

Voorbeelden van die eerdere soorten autisme zijn klassieke autisme, asperger en PDD-NOS. Die worden nu niet meer gebruikt. Heb je eerder al wel een diagnose volgens een van die soorten gehad? Dan kun je die gewoon blijven gebruiken.

Klassiek autisme

Als je klassiek autisme hebt, ben je vooral overgevoelig voor prikkels van buitenaf. Het is dan bijvoorbeeld erg moeilijk om in een drukke klas of een groot kantoor met veel mensen te zijn. Ook heb je vaak moeite om met anderen om te gaan. Daarnaast herhaal je sommige dingen vaak en kun je helemaal opgaan in een bepaalde interesse.

Het syndroom van Asperger

De kenmerken van dit soort autisme lijken op die van klassiek autisme. De taalproblemen zijn minder groot: je snapt beter wat andere mensen zeggen en kunt zelf ook goed vertellen wat je bedoelt. Je intelligentie is gemiddeld tot hoog, vaak lukt het ook prima om op jezelf te wonen. Daarnaast kun je een enorme interesse hebben voor bepaalde onderwerpen, waar al je aandacht naartoe gaat.

Pervasive Developmental Disorder Not Otherwise Specified (PDD-NOS)

PDD-NOS wordt ook wel de restcategorie van ASS genoemd. Je hebt dan verschillende kenmerken van autisme, maar niet zo dat ze netjes binnen een soort als klassieke autisme of asperger passen.

Klassiek autisme

Als je klassiek autisme hebt, ben je vooral overgevoelig voor prikkels van buitenaf. Het is dan bijvoorbeeld erg moeilijk om in een drukke klas of een groot kantoor met veel mensen te zijn. Ook heb je vaak moeite om met anderen om te gaan. Daarnaast herhaal je sommige dingen vaak en kun je helemaal opgaan in een bepaalde interesse.

Het syndroom van Asperger

De kenmerken van dit soort autisme lijken op die van klassiek autisme. De taalproblemen zijn minder groot: je snapt beter wat andere mensen zeggen en kunt zelf ook goed vertellen wat je bedoelt. Je intelligentie is gemiddeld tot hoog, vaak lukt het ook prima om op jezelf te wonen. Daarnaast kun je een enorme interesse hebben voor bepaalde onderwerpen, waar al je aandacht naartoe gaat.

Pervasive Developmental Disorder Not Otherwise Specified (PDD-NOS)

PDD-NOS wordt ook wel de restcategorie van ASS genoemd. Je hebt dan verschillende kenmerken van autisme, maar niet zo dat ze netjes binnen een soort als klassieke autisme of asperger passen.

Herkennen van autisme

Artsen en onderzoekers praten al jarenlang over wat autisme nu precies is. Hoe we tegen autisme aankijken verandert ook. Kenmerken die tien jaar geleden typisch voor autisme waren, zijn dat nu bijvoorbeeld veel minder.

Autisme herken je aan kenmerken op twee gebieden:

1. Hoe je met anderen omgaat

Als je om je heen kijkt, zie je andere mensen makkelijk met elkaar omgaan. Als je autisme hebt is dat vaak veel lastiger. Praten om gewoon wat te kletsen, zonder het echt ergens over te hebben? Dat kan een hele opgave zijn. Ook kun je uitdrukkingen heel letterlijk nemen, waardoor je niet meteen snapt wat iemand bedoelt.

Je vindt het lastig om aan iemands gezicht te kunnen zien hoe die zich voelt. Net zoals je je moeilijk kunt voorstellen hoe anderen zich voelen. Die kunnen daardoor denken dat jij helemaal geen interesse voor ze hebt, of geen rekening met ze houdt. Maar dat hoeft helemaal niet zo te zijn. Dat maakt het praten en omgaan met andere mensen lastig.

2. Hoe je je gedraagt

Als je ASS hebt, ben je vaak heel nauwkeurig met dingen bezig. In het dagelijks leven heb je soms moeite om informatie te verwerken. Omdat andere mensen dingen zeggen of doen op een manier die voor jou niet logisch is.

Sommige onderwerpen vind je zo interessant, dat je bijna nergens anders aan kunt denken. Houd je bijvoorbeeld van aardrijkskunde, dan kun je uren in de atlas bladeren totdat je alle landen en hun hoofdsteden kent. Of je bent dol op honden, je weet er bijna alles van en wilt over bijna niets anders praten.

Andere dingen herhaal je juist steeds. Dat kunnen kleine bewegingen zijn, zoals het wiebelen met je voeten. Maar het kunnen ook woorden of zinnen zijn, die je vaak opnieuw zegt. Ook vind je het vaak prettig als dingen in een bepaalde volgorde en op vaste momenten gebeuren. Dit herhalen kan ervoor zorgen dat je je rustiger voelt.

Kenmerken van ASS

Er zijn geen twee mensen hetzelfde. Dat geldt ook voor mensen met ASS. Wel heb je vaak meerdere van de volgende kenmerken:

Je hebt moeite met het omgaan met andere mensen.

Je bent voor sommige prikkels heel gevoelig, voor andere juist niet.

Je gaat helemaal op in dingen die je interessant vindt.

Je kunt je niet makkelijk in anderen verplaatsen.

Je houdt niet van onverwachte veranderingen.

Je herhaalt sommige dingen vaak.

Je herkent snel patronen.

Diagnose van ASS

Het is niet zo makkelijk om ASS bij iemand vast te stellen. Het is bijvoorbeeld niet in je hersenen te zien, of in je bloed. Daar komt bij dat iedereen wel wat kenmerken heeft die bij ASS kunnen horen.

Zo zijn er veel mensen die helemaal opgaan in hun hobby of interesse. Of die het moeilijk vinden om aan iemands gezicht te zien hoe die persoon zich voelt.

Krijg je steeds meer problemen op school, op je werk of in relaties met andere mensen? En herken je een paar van de kenmerken die bij ASS horen? Dan kan het zinvol zijn om dit eens verder uit te zoeken.

Je kunt als eerste naar je huisarts gaan om hierover te praten. Als die denkt dat je misschien ASS hebt, ga je naar een psycholoog of psychiater. Die zal vervolgens onderzoeken of je ASS hebt.

Diagnose bij kinderen

Na een eerste gesprek zal de psycholoog of psychiater graag meer willen weten. Er wordt dan bijvoorbeeld extra onderzoek gedaan in de vorm van vragenlijsten. Ook is het goed om te zien hoe je je in verschillende situaties gedraagt. Bijvoorbeeld tijdens het spelen met je broertje of zusje, of in de klas op school.

Ook wordt goed gekeken of je klachten niet door andere dingen komen. Als je niet reageert op wat iemand anders zegt, kan dat met ASS te maken hebben. Maar het kan ook door een probleem met je gehoor komen.

Diagnose bij volwassenen

Soms loop je je hele leven al tegen problemen aan, zonder dat je precies weet waarom. Of heb je geen grote problemen, maar merk je wel dat dingen bij jou anders lopen dan bij anderen. Het kan zo zijn dat je pas op latere leeftijd ontdekt dat je een vorm van autisme hebt.

Vaak gebeurt dat na een grote verandering, waarbij toch problemen ontstaan. Omdat er bijvoorbeeld iets verandert op je werk, of in een relatie. De autismespectrumstoornis maakt dat je hier moeilijk mee om kunt gaan. Het kan dan helpen als er een diagnose komt, zodat je ondersteuning kunt krijgen die je verder helpt.

Diagnose bij vrouwen

Autisme wordt nog vaak minder snel herkend bij meisjes en vrouwen, dan bij jongens en mannen. Sommige onderzoekers denken dat autisme bij vrouwen andere kenmerken heeft dan bij mannen. Ook lijkt het erop dat vrouwen deze kenmerken beter kunnen verbergen. De laatste jaren is hier steeds meer aandacht voor, het blijft ook een onderwerp van veel discussie.

Oorzaken van ASS

Een autismespectrumstoornis komt door een combinatie van verschillende oorzaken.

Erfelijkheid

Op basis van onderzoek wordt geschat dat bij 8 van de 10 mensen met ASS erfelijkheid een rol speelt. Er zijn nieuwere onderzoeken die schatten dat het om om 5 tot 6 op de 10 mensen gaat. Het is niet zo dat dit door een bepaald gen komt. Het gaat om honderden genen, die bij bepaalde veranderingen kunnen zorgen voor ASS.

Omgeving

Wetenschappers denken dat de omgeving ook een rol speelt. Dat betekent dat je een erfelijke aanleg kunt hebben, maar niet per se een diagnose autismespectrumstoornis hoeft te krijgen. Van sommige dingen is al wel bewezen dat ze met ASS te maken hebben. De kans op autisme is groter bij:

tekort aan vitamine D tijdens de zwangerschap

gebruik van sommige medicijnen tijdens de zwangerschap (antidepressiva)

problemen tijdens de geboorte, zoals te vroeg geboren worden

ouders die op hogere leeftijd nog kinderen krijgen.

Behandeling van ASS

Er bestaan geen behandelingen waardoor ASS verdwijnt. Dat is ook niet het doel van een behandeling. Wel kun je hulp krijgen om beter om te gaan met de gevolgen van autisme. Dingen die je zelf kunt doen, maar ook dingen die anderen in je omgeving kunnen doen.

Bij kinderen

Bij kinderen gaat het dan bijvoorbeeld om oefeningen waarbij je leert met anderen om te gaan. Ook worden ouders getraind, zodat ze hun kind hier beter bij kunnen helpen. Ook voor broertjes en zusjes zijn er oefeningen om beter te leren omgaan met autisme.

Omdat de kenmerken per kind verschillen, zijn er ook verschillende behandelmethodes. Voor problemen met spraak bijvoorbeeld, het verwerken van prikkels of het omgaan met emoties.

Bij volwassenen

Op latere leeftijd kun je als gevolg van ASS ook last krijgen van andere problemen. Je bent bijvoorbeeld vaak angstig, of je hebt last van sombere gevoelens. Behandeling bij volwassen is vaak bedoeld om met zulke problemen te leren omgaan.

Gevolgen van ASS

Als je autisme hebt, verwerken je hersenen informatie op een andere manier. Dingen die voor anderen vanzelfsprekend zijn, zijn dat niet voor jou. Dat merk je op allerlei manieren, tijdens je hele leven.

Iets begrijpen

De meeste mensen met autisme hebben een normale tot hoge intelligentie. Maar omdat je informatie anders verwerkt, kan het toch moeilijk zijn om dingen te begrijpen. Bijvoorbeeld omdat je overgevoelig bent voor prikkels, of juist helemaal niet.

Andere dingen gaan juist weer veel beter. Omdat je veel oog voor detail hebt bijvoorbeeld. Je bent dan beter in werk waarbij je heel goed moet opletten. Denk aan het programmeren op een computer, of taken waarbij je dingen moet nakijken.

Op school kun je extra hulp nodig hebben. Niet omdat dingen te moeilijk zijn, maar om ze op een manier te leren die beter bij jou past. Of om bijvoorbeeld samen te zoeken naar manieren waardoor je minder snel bent afgeleid. Een op de drie mensen met autisme heeft daarnaast ook een verstandelijke beperking. Je hebt dan meer begeleiding nodig.

Jezelf verplaatsen

Als je autisme hebt kun je in de meeste gevallen heel goed zelfstandig leven. Maar vaak is dit wel een grotere uitdaging dan voor mensen zonder ASS. Met de trein of de bus gaan kan bijvoorbeeld best lastig zijn door alle prikkels die je krijgt.

Wil je een rijbewijs halen? Dan heb je een extra keuring van een medisch specialist nodig voordat je af mag rijden. Ook moet je een extra rijtest doen. Als die allebei goed gaan mag je afrijden. Meer informatie hierover vind je bij het CBR. Het is ook goed om hiernaar te vragen bij je rijschool voordat je aan je rijlessen begint.

Jezelf verzorgen

Sommige mensen met ASS kunnen heel goed voor zichzelf zorgen. Anderen hebben daar meer hulp bij nodig. Je hebt misschien een favoriet kledingstuk, dat je dag en nacht wilt dragen. Of je houdt er niet van dat je haren nat worden tijdens het douchen. Dan is het niet zo makkelijk om schoon te blijven.

Het is dan belangrijk dat je ouders je helpen om manieren te vinden waarop je goed voor jezelf kunt zorgen. Bijvoorbeeld door een lijstje te maken, waar je dingen zoals tandenpoetsen elke dag op afvinkt. Of door de badkamer overzichtelijker te maken. Zo zie je makkelijker wat je nodig hebt en in welke volgorde je spullen moet gebruiken.

Omgaan met anderen

Het omgaan met anderen is voor veel mensen met autisme lastig. Daardoor lijkt het soms wel alsof je een andere taal spreekt. Iedereen begrijpt elkaar, behalve jou. En andersom, want je weet ook niet altijd precies wat anderen bedoelen.

Bijvoorbeeld omdat je dingen letterlijk neemt. Een gesprek over koetjes en kalfjes gaat voor jou ook echt over dieren. Terwijl iemand anders daarmee bedoelt dat je over van alles en nog wat kletst.

Andere mensen kunnen aan iemands gezicht zien hoe diegene zich voelt. Dat vind jij vaak veel lastiger. Daardoor zeg je soms iets verkeerds, zonder dat je zelf snapt waarom.

Dagelijkse activiteiten

Als je autisme hebt, ziet je dag er voor het grootste deel net zo uit als die van anderen. Je wordt wakker, gaat naar school of werk en 's avonds heb je tijd voor jezelf. Je komt daarbij wel meer uitdagingen tegen dan mensen zonder autisme. Dat kan soms heel vermoeiend zijn.

Welke uitdagingen dat zijn, verschilt per persoon. Sommige mensen met autisme zijn bijvoorbeeld dol op de metro omdat ze de hele route uit hun hoofd kennen. Maar anderen gaan liever op de fiets omdat ze de metro veel te druk vinden.

Meedoen aan de wereld

Omdat omgaan met anderen lastig is, kan het soms moeilijk zijn om mee te doen aan de wereld. Op school, op je werk, tijdens het uitgaan, op de voetbalclub... overal merk je wel iets van je ASS. Ook dat kan per persoon weer verschillen.

Vaak zijn er wel manieren om dat makkelijker te maken. Soms is het bijvoorbeeld handig om anderen over je autisme te vertellen. Ze snappen dan beter waarom je op een bepaalde manier reageert. Of ze leren hoe ze dingen beter duidelijk kunnen maken.

De meeste mensen met autisme hebben een normale tot hoge intelligentie. Maar omdat je informatie anders verwerkt, kan het toch moeilijk zijn om dingen te begrijpen. Bijvoorbeeld omdat je overgevoelig bent voor prikkels, of juist helemaal niet.

Andere dingen gaan juist weer veel beter. Omdat je veel oog voor detail hebt bijvoorbeeld. Je bent dan beter in werk waarbij je heel goed moet opletten. Denk aan het programmeren op een computer, of taken waarbij je dingen moet nakijken.

Op school kun je extra hulp nodig hebben. Niet omdat dingen te moeilijk zijn, maar om ze op een manier te leren die beter bij jou past. Of om bijvoorbeeld samen te zoeken naar manieren waardoor je minder snel bent afgeleid. Een op de drie mensen met autisme heeft daarnaast ook een verstandelijke beperking. Je hebt dan meer begeleiding nodig.

Als je autisme hebt kun je in de meeste gevallen heel goed zelfstandig leven. Maar vaak is dit wel een grotere uitdaging dan voor mensen zonder ASS. Met de trein of de bus gaan kan bijvoorbeeld best lastig zijn door alle prikkels die je krijgt.

Wil je een rijbewijs halen? Dan heb je een extra keuring van een medisch specialist nodig voordat je af mag rijden. Ook moet je een extra rijtest doen. Als die allebei goed gaan mag je afrijden. Meer informatie hierover vind je bij het CBR. Het is ook goed om hiernaar te vragen bij je rijschool voordat je aan je rijlessen begint.

Sommige mensen met ASS kunnen heel goed voor zichzelf zorgen. Anderen hebben daar meer hulp bij nodig. Je hebt misschien een favoriet kledingstuk, dat je dag en nacht wilt dragen. Of je houdt er niet van dat je haren nat worden tijdens het douchen. Dan is het niet zo makkelijk om schoon te blijven.

Het is dan belangrijk dat je ouders je helpen om manieren te vinden waarop je goed voor jezelf kunt zorgen. Bijvoorbeeld door een lijstje te maken, waar je dingen zoals tandenpoetsen elke dag op afvinkt. Of door de badkamer overzichtelijker te maken. Zo zie je makkelijker wat je nodig hebt en in welke volgorde je spullen moet gebruiken.

Het omgaan met anderen is voor veel mensen met autisme lastig. Daardoor lijkt het soms wel alsof je een andere taal spreekt. Iedereen begrijpt elkaar, behalve jou. En andersom, want je weet ook niet altijd precies wat anderen bedoelen.

Bijvoorbeeld omdat je dingen letterlijk neemt. Een gesprek over koetjes en kalfjes gaat voor jou ook echt over dieren. Terwijl iemand anders daarmee bedoelt dat je over van alles en nog wat kletst.

Andere mensen kunnen aan iemands gezicht zien hoe diegene zich voelt. Dat vind jij vaak veel lastiger. Daardoor zeg je soms iets verkeerds, zonder dat je zelf snapt waarom.

Als je autisme hebt, ziet je dag er voor het grootste deel net zo uit als die van anderen. Je wordt wakker, gaat naar school of werk en 's avonds heb je tijd voor jezelf. Je komt daarbij wel meer uitdagingen tegen dan mensen zonder autisme. Dat kan soms heel vermoeiend zijn.

Welke uitdagingen dat zijn, verschilt per persoon. Sommige mensen met autisme zijn bijvoorbeeld dol op de metro omdat ze de hele route uit hun hoofd kennen. Maar anderen gaan liever op de fiets omdat ze de metro veel te druk vinden.

Omdat omgaan met anderen lastig is, kan het soms moeilijk zijn om mee te doen aan de wereld. Op school, op je werk, tijdens het uitgaan, op de voetbalclub... overal merk je wel iets van je ASS. Ook dat kan per persoon weer verschillen.

Vaak zijn er wel manieren om dat makkelijker te maken. Soms is het bijvoorbeeld handig om anderen over je autisme te vertellen. Ze snappen dan beter waarom je op een bepaalde manier reageert. Of ze leren hoe ze dingen beter duidelijk kunnen maken.

Vooruitzichten met ASS

ASS gaat niet over. Het hoort bij je en je houdt het dus je hele leven. Dat kan op sommige momenten voor lastige situaties zorgen. In je studie of je werk bijvoorbeeld. Of wanneer je op jezelf gaat wonen. Of wanneer jij en je partner over kinderen nadenken.

Maar autisme zorgt niet alleen maar voor moeilijke dingen. Soms kan het je juist ook helpen. Eigenschappen zoals het snel herkennen van patronen of een scherp oog voor details bijvoorbeeld.

Dat zijn kenmerken die in sommige beroepen goed van pas komen. Als je computerprogramma's ontwikkelt bijvoorbeeld, of heel precieze controles moet uitvoeren. Maar ook wanneer een creatieve invalshoek nodig is, bijvoorbeeld bij muzikanten of fotografen.
Meer kans op andere ziektes
Mensen met autisme hebben meer kans op andere ziektes en medische klachten. De kans is vijf keer zo groot dat je in je leven een lichamelijke ziekte krijgt. Bijvoorbeeld:

Maag- en darmklachten

Hart- en vaatziekten

Problemen met je weerstand

Ook kunnen mensen met ASS een andere aandoening ontwikkelen, zoals een angststoornis, depressie of ADHD. Dit kan komen omdat je je constant moet aanpassen aan de wereld, of omdat je er aanleg voor hebt. Je sociale leven en je omgeving kunnen hierbij ook een rol spelen. Soms herken je die medische aandoeningen niet snel genoeg. Bijvoorbeeld omdat je huisarts denkt dat het aan je autisme ligt en te weinig aandacht heeft voor je klachten. Of omdat je zelf niet goed weet hoe je hierover moet praten met je huisarts. Daarom is het goed om zelf mogelijke klachten op tijd te herkennen: bij jezelf, of bij je naaste met autisme. Dan start de behandeling op tijd.

Tips voor mensen met ASS en hun naasten

Advies voor mensen met ASS

Autisme is lastig te begrijpen voor anderen, maar ook voor jezelf. Het kan daarom helpen om meer informatie op te zoeken als je weet dat je autisme hebt. Door er boeken over te lezen bijvoorbeeld, of door je huisarts ernaar te vragen.

Jezelf kennen

Verder is het fijn als je van jezelf weet waar je goed in bent. Je kunt dan beter zoeken naar dingen die bij je passen. Dat geldt ook voor dingen waar je moeite mee hebt. Je kunt dan manieren zoeken om met die moeilijke dingen om te gaan. Heb je bijvoorbeeld veel onrust omdat je niet weet wat er vandaag allemaal gaat gebeuren? Dan helpt het als je leert om een goede planning in je agenda te maken.

Praten met anderen

Ook kan het helpen als je mensen om je heen hierover vertelt. Je hoeft niet alles aan iedereen te vertellen natuurlijk. Maar als je in je werk graag dingen op een bepaalde manier doet, is het goed als anderen dat ook weten. Verder kan het fijn zijn om te praten met andere mensen die autisme hebben. Dat kan via de Nederlandse Vereniging voor Autisme.

Advies voor naasten van mensen met ASS

Voor partners en familie kan het net zo moeilijk zijn om met gevolgen van autisme om te gaan als degene met autisme. De Nederlandse Vereniging voor Autisme is er voor mensen die hetzelfde meemaken ('lotgenotencontact'). Daar kun je met je familie terecht voor meer hulp en sociale steun.

Zorgen voor naasten, ook wel mantelzorg genoemd, is voor de meeste mensen logisch. Als je vrienden met autisme hebt, wil je natuurlijk graag helpen als dat nodig is. Soms kun je meer doen dan je denkt, ook als collega of werkgever. Soms ben je partner of ouder van iemand met autisme. Dat is niet altijd even makkelijk. Mantelzorg is hulp die verder gaat dan wat de overheid 'gebruikelijke hulp' noemt.

Als iemand uit je omgeving een autismespectrumstoornis heeft, merk je dat op verschillende manieren. Vooral in de manier waarop je met elkaar praat en omgaat. Je kunt verschillende dingen doen om dat makkelijker te maken.

Hieronder een paar tips.

Tips voor mantelzorgers en naasten

Wees duidelijk: wil iemand iets afspreken? Noem dan een tijd en zeg niet iets zoals 'aan het begin van de avond.'

Gebruik geen beeldspraak: zeg bijvoorbeeld niet dat iemand een scherp oog heeft, maar dat hij of zij kleine details goed ziet.

Blijf bij één onderwerp: mensen met autisme zijn graag met een ding tegelijk bezig. Begin dus niet over de boodschappen van morgen, als je praat over hoe het vandaag op het werk was.

Zorg voor overzicht: bijvoorbeeld met een planning of agenda die je samen invult. Ga je iets doen dat anders is dan normaal? Leg dat dan van tevoren goed uit.

Dwing iemand niet tot contact: mensen met autisme houden er niet altijd van om aangeraakt te worden. Of om oogcontact te hebben. Probeer dat niet af te dwingen.

Advies voor mensen met ASS

Autisme is lastig te begrijpen voor anderen, maar ook voor jezelf. Het kan daarom helpen om meer informatie op te zoeken als je weet dat je autisme hebt. Door er boeken over te lezen bijvoorbeeld, of door je huisarts ernaar te vragen.

Jezelf kennen

Verder is het fijn als je van jezelf weet waar je goed in bent. Je kunt dan beter zoeken naar dingen die bij je passen. Dat geldt ook voor dingen waar je moeite mee hebt. Je kunt dan manieren zoeken om met die moeilijke dingen om te gaan. Heb je bijvoorbeeld veel onrust omdat je niet weet wat er vandaag allemaal gaat gebeuren? Dan helpt het als je leert om een goede planning in je agenda te maken.

Praten met anderen

Ook kan het helpen als je mensen om je heen hierover vertelt. Je hoeft niet alles aan iedereen te vertellen natuurlijk. Maar als je in je werk graag dingen op een bepaalde manier doet, is het goed als anderen dat ook weten. Verder kan het fijn zijn om te praten met andere mensen die autisme hebben. Dat kan via de Nederlandse Vereniging voor Autisme.

Advies voor naasten van mensen met ASS

Voor partners en familie kan het net zo moeilijk zijn om met gevolgen van autisme om te gaan als degene met autisme. De Nederlandse Vereniging voor Autisme is er voor mensen die hetzelfde meemaken ('lotgenotencontact'). Daar kun je met je familie terecht voor meer hulp en sociale steun.

Zorgen voor naasten, ook wel mantelzorg genoemd, is voor de meeste mensen logisch. Als je vrienden met autisme hebt, wil je natuurlijk graag helpen als dat nodig is. Soms kun je meer doen dan je denkt, ook als collega of werkgever. Soms ben je partner of ouder van iemand met autisme. Dat is niet altijd even makkelijk. Mantelzorg is hulp die verder gaat dan wat de overheid 'gebruikelijke hulp' noemt.

Als iemand uit je omgeving een autismespectrumstoornis heeft, merk je dat op verschillende manieren. Vooral in de manier waarop je met elkaar praat en omgaat. Je kunt verschillende dingen doen om dat makkelijker te maken.

Hieronder een paar tips.

Tips voor mantelzorgers en naasten

Wees duidelijk: wil iemand iets afspreken? Noem dan een tijd en zeg niet iets zoals 'aan het begin van de avond.'

Gebruik geen beeldspraak: zeg bijvoorbeeld niet dat iemand een scherp oog heeft, maar dat hij of zij kleine details goed ziet.

Blijf bij één onderwerp: mensen met autisme zijn graag met een ding tegelijk bezig. Begin dus niet over de boodschappen van morgen, als je praat over hoe het vandaag op het werk was.

Zorg voor overzicht: bijvoorbeeld met een planning of agenda die je samen invult. Ga je iets doen dat anders is dan normaal? Leg dat dan van tevoren goed uit.

Dwing iemand niet tot contact: mensen met autisme houden er niet altijd van om aangeraakt te worden. Of om oogcontact te hebben. Probeer dat niet af te dwingen.

Risico verkleinen op autisme

Je kunt niets doen om autisme bij jezelf te voorkomen: je hebt het of je hebt het niet.

Omdat autisme voor een deel erfelijk is, kan dit vragen oproepen als je zelf kinderen wilt. Erfelijkheid speelt een rol, maar ook invloeden uit je omgeving. Denk aan het werken met giftige stoffen, luchtvervuiling of bepaalde medicatie tijdens de zwangerschap. Of bijvoorbeeld als je op een wat latere leeftijd kinderen krijgt, of als er complicaties zijn bij de geboorte van je kind.

Het is dus niet zo dat je altijd kinderen met autisme krijgt, als je zelf ASS hebt. Die kans kan per persoon weer verschillen. Als je dit een belangrijk onderwerp vindt, dan kun je hier met je arts over praten.

De Hersenstichting heeft bij het opstellen van deze tekst dankbaar gebruik gemaakt van adviezen van:

Prof.dr. Wouter G. Staal, Hoogleraar klinische kinder- en jeugdpsychiatrie, Radboudumc te Nijmegen en hoofdopleider bij Karakter, opleidingsorganisatie voor kinder- en jeugdpsychiater

Prof. dr. Hilde M. Geurts, Hoogleraar klinische neuropsychologie, Universiteit van Amsterdam

# data[].attributes.attachment_link.description
Wat is een autismespectrumstoornis (ASS)? Als je de diagnose autismespectrumstoornis (ASS) hebt, wordt informatie in je hersenen anders verwerkt dan bij

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mensen met een ernstig meervoudige beperking (EMB) hebben zowel een ernstige verstandelijke beperking als lichamelijke beperkingen. Ze begrijpen net zoveel als een baby van een paar maanden oud en kunnen niet praten. Communiceren doen ze dus niet met woorden, maar met geluiden, mimiek en spierspanning. Daarnaast zitten ze vaak in een rolstoel en hebben ze zintuiglijke beperkingen. Ook hebben ze bijkomende aandoeningen en gezondheidsproblemen, zoals epilepsie en reflux.

Hoe ontstaat een ernstig meervoudige beperking?

Een ernstig meervoudige beperking kan ontstaan door:

aangeboren hersenletsel

een chromosomale afwijking

een ernstige infectieziekte bij de moeder tijdens de zwangerschap, zoals hepatitis C

een ernstige infectieziekte bij het kind, zoals een hersenvliesontsteking

zuurstofgebrek bij de geboorte

een zwaar trauma, zoals een ongeluk

Lees ook: 'Bundel je krachten als ouders en start iets moois op!'

Leven met een ernstig meervoudige beperking

In Nederland hebben zo'n vijftienduizend kinderen en volwassenen een ernstig meervoudige beperking. Zij zijn volledig afhankelijk van de zorg van een ander. De geboorte van een kindje met EMB heeft grote gevolgen voor het gezin. Ook als de ernstig meervoudige beperking op een latere leeftijd ontstaat, verandert ieders leven radicaal. Niet alleen omdat de familie vaak een groot deel van de intensieve zorg op zich neemt, maar ook omdat het een grote emotionele impact heeft.

Ontwikkeling en EMB

Hoewel het vaak met piepkleine, langzame stapjes gaat, ontwikkelen kinderen en volwassenen met een ernstig meervoudige beperking zich wel. Dit vergt echter wel een grote inspanning, zowel van het kind zelf als van de ouders en begeleiders. De meeste kinderen met EMB kunnen lachen, geluiden maken, trappelen en genieten van liedjes.

Communicatie en EMB

Communiceren met iemand met EMB is een grote uitdaging. Vaak kunnen mensen met EMB niet praten, moeilijk bewegen en soms ook slecht zien of horen. Toch kun je vaak wel contact maken, ook al heel dit veel tijd nodig. Je leert wat subtiele signalen betekenen, zoals een gezichtsuitdrukking, gebaar of beweging. Zo leer je elkaar beter begrijpen en ontstaat er vaak een intense band.

Wonen en EMB

Mensen met EMB kunnen niet zelfstandig wonen. Soms nemen ouders de zorg op zich en woont hun kind met EMB thuis. Soms wordt de zorg zo zwaar dat het beter is om je kind uit huis te laten gaan. Hij of zij kan dan terecht in speciale zorginstellingen of wooninitiatieven. Deze stap kan heel moeilijk zijn. Het vraagt veel vertrouwen in anderen. Ga dus op zoek naar een plek die goed bij jou en je kind past.

Dagelijks leven en EMB

Vroeger werd er vooral gefocust op de beperking van iemand met EMB. Ze woonden in een instelling en werden daar verzorgd. Dat is nu wel anders. De nadruk ligt steeds meer op wat iemand met EMB wél kan. Ze kunnen naar een speciale dagopvang en krijgen een dagprogramma dat aansluit bij zijn of haar mogelijkheden.

Hallo, ik heb een handicap. En wat heb jij?

HandicapNL vindt het erg belangrijk om de afstand tussen kinderen en mensen met een handicap te verkleinen. Daarom bieden wij speciaal voor papa's, mama's, opa's, oma's, juffen en meesters GRATIS het e-book 'Hallo, ik heb een handicap' aan om op een laagdrempelige manier met kinderen in gesprek te gaan over mensen met een handicap.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wat is een ernstig meervoudige beperking?

# data[].attributes.attachment_link.description
Mensen met een ernstig meervoudige beperking (EMB) hebben zowel een ernstige verstandelijke beperking als lichamelijke beperkingen. Ze begrijpen net zoveel als een baby van een paar maanden oud en kunnen niet praten. Communiceren doen ze dus niet met woorden, maar met geluiden, mimiek en spierspanning.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wij zijn op zoek naar 3 zorgmanagers om onze zorgclusters aan te sturen! Ben jij binnenkort onze nieuwe collega? Solliciteren kan via onderstaande lin... lees verder

Ons herfstmagazine is er! Daarin blikken we terug op een zomer om in te kaderen! Ondanks corona maakten onze leefgroepen en buitenhuizen er een bijzon... lees verder

Het GielsBos in coronatijd ... In ons zomermagazine lees je hoe onze collega's, onze bewoners en hun familie de voorbije periode beleefd hebben. Een... lees verder

# data[].attributes.attachment_link.description
Wij zijn op zoek naar 3 zorgmanagers om onze zorgclusters aan te sturen! Ben jij binnenkort onze nieuwe collega? Solliciteren kan via onderstaande lin... lees verder Ons herfstmagazine is er! Daarin blikken we terug op een zomer om in te kaderen! Ondanks corona maakten onze leefgroepen en buitenhuizen er een bijzon...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mediteren met kinderen

Mediteren is voor alle leeftijden! Mediteren met kinderen is bij uitstek geschikt voor de gevoelige kinderen van deze tijd.

Mediteren helpt je kind ontspannen, en de eigen energie bij zichzelf te houden. Het helpt je kind focussen.

Met de verhaaltjes doe je beroep op het voorstellingsvermogen van je kind, de verbeeldingskracht en zet de creatieve energie in werking. Heerlijk om even helemaal in een andere wereld te mogen zijn. Juist om daarna weer meer in de échte wereld te kunnen zijn.

En het is vooral heel fijn om dit samen met je kind te doen! Geniet er samen van!

De Zon

Meditatie verhaal 'De Zon' is een heerlijk warme meditatie waarmee je je eigen energie sterkt. Geschikt voor grote en kleine mensen vanaf 5 jaar. In de geleide meditatie maken we gebruik van je voorstellingsvermogen. De kracht van gedachten en beelden is groot en zeer effectief. Zeker kinderen kunnen gemakkelijk gebruik maken hun verbeeldingsvermogen. Niet ieder kind heeft het nodig om daarvoor de ogen te sluiten, dus vindt je kind dit niet prettig dan is dit ok. Ervaar maar eens wat dit verhaal de zon voor jou en je kind doet...

Veel plezier!

https://www.gevoeligsterk.nl/wp-content/uploads/2016/05/verhaal-de-zon.mp3

Jouw Krachtdier

Mediteren met kinderen

Meditatie verhaal 'Jouw Krachtdier' is een verhaal waarin je zult kennismaken met je eigen krachtdier. Het dier komt speciaal voor jou en heeft zelfs een speciale boodschap voor jou! Dit meditatie verhaal is geschikt voor grote en kleine mensen vanaf 5 jaar. In deze geleide meditatie maken we gebruik van je voorstellingsvermogen. De kracht van gedachten en beelden is groot en zeer effectief. Zeker kinderen kunnen gemakkelijk gebruik maken van hun verbeeldingsvermogen. Niet ieder kind heeft het nodig om daarvoor de ogen te sluiten, dus vindt je kind dit niet prettig dan is dit ok. Ervaar maar eens wat het verhaal 'Jouw Krachtdier' voor je kind en ook voor jou doet!

Welk dier ontmoeten jullie vandaag?

Veel plezier

De Boom

Mediteren met kinderen.

Dit verhaal is een verhaal wat helpt je contact met de aarde te versterken. Stevig met je voeten verbonden zijn aan de aarde. Het helpt kinderen om te focussen op eigen lijf en energie, zich verbonden met zichzelf te voelen en vooral ook sterk voelen. Een boom is een prachtige hulpbron daarbij. Bij deze meditatie blijf je staan, of wanneer dit niet goed lukt zitten op een stoel of op de grond.

Tip: Het is natuurlijk helemaal leuk om deze meditatie te doen buiten in de vrije natuur bij een mooie sterke boom waarin je ook écht contact kunt maken met de energie van een boom.

Maar ook alleen de meditatie waarin je gebruik maakt van je voorstellingsvermogen geeft hetzelfde 'aardende' en 'sterkende' effect.

Probeer maar eens! Sta jij sterk?

De Vogel

Mediteren met kinderen.

Dit verhaal is een verhaal wat je meeneemt de lucht in... Voel je zo vrij als een vogel..! Waar zou jij naar toe vliegen? En hoe is het om zo hoog de lucht in de gaan? Hoe ziet dat eruit? Het verhaal helpt je dan ook om je leven eens te bekijken vanaf een afstand, vanuit de lucht.

Geschikt voor kinderen én volwassenen!

Hoe is het voor jou om 'als een vogel' door de lucht te mogen vliegen?

Wat brengt het jou?

De Stofzuiger

Mediteren met kinderen.

De duur van dit verhaal is wat langer dan de andere verhaaltjes. Het verhaal stimuleert met visualisatie indrukken, gedachten en oude vastgezette emoties los te laten. Naast opruimen is ook het opdoen van nieuwe energie een belangrijk onderdeel.

Natuurlijk ook heel fijn voor ouders!

Veel plezier met het verhaal: de stofzuiger!

De vulkaan

Dit verhaal helpt je om overtollige indrukken weer helemaal los te laten. Speciaal opgenomen voor kinderen wie het wel eens teveel is en ook af en toe kunnen ontploffen! Als een vulkaanuitbarsting die niet meer te houden is...maar ervaar ook maar eens heel bewust hoeveel rust er na een uitbarsting ervaren kan worden.
Een warm bad
Heerlijk ontspannen in een warm bad, in de allermooiste badkamer, speciaal voor jou!

Geniet ervan!
De schommel
Stap op deze schommel die speciaal voor jou klaarstaat en laat al je zorgen, gedachten maar los....

De schildpad - Beschermd voelen

Dit keer een filmpje 🙂

# data[].attributes.attachment_link.description
Mediteren is voor alle leeftijden! Mediteren met kinderen is bij uitstek geschikt voor de gevoelige kinderen van deze tijd. Mediteren helpt je kind ontspannen, en de eigen energie bij zichzelf te houden. Het helpt je kind focussen. Met de verhaaltjes doe je beroep op het voorstellingsvermogen van je kind, de verbeeldingskracht en zet de creatieve energie in werking.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mensen met een matige tot ernstige verstandelijke beperking hebben moeite de wereld om zich heen te begrijpen. Zij hebben de mensen uit hun omgeving hard nodig, om de opgedane ervaringen te ordenen en zich veilig te voelen. Ze hebben de ruimte nodig om in een vertrouwde omgeving zichzelf te kunnen zijn.
De ontwikkelingsleeftijd van mensen met een matige tot ernstige verstandelijke beperking ligt tussen 2 en 6 jaar. Zij kampen regelmatig met bijkomende lichamelijke en medische problemen. Het is niet eenvoudig de signalen van deze mensen te herkennen. Wat gaat precies om in het hoofd van de cliënt? Hoe ervaart hij of zij de wereld om zich heen? En wat kunt u als hulpverlener of verzorger doen om hem of haar een prettig leven te bieden?

Matige tot ernstige verstandelijke beperkingen zijn vaak, in tegenstelling tot een licht verstandelijke beperking, meer en beter zichtbaar. Bent u als hulpverlener betrokken bij deze mensen dan is het belangrijk om rekening te houden met specifieke aandachtspunten met betrekking tot communicatie en omgang, maar ook met specifieke gezondheidskenmerken en zorgbehoeften.

Op deze website delen wij de belangrijkste aandachtspunten voor u als zorgverlener met als doel vroegtijdige herkenning en, waar mogelijk, preventie van problemen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Matige & Ernstige Verstandelijke Beperking

# data[].attributes.attachment_link.description
Mensen met een matige tot ernstige verstandelijke beperking hebben moeite de wereld om zich heen te begrijpen. Zij hebben de mensen uit hun omgeving hard nodig, om de opgedane ervaringen te ordenen en zich veilig te voelen. Ze hebben de ruimte nodig om in een vertrouwde omgeving zichzelf te kunnen zijn.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Schelp Zorgnetwerk Noorderkempen vormt samen met het Revalidatiecentrum, de scholen voor buitengewoon onderwijs Berkenbeek de zorginstellingen van het Spectrum, een netwerk van instellingen, dat opkomt voor personen met een beperking in de Noorderkempen. Doel is: nieuwe initiatieven te ontwikkelen en te beheren, de onderlinge samenhang en de interne communicatie te bevorderen, de gemeenschappelijke initiatieven van de drie organisaties te ondersteunen en te stimuleren, de relaties met de lokale besturen te onderhouden.

# data[].attributes.attachment_link.description
De Schelp Zorgnetwerk Noorderkempen vormt samen met het Revalidatiecentrum, de scholen voor buitengewoon onderwijs Berkenbeek de zorginstellingen van het Spectrum, een netwerk van instellingen, dat opkomt voor personen met een beperking in de Noorderkempen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Je ziet ze steeds vaker voorbij komen: bullet journals. Alleen wat is de bedoeling ervan en hoe kun je er zelf één vullen? In dit artikel leg ik het je graag uit en geef ik je meer dan 10 bullet journal ideeën.
Wat is een bullet journal?

Een bullet journal is eigenlijk een combinatie van een notitieboekje en een dagboek. Het is een boekje met lege blaadjes, die je op een hele creatieve manier kunt omtoveren tot jouw planner, boekje met to-do lijstjes of een boekje vol inspiratie. In een bullet journal zet je jouw gedachten op papier en dit kun je zo creatief doen als jij dat wilt.

Zo kun je jouw bullet journal zien als jouw notitieboek, planner en dagboek in één. Je kunt erin van je afschrijven, maar ook al je belangrijke deadlines en afspraken noteren. Dit wordt vaak op een creatieve manier gedaan met fineliners, kleurtjes en stickers, maar je kunt het natuurlijk ook heel clean en overzichtelijk houden als dat jouw ding is.

Bullet journal ideeën

Nu je weet wat een bullet journal is, deel ik graag een hele lijst met verschillende bullet journal ideeën. Er zijn een aantal basisdingen die vaak in bullet journals terugkomen, maar uiteindelijk kun jij jouw boekje helemaal vormgeven, zoals jij dat wilt.

Maand- en weekplanningen

Veel bullet journals beginnen in de vorm van een planner. Je laat aan het begin een aantal bladzijdes leeg voor een inhoudsopgave, daarna begin je met de maandplanning en vervolgens volg je deze op met dagplanningen.

Tussen de dagplanningen of zelfs bij de dagplanningen heb je de ruimte voor wat extra creativiteit. Zo kun je bijvoorbeeld een foto van die dag bijvoegen of een quote die jouw die dag zal motiveren. Hierboven zie je allerlei bullet journal ideeën voor jouw maand- en weekplanningen!

Doelen

Een ander leuk bullet journal idee is het maken van een pagina speciaal voor de doelen die je dat jaar wil behalen. Deze kun je dan weer mooi per maand en per week terug laten komen in je weekplanningen. Ook hier kun je je weer uitleven van een simpel strak lijstje tot tekeningen en een compleet visionboard.

Habit trackers

Naast planningen kun je in jouw bullet journal allerlei habit trackers bijhouden. Dit zijn lijstjes waarin je jouw gewoontes kunt afvinken. Zo hou je per dag verschillende dingen bij, zodat je dit op ieder moment gemakkelijk terug kunt zien en je doelen overzichtelijk kunt houden.

Deze bullet journal ideeën zijn leuk en handig tegelijkertijd! Zo kun je habit trackers bijhouden voor het drinken van genoeg water, je hoeveelheid slaap, het sporten en je medicijnen, maar ook voor je hobby's, zodat je later kunt zien of je deze maand genoeg tijd hebt besteed aan me-time.

Dromen

Je dromen herinner je je vaak het beste als je net wakker wordt. Een perfect moment om je bullet journal erbij te pakken en diegene die je je herinnert op te schrijven. Ik vind dit zelf een heel leuk idee!

Films & series

Als films en series liefhebber vind ik deze pagina's ontzettend leuk ter inspiratie! Zo kun je perfect bijhouden hoe ver je bent in een bepaalde serie en welke score je deze serie geeft. Als iemand jou dan ooit om aanraders vraagt om te kijken, dan heb jij je lijstje paraat.

Takenlijstjes

Wat is een notitieboekje zonder takenlijstjes toch? In een bullet journal lijkt dit misschien eerst wat te rommelig, maar met deze ideeën heb je dat zo opgelost. Daarnaast is het ook ideaal om je taken te noteren die dagelijks, wekelijks of maandelijks terugkomen voor meer overzicht.

Boeken

Als je van lezen houdt, dan kun je ook een overzicht maken met de boeken die je hebt gelezen of nog wilt gaan lezen. Zelf vind ik de boekenplanken enorm creatief! Bij deze pagina is het ook leuk om boeken meteen te beoordelen en een korte omschrijving te geven.

Budget & sparen

Deze budget bullet journal ideeën vind ik echt super leuk vormgegeven! Vaak zijn je financiën erg onoverzichtelijk via de bankieren app en met deze pagina's maak je het overzichtelijk. Je kunt al je uitgaven noteren en opschrijven hoeveel je per maand spaart. Zo weet je precies of je op de goede weg bent of nog iets meer op je uitgaven moet letten.

Muziek

Hoe leuk zijn deze playlists? Op een muziekpagina kun je bijvoorbeeld iedere maand je favoriete songs uitlichten of gewoon één losse pagina samenstellen van de nummers die jouw jaar compleet hebben gemaakt. Het is ook leuk om dit bijvoorbeeld te doen in de vorm van thema's, denk aan muziek voor in de auto, muziek voor thuis, muziek om op te dansen en muziek om je te concentreren op je huiswerk.

Recepten

Ik probeer geregeld nieuwe recepten uit, maar vergeet ze vaak ergens te bewaren of op te slaan. Zo heb ik losse blaadjes, Pinterest pins en ook nog wat linkjes op mijn telefoon. Niet handig! Een bullet journal is daar de oplossing voor, zo kun je hem ook gebruiken als receptenboekje. Door deze voorbeelden krijg ik echt de kriebels om daarmee aan de slag te gaan.

Travel journal

Een travel journal heb ik zelf al eens eerder gemaakt, om alle herinneringen en foto's samen te bewaren van mijn eerste vakantie met mijn vriend. Ik vond dit super leuk om te doen, maar als ik deze bullet journal ideeën zie kan ik nog wel even oefenen. Deze pagina's zijn super leuk ter herinnering aan jouw reis in dagboekvorm, maar ook om jouw droombestemmingen weer te geven.

Dankbaarheidslijstjes

Dankbaarheidslijstjes kunnen je heel erg helpen om positief te blijven, zelfs in moeilijke tijden. Gelukkig vrolijken ze ook meteen je bullet journal op! Gebruik felle kleuren en tekeningen waar jij vrolijk van wordt in combinatie met jouw dankbaarheidslijstje of -zinnetje per dag.

Bucketlist

Een bucketlist is een lijst met dingen die je ooit in je leven of in een bepaalde periode wil doen. Je kunt dit bijvoorbeeld maken per seizoen, zoals je hierboven in de voorbeelden veel ziet terugkomen. Het is een mooi moment om voor jezelf na te denken over wat je echt zou willen en het is des te mooier als je straks meerdere punten af kunt gaan vinken!

Wishlist

Tot slot is het super leuk om je verlanglijstje ook op te schrijven. Heel vaak vliegen er spontaan dingen door je hoofd die je kunt vragen voor je verjaardag of de feestdagen, maar ben je ze vergeten als het erop aankomt. Een lijstje in je bullet journal is perfect om deze ideeën snel op te schrijven.

Shop jouw bullet journal benodigdheden hier:

Ik hoop dat je veel nieuwe bullet journal ideeën hebt opgedaan door dit artikel. Heb je nog andere leuke ideeën? Laat ze dan gerust achter in de reacties.

# data[].attributes.attachment_link.title
Bullet journal ideeën: 123 voorbeelden ter inspiratie voor jouw bullet journal

# data[].attributes.attachment_link.description
Je ziet ze steeds vaker voorbij komen: bullet journals. Alleen wat is de bedoeling ervan en hoe kun je er zelf één vullen? In dit artikel leg ik het je graag uit en geef ik je meer dan 10 bullet journal ideeën. Een bullet journal is eigenlijk een combinatie van een notitieboekje en een dagboek.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Je kind is alweer een jaar of vier en is uitgegroeid tot een eigenzinnige kleuter die de wereld ontdekt. Hij of zij maakt tekeningen, praat in kleine zinnetjes en speelt met blokken spelen. Overdag is hij hoogstwaarschijnlijk al goed zindelijk. Het woordje "nee" staat op nummer één in zijn woordenlijst en hij laat zien dat hij een eigen willetje heeft. De basis is gelegd voor de volgende fase: de ontwikkeling tot schoolkind. In zijn kleutertijd maakt een kind zowel lichamelijk als geestelijk een flinke groei door. Een boeiende periode voor de ouders en het kind.
Groei kleuter

Een vierjarige kleuter is gemiddeld iets langer dan één meter en weegt ruim 18 kilo. Hij groeit ongeveer acht centimeter per jaar. Als een kind opvallend snel of juist langzaam groeit, of als het bovengemiddeld zwaar of juist mager is, dan kan dit verschillende oorzaken hebben. Natuurlijk speelt erfelijkheid een rol, maar ook omgeving en leefstijl kunnen meespelen. Soms is een bepaalde ziekte de oorzaak van groeiachterstand of overgewicht.

Een kleuter kan het best driemaal per dag op vastgezette tijden eten. Het Voedingscentrum beveelt aan om drie tot vier keer per dag een gezond tussendoortje te geven, eveneens op vastgezette momenten. Geef het kind niet teveel, want dat bederft zijn eetlust voor de maaltijden. Verantwoorde tussendoortjes zijn onder andere fruit, een biscuitje, een plakje koek, yoghurt of wat groente.

Daarnaast is voldoende beweging van groot belang. Het kind moet zich lekker kunnen uitleven waardoor hij zijn energie kwijt kan. En niet minder belangrijk: goed bewegen voorkomt overgewicht bij kleuters.

Zindelijkheid kleuter

De meeste kleuters zijn overdag zindelijk en zijn al helemaal gewend aan de grote wc. Ze trekken de hun kleren zelf aan en uit, vegen zichzelf af en wassen netjes hun handjes. Toch kan het voorkomen dat je kleuter een terugval krijgt. Dit gebeurt heel vaak bij kleuters die voor het eerst naar school gaan. In het begin zijn ze erg vermoeid, waardoor ze 's nachts zo diep slapen dat ze niet wakker worden wanneer ze moeten plassen. Of de stress en de spanning wordt hun tijdelijk teveel waardoor er wat vaker een "ongelukje" gebeurt. Heeft je kind een terugval, kijk dan eerst of dit geen lichamelijke oorzaak heeft, zoals een blaasontsteking. Houdt de terugval verband met school, of een andere spannende gebeurtenis als het krijgen van een nieuw broertje of zusje, of een verhuizing, zet dan je kind niet onder druk om zo snel mogelijk weer zindelijk te worden. Meestal gaat de terugval vanzelf weer over wanneer je er geen al te groot probleem van maakt. Regelmaat en structuur willen vaak ook helpen, of een kleine beloning wanneer je kleuter weer netjes naar de wc gaat.

Sociale vaardigheden bij kleuters

Een kleuter doet alsmaar nieuwe ervaringen op waardoor zijn wereldje steeds groter wordt. Hij komt steeds meer in aanraking met nieuwe mensen. Hij gaat het verschil zien tussen grote mensen (volwassenen), kleine mensen (kinderen) en hele kleine mensen (kinderen jonger dan hijzelf). Hij zal de behoefte krijgen om met leeftijdsgenootjes op te trekken, om vriendjes te maken. De kleuter begint steeds meer zijn gevoelens te uiten. Hij kan behoorlijk bezitterig worden en zal dan moeten leren om te delen. Als hij een jonger broertje of zusje heeft, zal hij gaan beseffen dat hij zijn ouders niet alleen voor zichzelf heeft, wat rivaliteit tot gevolg kan hebben. Maar de wat oudere kleuter gaat zich al inleven in andere mensen. Hij reageert met medeleven wanneer hij ziet dat iemand bijvoorbeeld verdriet heeft. In de kleuterfase vormt het geweten een innerlijke rem. De kleuter heeft een besef van wat goed is en slecht. Maar waarom dat zo is, begrijpt hij echter nog niet. Hij gelooft gewoon wat papa en mama hem vertellen.

Mamma, hij pakt mijn speelgoed af!

Het aanleren van sociaal gedrag, elkaar helpen, elkaars gevoelens begrijpen en respecteren is nog zo makkelijk niet. Lees meer over inlevingsvermogen en sociaal gedrag bij kinderen en hoe zich dat bij kinderen ontwikkelt.

Een ander veel voorkomend "probleem" wanneer kinderen samen een gezelschapsspelletje doen of een wedstrijdje, is dat veel jonge kinderen nog niet tegen hun verlies kunnen. Wat is normaal en hoe kun je je kind het beste begeleiden bij het leren omgaan met winst en vooral verlies?

Seksuele ontwikkeling bij kinderen

De seksuele ontwikkeling begint wanneer kinderen nog erg jong zijn. Peuters zijn hevig geïnteresseerd in hun eigen geslachtsdelen en raken deze aan. Daarbij kunnen ze al een "ander" gevoel krijgen dan wanneer ze een ander lichaamsdeel aanraken. De kleuter richt zich veel meer op anderen: hij is erg nieuwsgierig naar hoe het eruit ziet onder de kleertjes van zijn vriendjes en vriendinnetjes. Veel kleuters willen dan ook "vadertje en moedertje" of "doktertje" spelen. De kleuter ontdekt dat meisjes geen penis hebben. Hij kan denken dat meisjes wel een penis hebben gehad, maar dat die is weggegaan. Sommige jongetjes worden bang dat hun penis ook weg zal gaan (castratieangst).

Peuters en kleuters kunnen bewegingen maken die aan zelfbevrediging doen denken. Dit is niets om je zorgen over te maken; het hoort bij de ontwikkeling. Eigenlijk proberen ze gewoon hun lichaam uit. Probeer het dan ook niet te verbieden of te zeggen dat het "vies" is. Je kunt je kind wel duidelijk maken dat het (in gezelschap) niet gepast is, net als bijvoorbeeld neuspeuteren.

De taalontwikkeling in de kleutertijd

Tijdens de kleutertijd raakt de taalontwikkeling in een stroomversnelling. Waarom-vragen behoren tot de orde van de dag en de zinnen worden steeds complexer. De woordenschat wordt alsmaar groter. Als een woord nog net te moeilijk voor hem is, verzint de kleuter er zelf één dat er op lijkt.

In principe leert een kind pas in groep drie lezen. Sommige kleuters proberen echter al hun naam te schrijven of tonen interesse in het alfabet. Als je kind je enthousiast naar lettertjes vraagt, is het geen probleem om hem alvast een beetje te leren lezen en schrijven. Dring het niet op: dit kan averechts werken en een afkeer van lezen veroorzaken. En de kleine voorsprong die hij als kleuter opdoet, wordt in groep drie al snel weer ingehaald door de andere kinderen. Zolang je kind er plezier in heeft, kun je hem laten kennismaken met het alfabet. Begin met eenvoudige vormen als driehoeken, vierkanten en cirkels. Als hij deze beheerst, is de stap naar het alfabet niet zo groot. Wanneer hij wat letters kent, dan kun je hem spelenderwijs op die letters wijzen. In het voorleesboekje, op het melkpak, op de winkelruiten, op zijn kleren. Je kunt woordjes plakken op voorwerpen die hij tegenkomt. Maar zorg ervoor dat het initiatief om te leren altijd bij je kind ligt. Heeft hij er geen zin meer in, laat het dan rusten.

Aan de andere kant, houd het ook niet tegen als je kind daar zelf mee aan de slag wil en er aan toe is. Veel kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong (op deze leeftijd spreek je nog niet van hoogbegaafdheid) tonen al vroeg interesse in lezen en schrijven. Dat tegen proberen te houden is funest voor de motivatie en de grote behoefte van deze kinderen om zichzelf te ontwikkelen.

Tekenen, de eerste kopvoeters

De ontwikkeling van de fijne motoriek maakt het mogelijk dat je kind steeds beter kan tekenen wat hij in zijn hoofd heeft. Maar ook het onderwerp van de tekening zegt iets over zijn ontwikkeling. Tekenen bevordert de sociaal-emotionele ontwikkeling. Naarmate kinderen groter worden, geven hun tekeningen een steeds betere afspiegeling van de werkelijkheid weer. De ontwikkeling gaat stapsgewijs en is voor elke kind, waar ook ter wereld, hetzelfde.

De zogeheten "kopvoeter" is de eerste tekening waarbij zichtbaar is wat er wordt uitgebeeld. Op driejarige leeftijd ontstaan ze meestal voor het eerst. Een ronde of vierkante vorm stelt het hoofd voor en daarin worden de ogen en de mond getekend. Onder het hoofd worden strepen gezet die de benen voorstellen. Voor kleine kinderen bestaan volwassenen ook alleen maar uit een hoofd met benen. Op hun ooghoogte zien ze de benen en wanneer de volwassene zich naar de kleuter buigt, zien ze het gezicht.

In de volgende fase begint bijna elk kind onderaan het blad de grond te tekenen en bovenaan de lucht. Daartussenin kan hij vervolgens diverse figuren tekenen: een mens, een huis, een vogel, een bloem, een dier. Als hij een jaar of zes is, kan een kind een verhaal vertolken in een tekening.

Spelen

Je kleuter leert een groot aantal vaardigheden door simpelweg te spelen. Tijdens het spelen test hij zichzelf uit en gaan er steeds nieuwe werelden voor hem open. Zijn denkvermogen en creativiteit worden gestimuleerd en bij veel spelletjes krijgt hij flink wat lichaamsbeweging. Hij leert met anderen om te gaan en zijn motoriek verbetert. En hij vindt het ook nog eens hartstikke leuk! Kortom: spelen is heel belangrijk voor een kleuter. Vaak speelt fantasie er een grote rol bij. Alles is mogelijk in de fantasie van je kind en fantaseren is een goede manier om angsten kwijt te kunnen. Kleuters zijn dan ook helemaal verzot op sprookjes. Een kleuter geniet ervan om naar een verhaaltje te luisteren of plaatjes te bekijken die tot zijn verbeelding spreken.

Verder knutselt een kleuter graag. Een jonge kleuter doet misschien nog maar wat, maar een wat oudere kleuter kan al precies benoemen wat hij maakt. Ook kun je als ouder steeds duidelijker zien wat er in de handen van de kleuter ontstaat. Datzelfde geldt voor de tekeningen van je kind. Die worden een steeds betere afspiegeling van de werkelijkheid. Voor zo ongeveer elk spelletje geldt: het kind heeft er veel plezier in en hij steekt er ook nog eens een hoop van op!

Ontwikkelingsvoorsprong

En dan nog dit. Veel kinderen ontwikkelen zich ongeveer zoals boven beschreven. Maar niet elk kind ontwikkelt zich even snel en ook ontwikkelen kinderen zich niet altijd op alle gebieden even snel. Ieder kind is anders.

Gaat je kind veel sneller dan de rest? Heeft hij of zij andere interesses, lijkt het zich volgens een ander pad te ontwikkelen? Bij kinderen onder de 6 jaar wordt nog niet gesproken over een hoogbegaafd kind maar wordt als het goed is wel gesignaleerd dat het kind een ontwikkelingsvoorsprong heeft. Dat kan op allerlei gebieden zijn. Bijvoorbeeld: de meeste kinderen leren gedurende groep 1 en 2 steeds meer letters tot ze in groep 3 klaar zijn om écht te leren lezen. Er zijn ook jonge kleuters of zelfs peuters die zichzelf al min of meer hebben leren lezen en cognitief op het niveau van een kind van 2 jaar ouder functioneren. Diezelfde kleuter kan tegelijkertijd op emotioneel niveau bijvoorbeeld nog wel helemaal bij de rest van zijn leeftijdsgenoten passen terwijl hij sociaal en cognitief al verder is. Belangrijk is dat een kind met een ontwikkelingsvoorsprong wordt herkend en de (leer)omgeving wordt aangepast aan zijn behoeftes.

Geniet van zijn ontwikkeling!

Je kind ontwikkelt zich steeds meer in een individu dat zich uit en dat zelfbewust is. Wat voor persoonlijkheid je kind later als volwassene zal hebben, hangt af van zowel erfelijke factoren als van de opvoeding. Tijdens de kleutertijd zal voor een groot deel bepaald worden hoe het karakter van je kind eruit komt te zien. Een zware verantwoordelijkheid voor de ouders dus. Maar eentje die met veel plezier genomen kan worden. Er valt immers enorm veel te beleven in de kleuterwereld. Geniet ervan!
(Door Helen Engelbarts)

# data[].attributes.attachment_link.description
Je kind is alweer een jaar of vier en is uitgegroeid tot een eigenzinnige kleuter die de wereld ontdekt. Hij of zij maakt tekeningen, praat in kleine zinnetjes en speelt met blokken spelen. Overdag is hij hoogstwaarschijnlijk al goed zindelijk. Het woordje "nee" staat op nummer één in zijn woordenlijst en hij laat zien dat hij een eigen willetje heeft.