# data[].attributes.body
Câu chuyện tình Kim — Vân – Kiều của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã tạo nên một “Khúc ca mới đứt ruột” (Đoạn trường tân thanh), nhấn vào nỗi đau bạc mệnh và gửi gắm những xúc cảm về nhân sinh của nhà thơ trước những điều trông thấy trong thời đại mình.
- Trong Kim Vân Kiều truyện, chân dung Thúy Vân — Thúy Kiều được kể dưới mắt Kim Trọng chỉ nói vẻ đẹp thiếu nữ. Nhưng ở Truyện Kiêu, nhan sắc của hai chị em được Nguyễn Du được kể từ đầu, và mang ý niệm về số phận:

Vân xem trang trọng khác vời,

Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.

Hoa cười, ngọc thốt đoan trang,

Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu do.

Kiều càng sắc sảo mặn mà,

So bề tài sắc lại là phần hơn.

Làn thu thủy, nét xuân sơn,

Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.

Tham khảo các bài phân tích Truyện Kiều

- Trong cảnh chơi xuân, tác giả Kim Vân Kiều truyện để hai chị em về trước còn trong Truyện Kiều, Nguyễn Du đề Kim Trọng về trước, cho hai chị em lưu luyến nhìn theo:

Bóng tà như giục cơn buồn,

Người đà lên ngựa, khách còn ghé theo.

Dưới câu nước chảy trong veo,

Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha.

Cùng với sự sáng tạo về nội dung là những sáng tạo về nghệ thuật Lược bỏ các tình tiết về mưu mẹo, về báo oán… trong truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã viết Truyện Kiều bằng thể lục bát truyền thống, với một ngôn ngữ trau chuốt tỉnh vi, chính xác đến trình độ cổ điển trong một truyện thơ Nôm.

# data[].attributes.body
truyện Kiều:
"Than ôi! Sắc nước hương trời,
Tiếc cho đâu bỗng lạc loài đến đây?"
Kim vân kiều truyện:
"Na Sở Khanh nhân đối trước lầu điệt túc tự ngữ đạo"
truyện kiều:
"Giác  Duyên Nghe nói rụng rời:
Một đời làm nhẽ. Thương ôi! Còn gì!?"
Kim vân kiều truyện:
"Giác duyên kính liễu đại kinh đạo
Nhược như thử thuyết tắc vương phu nhân chung thân dĩ hỹ tai!?"

# data[].attributes.body
Với đoạn thề nguyền của Truyện Kiều tác giả đã viết

"Cửa ngoài vội rủ rèm the,

Xăm xăm băng lối vườn khuya một mình.
Nhặt thưa sương giọi đầu cành

Ngọn đèn trông lọt trướng huỳnh hắt hiu!

Sinh vừa tựa án thiu thiu

Dở chiều như tỉnh dở chiều như mê
“Nàng rằng: khoảng vắng đêm trường

Vì hoa nên phải trổ đường tìm hoa

Bây giờ rõ mặt đôi ta

Biết đây rồi nữa chẳng là chiêm bao”

hay :
Trong Kim Vân Kiều Truyện.

"Kim Trọng nghe xong rất là vui mừng. Thúy Kiều vội vàng nói:

-Việc thề xưa tuy có, nhưng vật đổi sao dời, chuyện cũ phó cho dòng nước chảy, nói tới làm chi nữa?

Kim Trọng nói:

-Hiền thê nói vậy sai rồi! Lời thề đã đem sự sống chểt ra để đảm bảo, nay tuy thế thời thay đổi nhưng tình này đâu đổi thay. Nay hiền thê bảo cho trôi theo dòng nước là có ý gì?

Thúy Kiều nói:

-Thiếp dám đâu nói vậy. Ân ái vợ chồng, ai chẳng muốn. Nhưng người con gái theo chồng tất phải lấy sự trinh tiết làm đầu, ví như trăng lúc tròn đầy, hoa khi phong nhị. Nay thiếp bất hạnh, gặp phải cảnh bách chiết thiên ma khiến cho hoa đã tàn rồi, trăng đã khuyết rồi! Thế mà lại định muối mặt, vấn mớ tóc tàn để làm tân thân sánh cùng quân tử. Thế thì, thiếp chẳng thẹn với lòng mình sao? Kế sách ngày nay là, chỉ có ăn chay trường, thêu tượng Phật để an ủi nỗi thương tâm của cha mẹ. Chàng nếu có chí tình thì cho thiếp được làm người bạn đứng ngoài thế tục, thế là được rồị. Còn việc kia thật khó vâng lời.

Kim Trọng nói:

-Hiền thê nói lời đó, lại càng lầm to. Đại phàm, trinh tiết của người con gái, cũng có khi không thất thân mà trinh tiết, cũng có khi thêm bị nhục mà vẫn trinh tiết. Bởi thế, có khi thường, có khi biến. Hiền thê mà thân bị nhục, là bởi gặp biến cố phải làm theo điều biến, tuy thân ở chốn bùn nhơ mà không nhiễm bẩn. Nay gặp lại nhau, có thể nói là hoa tàn lại nở, trăng khuyết lại tròn. Hiền thê sao lại hồ nghi như vậy mà nỡ nhìn Tiêu lang hững hờ qua đưòng?"
- Trong Truyện Kiều tác giả viết:
"Mười lăm năm ấy biết bao nhiêu tình!
Bây giờ gương vỡ lại lành,
Khuôn thiêng lừa lọc đã dành có nơi.
Còn duyên may lại còn người,
Còn vầng trăng bạc còn lời nguyền xưa.
3075.Quả mai ba bảy đương vừa,
Đào non sớm liệu xe tơ kịp thì.
Dứt lời nàng vội gạt đi:
Sự muôn năm cũ kể chi bây giờ?
Một lời tuy có ước xưa,
3080.Xét mình dãi gió dầu mưa đã nhiều.
Nói càng hổ thẹn trăm chiều,
Thà cho ngọn nước thủy triều chảy xuôi!
Chàng rằng: Nói cũng lạ đời,
Dẫu lòng kia vậy còn lời ấy sao?"

Truyện Kiều sáng tạo hơn so với Kim Vân Kiều Truyện từ ngôn ngữ cho đến việc sử dụng hình ảnh, biện pháp NT.

# data[].attributes.body
Khác với “lời tựa” và “lời bình” trong “Kim Vân Kiều truyện” Nguyễn Du nêu chủ đề tác phẩm ngay ở phần mở đầu:

Trải qua một cuộc bể dâu
Những điều trông thấy mà đau đớn lòng.

Ông tuân thủ nguyên tắc sáng tác của thể tân thanh: viết về thời sự – những điều trông thấy, viết về nỗi khổ của người dân – cuộc bể dâu, viết bằng trái tim đồng cảm của người trong cuộc, khiến đọc lên ai cũng phải đau đớn lòng.

Vì thế, tác phẩm của Nguyễn Du đã đi sang một ngả đường khác mà ông khái quát như một chân lí:

Đau đớn thay phận đàn bà,
Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung.

Đã là đàn bà, ai chẳng bạc mệnh. Trong “Truyện Kiều”, các nhân vật đàn bà về cơ bản đều bạc mệnh. Đạm Tiên, Kiều, Vân đều khổ cực, Hoạn Thư càng khổ đau. Tuy nhiên, Nguyễn Du không chứng minh “hồng nhan bạc mệnh”, mà chỉ đau xót thay cho số phận bạc mệnh của đàn bà. Đàn bà trong tác phẩm của ông cũng để chỉ những người có tài, có sắc. Chính vì thế, nhân vật Thúy Kiều trong tác phẩm của Nguyễn Du là cuộc đời với đầy rẫy những bi kịch. Kiều là người có lòng vị tha bị chà đạp, tấm lòng của Kiều trước sau như một, luôn hi sinh vì người khác. Thứ hai là điều mà Kiều tôn thờ thì bị hạ nhục, điều ghê tởm thì phải làm theo: Kiều coi trọng nhất là chữ “trinh”, nàng một lòng một dạ yêu Kim Trọng thắm thiết. Ấy vậy mà tai họa lại ập đến gia đình cô, Kiều phải bán mình chuộc cha, cuộc đời cô năm lần bảy lượt bị đẩy vào lầu xanh, làm kẻ mua vui cho những tên phong lưu ăn chơi. Kiều cũng là người chỉ vì tin người quá mà chết. Khi tên Sở khanh lừa cô, cô chỉ vì tin mà lại một lần nữa rơi vào lầu xanh,… Tóm lại, cuộc đời Kiều đã đi từ bi kịch này đến những bi kịch khác.

Như vậy, so với “Kim Vân Kiều truyện” tác phẩm “Đoạn trường tân thanh” được Nguyễn Du sáng tạo rất thành công, cũng chính vì lí do đó mà tác phẩm vẫn còn tồn tại, sống mãi với người dân nước Việt.

# data[].attributes.body
Đến nay đã có nhiều công trình khảo sát, khảo luận, đối chiếu, so sánh quan hệ nhiều mặt giữa kiệt tác Truyện Kiều của Nguyễn Du với nguyên tác tiểu thuyết chương hồi Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân. Đương nhiên đây là mối quan hệ đơn nhất, một chiều, đi từ Kim Vân Kiều truyện tới Truyện Kiều; hay nói cách khác là thi hào Nguyễn Du đã tái tạo, sáng tạo kiệt tác Truyện Kiều từ chính việc tiếp nhận cốt truyện tiểu thuyết Kim Vân Kiều truyện.
- 2 tình tiết trong "Kim Vân Kiều truyện" tương ứng với "Truyện Kiều" là:
"Hồng nhan vẫn xa nay bạc mệnh,

Thi đoạn trường há tránh được sao?

Mình đầy hờn oán tiêu tao,

Nẩy ra khúc oán nao nao lòng người."

"Khóc tương tư! Thổn thức cơn biệt li.

Đau lòng đòi đoạn khôn im tiếng,Tình sâu, đất cũ luống sầu bi.

Luống sầu bi. Khóc tương tư! "
=> Sự sáng tạo của Nguyễn Du: Từ câu chuyện tình của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã tạo nên một “Khúc ca mới đứt ruột”, nhấn vào nỗi đau bạc.mệnh và gửi gắm những xúc cảm về nhân sinh của nhà thơ trước những điều trông thấy trong thời đại mình. Bằng thể lục bát truyền thống, với một ngôn ngữ trau chuốt tỉnh vi, chính xác đến trình độ cổ điển, Nguyễn Du tập trung thể hiện nội tâm nhân vật một cách tài tình.

# data[].attributes.body
Nếu như miêu tả tình tiết là đặc trưng quan trọng, là thế mạnh của tiểu thuyết chương hồi nói chung và tiểu thuyết Kim Vân Kiều truyện nói riêng, thì đây lại không phải là thế mạnh của Truyện Kiều hay bất kỳ một tác phẩm truyện thơ Nôm nào khác. So sánh có thể thấy, Nguyễn Du tuy rất bám sát nguyên tác nhưng ông chỉ giữ lại những nội dung chính yếu, còn rất nhiều các đoạn miêu tả, từ ngắn vài dòng đến dài vài ngàn chữ, ông đều chỉ tái tạo trong vài dòng thơ, thậm chí là bỏ hoàn toàn không hề viết đến. Điển hình là ông đã lược bỏ toàn bộ hồi 6, viết hồi 5 thành 20 câu thơ, viết hồi 10 thành 70 câu thơ, chuyển hồi 18 viết về Thúy Kiều trừng trị kẻ ác lược thành 4 câu thơ… Với những đoạn miêu tả này, hoặc ông lược bỏ hoàn toàn; hoặc ông cải biến một cách tinh xảo theo quy luật: gia tăng tính trữ tình, đi sâu nội tâm nhân vật và chú trọng miêu tả thiên nhiên. Gia tăng tính trữ tình là một xu hướng điển hình của Nguyễn Du trong quá trình tái tạo Truyện Kiều. Nguyễn Du đặc biệt chú trọng tiếp thu những đoạn miêu tả tiềm ẩn chất trữ tình, trên cơ sở đó gia tăng chất trữ tình cho tình tiết. Chẳng hạn, đoạn Vương Quan kể về cuộc đời danh nữ Lưu Đạm Tiên, Kim Trọng tương tư, Thúy Kiều đánh đàn cho Kim Trọng nghe, Thúy Kiều ở lầu Ngưng Bích... Ví dụ tình tiết Kiều đánh đàn trong buổi hẹn hò Kim Trọng. Với tình tiết này, nguyên tác dùng bút pháp tả thực để miêu tả tiếng đàn, nhấn mạnh chữ “tài” của Thúy Kiều: “Liền đưa mấy ngón tay thon nhỏ, khua động dây tơ, ban đầu nghe như hạc kêu, kế đến như vượn hót, lúc khoan như gió thoảng, lúc gấp như mưa rào… Gẩy mãi cho đến lúc đẩu chuyển sao dời, đồng hồ đã điểm canh ba Thúy Kiều mới dừng tay, thưa rằng đã trọn khúc.” [4; 24]. Từ đoạn văn tiềm ẩn chất trữ tình này, Nguyễn Du khéo léo tiếp thu cải biến thành những câu thơ nồng đượm trữ tình. Khiến cho tiếng đàn trong Truyện Kiều không chỉ còn là tiếng đàn thực, mà còn là tiếng đàn chứa chan cảm xúc tâm tình người trong cuộc:
So dần dây vũ dây văn                            Bốn dây to nhỏ theo vần cung thương.                                   ......
Khi tựa gối, khi cúi đầu,
Khi vò chín khúc khi chau đôi mày.
(471-488)
Xu hướng gia tăng tính trữ tình trong Truyện Kiều còn được thể hiện ở việc người trần thuật thường trực tiếp tham gia vào câu chuyện.Ví dụ về tội ác của bọn quan sai,nguyên tác khách quan , tường tận miêu tả cảnh cha con Vương Viên ngoại bị đánh. Nguyễn Du ngược lại, ông không dùng bút pháp miêu tả tỉ mỉ tình tiết mà trực tiếp thể hiện những lời bình luận ngoại đề về hành động của quan sai, nhấn mạnh nỗi thống khổ và oan ức của cha con họ Vương. Người trần thuật ba lần nhắc đến từ “oan”. Qua phương thức này, người trần thuật công khai biểu hiện thái độ.

# data[].attributes.body
Câu chuyện tình Kim — Vân – Kiều của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã tạo nên một “Khúc ca mới đứt ruột” (Đoạn trường tân thanh), nhấn vào nỗi đau bạc mệnh và gửi gắm những xúc cảm về nhân sinh của nhà thơ trước những điều trông thấy trong thời đại mình.
- Trong Kim Vân Kiều truyện, chân dung Thúy Vân — Thúy Kiều được kể dưới mắt Kim Trọng chỉ nói vẻ đẹp thiếu nữ. Nhưng ở Truyện Kiêu, nhan sắc của hai chị em được Nguyễn Du được kể từ đầu, và mang ý niệm về số phận:

Vân xem trang trọng khác vời,

Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.

Hoa cười, ngọc thốt đoan trang,

Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu do.

Kiều càng sắc sảo mặn mà,

So bề tài sắc lại là phần hơn.

Làn thu thủy, nét xuân sơn,

Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.

Tham khảo các bài phân tích Truyện Kiều

- Trong cảnh chơi xuân, tác giả Kim Vân Kiều truyện để hai chị em về trước còn trong Truyện Kiều, Nguyễn Du đề Kim Trọng về trước, cho hai chị em lưu luyến nhìn theo:

Bóng tà như giục cơn buồn,

Người đà lên ngựa, khách còn ghé theo.

Dưới câu nước chảy trong veo,

Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha.

Cùng với sự sáng tạo về nội dung là những sáng tạo về nghệ thuật Lược bỏ các tình tiết về mưu mẹo, về báo oán… trong truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã viết Truyện Kiều bằng thể lục bát truyền thống, với một ngôn ngữ trau chuốt tỉnh vi, chính xác đến trình độ cổ điển trong một truyện thơ Nôm.

# data[].attributes.body
Về nội dung, từ câu chuyện tình Kim — Vân – Kiều của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã tạo nên một “Khúc ca mới đứt ruột” (Đoạn trường tân thanh), nhấn vào nỗi đau bạc mệnh và gửi gắm những xúc cảm về nhân sinh của nhà thơ trước những điều trông thấy trong thời đại mình. Chẳng hạn, trong Kim Vân Kiều truyện, chân dung Thúy Vân — Thúy Kiều được kể dưới mắt Kim Trọng chỉ nói vẻ đẹp thiếu nữ. Nhưng ở Truyện Kiêu, nhan sắc của hai chị em được Nguyễn Du được kể từ đầu, và mang ý niệm về số phận:

Vân xem trang trọng khác vời,

Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.

Cười, ngọc thốt đoan trang,

Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu do.

Kiều càng sắc sảo mặn mà,

So bề tài sắc lại là phần hơn.

Làn thu thủy, nét xuân sơn,

Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.

Cùng với sự sáng tạo về nội dung là những sáng tạo về nghệ thuật Lược bỏ các tình tiết về mưu mẹo, về báo oán… trong truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã viết Truyện Kiều bằng thể lục bát truyền thống, với một ngôn ngữ trau chuốt tỉnh vi, chính xác đến trình độ cổ điển trong một truyện thơ Nôm. Chúng ta vẫn còn trầm trồ thán phục trước bức bích họa bằng ngôn từ của Tố Như về mùa xuân:

Cỏ non xanh tận chân trời,

Cành lê trắng điểm một vài bông hoa.

Và hơn hết, trong Truyện Kiều, Nguyễn Du đã tập trung thể hiện nội tâm nhân vật một cách tài tình. Dễ dàng nhận thấy trong Kim Vân Kiều truyện, Thanh Tâm Tài Nhân ít tả cảnh, tả tình còn ngược lại, trong Truyện Kiêu, Nguyễn Du lại rất chú trọng tả cảnh, tả tình… Nội tâm của nhân vật Thúy Kiều được Nguyễn Du thể hiện rất phong phú, đa dạng, có khi được biểu hiện trực tiếp, có khi lại được bộc lộ gián tiếp qua bút pháp tả cảnh ngụ tình. Trong Kiều  ở lầu Ngưng Bích, cảnh chiều tà bên bờ biển, cánh buồm thấp thoáng, cánh hoa trôi man mác, nội cỏ rầu rầu, tiếng sóng ẩm ẩm thể hiện nỗi cô đơn, thân phận nổi nênh vô định, nỗi buồn tha hương, lòng thương nhớ người yêu, cha mẹ và cả sự bàng hoàng lo sợ của Thúy Kiều. Cảnh được Thúy Kiều nhìn từ xa đến gần, từ nhạt đến đậm, từ tĩnh đến động, nỗi buồn từ man mác, mông lung đến lo âu, kinh sợ. Ngọn gió cuốn mặt duềnh và tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi là cảnh. tưởng tượng hãi hùng báo trước số phận dông bão của nàng.

Những điểm khác biệt của Truyện Kiều so với Kim Vân Kiều truyện đã thể hiện một ý thức vay mượn, tiếp thu sáng tạo đồng thời khẳng định tấm lòng và tài năng của Nguyễn Du. Đó cũng chính là chìa khóa mang đến thành công tột bậc của tác phẩm này.

# data[].attributes.body
Tình tiết 1: Trong truyện Kim Vân Kiều truyện: “Vừa đến đầu tường trông sang thấy Kim Trọng đã thẩn thơ ngồi đó. Kim Trọng thoạt thấy Thúy Kiều, liền dẫm chân nói: -Con người sao mà nhẫn tâm thế! Không đoái tưởng gì đến nhau cả, khiến tiểu sinh trông chết đi được! Thúy Kiều nói: -Thiếp há không biết tình chàng tha thiết sao, nhưng cha mẹ và các em luôn ở bên cạnh, làm sao mà rời ra được! Kim Trọng nói: -Nàng đã thấu nỗi khổ, tôi dù thác cũng cam tâm. Thế sao bữa nay lại cả gan đến đây? Thúy Kiều nói: -May rằng bữa nay cả nhà đều đi dự tiệc thọ, thiếp cáo bệnhkhông đi, mới có thể lại gặp nhau để tạ ơn bữa trước... Kim Trọng cảm tạ và nói: - Cảm ơn nàng chịu khó. Rồi tựa thang lên hẳn tường. Hai ngưòi giáp mặt, tưởng như gặp tiên, vui không thể tả. Thúy Kiểu lấy bài thơ trước ra trao cho Kim Trọng, và nói: -Tình hiện ra lời, chàng cứ coi đây, đủ thấy tình thiếp trong ấy.”

Trong truyện Kiều:

“Cửa ngoài vội rủ rèm the,
Xăm xăm băng lối vườn khuya một mình.
Nhặt thưa gương giọi đầu cành,
Ngọn đèn trông lọt trướng huỳnh hắt hiu
Sinh vừa tựa án thiu thiu,
Dở chiều như tỉnh dở chiều như mê
Tiếng sen sẽ động giấc hè,
Bóng trăng đã xế hoa lê lại gần.
Bâng khuâng đỉnh Giáp non thần.
Còn ngờ giấc mộng đêm xuân mơ màng.
Nàng rằng: “Khoảng vắng đêm trường,
Vì hoa nên phải trổ đường tìm hoa.
Bây giờ rõ mặt đôi ta,
Biết đâu rồi nữa chẳng là chiêm bao?”
Vội mừng làm lễ rước vào,
Đài sen nối sáp lò đào thêm hương.
Tiên thề cùng thảo một chương,
Tóc mây một món dao vàng chia đôi.
Vầng trăng vằng vặc giữa trời,
Đinh ninh hai miệng một lời song song
Tóc tơ căn vặn tấc lòng,
Trăm năm tạc một chữ đồng đến xương.”
Tình tiết 2: Trong Kim Vân Kiều truyện: “….Đây là tình của thiếp, xin chuyển mối tình của chàng cho sát với tình của thiếp. Kim Trọng xem xong, nói: -Tình của nàng đây là chân tình, là chí tình và là tình trinh liệt, tôi đâu dám còn nẩy ra cái tình lả lơi nữa. Xin hiền thê hãy cứ quên mình đi cũng được. Thúy Kiều cả mừng. Hai người lại cùng vào màn nằm, chuyện trò vui vẻ trăm chiểu, tuyệt nhiên không hể nhắc đến chuyện mây mưa nữa. Sáng hôm sau, vợ chồng dậy, cùng ra bái kiến mẹ cha. Kim Trọng đem việc hôm trước nói cho Thúy Vân nghe. Thúy Vân kể lại cho cha mẹ biết. Mọi người thấy thế đểu tấm tắc khen ngợi. Thúy Kiều nhớ tới Giác Duyên, nói với Kim Trọng sai người đi đón. Hổi lâu có người trở về thưa: - Cửa am mở rộng, không thấy bóng dáng sư phụ Giác Duyên đâu cả, chỉ thấy trước ban thờ Phật, dưới lư hương có để tờ thiếp này ,con xin đem để trình quan biết! Kim Trọng đón lấy tờ thiếp, đưa mọi người cùng xem. Trong thiếp có đề mấy câu rằng: Pháp môn chung thuỷ vẹn đôi đàng, Chúc vợ chồng em sống thọ khang. Muốn hỏi thân này đâu đó tá? Thường theo chiếc hạc chốn mây ngàn. Mọi ngưòi nghe xong, đều than thở, nói: -Té ra Giác Duyên là vị tiên cô. Chỉ ân hận là hôm trước vội vàng, chưa thù tạ được ơn Người. Mọi người phàn nàn mãi không thôi! Sau đó Kim Trọng, Vương Quan còn lưu lại vài ngày để du ngoạn phong cảnh Tây Hồ, rồi vì hạn kì gấp rút, không dám ở lại lâu nữa. Kim Trọng cùng Thúy Kiểu, Thúy Vân đi Nam Bình, Phúc Kiến phó nhậm. Còn Vương Quan thì cùng Chung thị đi Dương Châu. Vương Viên ngoại và Vương bà vì mới gặp Thúy Kiều, không nỡ xa nhau, nên đều tiễn đến nhậm sở, ở lại chơi một năm, rồi trở về nhậm sở Vương Quan. Qua ba năm, hai người làm quan thanh liêm chính trực, Kim Trọng thăng chức Ngự sử, Vương Quan thăng chức Phó sứ Hồ Quảng…”

Trong truyện Kiều: “Ba sinh đã phỉ mười nguyền,
Duyên đôi lứa cũng là duyên bạn bầy.
Nhớ lời lập một am mây,
Khiến người thân thích rước thầy Giác Duyên.
Đến nơi đóng cửa cài then,
Rêu trùm kẻ ngạch cỏ len mái nhà,
Sư đà hái thuốc phương xa,
Mây bay hạc lánh biết là tìm đâu?
Nặng vì chút nghĩa bấy lâu,
Trên am cứ giữ hương dầu hôm mai.
Một nhà phúc lộc gồm hai,
Ngàn năm dằng dặc quan giai lần lần.
Thừa gia chẳng hết nàng Vân,
Một cây cù mộc một sân quế hòe.
Phong lưu phú quý ai bì,
Vườn xuân một cửa để bia muôn đời
Ngẫm hay muôn sự tại trời,
Trời kia đã bắt làm người có thân.
Bắt phong trần phải phong trần,
Cho thanh cao mới được phần thanh cao.
Có đâu thiên vị người nào,
Chữ tài chữ mệnh dồi dào cả hai,
Có tài mà cậy chi tài,
Chữ tài liền với chữ tai một vần.
Đã mang lấy nghiệp vào thân,
Cũng đừng trách lẫn trời gần trời xa.
Thiện căn ở tại lòng ta,
Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài.
Lời quê chắp nhặt dông dài,
Mua vui cũng được một vài trống canh.”
Nhận xét:

Về nội dung: Từ câu chuyện tình của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã tạo nên một “Khúc ca mới đứt ruột”, nhấn vào nỗi đau bạc.mệnh và gửi gắm những xúc cảm về nhân sinh của nhà thơ trước những điều trông thấy trong thời đại mình.

Về nghệ thuật: Bằng thể lục bát truyền thống, với một ngôn ngữ trau chuốt tỉnh vi, chính xác đến trình độ cổ điển, Nguyễn Du tập trung thể hiện nội tâm nhân vật một cách tài tình.

# data[].attributes.body
“Đoạn trường tân thanh” hay “Truyện Kiều” của Nguyễn Du là tác phẩm thơ ca viết về vấn đề thời sự, về những nỗi đau tưởng như ai cầm dao cắt lòng mình thành từng khúc. Với ý nghĩa đó, khi đặt nhan đề “Đoạn trường tân thanh”, Nguyễn Du muốn khẳng định bản quyền văn bản của mình, của dân tộc Việt Nam, hướng người đọc vào chủ đề tác phẩm.

Khi sáng tác “Đoạn trường tân thanh” Nguyễn Du đã dựa vào văn bản “Kim Vân Kiều truyện” của tác giả Thanh Tâm Tài Nhân. “Kim Vân Kiều truyện” là tiểu thuyết viết theo thể chương hồi, gồm 20 hồi. Còn “Truyện Kiều” thuộc thể loại truyện thơ, viết bằng thể thơ của dân tộc, đó là thể lục bát. Về ngôn ngữ, ngôn ngữ của “Truyện Kiều” không phải do Nguyễn Du dịch từ tiếng Trung Hoa sang mà đó là ngôn ngữ của chính nhà thơ. Nguyễn Du đã kết hợp tài tình giữa ngôn ngữ bình dân và ngôn ngữ tự sự.

Về nội dung, từ câu chuyện tình Kim — Vân – Kiều của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã tạo nên một “Khúc ca mới đứt ruột” (Đoạn trường tân thanh), nhấn vào nỗi đau bạc mệnh và gửi gắm những xúc cảm về nhân sinh của nhà thơ trước những điều trông thấy trong thời đại mình. Chẳng hạn, trong Kim Vân Kiều truyện, chân dung Thúy Vân — Thúy Kiều được kể dưới mắt Kim Trọng chỉ nói vẻ đẹp thiếu nữ. Nhưng ở Truyện Kiêu, nhan sắc của hai chị em được Nguyễn Du được kể từ đầu, và mang ý niệm về số phận:

Vân xem trang trọng khác vời,

Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.

Hoa cười, ngọc thốt đoan trang,

Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu do.

Kiều càng sắc sảo mặn mà,

So bề tài sắc lại là phần hơn.

Làn thu thủy, nét xuân sơn,

Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.

Tham khảo các bài phân tích Truyện Kiều

Hay trong cảnh chơi xuân, tác giả Kim Vân Kiều truyện để hai chị e về trước còn trong Truyện Kiều, Nguyễn Du đề Kim Trọng về trước, cho hai chị em lưu luyến nhìn theo:

Bóng tà như giục cơn buồn,

Người đà lên ngựa, khách còn ghé theo.

Dưới câu nước chảy trong veo,

Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha.

Cùng với sự sáng tạo về nội dung là những sáng tạo về nghệ thuật Lược bỏ các tình tiết về mưu mẹo, về báo oán… trong truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã viết Truyện Kiều bằng thể lục bát truyền thống, với một ngôn ngữ trau chuốt tỉnh vi, chính xác đến trình độ cổ điển trong một truyện thơ Nôm. Chúng ta vẫn còn trầm trồ thán phục trước bức bích họa bằng ngôn từ của Tố Như về mùa xuân:

Cỏ non xanh tận chân trời,

Cành lê trắng điểm một vài bông hoa.

Chúng ta vẫn phải nghiêng mình kính nể trước những ngôn từ sắc sảo, tài tình của cụ Tiên Điền khi người lột tả bản chất con buôn của Mã Giám Sinh:

Đến đo cân sắc cân tài,

Ép cung cầm nguyệt thử bài quạt thơ.

Và hơn hết, trong Truyện Kiều, Nguyễn Du đã tập trung thể hiện nội tâm nhân vật một cách tài tình. Dễ dàng nhận thấy trong Kim Vân Kiều truyện, Thanh Tâm Tài Nhân ít tả cảnh, tả tình còn ngược lại, trong Truyện Kiêu, Nguyễn Du lại rất chú trọng tả cảnh, tả tình… Nội tâm của nhân vật Thúy Kiều được Nguyễn Du thể hiện rất phong phú, đa dạng, có khi được biểu hiện trực tiếp, có khi lại được bộc lộ gián tiếp qua bút pháp tả cảnh ngụ tình. Trong Kiều  ở lầu Ngưng Bích, cảnh chiều tà bên bờ biển, cánh buồm thấp thoáng, cánh hoa trôi man mác, nội cỏ rầu rầu, tiếng sóng ẩm ẩm thể hiện nỗi cô đơn, thân phận lênh đênh vô định, nỗi buồn tha hương, lòng thương nhớ người yêu, cha mẹ và cả sự bàng hoàng lo sợ của Thúy Kiều. Cảnh được Thúy Kiều nhìn từ xa đến gần, từ nhạt đến đậm, từ tĩnh đến động, nỗi buồn từ man mác, mông lung đến lo âu, kinh sợ. Ngọn gió cuốn mặt duềnh và tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi là cảnh. tưởng tượng hãi hùng báo trước số phận dông bão của của nàng.

Những điểm khác biệt của Truyện Kiều so với Kim Vân Kiều truyện đã thể hiện một ý thức vay mượn, tiếp thu sáng tạo đồng thời khẳng định tấm lòng và tài năng của Nguyễn Du. Đó cũng chính là chìa khóa mang đến thành công tột bậc của tác phẩm này.

# data[].attributes.body
* so sánh
Nội dung
- trong cảnh chơi xuân, tác giả Kim Vân Kiều truyện để hai chị em về trước còn trong Truyện Kiều, Nguyễn Du đề Kim Trọng về trước, cho hai chị em lưu luyến nhìn theo
Bóng tà như giục cơn buồn,

Người đà lên ngựa, khách còn ghé theo.

Dưới câu nước chảy trong veo,

Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha.
Nguyễn Du đã  nhấn vào nỗi đau bạc mệnh và gửi gắm những xúc cảm về nhân sinh của nhà thơ trước những điều trông thấy trong thời đại mình.

Nghệ thuật:
-  Bằng thể lục bát truyền thống, với một ngôn ngữ trau chuốt tỉnh vi, chính xác đến trình độ cổ điển, Nguyễn Du tập trung thể hiện nội tâm nhân vật một cách tài tình.
Ông lược bỏ các tình tiết về mưu mẹo, về báo oán… trong truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã viết Truyện Kiều bằng thể lục bát truyền thống, với một ngôn ngữ trau chuốt tỉnh vi, chính xác đến trình độ cổ điển trong một truyện thơ Nôm.

# data[].attributes.body
Lần một:

"Thương ôi ! Tài sắc bực này,
Một dao oan nghiệt đứt dây phong trần."

- Đây là câu mô tả  kể sự đồng thời cũng là lời cảm thán của Nguyễn Du trước việc Thúy Kiều tự tận. Trong Kim Vân Kiều truyện, hồi 8, đoạn này diễn tả: "Thúy Kiều đại khiếu nhất thanh: "Khổ mệnh Thúy Kiều, bất yêu mệnh liễu", vọng hầu nhất thế đao, phốc thân đảo địa..." (Thúy Kiều kêu lớn một tiếng: "Khổ đời Thúy Kiều. Tôi không cần gì thân mạng nữa đâu!”, rồi cầm con dao đâm mạnh vào cổ, tức thì ngã vật xuống đất). Như vậy, khi chuyển sang Truyện Kiều, Nguyễn Du không nói rõ các chi tiết mà chủ yếu gia tăng sắc thái trữ tình, đưa thêm lời cảm thán để nhấn mạnh nỗi oan khổ của Thúy Kiều, nhấn mạnh sự đối lập giữa tài sắc với số phận trong cuộc đời thường.
Lần hai:

"Sinh đà phách lạc hồn xiêu,
Thương ôi! Chẳng phải nàng Kiều ở đây?
Nhân làm sao đến thế này?
Thôi thôi, ta đã mắc tay ai rồi !"

- Đây là đoạn diễn tả trạng thái tình cảm Thúc Sinh khi vừa gặp lại Thúy Kiều ngay ở nhà Hoạn Thư. Trong Kim Vân Kiều truyện, hồi 15, đoạn văn này giàu kịch tính, vừa có miêu tả sự kiện vừa có diễn giải tâm trạng, vừa có đối thoại vừa có độc thoại, vừa có hồi tưởng vừa có quá trình vận động tâm lý. Khi chuyển hóa thành thơ ca, Nguyễn Du đã lược bỏ các chi tiết và nhấn mạnh tiếng nói độc thoại, tự vấn, tự suy xét của Thúc Sinh. Ở đây có sự phân thân, chàng Thúc có lo cho Thúy Kiều nhưng trước hết là lo cho mình. Chàng luôn nghi hoặc, giật mình, tự phản tỉnh và đề ra câu hỏi: "... Chẳng phải nàng Kiều ở đây?'\ “Nhân làm sao đến thế này?'\ Thêm nữa, tiếng nói độc thoại được gia tăng bởi lời cảm thán Thương ôi! giúp cho sắc thái trữ tình càng được tô đậm, biểu lộ mối tình "đá vàng” Thúc Sinh dành cho Thúy Kiều cũng như tính bi hài của mối tình Thúc - Thúy trước ngọn "lửa nồng" Hoạn Thư mới vào khúc dạo đầu.
Lần ba :

"Giác Duyên nghe nói rụng rời:
"Một đời nàng nhẽ. Thương ôi ! Còn gì!”.

- Đây là lời sư thầy Giác Duyên cảm thán sau khi nghe đạo cô Tam Hợp tiết lộ thiên cơ về quãng đời mười lăm năm lưu lạc của Thúy Kiều. Trong Kim Vân Kiều truyện, hồi 19, đoạn này được thể hiện: "Giác Duyên thính liễu đại kinh đạo: "Nhược như thử thuyết tắc vương phu nhân chung thân dĩ hỹ tai!'" (Giác Duyên cả kinh nói: "Nếu như vậy thì cuộc đời Thúy Kiểu còn gì nữa!"). Như vậy Nguyễn Du trong khi theo sát nguyên tác lại đã nhấn mạnh sắc thái biểu cảm ở câu nói của Giác Duyên. Lời cảm thán đặt giữa dòng thơ tạo dấu gạch nối như một tiếng nấc dứt đoạn giữa chừng: Một đời nàng nhẽ/... / Còn gì! Cần chú ý thêm rằng, theo Đào Duy Anh trong Từ điển Truyện Kiều thì chữ "nhẽ" là trợ từ có nghĩa như "hỡi". Vậy thì ngữ nghĩa cũng như sắc thái trữ tình của câu thơ cần được đọc và hiểu như một lời cảm thán trùng điệp: Một đời nàng hỡi! Thương ôi! Còn gì! Điều này cũng có nghĩa là vai trò của lời cảm thán cũng như cách ngắt nhịp, âm luật, vần điệu đã phối hợp tạo nên tiếng nói trữ tình cảm thương sâu sắc ở tác phẩm truyện thơ và đưa lại hiệu quả nghệ thuật với một bước tiến rõ rệt so với nguyên tác tiểu thuyết chương hồi Kim Vân Kiều truyện.
Lần bốn:

"Thương ôi! Không hợp mà tan,
Một nhà vinh hiển, riêng oan một nàng!"

- Đây là lời bình, lời tả và kể chuyện sau khi Kim Trọng rủ Vương Quan đến Hàng Châu tìm Thúy Kiều và được biết nàng đã tự tận trên sông Tiền Đường. Trong Kim Vân Kiều truyện, hồi 20, đoạn này không có lời cảm thán mà chỉ kể sự, tường là sự kiện: "Kim Trọng thính đắc thử ngôn, phóng thanh đại khốc, nhất gia vô bất ai hào. Tức vong thu thập tế lễ, đáo Tiền Đường giang thượng..." (Kim Trọng nghe được tin này buông tiếng khóc lớn, mọi người ai cũng gào khóc thảm thương, bèn sửa soạn lễ vật đến bờ sông Tiền Đường...). Đến Truyện Kiều, Nguyễn Du đã đưa thêm lời tổng kết, khái quát để nhấn mạnh nỗi thương xót của mọi người với Thúy Kiều, đồng thời đưa thêm lời cảm thán trữ tình mở đầu cho câu thơ. Lời cảm thán Than ôi! vừa nằm trong văn mạch diễn tả hoàn cảnh nhưng cũng là tiếng nói trữ tình ngoại đề và là lời cảm thương của Nguyễn Du khiến cho giá trị biểu cảm của ý thơ được nâng cao, từ đó tạo nên sự đồng cảm, hòa đồng, cuốn hút người đọc.

# data[].attributes.body
Trong tác phấm truyện Kim Vân Kiều truyện: “Vừa đến đầu tường trông sang thấy Kim Trọng đã thẩn thơ ngồi đó. Kim Trọng thoạt thấy Thúy Kiều, liền dẫm chân nói: -Con người sao mà nhẫn tâm thế! Không đoái tưởng gì đến nhau cả, khiến tiểu sinh trông chết đi được! Thúy Kiều nói: -Thiếp há không biết tình chàng tha thiết sao, nhưng cha mẹ và các em luôn ở bên cạnh, làm sao mà rời ra được! Kim Trọng nói: -Nàng đã thấu nỗi khổ, tôi dù thác cũng cam tâm. Thế sao bữa nay lại cả gan đến đây? Thúy Kiều nói: -May rằng bữa nay cả nhà đều đi dự tiệc thọ, thiếp cáo bệnhkhông đi, mới có thể lại gặp nhau để tạ ơn bữa trước... Kim Trọng cảm tạ và nói: - Cảm ơn nàng chịu khó. Rồi tựa thang lên hẳn tường. Hai ngưòi giáp mặt, tưởng như gặp tiên, vui không thể tả. Thúy Kiểu lấy bài thơ trước ra trao cho Kim Trọng, và nói: -Tình hiện ra lời, chàng cứ coi đây, đủ thấy tình thiếp trong ấy.”

Trong Kim Vân Kiều truyện: “….Đây là tình của thiếp, xin chuyển mối tình của chàng cho sát với tình của thiếp. Kim Trọng xem xong, nói: -Tình của nàng đây là chân tình, là chí tình và là tình trinh liệt, tôi đâu dám còn nẩy ra cái tình lả lơi nữa. Xin hiền thê hãy cứ quên mình đi cũng được. Thúy Kiều cả mừng. Hai người lại cùng vào màn nằm, chuyện trò vui vẻ trăm chiểu, tuyệt nhiên không hể nhắc đến chuyện mây mưa nữa. Sáng hôm sau, vợ chồng dậy, cùng ra bái kiến mẹ cha. Kim Trọng đem việc hôm trước nói cho Thúy Vân nghe. Thúy Vân kể lại cho cha mẹ biết. Mọi người thấy thế đểu tấm tắc khen ngợi. Thúy Kiều nhớ tới Giác Duyên, nói với Kim Trọng sai người đi đón. Hổi lâu có người trở về thưa: - Cửa am mở rộng, không thấy bóng dáng sư phụ Giác Duyên đâu cả, chỉ thấy trước ban thờ Phật, dưới lư hương có để tờ thiếp này ,con xin đem để trình quan biết! Kim Trọng đón lấy tờ thiếp, đưa mọi người cùng xem. Trong thiếp có đề mấy câu rằng: Pháp môn chung thuỷ vẹn đôi đàng, Chúc vợ chồng em sống thọ khang. Muốn hỏi thân này đâu đó tá? Thường theo chiếc hạc chốn mây ngàn. Mọi ngưòi nghe xong, đều than thở, nói: -Té ra Giác Duyên là vị tiên cô. Chỉ ân hận là hôm trước vội vàng, chưa thù tạ được ơn Người. Mọi người phàn nàn mãi không thôi! Sau đó Kim Trọng, Vương Quan còn lưu lại vài ngày để du ngoạn phong cảnh Tây Hồ, rồi vì hạn kì gấp rút, không dám ở lại lâu nữa. Kim Trọng cùng Thúy Kiểu, Thúy Vân đi Nam Bình, Phúc Kiến phó nhậm. Còn Vương Quan thì cùng Chung thị đi Dương Châu. Vương Viên ngoại và Vương bà vì mới gặp Thúy Kiều, không nỡ xa nhau, nên đều tiễn đến nhậm sở, ở lại chơi một năm, rồi trở về nhậm sở Vương Quan. Qua ba năm, hai người làm quan thanh liêm chính trực, Kim Trọng thăng chức Ngự sử, Vương Quan thăng chức Phó sứ Hồ Quảng…”

# data[].attributes.body
Sự sáng tạo của Nguyễn Du trong Truyện Kiều được bộc lộ ở hai phương diện nội dung và thẩm mỹ và nghệ thuật. Về nội dung, từ câu truyện tình Kim — Vân – Kiều của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã tạo nên một “ Khúc ca mới đứt ruột ” ( Đoạn trường tân thanh ), nhấn vào nỗi đau bạc mệnh và gửi gắm những xúc cảm về nhân sinh của nhà thơ trước những điều trông thấy trong thời đại mình. Chẳng hạn, trong Kim Vân Kiều truyện, chân dung Thúy Vân — Thúy Kiều được kể dưới mắt Kim Trọng chỉ nói vẻ đẹp thiếu nữ. Nhưng ở Truyện Kiêu, nhan sắc của hai chị em được Nguyễn Du được kể từ đầu, và mang ý niệm về số phận :
Vân xem sang chảnh khác vời ,
Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang .
Hoa cười, ngọc thốt đoan trang ,
Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu do .
Kiều càng tinh tế mặn mà ,
So bề tài sắc lại là phần hơn .
Làn thu thủy, nét xuân sơn ,
Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh .

Nguyễn Du thì khác, tác phẩm của ông chuyển hẳn sang một chủ đề mới. Trước hết, Nguyễn Du chuyển thể loại tác phẩm từ tiểu thuyết chương hồi sang thơ. Đây không chỉ đơn thuần là việc chuyển hình thức diễn đạt, mà nhằm mục đích chuyển chủ đề của văn bản. Ông đưa tác phẩm từ loại hình tự sự sang loại hình tự sự – trữ tình, tức là chuyển tác giả từ người đứng ngoài câu chuyện thành người đứng trong cuộc. Làm như vậy, tác giả sẽ dẫn người đọc trôi theo dòng cảm xúc chung của toàn tác phẩm. Tiếp đó là, thay cho “lời tựa” và “lời bình” trong “Kim Vân Kiều truyện” Nguyễn Du nêu chủ đề tác phẩm ngay ở phần mở đầu:

Trải qua một cuộc bể dâu
Những điều trông thấy mà đau đớn lòng.

Ông tuân thủ nguyên tắc sáng tác của thể tân thanh: viết về thời sự – những điều trông thấy, viết về nỗi khổ của người dân – cuộc bể dâu, viết bằng trái tim đồng cảm của người trong cuộc, khiến đọc lên ai cũng phải đau đớn lòng.
"Giác Duyên nghe nói rụng rời:
"Một đời nàng nhẽ. Thương ôi ! Còn gì!”.

- Đây là lời sư thầy Giác Duyên cảm thán sau khi nghe đạo cô Tam Hợp tiết lộ thiên cơ về quãng đời mười lăm năm lưu lạc của Thúy Kiều. Trong Kim Vân Kiều truyện, hồi 19, đoạn này được thể hiện: "Giác Duyên thính liễu đại kinh đạo: "Nhược như thử thuyết tắc vương phu nhân chung thân dĩ hỹ tai!'" (Giác Duyên cả kinh nói: "Nếu như vậy thì cuộc đời Thúy Kiểu còn gì nữa!"). Như vậy Nguyễn Du trong khi theo sát nguyên tác lại đã nhấn mạnh sắc thái biểu cảm ở câu nói của Giác Duyên.

Như vậy, so với “Kim Vân Kiều truyện” tác phẩm “Đoạn trường tân thanh” được Nguyễn Du sáng tạo rất thành công, cũng chính vì lí do đó mà tác phẩm vẫn còn tồn tại, sống mãi với người dân nước Việt.  Mối quan hệ giữa Truyện Kiều với Kim Vân Kiều truyện lại đặt ra những vấn đề quan trọng về tương quan giữa hai tác phẩm, về đặc điểm sự vay mượn cốt truyện và khả năng sáng tạo của Nguyễn Du. Về xu thế chuyên hoá từ tiểu thuyết văn xuôi tự sự chương hồi tới truyện thơ Nôm đậm đặc chất trữ tình, về hiện tượng Truyện Kiều đặt trong hệ thống hàng loạt truvện thơ Nôm có nguồn gốc cốt truyện Trung Quốc.

# data[].attributes.body
Nguyễn Du có lẽ đã nhận thức dược tầm vóc của trường đoạn thanh minh nó khởi đầu mọi nút thắt cho toàn bộ tấn bi kịch bằng thơ của mình. Vì thế ông đã chủ tâm dựng lên cả một không gian rộng lớn, vừa hư vừa thực, để làm môi giới cho những mặt ẩn kín trong tính cách con người Thúy Kiều có dịp phát lộ: một con người rất đa cảm, trong một thời khắc đặc biệt và trước cái đẹp của tạo vật đang hồi sinh mơn mởn, nàng bất thần được chạm trán cùng một lúc với thần số mệnh và với hạnh phúc rợn ngợp của mối tình đầu:

Ngày xuân con én đưa thoi,

Thiều quang chín chục đã ngoài sáu mươi.

Cỏ non xanh tận chân trời,

Cành lê trắng điểm một vài bông hoa.

Thanh minh trong tiết tháng ba,

Lễ là tảo mộ hội là đạp thanh

…….

Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha”

Có thể nói, theo dõi cả 9 trường đoạn có sự tham gia tích cực của thiên nhiên trong Truyện Kiều và tất nhiên hoàn toàn vắng mặt thiên nhiên trong KimVân

Kiều truyện,ta có thể nói mà không sợ sai lầm rằng, Thanh Tâm Tài Nhân là nhà văn chỉ dàn dựng con người và sự việc theo thời gian tuyến tính, còn Nguyễn Du đã dàn dựng nhân vật và sự kiện trong phối cảnh nghệ thuật sống động với cả không gian và thời gian, đan chéo giữa không gian và thời gian hiện thực với không gian và thời gian tâm lý, giữa không gian và thời gian vũ trụ với không gian và thời gian tâm linh.

Còn về những câu thơ Kiều có khả năng tạo nên âm hưởng đa thanh so với Kim Vân Kiều truyện thì khó lòng nói hết, dường như nhặt ở đâu cũng có. Có khi là những câu thơ giúp ta lật đi lật lại nhiều góc cạnh của vô vàn trải nghiệm về cuộc sống - nội dung những câu này không hề có trong Kim Vân Kiều truyện:

Câu 217“Một mình lưỡng lự canh chầy,

Đường xa nghĩ nỗi sau này mà kinh”

Câu247“Sầu đong, càng lắc càng đầy,

Ba thu dồn lại, một ngày dài ghê”

…

Câu2155“Tiếc thay nước đã đánh phèn,

Mà cho bùn lại vẩn lên mấy lần.

Hồng quân với khách hồng quần,

Đã xoay đến thế còn vần chưa tha”

Câu2163“Biết thân chạy chẳng khỏi trời,

Cũng liều mặt phấn cho rồi ngày xanh”v.v...

Có khi nhà thơ phù phép vào vần thơ đều đều lục bát, biến chúng thành những câu thơ điệp thanh, điệp chữ, thay đổi cách ngắt nhịp, gieo vần, phối hợp với những hình ảnh liên kết hoặc đối lập, đối ứng, có giá trị tu từ rất đắt, tạo nên âm hưởng trùng điệp, dồn dập, nhấn nhá, buông lửng, kéo dài... hằn rõ hơn, mở rộng hơn, hoặc gây ấn tượng đột ngột về những điều mình muốn gửi gắm trong tâm tư người đọc:

Câu221“Nỗi riêng/lớp lớp sóng dồi,

Nghĩ đòi cơn/lại sụt sùiđòi cơn”

Câu451“Tóc tơ/căn vặ n tấc lòng,

Trăm năm/tạc một chữ đồng/đến xương.

Chén hà/sánh giọng quỳnh tương,

Giải là hương lộn/bình gương bóng lồng”

Sự khác nhau trong xây dựng nhân vật giữa Nguyễn Du và Thanh Tâm Tài Nhân. Nhìn chung, cuốn tiểu thuyết của Thanh Tâm Tài Nhân được triển khai theo dòng tiểu thuyết đạo lý. Tính cách của nhân vật ngay từ đầu đã được định sẵn, mọi biến cố của cuộc đời chỉ làm cho tính cách ấy có dịp bộc lộ ra bằng hành động theo dạng này dạng khác, bằng ứng xử lúc cương lúc nhu tùy tình thế bắt buộc, bằng đối thoại thường khi là phát ngôn của tác giả nên không tự nhiên như ngôn ngữ của người trong cuộc, quá nhiều lý lẽ, và cũng rất dài lời. Tính cách đó không thay đổi, cũng không phải là thuộc tính có một không hai của những con người cá thể, mà là một tập hợp thang bậctheo loại của hai hệ thống đạo đức không điều hòa với nhau: một bên là những cái tốt, cái đẹp theo chuẩn mực chính thống của xã hội được thêm bớt, pha phách đậm nhạt chỗ này chỗ khác bởi nhà văn, và bên kia là những cái xấu xa, hèn mọn dồn đọng lại dưới đáy xã hội cũng được nhà văn loại hình hóa. Trình độ của tiểu thuyết đạo lý nói chung ít khi tạo nên được những nhân vật thực sống mà nhiều lắm cũng chỉ tạo nên những “tấm gương”, biểu tượng của từng loại hình đạo đức xã hội nào đấy. Người kể chuyện trong tác phẩm thường đứng bên ngoài nhân vật, chỉ đạo nhân vật vượt qua hết nạn nọ đến nạn kia để chứng tỏ cho độc giả thấy hạng người như Thúy Kiều là người giàu tài năng và đức hạnh, càng được “mài xát” thì càng sáng rỡ.

# data[].attributes.body
Chi tiết 1 Trong Kim Vân Kiều truyện, chân dung Thúy Vân — Thúy Kiều được kể dưới mắt Kim Trọng chỉ nói vẻ đẹp thiếu nữ. Nhưng ở Truyện Kiêu, nhan sắc của hai chị em được Nguyễn Du được kể từ đầu, và mang ý niệm về số phận :

Vân xem sang chảnh khác vời ,
Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang .
Hoa cười, ngọc thốt đoan trang ,
Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu do .
Kiều càng tinh tế mặn mà ,
So bề tài sắc lại là phần hơn .
Làn thu thủy, nét xuân sơn ,
Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh .

Chi tiết 2 Trong KVK, trật tự các sự việc theo thứ tự như sau:

1) Kim Trọng nghe tin dữ phải về hộ tang, Kim Trọng báo tin và từ biệt Kiều. 2) Kiều về nhà, bố mẹ về báo tin sợ bị hai thằng bán tơ khai. 3) Sai nha ập đến tra khảo Vương ông và Vương Quan. 4) Kiều quyết định bán mình cứu gia đình. 5) Kiều trao duyên cho Vân. 6) Mụ mối đưa Mã Giám Sinh đến bắt đầu cuộc mua bán. 7) Giấc mơ Kiều gặp Kim Trọng. 8) Kiều làm 8 bài thơ.

Trong TK, Nguyễn Du sắp xếp lại:

1) Kim Trọng nghe tin dữ phải về hộ tang, Kim Trọng báo tin và từ biệt Kiều. 2) Sai nha ập đến tra khảo Vương ông và Vương Quan. 3) Kiều quyết định bán mình cứu gia đình. 4) Mụ mối đưa Mã Giám Sinh đến bắt đầu cuộc mua bán. 5) Vương ông định tự tử, Kiều khuyên can. 6) Mã Giám Sinh trao tiền. 7) Kiều trao duyên cho Vân.

Qua so sánh trên, chúng ta thấy Nguyễn Du đã làm một cuộc thay đổi lớn lao như thế nào khi dồn nội dung có trong 4 hồi vào một đoạn thơ liền mạch, trong đó đưa phần “trao duyên” vốn ở giữa hồi thứ 4 xuống phần cuối của đoạn thơ dài từ câu số 529 đến câu số 758. Có thể thấy thêm rằng trong KVK, nàng Kiều vừa quyết định bán mình thì đã “trao duyên” ngay cho Thúy Vân. Như vậy là vẫn nghĩ cho tình riêng của mình khá sớm. Trong khi ở TK, Nguyễn Du để cho các sự việc mua bán xong xuôi, Vương ông được tha về nhà; rồi Mã Giám Sinh đã trao tiền bạc. Lúc đó Kiều mới nghĩ đến mối tình riêng, mới “trao duyên” cho Thúy Vân. Như thế tính cách của nàng coi trọng chữ Hiếu hơn chữ Tình, hi sinh tình riêng để làm trọn nghĩa vụ cứu gia đình càng được khắc họa nổi bật.

Đoạn trao duyên trong TK cụ thể như sau:

723. Cậy em em có chịu lời?

Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa

“Giữa đường đứt gánh tương tư

Keo loan chắp mối tơ thừa, mặc em

Kể từ khi gặp chàng Kim

Khi ngày quạt ước, khi đêm chén thề

Sự đâu sóng gió bất kì

Hiếu tình khôn lẽ hai bề vẹn hai

Ngày xuân em hãy còn dài

Xót tình máu mủ, thay lời nước non

Chị dù thịt nát xương mòn

Ngậm cười chín suối hãy còn thơm lây

Chiếc thoa với bức tờ mây

Duyên này thì giữ, vật này của chung

Dầu em nên vợ, nên chồng,

Xót người mệnh bạc ắt lòng chẳng quên…

Mất người, còn chút của tin

Phím đàn với mảnh hương nguyền ngày xưa

Mai sau, dù có bao giờ

Đốt lò hương ấy, so tơ phím này

Trông ra ngọn cỏ lá cây

Thấy hiu hiu gió thì hay chị về

Hồn còn mang nặng lời thề

Nát thân bồ liễu đền nghì trúc mai

Dạ đài cách mặt khuất lời

Tưới xin giọt lệ cho người thác oan

Bây giờ trâm gãy gương tan

Kể làm sao xiết muôn vàn ái ân

Trăm nghìn gửi lạy tình quân

Tơ duyên ngắn ngủi có ngần ấy thôi

Phận sao phận bạc như vôi

Đã đành nước chảy hoa trôi lỡ làng

Ôi Kim Lang! Hỡi Kim Lang!

Thôi thôi thiếp đã phụ chàng từ đây!”

Cạn lời, hồn dứt máu say

758. Một hơi lặng ngắt, đôi tay giá đồng.

Thứ nhất, Nguyễn Du bỏ chi tiết sau khi Kiều lạy Vân, Vân hỏi cớ sao lạy. Kiều trả lời, rồi xúc động quá, ngất xỉu. (trang 116).

- Thứ hai, Nguyễn Du để cho Kiều nói một mạch với Vân. Không để cho Thúy Vân nói lại. Khi nói xong thì Kiều ngất.

- Thứ ba, Nguyễn Du bỏ đoạn Kiều kể về giấc mơ gặp Lưu Đạm Tiên.

- Thứ tư, Nguyễn Du bỏ chi tiết: "Nói xong nàng lại dậm chân than khóc”.

- Thứ năm, Nguyễn Du bỏ chi tiết Vân luống cuống thấy chị ngất, “bỗng đâu nàng lại hồi tỉnh, lên tiếng gọi Vân”.

- Thứ sáu, Nguyễn Du bỏ chi tiết Kiều đòi giấy bút để viết thư cho Kim Trọng.

- Thứ bảy, Nguyễn Du lấy nội dung thư viết cho Kim Trọng, biến thành lời dặn dò của Kiều với Thúy Vân.

Mai sau, dù có bao giờ

Đốt lò hương ấy, so tơ phím này

Trông ra ngọn cỏ lá cây

Thấy hiu hiu gió thì hay chị về

- Thứ tám, Nguyễn Du thêm đoạn Kiều than cho mối tình không thành và phận bạc của mình.

Bây giờ trâm gãy gương tan

Kể làm sao xiết muôn vàn ái ân

Trăm nghìn gửi lạy tình quân

Tơ duyên ngắn ngủi có ngần ấy thôi

Phận sao phận bạc như vôi

Đã đành nước chảy hoa trôi lỡ làng.

- Thứ chín, Nguyễn Du đưa lời than “Ơi Kim Lang hỡi Kim Lang, thôi thôi thiếp đã phụ chàng rồi đó. Than xong thì nàng ngừng thở, hai tay lạnh ngắt như đồng” xuống để kết thúc đoạn trao duyên. Đồng thời cũng kết thúc luôn cả nội dung của hồi thứ tư (kết hợp với hồi 5, hồi 6 và một phần đầu hồi 7).

# data[].attributes.body
+Sự sáng tạo của Nguyễn Du trong truyện Kiều so với Thanh Tâm tài nhân trong Kim Vân Kiều truyện.

- Thúy Kiều được kể dưới mắt Kim Trọng chỉ nói vẻ đẹp thiếu nữ. Nhưng ở Truyện Kiêu, nhan sắc của hai chị em được Nguyễn Du được kể từ đầu, và mang ý niệm về số phận:

Vân xem trang trọng khác vời,
Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.
Hoa cười, ngọc thốt đoan trang,
Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da
Kiều càng sắc sảo mặn mà,
So bề tài sắc lại là phần hơn.
Làn thu thủy, nét xuân sơn,
Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.

-Hay trong cảnh chơi xuân, tác giả Kim Vân Kiều truyện để hai chị e về trước còn trong Truyện Kiều, Nguyễn Du để Kim Trọng về trước, cho hai chị em lưu luyến nhìn theo:

Bóng tà như giục cơn buồn,
Người đà lên ngựa, khách còn ghé theo.
Dưới câu nước chảy trong veo,
Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha.

Cùng với sự sáng tạo về nội dung là những sáng tạo về nghệ thuật Lược bỏ các tình tiết về mưu mẹo, về báo oán… trong truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã viết Truyện Kiều bằng thể lục bát truyền thống, với một ngôn ngữ trau chuốt tỉnh vi, chính xác đến trình độ cổ điển trong một truyện thơ Nôm.

# data[].attributes.body
Tình tiết 1:
Kim Vân Kiều Truyện kể chuyện Từ Hải giáp chiến với quân lính triều đình, thấy họ đùn đẩy nhau, Từ vừa “hét vang một tiếng như sấm rền” vừa một mình một ngựa xông lên vung búa chém đứt đầu viên phó tướng Không Hỗn và đuổi các tướng Bốc Tế, Cừu Nhiêu chạy dài...
Đoạn thơ Nguyễn Du mô tả chiến công của Từ Hải:
“Thừa cơ trúc chẻ ngói tan,
Binh uy từ ấy sấm ran trong ngoài.
Triều đình riêng một góc trời,
Gồm hai văn võ rạch đôi sơn hà.
Đòi phen gió táp mưa sa,
Huyện thành đạp đổ năm tòa cõi Nam”
Dưới ngòi bút của Nguyễn Du, ưu thế áp đảo tuyệt đối quân đội triều đình của Từ Hải vốn có trong Kim Vân Kiều truyện bị giảm nhẹ rất nhiều. Bút pháp ước lệ là thế, trúc chẻ ngói tan là đi đến đâu kẻ thù nát vụn đến đấy; binh uy ran như sấm thì còn gì chấn động và vang xa hơn được nữa; rạch đôi sơn hà là đã chiếm được cả một vùng rộng lớn đối trọng hẳn với triều đình; gió táp mưa sa là thế quân như những trận bão kinh hoàng đổ vào đâu người và vật tan tành đến đấy, cái thế không cần phải quất giáo khua gươm mà đạp đổ năm tòa thành dễ như trở bàn tay. Nguyễn Du không mô tả cụ thể tình cảnh luống cuống của quan quân trong khi đối phó với Từ Hải nhưng chỉ bằng bấy nhiêu mỹ từ hoán dụ và ám dụ người đọc cũng đã dư sức hiểu đội quân nhà vua hèn nhát và thất bại như thế nào rồi, cần gì phải thêm một vài lời châm biếm mới đủ tăng sức nặng cho uy thế của họ Từ.

Tình tiết 2:
Đoạn Nguyễn Du mô tả Từ Hải trong Truyện Kiều:
"Lần thâu gió mát trăng thanh,
Bỗng đâu có khách biên đình sang chơi.
Râu hùm hàm én mày ngài,
Vai năm tấc rộng thân mười thước cao.
Đường đường một đấng anh hào,
Côn quyền hơn sức lược thao gồm tài.
Đội trời, đạp đất ở đời,
Họ Từ tên Hải vốn người Việt Đông.
Giang hồ quen thú vẫy vùng,
Gươm đàn nửa gánh non sông một chèo.
Qua chơi nghe tiếng nàng Kiều,
Tấm lòng nhi nữ cũng xiêu anh hùng”
Đoạn miêu tả Từ Hải trong Kim Vân Kiều truyện: “...Hồi ấy có một tay hảo hán họ Từ, tên Hải, hiệu Minh Sơn, vốn người đất Việt, tâm tính khoáng đạt, độ lượng lớn lao, coi phú quý như lông hồng, nhìn người đời tựa cỏ rác, và lại anh hùng rất mực tinh thông lược thao. Lúc thiếu thời cũng có học tập khoa cử, vì không đỗ đạt mới bỏ đi làm nghề buôn, của cải dư dật, lại thích kết giao bè bạn. Nghe nói Thúy Kiều là trang tài sắc, lại có tính tình hào hiệp khảng khái, Từ Hải bèn đến thăm chơi....”
Cân nhắc giữa cả hai đoạn, chúng ta thấy dụng ý của hai nhà văn có chỗ khác nhau. Giới thiệu Từ Hải, Nguyễn Du trước tiên chưa muốn để lộ thân thế của Từ mà hãy để Từ đột ngột hiện ra với diện mạo và phong thái một con người phi phàm, gây một ấn tượng đặc biệt cho cả Thúy Kiều và người đọc. Chỉ bằng mấy câu thơ ước lệ ông đã làm điều đó hết sức thành công. Để cho hình tượng của Từ càng được thăng hoa, nhà thơ không chịu trần tục hóa người anh hùng thành kẻ đi buôn như Kim Vân Kiều truyện, vì đi buôn thì có khác gì Thúc Sinh là người “quen thói bốc rời”, Kiều đâu có lạ. Ông cấp cho họ Từ một hành tung đi mây về gió, một con người đầy lãng mạn, nâng cao thêm trí tưởng tượng của độc giả: “Giang hồ quen thú vẫy vùng / Gươm đàn nửa gánh non sông một chèo”.
Về phần Thanh Tâm Tài Nhân, nhà văn lại làm ngược với những thao tác của Nguyễn Du. Ông không bận tâm gì nhiều đến hình dạng, cốt cách của Từ Hải (đó cũng là đặc điểm chung dễ thấy ở tất cả mọi nhân vật khác trong Kim Vân Kiều truyện), nhưng chỉ sau vài câu vào đề ngắn gọn, ông cho Từ nói ra một lời bộc bạch chí khí, tỏ ra mình luôn ôm ấp trong lòng ý muốn “vá trời lấp biển”. Hiềm nỗi, câu nói đầy khí phách, ý tứ tiền hô hậu ủng kia lại không phải là diễn ngôn “sống” của một Từ Hải bằng xương bằng thịt, chỉ là lời nói lặp lại trong sách vở, nên trở thành một thứ văn lắp ráp khuôn sáo, nghe ra vẫn có vẻ “phường tuồng”. Điều kỳ hơn nữa là tiếp ngay sau lời bộc bạch, nhà văn nói toẹt luôn nghề nghiệp của Từ Hải là “học hành dang dở nên đành bỏ đi buôn, của cải sung túc, thích kết giao bầu bạn”. Thế thì những lời “thổ lộ can tràng” của Từ cũng đá có gì làm bằng cứ, mới chỉ là nằm trong mộng ước mà thôi. Về mặt nghệ thuật, một cách “tỏ chí” ồn ào kiểu đó làm sao thể hiện được khí phách vừa ngang tàng vừa tự nhiên bằng một cái vẫy tay đĩnh đạc và một lời nói đầy tự tin của chàng Từ Hải trong Truyện Kiều của Nguyễn Du khi đứng trước Thúy Kiều: “Lại đây xem lại cho gần / Phỏng tin được một vài phần hay không”. Có cần tự giới thiệu gì nhiều về mình đâu, song chỉ một cử chỉ thế là đủ chứng tỏ con người ấy rồi đây sẽ làm nên một sự nghiệp kinh thiên động địa.

# data[].attributes.body
Viết “Kim Vân Kiều truyện”, Thanh Tâm Tài Nhân muốn đề cập tới một phạm trù chi phối người phụ nữ Trung Hoa trước đây mà người ta gọi là “đại đoan” – đầu mối lớn. Toàn bộ 20 hồi “Kim Vân Kiều truyện” đều chủ yếu nhằm mục đích chứng minh rằng Vương Thúy Kiều tuy ” ở trong cảnh dâm mà biết giữ điều trinh” “là cô gái tốt… có hiệu có trung…”.

Nguyễn Du thì khác, tác phẩm của ông chuyển hẳn sang một chủ đề mới. Trước hết, Nguyễn Du chuyển thể loại tác phẩm từ tiểu thuyết chương hồi sang thơ. Đây không chỉ đơn thuần là việc chuyển hình thức diễn đạt, mà nhằm mục đích chuyển chủ đề của văn bản. Ông đưa tác phẩm từ loại hình tự sự sang loại hình tự sự – trữ tình, tức là chuyển tác giả từ người đứng ngoài câu chuyện thành người đứng trong cuộc. Làm như vậy, tác giả sẽ dẫn người đọc trôi theo dòng cảm xúc chung của toàn tác phẩm. Tiếp đó là, thay cho “lời tựa” và “lời bình” trong “Kim Vân Kiều truyện” Nguyễn Du nêu chủ đề tác phẩm ngay ở phần mở đầu:
Trải qua một cuộc bể dâu

Những điều trông thấy mà đau đớn lòng.

Ông tuân thủ nguyên tắc sáng tác của thể tân thanh: viết về thời sự – những điều trông thấy, viết về nỗi khổ của người dân – cuộc bể dâu, viết bằng trái tim đồng cảm của người trong cuộc, khiến đọc lên ai cũng phải đau đớn lòng.

Vì thế, tác phẩm của Nguyễn Du đã đi sang một ngả đường khác mà ông khái quát như một chân lí:

Đau đớn thay phận đàn bà,

Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung.
Đã là đàn bà, ai chẳng bạc mệnh. Trong “Truyện Kiều”, các nhân vật đàn bà về cơ bản đều bạc mệnh. Đạm Tiên, Kiều, Vân đều khổ cực, Hoạn Thư càng khổ đau. Tuy nhiên, Nguyễn Du không chứng minh “hồng nhan bạc mệnh”, mà chỉ đau xót thay cho số phận bạc mệnh của đàn bà. Đàn bà trong tác phẩm của ông cũng để chỉ những người có tài, có sắc. Chính vì thế, nhân vật Thúy Kiều trong tác phẩm của Nguyễn Du là cuộc đời với đầy rẫy những bi kịch. Kiều là người có lòng vị tha bị chà đạp, tấm lòng của Kiều trước sau như một, luôn hi sinh vì người khác. Thứ hai là điều mà Kiều tôn thờ thì bị hạ nhục, điều ghê tởm thì phải làm theo: Kiều coi trọng nhất là chữ “trinh”, nàng một lòng một dạ yêu Kim Trọng thắm thiết. Ấy vậy mà tai họa lại ập đến gia đình cô, Kiều phải bán mình chuộc cha, cuộc đời cô năm lần bảy lượt bị đẩy vào lầu xanh, làm kẻ mua vui cho những tên phong lưu ăn chơi. Kiều cũng là người chỉ vì tin người quá mà chết. Khi tên Sở khanh lừa cô, cô chỉ vì tin mà lại một lần nữa rơi vào lầu xanh,… Tóm lại, cuộc đời Kiều đã đi từ bi kịch này đến những bi kịch khác.

# data[].attributes.body
Câu chuyện tình Kim- Vân – Kiều của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã tạo nên một “Khúc ca mới đứt ruột” (Đoạn trường tân thanh), nhấn vào nỗi đau bạc mệnh và gửi gắm những xúc cảm về nhân sinh của nhà thơ trước những điều trông thấy trong thời đại mình.
Trong Kim Vân Kiều truyện, Thúy Vân- Thúy Kiều được kể dưới mắt Kim Trọng chỉ nói vẻ đẹp thiếu nữ. Nhưng ở Truyện Kiều, nhan sắc của hai chị em được Nguyễn Du được khắc họa lên, và mang ý niệm, sự dự báo trước về số phận:

Vân xem trang trọng khác vời,

Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.

Hoa cười, ngọc thốt đoan trang,

Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu do.

Kiều càng sắc sảo mặn mà,

So bề tài sắc lại là phần hơn.

Làn thu thủy, nét xuân sơn,

Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.

- Trong cảnh chơi xuân, tác giả Kim Vân Kiều truyện để hai chị em về trước còn trong Truyện Kiều, Nguyễn Du đề Kim Trọng về trước, cho hai chị em lưu luyến nhìn theo:

Bóng tà như giục cơn buồn,

Người đà lên ngựa, khách còn ghé theo.

Dưới câu nước chảy trong veo,

Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha.

Cùng với sự sáng tạo về nội dung là những sáng tạo về nghệ thuật. Lược bỏ các tình tiết về báo oán… trong truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã viết Truyện Kiều bằng thể lục bát truyền thống, với một ngôn ngữ trau chuốt tỉnh vi, chính xác đến trình độ cổ điển trong một truyện thơ Nôm.

# data[].attributes.body
Thanh Tâm tài nhân
Hoạn thị run rẩy, kêu xin phu nhân tha mạng. Phu nhân rằng: “Hoạn tiểu thư, nhà ngươi có nhiều kế sách và cũng thật nhẫn nại, ngươi lại thích lấy điều ác làm vui. Vậy nhưng phàm việc gì cũng nên chừa lại một lối, để về sau có thể vui khi gặp lại. Nay gặp nhau đây, nhất định ngươi chẳng sống được nữa rồi”. Hoạn thị khấu đầu lia lịa: “Phu nhân! Tiện thiếp thật đáng muôn chết, chỉ xin phu nhân niệm tình cho ngày trước lúc viết tờ cung trạng, lúc chép kinh... rồi khi phu nhân bỏ đi, thiếp cũng chẳng hề tra xét. Thiếp không phải không tôn kính phu nhân mà chẳng qua vì thế buộc chẳng thể đứng chung, cắt đôi tình yêu chia lòng sủng ái mà xui nên tội lỗi oan gia, xin phu nhân nghĩ lại mà rộng lòng lượng thứ cho”.
Nguyễn Du
Cho gươm mời đến Thúc lang

Mặt như chàm đổ mình đường dẽ run

Nàng rằng:"Nghĩa nặng nghìn non

Lâm Tri người cũ chàng còn nhớ không?

Sâm Thương chẳng vẹn chữ tòng

Tại ai há dám phụ lòng cố nhân?

Gấm trăm cuốn bạc nghìn cân

Tạ lòng dễ xứng báo ân gọi là

Vợ chàng quỉ quái tinh ma

Phen này kẻ cắp bà già gặp nhau

Kiến bò miệng chén chưa lâu

Mưu sâu cũng trả nghĩa sâu cho vừa"

Thoắt trông nàng đã chào thưa:

"Tiểu thư cũng có bây giờ đến đây!

Đàn bà dễ có mấy tay

Đời xưa mấy mặt đời này mấy gan!

Dễ dàng là thói hồng nhan

Càng cay ngiệt lắm càng oan trái nhiều"

Hoạn Thư hồn lạc phách xiêu

Khấu đầu dưới trướng liệu điều kêu ca

Rằng:"Tôi chút phận đàn bà

Ghen tuông thì cũng người ta thường tình

Nghĩ cho khi gác viết kinh

Với khi khỏi cửa dứt tình chẳng theo

Lòng riêng riêng những kính yêu

Chồng chung chưa dễ ai chiều cho ai

Trót lòng gây việc chông gai

Còn nhờ lượng bể thương bài nào chăng"

Khen cho:"Thật đã nên rằng

Khôn ngoan đến mực nói năng phải lời

Tha ra thì cũng may đời

Làm ra thì cũng ra người nhỏ nhen

Đã lòng tri quá thì nên"

Truyền quân lệnh xuống trướng tiền tha ngay.

Thanh Tâm tài nhân
Thúy Kiều nghe em can, nhưng không cho thế là phải, thường soạn bài ca bạc mệnh, phổ vào hồ cầm, trăm vần thê lương, khiến người nghe thấy đều chau mày rơi lệ.
Nguyễn Du
Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau.
Trải qua một cuộc bể dâu,
Những điều trông thấy mà đau đớn lòng.
.. Lạ gì bỉ sắc tư phong,
Trời xanh quen thói má hồng đánh ghen.
Cảo thơm lần giở trước đèn,
Phong tình có lục còn truyền sử xanh.
Rằng năm Gia Tĩnh triều Minh,

# data[].attributes.body
“Đoạn trường tân thanh” hay “Truyện Kiều” của Nguyễn Du là tác phẩm thơ ca viết về vấn đề thời sự, về những nỗi đau tưởng như ai cầm dao cắt lòng mình thành từng khúc. Với ý nghĩa đó, khi đặt nhan đề “Đoạn trường tân thanh”, Nguyễn Du muốn khẳng định bản quyền văn bản của mình, của dân tộc Việt Nam, hướng người đọc vào chủ đề tác phẩm.Khi sáng tác “Đoạn trường tân thanh” Nguyễn Du đã dựa vào văn bản “Kim Vân Kiều truyện” của tác giả Thanh Tâm Tài Nhân. “Kim Vân Kiều truyện” là tiểu thuyết viết theo thể chương hồi, gồm 20 hồi. Còn “Truyện Kiều” thuộc thể loại truyện thơ, viết bằng thể thơ của dân tộc, đó là thể lục bát. Về ngôn ngữ, ngôn ngữ của “Truyện Kiều” không phải do Nguyễn Du dịch từ tiếng Trung Hoa sang mà đó là ngôn ngữ của chính nhà thơ. Nguyễn Du đã kết hợp tài tình giữa ngôn ngữ bình dân và ngôn ngữ tự sự.

Về nội dung, từ câu chuyện tình Kim — Vân – Kiều của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã tạo nên một “Khúc ca mới đứt ruột” (Đoạn trường tân thanh), nhấn vào nỗi đau bạc mệnh và gửi gắm những xúc cảm về nhân sinh của nhà thơ trước những điều trông thấy trong thời đại mình. Chẳng hạn, trong Kim Vân Kiều truyện, chân dung Thúy Vân — Thúy Kiều được kể dưới mắt Kim Trọng chỉ nói vẻ đẹp thiếu nữ. Nhưng ở Truyện Kiêu, nhan sắc của hai chị em được Nguyễn Du được kể từ đầu, và mang ý niệm về số phận:

Vân xem trang trọng khác vời,

Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.

Hoa cười, ngọc thốt đoan trang,

Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu do.

Kiều càng sắc sảo mặn mà,

So bề tài sắc lại là phần hơn.

Làn thu thủy, nét xuân sơn,

Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.

Tham khảo các bài phân tích Truyện Kiều

Hay trong cảnh chơi xuân, tác giả Kim Vân Kiều truyện để hai chị e về trước còn trong Truyện Kiều, Nguyễn Du đề Kim Trọng về trước, cho hai chị em lưu luyến nhìn theo:

Bóng tà như giục cơn buồn,

Người đà lên ngựa, khách còn ghé theo.

Dưới câu nước chảy trong veo,

Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha.

Cùng với sự sáng tạo về nội dung là những sáng tạo về nghệ thuật Lược bỏ các tình tiết về mưu mẹo, về báo oán… trong truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã viết Truyện Kiều bằng thể lục bát truyền thống, với một ngôn ngữ trau chuốt tỉnh vi, chính xác đến trình độ cổ điển trong một truyện thơ Nôm. Chúng ta vẫn còn trầm trồ thán phục trước bức bích họa bằng ngôn từ của Tố Như về mùa xuân:

Cỏ non xanh tận chân trời,

Cành lê trắng điểm một vài bông hoa.

Chúng ta vẫn phải nghiêng mình kính nể trước những ngôn từ sắc sảo, tài tình của cụ Tiên Điền khi người lột tả bản chất con buôn của Mã Giám Sinh:

Đến đo cân sắc cân tài,

Ép cung cầm nguyệt thử bài quạt thơ.

Và hơn hết, trong Truyện Kiều, Nguyễn Du đã tập trung thể hiện nội tâm nhân vật một cách tài tình. Dễ dàng nhận thấy trong Kim Vân Kiều truyện, Thanh Tâm Tài Nhân ít tả cảnh, tả tình còn ngược lại, trong Truyện Kiêu, Nguyễn Du lại rất chú trọng tả cảnh, tả tình… Nội tâm của nhân vật Thúy Kiều được Nguyễn Du thể hiện rất phong phú, đa dạng, có khi được biểu hiện trực tiếp, có khi lại được bộc lộ gián tiếp qua bút pháp tả cảnh ngụ tình. Trong Kiều  ở lầu Ngưng Bích, cảnh chiều tà bên bờ biển, cánh buồm thấp thoáng, cánh hoa trôi man mác, nội cỏ rầu rầu, tiếng sóng ẩm ẩm thể hiện nỗi cô đơn, thân phận lênh đênh vô định, nỗi buồn tha hương, lòng thương nhớ người yêu, cha mẹ và cả sự bàng hoàng lo sợ của Thúy Kiều. Cảnh được Thúy Kiều nhìn từ xa đến gần, từ nhạt đến đậm, từ tĩnh đến động, nỗi buồn từ man mác, mông lung đến lo âu, kinh sợ. Ngọn gió cuốn mặt duềnh và tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi là cảnh. tưởng tượng hãi hùng báo trước số phận dông bão của của nàng.

Những điểm khác biệt của Truyện Kiều so với Kim Vân Kiều truyện đã thể hiện một ý thức vay mượn, tiếp thu sáng tạo đồng thời khẳng định tấm lòng và tài năng của Nguyễn Du. Đó cũng chính là chìa khóa mang đến thành công tột bậc của tác phẩm này.

# data[].attributes.body
* Đoạn miêu tả Thúy Vân và Thúy Kiều
Trong "Kim Vân Kiều truyện" Thanh Tâm Tài nhân viết:
"chị tên Thúy Kiều, em tên Thúy Vân, tuổi đều đang độ thanh xuân. Cả hai chị em đều thạo thơ phú. Riêng Thúy Kiều vẻ người tha thướt phong lưu, tính chuộng hào hoa, lại thích âm luật, rất thạo ngón hồ cầm, Thúy Vân dáng yêu kiều hiền dịu..."
Nguyễn Du viết:
"Đầu lòng hai ả tố nga ,
Thúy Kiều là chị em là Thúy Vân.
Mai cốt cách tuyết tinh thần,
Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười.
Vân xem trang trọng khác vời,
Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.
Hoa cười ngọc thốt đoan trang,
Mây thua nước tóc tuyết nhường màu da.
Kiều càng sắc sảo mặn mà,
So bề tài sắc lại là phần hơn:
Là thu thủy nét xuân sơn,
Hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh.
Một hai nghiêng nước nghiêng thành,
Sắc đành đòi một tài đành họa hai.
Thông minh vốn sẵn tính trời,
Pha nghề thi họa đủ mùi ca ngâm.
Cung thương làu bậc ngũ âm,
Nghề riêng ăn đứt hồ cầm một chương.
Khúc nhà tay lựa nên chương,
Một thiên bạc mệnh lại càng não nhân.
Phong lưu rất mực hồng quần,
Xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê.
Êm đềm trướng rủ màn che,
Tường đông ong bướm đi về mặc ai."
- Trong cảnh chơi xuân, tác giả Kim Vân Kiều truyện để hai chị em về trước còn trong Truyện Kiều, Nguyễn Du đề Kim Trọng về trước, cho hai chị em lưu luyến nhìn theo:

Bóng tà như giục cơn buồn,

Người đà lên ngựa, khách còn ghé theo.

Dưới câu nước chảy trong veo,

Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha.
Những điểm khác biệt của Truyện Kiều so với Kim Vân Kiều truyện đã thể hiện một ý thức vay mượn, tiếp thu sáng tạo đồng thời khẳng định tấm lòng và tài năng của Nguyễn Du. Đó cũng chính là chìa khóa mang đến thành công tột bậc của tác phẩm này.

# data[].attributes.body
Trong phần đầu “Kim Vân Kiều truyện”, Tác giả Thanh Tâm Tài Nhân giới thiệu:

“...chị tên Thúy Kiều, em tên Thúy Vân, tuổi đều đang độ thanh xuân. Cả hai chị em đều thạo thơ phú. Riêng Thúy Kiều vẻ người tha thướt phong lưu, tính chuộng hào hoa, lại thích âm luật, rất thạo ngón hồ cầm. Thúy Vân dáng yêu kiều, hiền dịu, thấy Thúy Kiều thạo hồ cầm, thường nhân lúc rảnh, can ngăn chị: - Âm nhạc không phải là công việc khuê phòng, e người ngoài nghe biết, không được nhã! Thúy Kiều nghe em can, nhưng không cho thế là phải, thường soạn bài ca bạc mệnh, phả vào hồ cầm, trăm vần thê lương, khiến người nghe đều chau mày rơi lệ…”.

Đoạn trên cho thấy, về bút pháp, văn Thanh Tâm Tài Nhân chủ yếu kể, Những đoạn văn kể không có quan hệ liền kề, liền mạch. Vậy nhưng, đến với Nguyễn Du, nó được kết nối, tái tạo trong “Truyện Kiều”, khi trích riêng 24 câu tả hai chị em từ trong 32 câu về gia cảnh họ Vương vẫn có được một đoạn thơ với hình hài cân xứng, chặt chẽ: giới thiệu chung:

Vân xem trang trọng khác vời,

Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.

Hoa cười, ngọc thốt đoan trang,

Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu do.

Kiều càng sắc sảo mặn mà,

So bề tài sắc lại là phần hơn.

Làn thu thủy, nét xuân sơn,

Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.

Nguyễn Du đã rất tinh tế trong việc tạo nên kết cấu cân xứng, với dụng ý rõ ràng: miêu tả để người đọc có được những hình dung trọn vẹn về các nhân vật, cả chân dung và số phận, đặc biệt là nhân vật Thúy Kiều. Không khó để nhận ra bên cạnh sự kế thừa, tác giả truyện thơ đã lược bỏ và bổ sung nhiều chi tiết, thay đổi trật tự miêu tả. Đặt trong mạch truyện, đây là đoạn giới thiệu nhân vật chính, cho nên mọi thao tác nghệ thuật của Nguyễn Du đều nhằm chuẩn bị cho sự xuất hiện của Thúy Kiều. Theo đuổi mục đích biểu đạt rõ nét và sâu sắc bức tranh của số phận con người, một cách rất tự nhiên, từ những dòng thơ đầu Nguyễn Du đã khởi tạo một thế giới nghệ thuật mới. Những tình tiết sáng tạo của Truyện Kiều so với Kim Vân Kiều truyện ngay từ đầu đã thể hiện một ý thức vay mượn, tiếp thu sáng tạo đồng thời khẳng định tấm lòng và tài năng của Nguyễn Du

# data[].attributes.body
* Đoạn miêu tả Thúy Vân và Thúy Kiều
Trong "Kim Vân Kiều truyện" Thanh Tâm Tài nhân viết:
"chị tên Thúy Kiều, em tên Thúy Vân, tuổi đều đang độ thanh xuân. Cả hai chị em đều thạo thơ phú. Riêng Thúy Kiều vẻ người tha thướt phong lưu, tính chuộng hào hoa, lại thích âm luật, rất thạo ngón hồ cầm, Thúy Vân dáng yêu kiều hiền dịu..."
Nguyễn Du viết:

"Đầu lòng hai ả tố nga ,
Thúy Kiều là chị em là Thúy Vân.
Mai cốt cách tuyết tinh thần,
Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười.
Vân xem trang trọng khác vời,
Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.
Hoa cười ngọc thốt đoan trang,
Mây thua nước tóc tuyết nhường màu da.
Kiều càng sắc sảo mặn mà,
So bề tài sắc lại là phần hơn:
Là thu thủy nét xuân sơn,
Hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh.
Một hai nghiêng nước nghiêng thành,
Sắc đành đòi một tài đành họa hai.
Thông minh vốn sẵn tính trời,
Pha nghề thi họa đủ mùi ca ngâm.
Cung thương làu bậc ngũ âm,
Nghề riêng ăn đứt hồ cầm một chương.
Khúc nhà tay lựa nên chương,
Một thiên bạc mệnh lại càng não nhân.
Phong lưu rất mực hồng quần,
Xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê.
Êm đềm trướng rủ màn che,
Tường đông ong bướm đi về mặc ai."

* Miêu tả đoạn Kim Trọng xuất hiện:
Kim Vân Kiều truyện Thanh Tâm Tài Nhân viết: "Thúy Kiều thoạt nghe, ngước mắt nhìn Kim Trọng, thấy chàng vẻ người hào hoa phong nhã, đang giong ngựa tiến đến liền cùng Thúy Vân lảng qua phía sau mộ..."
Trong Truyện Kiều, Nguyễn Du viết:
"Trông chừng thấy một văn nhân,
Lỏng buông tay khấu, bước lần dặm băng.
Đề huề lưng túi gió trăng,
Sau lưng theo một vài thằng con con.
Tuyết in sắc ngựa câu dòn,
Cỏ pha mùi áo nhuộm non da trời.
Nẻo xa mới tỏ mặt người,
Khách đà xuống ngựa, tới nơi tự tình
Hài văn lần bước dặm xanh,
Một vùng như thể cây quỳnh, cành giao
Chàng Vương quen mặt ra chào,
Hai Kiều e lệ nép vào dưới hoa.
Nguyên người quanh quất đâu xa,
Họ Kim tên Trọng vốn nhà trâm anh.
Nền phú hậu, bậc tài danh,
Văn chương nết đất, thông minh tính trời
Phong tư tài mạo tuyệt vời,
Vào trong phong nhã, ra ngoài hào hoa"
=> cách miêu tả rất đậm chất thơ và trữ tình

# data[].attributes.body
Tình tiết 1:
- Đoạn Nguyễn Du miêu tả Từ Hải trong Truyện Kiều:
"Lần thâu gió mát trăng thanh,
Bỗng đâu có khách biên đình sang chơi.
Râu hùm hàm én mày ngài,
Vai năm tấc rộng thân mười thước cao.
Đường đường một đấng anh hào,
Côn quyền hơn sức lược thao gồm tài.
Đội trời, đạp đất ở đời,
Họ Từ tên Hải vốn người Việt Đông.
Giang hồ quen thú vẫy vùng,
Gươm đàn nửa gánh non sông một chèo.
Qua chơi nghe tiếng nàng Kiều,
Tấm lòng nhi nữ cũng xiêu anh hùng”
- Đoạn miêu tả Từ Hải trong Kim Vân Kiều truyện: “...Hồi ấy có một tay hảo hán họ Từ, tên Hải, hiệu Minh Sơn, vốn người đất Việt, tâm tính khoáng đạt, độ lượng lớn lao, coi phú quý như lông hồng, nhìn người đời tựa cỏ rác, và lại anh hùng rất mực tinh thông lược thao. Lúc thiếu thời cũng có học tập khoa cử, vì không đỗ đạt mới bỏ đi làm nghề buôn, của cải dư dật, lại thích kết giao bè bạn. Nghe nói Thúy Kiều là trang tài sắc, lại có tính tình hào hiệp khảng khái, Từ Hải bèn đến thăm chơi....
Tình tiết 2:

- Trong Kim Vân Kiều truyện: “….Đây là tình của thiếp, xin chuyển mối tình của chàng cho sát với tình của thiếp. Kim Trọng xem xong, nói: -Tình của nàng đây là chân tình, là chí tình và là tình trinh liệt, tôi đâu dám còn nẩy ra cái tình lả lơi nữa. Xin hiền thê hãy cứ quên mình đi cũng được. Thúy Kiều cả mừng. Hai người lại cùng vào màn nằm, chuyện trò vui vẻ trăm chiểu, tuyệt nhiên không hể nhắc đến chuyện mây mưa nữa. Sáng hôm sau, vợ chồng dậy, cùng ra bái kiến mẹ cha. Kim Trọng đem việc hôm trước nói cho Thúy Vân nghe. Thúy Vân kể lại cho cha mẹ biết. Mọi người thấy thế đểu tấm tắc khen ngợi. Thúy Kiều nhớ tới Giác Duyên, nói với Kim Trọng sai người đi đón. Hổi lâu có người trở về thưa: - Cửa am mở rộng, không thấy bóng dáng sư phụ Giác Duyên đâu cả, chỉ thấy trước ban thờ Phật, dưới lư hương có để tờ thiếp này ,con xin đem để trình quan biết! Kim Trọng đón lấy tờ thiếp, đưa mọi người cùng xem. Trong thiếp có đề mấy câu rằng: Pháp môn chung thuỷ vẹn đôi đàng, Chúc vợ chồng em sống thọ khang. Muốn hỏi thân này đâu đó tá? Thường theo chiếc hạc chốn mây ngàn. Mọi ngưòi nghe xong, đều than thở, nói: -Té ra Giác Duyên là vị tiên cô. Chỉ ân hận là hôm trước vội vàng, chưa thù tạ được ơn Người. Mọi người phàn nàn mãi không thôi! Sau đó Kim Trọng, Vương Quan còn lưu lại vài ngày để du ngoạn phong cảnh Tây Hồ, rồi vì hạn kì gấp rút, không dám ở lại lâu nữa. Kim Trọng cùng Thúy Kiểu, Thúy Vân đi Nam Bình, Phúc Kiến phó nhậm. Còn Vương Quan thì cùng Chung thị đi Dương Châu. Vương Viên ngoại và Vương bà vì mới gặp Thúy Kiều, không nỡ xa nhau, nên đều tiễn đến nhậm sở, ở lại chơi một năm, rồi trở về nhậm sở Vương Quan. Qua ba năm, hai người làm quan thanh liêm chính trực, Kim Trọng thăng chức Ngự sử, Vương Quan thăng chức Phó sứ Hồ Quảng…”
- Trong truyện Kiều: “Ba sinh đã phỉ mười nguyền,
Duyên đôi lứa cũng là duyên bạn bầy.
Nhớ lời lập một am mây.
Khiến người thân thích rước thầy Giác Duyên.
Đến nơi đóng cửa cài then,
Rêu trùm kẻ ngạch cỏ len mái nhà,
Sư đà hái thuốc phương xa,
Mây bay hạc lánh biết là tìm đâu?
Nặng vì chút nghĩa bấy lâu
Trên am cứ giữ hương dầu hôm mai.
Một nhà phúc lộc gồm hai,
Ngàn năm dằng dặc quan giai lần lần.
Thừa gia chẳng hết nàng Vân,
Một cây cù mộc một sân quế hòe.
Phong lưu phú quý ai bì,
Vườn xuân một cửa để bia muôn đời
Ngẫm hay muôn sự tại trời,
Trời kia đã bắt làm người có thân.
Bắt phong trần phải phong trần,
Cho thanh cao mới được phần thanh cao.
Có đâu thiên vị người nào,
Chữ tài chữ mệnh dồi dào cả hai,
Có tài mà cậy chi tài,
Chữ tài liền với chữ tai một vần.
Đã mang lấy nghiệp vào thân,
Cũng đừng trách lẫn trời gần trời xa.
Thiện căn ở tại lòng ta,
Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài.
Lời quê chắp nhặt dông dài,
Mua vui cũng được một vài trống canh.''
Nhận xét:
- Ngòi bút tả cảnh, tả người, tả tình rất điêu luyện của Nguyễn Du đã làm cho nhân vật sống hơn, sâu sắc hơn
- Ngôn ngữ của Nguyễn Du trong “Truyện Kiều” là ngôn ngữ dự báo về tính cách, số phận nhân vật.
- Bút pháp cá thể hóa nhân vật của Thanh Tâm Tài Nhân không rõ nét bằng Nguyễn Du

# data[].attributes.body
+ Về nội dung, ông đã biến một tiểu thuyết chương hồi về đề tài “ Tài tử giai nhân “ thành khúc ca đau lòng thương người bạc mệnh, tác phẩm nói lên “những điều trông thấy” trong giai đoạn lịch sử biến động cuối Lê – đầu Nguyễn.
+ Về nghệ thuật, Nguyễn Du đã dụng công lược bỏ các chi tiết về mưu mẹo, sự báo oán tàn nhẫn và một số chi tiết dung tục trong tác phẩm của Thanh Tâm Tài Nhân.
- Ông còn thay đổi thứ tự kể và sáng tạo thêm một số chi tiết để tạo ra thế giới nhân vật sống động như thật.( với hai tuyến nhân vật thiện- ác rõ ràng )
- Ngoài ra, ông còn biến những sự kiện chính của tác phẩm thành đối tượng để bộc lộ cảm xúc, tình cảm của nhân vật và người kể.
- Bên cạnh đó, việc chuyển trọng tâm của truyện từ kể sang biểu hiện nội tâm càng làm cho các nhân vật sống động và sâu sắc hơn, đặc biệt là Thúy Kiều ).
+   Về thể loại, Nguyễn Du đã kế thừa các truyền thống nghệ thuật của truyện Nôm, ngâm khúc, thơ trữ tình và ca dao để sáng tạo ra một truyện thơ giàu chất tiểu thuyết với ngôn ngữ trong sáng, điêu luyện trong thể thơ lục bát dân tộc nhuần nhị, giàu tính biểu cảm.
+Bằng nghệ thuật xây dựng nhân vật hết sức thành cơng của
mình, Nguyễn Du đã làm cho các nhân vật trở nên quen thuộc với mọi người Việt Nam. Tên các nhân vật gắn liền với tính cách, chẳng hạn như hai chữ “Thúy Kiều” được dùng để chỉ những thiếu nữ tài sắc, “Thúc Sinh” để chỉ những chàng trai hào hoa, “Hoạn Thư” để chỉ những mụ vợ ghen tuông cay nghiệt, hay những cái tên như “Sở Khanh”, “Tú Bà” thành tên gọi chỉ kẻ xảo
trá và chủ nhà chứa,…
+  Việc tác giả muốn thể hiện Từ Hải như
một anh hùng uy vũ nhưng rồi lại tốn khơng ít bút mực miêu tả các chi tiết ép sứ giả, người hùng cùng quân binh đại bại như thế nào; việc nắm lấy người làm giá che đỡ, đến khi chết đứng mà không chịu ngã khiến đám lính khơng dám đến gần. Nhưng do văn của Thanh Tâm Tài Nhân chưa xuất chúng nên các tình tiết tác giả đưa ra cịn vụn về chưa thể hiện được cá tính mạnh mẽ của Từ Hải. Còn đến với Nguyễn Du, Từ Hải xuất hiện trong Truyện Kiều là một trang anh hùng cái thế, hoàn toàn tồn khơng có một
chút biểu hiện của một tên tướng cướp giặc cỏ, từ hình hài dung mạo đến khí phách phong độ:
-"Râu hùm hàm én mày ngài
Vai năm tấc rộng thân mười thước cao.
-Đường đường một đấng anh hào,
Côn quyền hơn sức lược thao gồm tài,
-Một tay gây dựng cơ đồ,
Bấy lâu bể sở sơng Ngơ tung hồnh"
Người anh hùng ấy cịn có một tính cách, một tấm lịng bao dung:
"Tấm lòng nhi nữ cũng xiêu anh hùng,
-Sao cho muốn dặm một nhà,
Cho người thấy mặt là ta cam lòng."
Còn là một tấm lịng ngay thẳng. Vì ngay thẳng mà chết oan chết đứng, chết
không nhắm mắt.
+ Việc tác giả muốn thể hiện Từ Hải như
một anh hùng uy vũ nhưng rồi lại tốn khơng ít bút mực miêu tả các chi tiết ép sứ giả, người hùng cùng quân binh đại bại như thế nào; việc nắm lấy người làm giá che đỡ, đến khi chết đứng mà không chịu ngã khiến đám  lính khơng dám đến gần. Nhưng do văn của Thanh Tâm Tài Nhân chưa xuất chúng nên các tình tiết tác giả đưa ra cịn vụn về chưa thể hiện được cá tính mạnh mẽ của Từ Hải. Còn đến với Nguyễn Du, Từ Hải xuất hiện trong Truyện Kiều là một trang anh hùng cái thế, hoàn toàn tồn khơng có một
chút biểu hiện của một tên tướng cướp giặc cỏ, từ hình hài dung mạo đến khí phách phong độ:
-"Râu hùm hàm én mày ngài
Vai năm tấc rộng thân mười thước cao.
-Đường đường một đấng anh hào,
Côn quyền hơn sức lược thao gồm tài,
-Một tay gây dựng cơ đồ,
Bấy lâu bể sở sơng Ngơ tung hồnh"
Người anh hùng ấy cịn có một tính cách, một tấm lịng bao dung:
"Tấm lòng nhi nữ cũng xiêu anh hùng,
-Sao cho muốn dặm một nhà,
Cho người thấy mặt là ta cam lòng."
Còn là một tấm lịng ngay thẳng. Vì ngay thẳng mà chết oan chết đứng, chết không nhắm mắt Kim Vân Kiều Truyện cịn khắc họa tâm lý nhân vật rất sơ lược. Mục đích chính của tác phẩm là kể lại cuộc đời đầy bi kịch của một thiếu nữ tài cao bạc mệnh. Đồng thời tấn bi kịch đó cũng liên quan đến bi kịch của các nhân vật khác như Kim Trọng, Thúc Sinh và Từ Hải. Trong khi thuật lại những tấn bi kịch đó, Thanh Tâm Tài Nhân chỉ chú trọng đến việc miêu tả tình tiết mà không mấy chú ý đến biểu hiện tâm lý nhân vật nên chưa dễ hấp dẫn đối với người đọc. Chẳng hạn như cách miêu tả nổi đau khổ của Kim Trọng khi biết được Thúy Kiều lưu lạc chỉ giản lược: “Càng khóc càng thương, khóc cho đến khi miệng ứa máu tươi, ngất đi rồi tỉnh, tỉnh rồi
lại khóc”.
Đến Đoạn trường tân thanh thì khơng thế. Những chỗ chưa nhất  và không hợp lí trong ngun tác đều được Nguyễn Du nói lại theo cách của mình. Nguyễn Du vẫn muốn thể hiện Thúy Kiều như một thiếu nữ đáng yêu đáng kính song khơng cường điệu ý nghĩa ln lý mà hết sức chú trọng miêu tả những biến động và cảnh ngộ chua cay trong cuộc đời của Thúy Kiều. Trong một vài cảnh ngộ, phản ứng của nàng có khi quyết liệt, có khi nhẫn chịu, nhưng khơng phải khơng hợp tự nhiên, không khác với ứng xử của con người đời thường. Điều đó cho thấy sự nhất quán trước sau trong tính cách Thúy Kiều.
Trong Đoạn trường tân thanh, ngôn ngữ và cử chỉ nhân vật cũng được miêu tả hết sức sinh động, phù hợp với mỗi thân phận và cá tính cụ thể. Chẳng hạn như đoạn diễn tả phong thái Thúy Kiều khi bán mình:
Nỗi mình thêm tức nỗi nhà,
Thềm hoa một bước, lệ hoa mấy hàng.
Hoặc đoạn diễn tả thái độ nàng trước việc cả nhà khuyên nhủ hãy cùng
chàng Kim tái hợp:
Hết lời, khôn lẽ chối lời,
Chẳng hạn như việc tác giả muốn thể hiện Từ Hải như
một anh hùng uy vũ nhưng rồi lại tốn khơng ít bút mực miêu tả các chi tiết ép sứ giả, người hùng cùng quân binh đại bại như thế nào; việc nắm lấy người làm giá che đỡ, đến khi chết đứng mà không chịu ngã khiến đám lính khơng dám đến gần. Nhưng do văn của Thanh Tâm Tài Nhân chưa xuất chúng nên các tình tiết tác giả đưa ra cịn vụn về chưa thể hiện được cá tính mạnh mẽ của Từ Hải. Còn đến với Nguyễn Du, Từ Hải xuất hiện trong Truyện Kiều là một trang anh hùng cái thế, hoàn toàn tồn khơng có một chút biểu hiện của một tên tướng cướp giặc cỏ, từ hình hài dung mạo đến khí phách phong độ:
-"Râu hùm hàm én mày ngài
Vai năm tấc rộng thân mười thước cao.
-Đường đường một đấng anh hào,
Côn quyền hơn sức lược thao gồm tài,
-Một tay gây dựng cơ đồ,
Bấy lâu bể sở sơng Ngơ tung hồnh"
Người anh hùng ấy cịn có một tính cách, một tấm lịng bao dung:
"Tấm lòng nhi nữ cũng xiêu anh hùng,
-Sao cho muốn dặm một nhà,
Cho người thấy mặt là ta cam lòng."
Còn là một tấm lịng ngay thẳng. Vì ngay thẳng mà chết oan chết đứng, chết không nhắm mắt Kim Vân Kiều Truyện cịn khắc họa tâm lý nhân vật rất sơ lược. Mục đích chính của tác phẩm là kể lại cuộc đời đầy bi kịch của một thiếu nữ tài cao bạc mệnh. Đồng thời tấn bi kịch đó cũng liên quan đến bi kịch của các nhân vật khác như Kim Trọng, Thúc Sinh và Từ Hải. Trong khi
thuật lại những tấn bi kịch đó, Thanh Tâm Tài Nhân chỉ chú trọng đến việcmiêu tả tình tiết mà không mấy chú ý đến biểu hiện tâm lý nhân vật nên chưa dễ hấp dẫn đối với người đọc. Chẳng hạn như cách miêu tả nổi đau khổ
của Kim Trọng khi biết được Thúy Kiều lưu lạc chỉ giản lược: “Càng khóc
càng thương, khóc cho đến khi miệng ứa máu tươi, ngất đi rồi tỉnh, tỉnh rồi
lại khóc”.
Đến Đoạn trường tân thanh thì khơng thế. Những chỗ chưa nhất và khơng hợp lí trong ngun tác đều được Nguyễn Du nói lại theo cách của mình. Nguyễn Du vẫn muốn thể hiện Thúy Kiều như một thiếu nữ đáng yêu đáng kính song khơng q cường điệu ý nghĩa ln lý mà hết sức chú trọng miêu tả những biến động và cảnh ngộ chua cay trong cuộc đời của Thúy Kiều. Trong một vài cảnh ngộ, phản ứng của nàng có khi quyết liệt, có khi nhẫn chịu, nhưng khơng phải khơng hợp tự nhiên, không khác với ứng xử của con người đời thường. Điều đó cho thấy sự nhất quán trước sau trong tính cách Thúy Kiều. Trong Đoạn trường tân thanh, ngơn ngữ và cử chỉ nhân vật cũng được miêu tả hết sức sinh động, phù hợp với mỗi thân phận và cá tính cụ thể. Chẳng hạn như đoạn diễn tả phong thái Thúy Kiều khi bán mình:
Nỗi mình thêm tức nỗi nhà,
Thềm hoa một bước, lệ hoa mấy hàng.
Hoặc đoạn diễn tả thái độ nàng trước việc cả nhà khuyên nhủ hãy cùng
chàng Kim tái hợp:
Hết lời, khôn lẽ chối lời,
Cúi đầu, nàng những ngắn dài thở than…
Ngoài ra, ngay cả ngôn ngữ, cử chỉ nhân vật phụ cũng được thể hiện khá phù
hợp, ví như Mã Bất Tiến:
Trước thầy sau tớ lao xao…
Ghế trên ngồi tót sỗ sàng…
Hay như Tú Bà:
Lão kia có giở bày bây,
Chẳng văng vào mặt mà mày lại nghe.
Cớ sao chịu tốt một bề,
Gái tơ mà đã ngứa nghề sớm sao!
Khơng chỉ có thế, mỗi nhân vật cũng đều có cá tính rất rõ ràng. Điều đó giải thích ngun nhân vì sao tên tuổi các nhân vật kia trở thành những danh từ tiêu biểu trong kho tang ngôn ngữ tiếng Việt. Chẳng hạn mỗi cử chỉ, hành động, lời nói của Từ Hải đều biểu hiện rõ ràng tính cách anh hào, mạnh mẽ, khơng chịu trói buộc, tuy có say đắm Thúy Kiều nhưng khơng vì thế mà đánh mất tráng chí bốn phương:
Nửa năm hương lửa đương nồng Trượng phu thoắt đã động lịng bốn phương.
Trơng vời trời bể mênh mang,
Thanh gươm yên ngựa lên đường thẳng rong.
Sau khi lấy Thúy Kiều làm phu nhân, khác với Từ Hải trong nguyên tác chỉ chăm chú tới vinh hoa phú quý, Từ Hải bộc bạch:
Cười rằng: “Cá nước duyên ưa,
Nhớ lời nói những bao giờ hay khơng?
Anh hùng mới biết anh hùng,
Rày xem phỏng đã cam lòng ấy chưa?”
Một điểm khác nữa, tác giả Kim Vân Kiều Truyện chưa chú trọng đến miêu tả ngoại hình nhân vật mà chỉ nói một cách giản lược “người kiều diễm, đang độ thanh xuân” [Thúy Kiều], “vẻ tựa Phan Anh, tài ngang Tử
Kiến” [Kim Trọng]…Nguyễn Du ngược lại, với nhân vật nào cũng đều nhập
thần với bút pháp tô điểm, ước lệ, khắc họa chân dung và phong thái cực kì
độc đáo. Chẳng hạn như khi miêu tả Thúy Kiều:
Làn thu thủy, nét xuân sơn
Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.
Một hai nghiêng nước nghiêng thành
Sắc đành đòi một, tài đành họa hai.
Hay như miêu tả Từ Hải:
"Râu hùm hàm én mày ngài
Vai năm tấc rộng thân mười thước cao.
-Đường đường một đấng anh hào,
Côn quyền hơn sức lược thao gồm tài.”
Có khi miêu tả Tú Bà:
Thoắt trơng lờn lợt màu da,
Ăn gì cao lớn đẫy đà làm sao!
Nhưng thành tựu nghệ thuật to lớn nhất của Nguyễn Du chính là đã thể hiện được thế giới tình cảm và tâm lý nhân vật. Thi nhân không hề tiếc bút mực để trau chuốc, khắc họa cho được tâm trạng Thúy KIều nương theo mỗi cảnh ngộ cụ thể. Chẳng hạn việc diễn tả tâm lí Thúy Kiều khi bị giam giữ chốn lầu xanh tưởng nhớ Kim Trọng:
Tưởng người dưới nguyệt chén đồng,
Tin sương luống những rày trông mai chờ.
Bên trời gốc bể bơ vơ,
Tấm son gột rửa bao giờ cho phai?
Cho đến mười mấy năm sau, một lần nữa nổi niềm thương nhớ Kim Trọng
lại được thể hiện sâu sắc, khơng hề trùng lập:
Tiếc thay! Chút nghĩa cũ càng,
Dẫu lìa ngó ý còn vương tơ lòng.

# data[].attributes.body
1, Trong cả 2 cuốn truyện này đều nhấn mạnh số kiếp và định nghiệp đời Kiều. Định nghiệp có lẽ bắt nguồn từ nghiệp nhân kiếp trước nhưng bây giờ trước mắt Kiều cái định nghiệp ấy như 1 thứ ám ảnh đeo đuổi và không thể chối từ dù bằng cái chết của mình:

- Trong Kim Vân Kiều truyện, Thanh Tâm Tài Nhân qua lời Đạm Tiên đã nhắc nhở Thúy Kiều:

“Huống chi trong lúc mình vừa chợp mắt, rõ ràng Đạm Tiên đã bảo:

“Món nợ oan nghiệt chưa trang trải xong, vội thoát cõi trần sao được? Như vậy mà cứ liều chết, chẳng những nợ của kiếp trước chưa hồn, mà nợ oan nghiệt kiếp này còn chồng chất lên nữa, thì đến kiếp nào mới trả xong?”.

- Trong Truyện Kiều của Nguyễn Du, ông vẫn giữ nguyên ý kiến của Thanh Tâm Tài Nhân về định nghiệp, nhưng lại cho vào đó 1 nguyên nhân tối thượng rất gần với tâm hồn Việt Nam là ông Trời. Song ông Trời ở đây có lẽ chỉ nên hiểu như 1 biểu tượng của màn lưới bao trùm định nghiệp oan tiền nghiệp chướng ấy:

“Kể rằng: “Nhân quả dở dang,

Để toan trốn nợ đoạn tràng được sao!

Số còn nặng kiếp má đào,

Người dù muốn quyết trời nào đã cho!”

Hoặc:

“Vả trong thần mộng mấy lời,

Túc nhân âu cũng là có trời ở trong.

Kiếp này nợ trả chưa xong,

Làm chi thêm một nợ chồng kiếp sau!”

+ Nói khác đi, ông Trời ở đây có thể tạm hiểu là 1 quyền năng của đấng hóa trong quan niệm “Thiên mệnh” của Nho giáo, nhưng với Nguyễn Du, ông rời chỉ là 1 cách nói nôm na, bình dân của nghiệp nhân nghiệp quả mà thôi.

2, Cùng với sự sáng tạo về nội dung là những sáng tạo về nghệ thuật Lược bỏ các tình tiết về mưu mẹo, về báo oán… trong truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã viết Truyện Kiều bằng thể lục bát truyền thống, với một ngôn ngữ trau chuốt tỉnh vi, chính xác đến trình độ cổ điển trong một truyện thơ Nôm. Chúng ta vẫn còn trầm trồ thán phục trước bức bích họa bằng ngôn từ của Tố Như về mùa xuân:

Cỏ non xanh tận chân trời,

Cành lê trắng điểm một vài bông hoa.

- Chúng ta vẫn phải nghiêng mình kính nể trước những ngôn từ sắc sảo, tài tình của cụ Tiên Điền khi người lột tả bản chất con buôn của Mã Giám Sinh:

Đến đo cân sắc cân tài,

Ép cung cầm nguyệt thử bài quạt thơ.

# data[].attributes.body
Truyện Kiều
" Than ôi! Sắc nước hương trời,
Tiếc cho đâu bổng lạc loài đến đây? "
Kim Vân Kiều Truyện
"Na Sở Khanh nhân đối trước lầu điệt túc tự ngữ đạo"
Truyện Kiều
"Giác Duyên nghe nói rụng rời:
Một đời làm nhẽ. Thương ôi! Còn gì?"
Kim Vân Kiều Truyện
"Giác Duyên kính liễu đại kinh đạo Nhược như thử thuyết tắc vương phu nhân chung thân dĩ hỹ tai?"

# data[].attributes.body
1 .
Từ câu chuyện tình Kim — Vân – Kiều của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã tạo nên một “Khúc ca mới đứt ruột” theo đúng nghĩa đen và nghĩa bóng  (Đoạn trường tân thanh), nhấn vào nỗi đau bạc mệnh và gửi gắm những xúc cảm về nhân sinh của nhà thơ trước những điều trông thấy trong thời đại mình. Chẳng hạn, trong Kim Vân Kiều truyện, chân dung Thúy Vân và Thúy Kiều được kể họ có vẻ đẹp thiếu nữ và tài năng hơn người : “chị tên Thúy Kiều, em tên Thúy Vân, tuổi đều đang độ thanh xuân. Cả hai chị em đều thạo thơ phú. Riêng Thúy Kiều vẻ người tha thướt phong lưu, tính chuộng hào hoa, lại thích âm luật, rất thạo ngón hồ cầm, Thúy Vân dáng yêu kiều hiền dịu, thấy Thúy Kiều thạo hồ cầm ….“ Nhưng ở “ Truyện Kiều “ , nhan sắc của hai chị em đã ngay từ đầu được Nguyễn Du tả lại mang ý niệm , hàm ý về số phận , một sự dự báo chuẩn xác về cuộc đời dâu bể sau này của Kiều :
Vân xem trang trọng khác vời,
Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.
Hoa cười, ngọc thốt đoan trang,
Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu do.
Kiều càng sắc sảo mặn mà,
So bề tài sắc lại là phần hơn.
Làn thu thủy, nét xuân sơn,
Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.
Qua đó ta vừa thấy sự sáng tạo của Nguyễn Du đồng thời thấy được sự trau chuốt , tỉ mỉ trong cách xây dựng hình tượng nhân vật qua những câu từ mang tính ước lệ khiến vẻ đẹp của Vân và Kiều hiện lên vô cùng sắc xảo và rõ ràng trước mắt độc giả .
2 .
Nguyễn Du dường như đã lược bỏ hoàn toàn đi những mưu mô , xảo kế của Kiều khi báo oán những kẻ đã đắc tội với nàng ngày trước . Sự sáng tạo ấy so với Kim Vân Kiều truyện đã giúp cho “ Truyện Kiều “ cụ thể là nhân vật Kiều giữ được những nét đẹp trong phẩm chất , đạo đức vừa là thái độ của Nguyễn Du với cách giải quyết vô cùng bạo lực trong việc báo oán “ -Thúc sinh ! Tôi là Vương Thúy Kiểu đây! Hồi trước chàng cứu tôi khỏi chết thì nay tôi để cha con chàng được toàn tính mệnh. Còn vợ chàng là Hoạn thị, tôi đã bắt về đây. Nhất định sẽ báo cái tội ác ngày xưa.
Liền gọi quân lấy ra một nghìn lạng bạc trắng và trăm tấm vóc lụa, tiễn cho Thúc sinh ra về và dặn thêm ràng:
-Chàng muốn thấy vợ mình thì tới gian phòng phía đông, còn được gặp mặt một lần chót.
Thúc sinh nghe xong mới biết là Thúy Kiều báo oán, liền quỳ lạy nói: -Kính bẩm phu nhân! Con vợ ngu xuẩn của tôi dù muôn lần chết cũng là đáng tội. Xong Thúc Thủ này đã được phu nhân ân xá, vậy đối với vợ tôi, cũng xin rộng lòng từ bi, mở cho một con đường sống.
Phu nhân cười, nói:
-Chàng muốn tôi tha hắn, thế sao hồi trước, khi thấy hắn hành hạ tôi, chàng không hề nâng đỡ chút nào?...
Phu nhân cúi đầu ngẫm nghĩ giây lát rồi nói:
-Thật ra ta muốn nhai thịt ngươi, cắt da ngươi cho hả nỗi giận ngày xưa. Sở dĩ người còn được sống, là khi ta bỏ đi, ngươi không đuổi bắt là cũng có ý tháo cũi sổ lồng. Nhưng cái tội sống của ngươi thì không thể nào tránh được. Ta hãy hỏi ngươi, việc bắt cóc ta ở Lâm Tri là tự đứa nào? Phải mau mau khai thật, sẽ được giảm bớt tội lỗi một đôi phần! “  – trích “ Kim Vân Kiều truyện“ – Thanh Tâm Tài Nhân .
Có thể thấy sau khi sáng tạo bằng cách lược bỏ những lời nói cay nghiệt và những phân cảnh chém giết những kẻ đắc tội Kiều ở Kim Vân Kiều truyện thì ở “ Truyện Kiều “ , Nguyễn Du vẫn tạo cho Kiều thành một nhân vật chuẩn mực với đủ : công dung ngôn hạnh....

# data[].attributes.body
Trong quá trình tiếp xúc với một nền văn học lớn như văn học Trung Quốc, sự vay mượn, tiếp thu tinh hoa văn học nước ngoài là một hiện tượng tự nhiên và tất yếu. Nhờ đó, các nhà văn Việt Nam đã có điều kiện tiếp xúc “với nguồn chất liệu, ngôn từ, thể loại, nguồn chương học… của văn học Trung Quốc. Điều này cũng giống như nền văn học châu Âu chịu ảnh hưởng của văn học Hi Lạp, La Mã cổ xưa. Tuy nhiên, điều đáng nói ở đây là sự tiếp thu có sáng tạo vượt bậc, tạo thành tác phẩm có tầm cỡ thế giới. Sự sáng tạo của Nguyễn Du trong Truyện Kiều được thể hiện ở hai phương diện nội dung và nghệ thuật.

“Đoạn trường tân thanh” hay “Truyện Kiều” của Nguyễn Du là tác phẩm thơ ca viết về vấn đề thời sự, về những nỗi đau tưởng như ai cầm dao cắt lòng mình thành từng khúc. Với ý nghĩa đó, khi đặt nhan đề “Đoạn trường tân thanh”, Nguyễn Du muốn khẳng định bản quyền văn bản của mình, của dân tộc Việt Nam, hướng người đọc vào chủ đề tác phẩm. Tác phẩm của ông chuyển hẳn sang một chủ đề mới. Trước hết, Nguyễn Du chuyển thể loại tác phẩm từ tiểu thuyết chương hồi sang thơ. Đây không chỉ đơn thuần là việc chuyển hình thức diễn đạt, mà nhằm mục đích chuyển chủ đề của văn bản. Ông đưa tác phẩm từ loại hình tự sự sang loại hình tự sự – trữ tình, tức là chuyển tác giả từ người đứng ngoài câu chuyện thành người đứng trong cuộc. Làm như vậy, tác giả sẽ dẫn người đọc trôi theo dòng cảm xúc chung của toàn tác phẩm. Tiếp đó là, thay cho “lời tựa” và “lời bình” trong “Kim Vân Kiều truyện” Nguyễn Du nêu chủ đề tác phẩm ngay ở phần mở đầu
Ông tuân thủ nguyên tắc sáng tác của thể tân thanh: viết về thời sự – những điều trông thấy, viết về nỗi khổ của người dân – cuộc bể dâu, viết bằng trái tim đồng cảm của người trong cuộc, khiến đọc lên ai cũng phải đau đớn lòng.
Cùng với sự sáng tạo về nội dung là những sáng tạo về nghệ thuật Lược bỏ các tình tiết về mưu mẹo, về báo oán… trong truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã viết Truyện Kiều bằng thể lục bát truyền thống, với một ngôn ngữ trau chuốt tỉnh vi, chính xác đến trình độ cổ điển trong một truyện thơ Nôm. Chúng ta vẫn còn trầm trồ thán phục trước bức bích họa bằng ngôn từ của Tố Như về mùa xuân:

Cỏ non xanh tận chân trời,

Cành lê trắng điểm một vài bông hoa.

Và hơn hết, trong Truyện Kiều, Nguyễn Du đã tập trung thể hiện nội tâm nhân vật một cách tài tình. Dễ dàng nhận thấy trong Kim Vân Kiều truyện, Thanh Tâm Tài Nhân ít tả cảnh, tả tình còn ngược lại, trong Truyện Kiêu, Nguyễn Du lại rất chú trọng tả cảnh, tả tình… Nội tâm của nhân vật Thúy Kiều được Nguyễn Du thể hiện rất phong phú, đa dạng, có khi được biểu hiện trực tiếp, có khi lại được bộc lộ gián tiếp qua bút pháp tả cảnh ngụ tình. Trong Kiều  ở lầu Ngưng Bích, cảnh chiều tà bên bờ biển, cánh buồm thấp thoáng, cánh hoa trôi man mác, nội cỏ rầu rầu, tiếng sóng ẩm ẩm thể hiện nỗi cô đơn, thân phận nổi nênh vô định, nỗi buồn tha hương, lòng thương nhớ người yêu, cha mẹ và cả sự bàng hoàng lo sợ của Thúy Kiều. Cảnh được Thúy Kiều nhìn từ xa đến gần, từ nhạt đến đậm, từ tĩnh đến động, nỗi buồn từ man mác, mông lung đến lo âu, kinh sợ. Ngọn gió cuốn mặt duềnh và tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi là cảnh. tưởng tượng hãi hùng báo trước số phận dông bão của nàng.

# data[].attributes.body
1.

* Lời thề trong Kim Vân Kiều truyện:
“Hai người đồng tâm là Kim Trọng và Vương Thúy Kiều sinh giờ…ngày…tháng…năm cẩn dâng một nén tâm hương, một chung rượu lễ,…nếu trái lời thề này xin trời thần soi xét”.

* Lời thề trong Truyện Kiều:
“Tiên thề cùng thảo một chương
Tóc mây một món, dao vàng chia đôi
…..

Trăm năm tạc một chữ đồng đến xương”.
-> Nguyễn Du đã sáng tạo ra cảnh Thúy Kiều cắt tóc mây trao Kim Trọng, điều này càng thể hiện tình cảm sâu sắc mà Kiều dành cho Kim Trọng. Đồng thời, tình yêu của họ còn có sự chứng giám của trăng – sự chứng giám của thiên nhiên.

2.

* Ở cảnh trao duyên, Truyện Kiều được Nguyễn Du thêm những câu thơ:

"Bây giờ trâm gãy gương tan

Kể làm sao xiết muôn vàn ái ân!

…..
Phận sao phận bạc như vôi!
Đã đành nước chảy hoa trôi lỡ làng".
-> Nguyễn Du thêm những câu thơ này nhằm tăng nỗi đau buồn của Thúy Kiều. Đó là lời than về tình duyên được đẩy thành lời than, lời oán trách số phận trôi nổi, bấp bênh “Phận sao phận bạc như vôi”.

# data[].attributes.body
Kim Vân Kiều truyện
Vương bà ở dưới, không thấy con xuống đi ngủ, chẳng biết vì chuyện chi mà vướng víu như thế, bèn cầm đèn lên lầu, nhác thấy Thúy Kiều tựa ghế trong chốn lầu trang, nửa thức nửa ngủ, hai hàng nước mắt dầm dề, bất giác thất kinh tưởng con bị ma trêu, vội vàng gọi:

-Thúy Kiều con ơi! Đêm khuya người vắng, con không đi ngủ, còn ngồi đó làm gì?

Thúy Kiểu nghe tiếng mẹ hỏi, nhìn sững hồi lâu, chẳng nói chẳng rằng, rồi bỗng thở dài một tiếng và nói:

-Mẹ ơi! Đời con rồi chẳng ra gì nữa đâu?

Vương bà nói:

-Con ơi! Tự nhiên vô cớ, sao lại nói chuyện càn rỡ, không lành như vậy!

Thúy Kiều nói:

-Thưa mẹ! Đâu phải là chuyện càn rỡ! Vừa rồi con xem trăng, mỏi mệt, tựa ghế nghỉ ngơi. Vừa thiu thiu ngủ, bỗng thấy một cô gái tự xưng

Đoạn trường giáo chủ sai đến, bảo con đề mười bài thơ Đoạn trường. Lúc nàng ra về, lại hẹn với con sẽ gặp nhau trên sông Tiền Đường lần nữa. Con nghĩ là thân con gái, thường không ra khỏi xóm làng, thế mà Tiền Đường là đất Việt, cách đây có hàng nghìn dặm, phỏng có hay gì? Phải chăng con cũng là người trong hội Đoạn trường đó?

Nói xong, hai hàng nước mắt chảy xuống giòng giòng. Vương bà an ủi nói:

- Con khéo ngây thơ lắm! Phải biết mộng mị thường tự lòng mình sinh ra. Nghe em con kể chuyện ban ngày con quanh quẩn bên mộ Đạm Tiên mãi, nên bây giờ ngủ mới có mộng này, lấy gì làm chắc chắn! Lo lắng làm

chi cho mệt? Thôi, để mẹ đưa con đi ngủ thôi.

Nói xong liền dìu Thúy Kiều cùng đi ngủ.
Truyện Kiều
Giọng Kiều rền rĩ trướng loan,

Nhà huyên chợt tỉnh, hỏi: “Con cớ gì?”

Cớ sao trằn trọc canh khuya,

Màu hoa lê hãy dầm dề giọt mưa?”

Thưa rằng: “Chút phận ngây thơ,

Dưỡng sinh đôi nợ, tóc tơ chưa đền.

Buổi ngày chơi mả Đạm Tiên,

Nhắp đi, thoắt thấy ứng liền chiêm bao.

Đoạn trường là số thế nào,

Bài ra thế ấy, vịnh vào thế kia.

Cứ trong mộng triệu mà suy,

Phận con thôi có ra gì mai sau!”.

Dạy rằng: “Mộng triệu cứ đâu?

Bỗng không mua não chuốc sầu, nghĩ nao!”.

Vâng lời khuyên giải thấp cao,

Chưa xong điều nghĩ, đã dào mạch Tương,

Ngoài song thỏ thẻ oanh vàng,

Nách tường bông liễu bay sang láng giềng.

Hiên tà gác bóng nghiêng nghiêng,

Nỗi riêng, riêng chạnh tấc riêng một mình.
Kim Vân Kiều truyện
Nhắc lại Kim Trọng từ hôm gặp hai nàng trờ về, ngày đêm tơ tưởng, muốn lại được gặp mặt hai nàng lẫn nữa, nhưng không tìm ra kế sách gì.

Một hôm chợt nghĩ ra: "Mình khéo lẩn thẩn quá! Mỗi người ở một nơi, dù có tơ duyên, cũng chảng mấy khi may mắn gặp gỡ được. Vậy tất phải tìm một gian phòng ở sát nhà nàng làm nơi đọc sách, thì hoạ chăng mới có dịp gặp gỡ”.

Nghĩ thế rồi liền nhờ người hết sức dò la, tìm thuê được một mảnh vườn tên là “Lãm Thúy viên” ở sát một bên phía sau nhà họ Vương.

Kim Trọng mừng quá, nói:

- Tên vườn là Lãm Thúy, thì câu chuyện hai nàng Thúy này chẳng bói cũng biết trước là việc tất thành!

Liền lập tức sửa soạn sang thăm vườn. Chỉ thấy trong vườn có đủ tùng, trúc cỏ hoa, xanh tươi mơn mởn, gác lầu đình tạ thanh nhã đáng yêu. Kim Trọng giao thiệp với người thay mặt chủ nhân, thuê được mảnh vườn, bèn chọn một gian gác ở sát tường sau nhà họ Vương sửa soạn làm nơi đọc sách. Tại gian phía dưới gác thấy treo một tấm hoành, đề ba chữ “Lãm Thúy hiên”. Dọn sang ở, Kim Trọng cũng không có bụng dạ nào thưởng ngoạn cảnh vườn, hàng ngày chỉ hoặc là ngửa mặt trông ngóng, hoặc là cúi đầu nghĩ ngợi, cứ loanh quanh buồn bã dưới tường đông. Ròng rã chừng hơn một tháng, không có cách nào để gặp mặt hai nàng, nên lại càng ngẩn ngơ thờ thẫn.
Truyện Kiều
Bâng khuâng nhớ cảnh, nhớ người,

Nhớ nơi kỳ ngộ, vội dời chân đi

Một vùng cỏ mọc xanh rì,

Nước ngâm trong vắt, thấy gì nữa đâu!

Gió chiều như gợi cơn sầu,

Vi lô hiu hắt như màu khơi trêu.

Nghề riêng nhớ ít, tưởng nhiều

Xăm xăm đè nẻo Lam kiều lần sang.

Thâm nghiêm, kín cổng, cao tường ,

Cạn dòng lá thắm, dứt đường chim xanh.

Lơ thơ tơ liễu buông mành,

Con oanh học nói trên cành mỉa mai.

Mấy lần cửa đóng, then cài,

Dẫy thềm hoa rụng, biết người ở đâu?

Tần ngần, đứng suốt giờ lâu,

Dạo quanh, chợt thấy mái sau có nhà.

Là nhà Ngô Việt thương gia,

Buồng không để đó, người xa chưa về.

Lấy điều du học, hỏi thuê,

Túi đàn, cặp sách, đề huề dọn sang.

Có cây, có đá, sẵn sàng,

Có hiên Lãm Thúy, nét vàng chưa phai.

Mừng thầm chốn ấy chữ bài:

Ba sinh âu hẳn duyên trời chi đây!

Song hồ nửa khép cánh mây,

Tường đông ghé mắt, ngày ngày hằng trông.

Tấc gang đồng tỏa nguyên phong,

Tịt mù nào thấy bóng hồng vào ra

# data[].attributes.body
Viết “Kim Vân Kiều truyện”, Thanh Tâm Tài Nhân muốn đề cập tới một phạm trù chi phối người phụ nữ Trung Hoa trước đây mà người ta gọi là “đại đoan” – đầu mối lớn. Toàn bộ 20 hồi “Kim Vân Kiều truyện” đều chủ yếu nhằm mục đích chứng minh rằng Vương Thúy Kiều tuy ” ở trong cảnh dâm mà biết giữ điều trinh” “là cô gái tốt… có hiệu có trung…”.

Nguyễn Du thì khác, tác phẩm của ông chuyển hẳn sang một chủ đề mới. Trước hết, Nguyễn Du chuyển thể loại tác phẩm từ tiểu thuyết chương hồi sang thơ. Đây không chỉ đơn thuần là việc chuyển hình thức diễn đạt, mà nhằm mục đích chuyển chủ đề của văn bản. Ông đưa tác phẩm từ loại hình tự sự sang loại hình tự sự – trữ tình, tức là chuyển tác giả từ người đứng ngoài câu chuyện thành người đứng trong cuộc. Làm như vậy, tác giả sẽ dẫn người đọc trôi theo dòng cảm xúc chung của toàn tác phẩm. Tiếp đó là, thay cho “lời tựa” và “lời bình” trong “Kim Vân Kiều truyện” Nguyễn Du nêu chủ đề tác phẩm ngay ở phần mở đầu:

Trải qua một cuộc bể dâu

Những điều trông thấy mà đau đớn lòng.

Ông tuân thủ nguyên tắc sáng tác của thể tân thanh: viết về thời sự – những điều trông thấy, viết về nỗi khổ của người dân – cuộc bể dâu, viết bằng trái tim đồng cảm của người trong cuộc, khiến đọc lên ai cũng phải đau đớn lòng.

Vì thế, tác phẩm của Nguyễn Du đã đi sang một ngả đường khác mà ông khái quát như một chân lí:

Đau đớn thay phận đàn bà,

Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung.

Đã là đàn bà, ai chẳng bạc mệnh. Trong “Truyện Kiều”, các nhân vật đàn bà về cơ bản đều bạc mệnh. Đạm Tiên, Kiều, Vân đều khổ cực, Hoạn Thư càng khổ đau. Tuy nhiên, Nguyễn Du không chứng minh “hồng nhan bạc mệnh”, mà chỉ đau xót thay cho số phận bạc mệnh của đàn bà. Đàn bà trong tác phẩm của ông cũng để chỉ những người có tài, có sắc. Chính vì thế, nhân vật Thúy Kiều trong tác phẩm của Nguyễn Du là cuộc đời với đầy rẫy những bi kịch. Kiều là người có lòng vị tha bị chà đạp, tấm lòng của Kiều trước sau như một, luôn hi sinh vì người khác. Thứ hai là điều mà Kiều tôn thờ thì bị hạ nhục, điều ghê tởm thì phải làm theo: Kiều coi trọng nhất là chữ “trinh”, nàng một lòng một dạ yêu Kim Trọng thắm thiết. Ấy vậy mà tai họa lại ập đến gia đình cô, Kiều phải bán mình chuộc cha, cuộc đời cô năm lần bảy lượt bị đẩy vào lầu xanh, làm kẻ mua vui cho những tên phong lưu ăn chơi. Kiều cũng là người chỉ vì tin người quá mà chết. Khi tên Sở khanh lừa cô, cô chỉ vì tin mà lại một lần nữa rơi vào lầu xanh,… Tóm lại, cuộc đời Kiều đã đi từ bi kịch này đến những bi kịch khác.

# data[].attributes.body
Chi tiết 1:
- Kim Vân Kiều truyện: “Một hôm nhằm tiết thanh minh, cả nhà họ Vương cùng đi tảo mộ, rồi luôn dịp dự hội đạp thanh. Thúy Kiều cùng hai em là Vương Quan và Thúy Vân thong thả dạo chơi đây đó."
- Truyện Kiều:
“Ngày xuân con én đưa thoi,

Thiều quang chín chục đã ngoài sáu mươi.

Cỏ non xanh tận chân trời,

Cành lê trắng điểm một vài bông hoa.

Thanh minh trong tiết tháng ba,

Lễ là tảo mộ hội là đạp thanh.
Gần xa nô nức yến oanh,

Chị em sắm sửa bộ hành chơi xuân.

Dập dìu tài tử giai nhân,

Ngựa xe như nước áo quần như nêm.

Ngổn ngang gò đống kéo lên,

Thoi vàng vó rắc tro tiền giấy bay."
Chi tiết 2:

- Kim Vân Kiều truyện: "Thúy Kiều vạch bài thơ xong, hãy còn nấn ná chưa ra về, bỗng thấy một chàng thư sinh cưỡi ngựa từ xa đi đến. Vương Quan nhận ra là người bạn đồng song chí thiết Kim Trọng, nhưng không ngờ anh chàng lại chủ ý tìm tới đây nên vội nói với Thúy Kiều: “Có anh Kim đến, hãy tạm lánh đi”. Thúy Kiều thoạt nghe, ngước mắt nhìn, thấy Kim Trọng vẻ người hào hoa, phong lưu thích thảng, đang giong ngựa tiến đến, liền cùng Thúy Vân lảng qua phía sau mộ. Kim Trọng tới trước mộ, xuống ngựa chào Vương Quan...”
- Truyện Kiều:
"Dùng dằng nửa ở nửa về,

Nhạc vàng đâu đã tiếng nghe gần gần.

Trông chừng thấy một văn nhân,

Lỏng buông tay khấu bước lần dặm băng.

Đề huề lưng túi gió trăng,

Sau lưng theo một vài thằng con con.

Tuyết in sắc ngựa câu giòn,

Cỏ pha mùi áo nhuộm non da trời.

Nẻo xa mới tỏ mặt người,

Khách đà xuống ngựa tới nơi tự tình.

Hài văn lần bước dặm xanh,

Một vùng như thể cây quỳnh cành dao.

Chàng Vương quen mặt ra chào,

Hai Kiều e lệ nép vào dưới hoa"

Sáng tạo của Nguyễn Du trong truyện Kiều:

– Từ một tiểu thuyết chương hồi ít tiếng tăm, Nguyễn Du đã sang tạo lại bằng thể truyện thơ chữ nôm với thể thơ lục bát dân tộc kết hợp hài hòa giữa yếu tố tự sự với trữ tình từ đó tạo ra một kiệt tác thi ca nổi tiếng giàu tính nghệ thuật

– Cái nhìn của Nguyễn Du với tác phẩm có sự sang tạo lớn. Tất cả các nhân vật được bao bọc bởi cái nhìn nhân đạo của ông nên có sự thay đổi về tính cách, số phận, cách đánh giá các giá trị của nguời đời đối với nhân vật

– Từ một câu chuyện “tình cổ” xoay quanh ba nhân vật Kim- Vân- Kiều, Nguyễn Du đã sáng tạo thành một khúc ca đau lòng thương người bạc mệnh với nhân vật trung tâm lý tưởng là nàng Kiều. Đồng thời Tố Như thể hiện quan niệm nhân sinh đối với những điều trông thấy: “Trải qua một cuộc bể dâu. Những điều trông thấy mà đau đớn long”.

– Tác giả đã lược bỏ nhiều chi tiết, sự việc rắc rối, dung tục , thay đổi trật tự kể và thêm vào những chi tiết mới để tô đậm câu truyện về tình người. Ông biến các sự kiện chính của tác phẩm thành đối tượng bộc lộ cảm xúc, tính cách nhân vật, chuyển trọng tâm của truyện từ sự kiện đến nội tâm của nhân vật chính. Ngòi bút tả cảnh, tả người, tả tình rất điêu luyện của Nguyễn Du đã làm cho nhân vật sống hơn, sâu sắc hơn

– Ngôn ngữ của Nguyễn Du trong “Truyện Kiều” là ngôn ngữ dự báo về tính cách, số phận nhân vật.

– Bút pháp cá thể hóa nhân vật của Thanh Tâm Tài Nhân không rõ nét bằng Nguyễn Du.

# data[].attributes.body
- Tại hồi 18, sự kiện giết Bạc Hạnh, Bạc Bà, Hoạn Ưng, Hoạn Khuyển, Tú bà, Mã Bất Tiến (Giám Sinh), Sở Khanh được miêu tả đan xen giữa việc tra vấn, đánh đòn Hoạn Thư đã được Nguyễn Du thu gọn lại và lược giản nhân vật phụ như mẹ Hoạn Thư là Kế thị, kiện tướng Sử Chiêu. Đồng thời những đoạn diễn tả chi tiết việc hành hạ, trừng phạt ghê rợn bọn Mã Giám Sinh, Sở Khanh đều được Nguyễn Du phối hợp, kết nối, điểm danh cùng những tên tội đồ khác và chuyển hoá trong lời thơ ngắn gọn :

Trước là Bạc Hạnh, Bạc Bà,
Bên là Ưng, Khuyển, bên là Sở Khanh.
Tú Bà với Mã Giám Sinh,
Các tên tội ấy đáng tình, còn sao ?
Lệnh quân truyền xuống nội đao,
Thề sao, thì lại cứ sao giã hình,
Máu rơi thịt nát tan tành,
Ai ai trông thấy hồn kinh phách rời...

- Ngay từ mấy câu thơ mở đầu kiệt tác Truyện Kiều, Nguyễn Du đã bày tỏ được  quan niệm sáng tác của mình cũng như khái quát được một phương diện quan trọng nhất trong nội dung trữ tình Truyện Kiều:

Trăm năm trong cõi người ta,
Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau.
Trải qua một cuộc bể dâu,
Những điều trông thấy mà đau đớn lòng.

Nếu như ở tiểu thuyết chương hồi Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài  Nhân, đối tượng được phản ánh là sự đan dệt của hiện thực chữ tình - đại kinh với  một bên  là chữ khổ - đại vĩ và tấn bi kịch phổ quát về những số phận con người "giai nhân mệnh bạc, hồng phấn thời thừa”, thì đến Truyện Kiều, triết thuyết "tài mệnh tương đố" - Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau - đã được chuyển hóa trong cảm  hứng trữ tình, bằng tiếng nói trữ tình ngoại đề và nỗi "đau đón lòng” của chính tiếng  lòng Nguyễn Du.

# data[].attributes.body
Khi chuyển đổi từ tác phẩm văn xuôi tự sự sang thể thơ đậm sắc trữ tình, Nguyễn Du đã lựa chọn các nhân vật, sự kiện, tình tiết sao cho vẫn đảm bảo được nội dung và phải đảm bảo được chất thơ âm điệu, vần luật,...của thể thơ dân tộc, cùng với đó Nguyễn Du đã có những sáng tạo chứ không hề bê nguyên nội dung, cốt truyện vào tác phẩm của mình, sự sáng tạo của Nguyễn Du được thể hiện ở hai phương diện nội dung và nghệ thuật. Từ đó, em lựa chọn ra 2 tình tiết sự kiện tương ứng trong “Kim, Vân, Kiểu truyện” và “Truyện Kiều”, qua đó có thể chỉ ra sự sáng tạo của Nguyễn Du:

Đầu tiên, cùng miêu tả vẻ đẹp chân dung Thúy Vân, Thúy Kiều. Trong “Kim, Vân, Kiều truyện” của Thanh Tâm Tài Nhân, vẻ đẹp của Vân – Kiều dưới cái nhìn của Kim Trọng chỉ như là vẻ xinh đẹp của thiếu nữ. Thúy Kiều được miêu tả: “Mày nhỏ mà dài, mắt trong mà sáng, mạo như trăng thu, sắc tựa hoa đào”; Thúy Vân được miêu tả: “Tinh thần tĩnh chính, dung mạo đoan trang, có một phong thái riêng, khó mô tả”. Nhưng ở “Truyện Kiều” của Nguyễn Du, vẻ đẹp của Vân – Kiều được miêu tả kèm theo ý niệm về số phận:

“ Vân xem trang trọng khác vời,

Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.

Hoa cười, ngọc thốt đoan trang,

Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu do.

Kiều càng sắc sảo mặn mà,

So bề tài sắc lại là phần hơn.

Làn thu thủy, nét xuân sơn,

Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.”

Có thể thấy, đó là sự sáng tạo của Nguyễn Du, ngay từ đầu truyện nêu lên vẻ đẹp của Thúy Vân, Thúy Kiều kết hợp với ý niệm số phận của 2 nhân vật, đó cũng chính là một chi tiết tiết lộ của tác giả cho người đọc về cuộc sống sau này của Thúy Vân, Thúy Kiều.

Thứ hai, cùng là tình tiết miêu tả cảnh mua bán Thúy Kiều. Ở “Kim, Vân, Kiều truyện”, Thanh Tâm Tài Nhân đã dùng rất nhiều chi tiết miêu tả cảnh mụ Hàm “vuốt chân kéo tay, xoa lưng nắn cánh”, bắt Thúy Kiều đề thơ, đánh đàn,...chẳng khác nào bán một đồ vật, vô cùng chân thực. Nhưng ở “Truyện Kiều” của Nguyễn Du, bán thân là nỗi tủi nhục vô cùng, vậy nên ông ít chú trọng đến sự kiện mà chủ yếu miêu tả cảm giác của Kiều:

“Buồng trong mối đã giục nàng kíp ra.
Nỗi mình thêm tức nỗi nhà,
Thềm hoa một bước, lệ hoa mấy hàng!
Ngại ngùng giợn gió e sương,
Nhìn hoa bóng thẹn, trông gương mặt dày.
Mối càng vén tóc bắt tay,
Nét buồn như cúc, điệu gầy như mai.”

Em coi đó là một sự sáng tạo của Nguyễn Du. Bởi Thanh Tâm Tài Nhân chú trọng về tính chân thực của sự kiện nhưng Nguyễn Du thì có xu hướng chú trọng những khoảnh khắc để phản ánh nội tâm nhân vật, sáng tạo để phù hợp với truyện hơn. Từ đó, mỗi câu thơ đều tràn trề xúc cảm và lay động lòng người.

# data[].attributes.body
Lần một:
"Thương ôi ! Tài sắc bực này,
Một dao oan nghiệt đứt dây phong trần."
- Đây là câu mô tả  kể sự đồng thời cũng là lời cảm thán của Nguyễn Du trước việc Thúy Kiều tự tận. Trong Kim Vân Kiều truyện, hồi 8, đoạn này diễn tả: "Thúy Kiều đại khiếu nhất thanh: "Khổ mệnh Thúy Kiều, bất yêu mệnh liễu", vọng hầu nhất thế đao, phốc thân đảo địa..." (Thúy Kiều kêu lớn một tiếng: "Khổ đời Thúy Kiều. Tôi không cần gì thân mạng nữa đâu!”, rồi cầm con dao đâm mạnh vào cổ, tức thì ngã vật xuống đất). Như vậy, khi chuyển sang Truyện Kiều, Nguyễn Du không nói rõ các chi tiết mà chủ yếu gia tăng sắc thái trữ tình, đưa thêm lời cảm thán để nhấn mạnh nỗi oan khổ của Thúy Kiều, nhấn mạnh sự đối lập giữa tài sắc với số phận trong cuộc đời thường.
Lần hai:
"Sinh đà phách lạc hồn xiêu,
Thương ôi! Chẳng phải nàng Kiều ở đây?
Nhân làm sao đến thế này?
Thôi thôi, ta đã mắc tay ai rồi !"
- Đây là đoạn diễn tả trạng thái tình cảm Thúc Sinh khi vừa gặp lại Thúy Kiều ngay ở nhà Hoạn Thư. Trong Kim Vân Kiều truyện, hồi 15, đoạn văn này giàu kịch tính, vừa có miêu tả sự kiện vừa có diễn giải tâm trạng, vừa có đối thoại vừa có độc thoại, vừa có hồi tưởng vừa có quá trình vận động tâm lý. Khi chuyển hóa thành thơ ca, Nguyễn Du đã lược bỏ các chi tiết và nhấn mạnh tiếng nói độc thoại, tự vấn, tự suy xét của Thúc Sinh. Ở đây có sự phân thân, chàng Thúc có lo cho Thúy Kiều nhưng trước hết là lo cho mình. Chàng luôn nghi hoặc, giật mình, tự phản tỉnh và đề ra câu hỏi: "... Chẳng phải nàng Kiều ở đây?'\ “Nhân làm sao đến thế này?'\ Thêm nữa, tiếng nói độc thoại được gia tăng bởi lời cảm thán Thương ôi! giúp cho sắc thái trữ tình càng được tô đậm, biểu lộ mối tình "đá vàng” Thúc Sinh dành cho Thúy Kiều cũng như tính bi hài của mối tình Thúc - Thúy trước ngọn "lửa nồng" Hoạn Thư mới vào khúc dạo đầu.
Lần ba :
"Giác Duyên nghe nói rụng rời:
"Một đời nàng nhẽ. Thương ôi ! Còn gì!”.
- Đây là lời sư thầy Giác Duyên cảm thán sau khi nghe đạo cô Tam Hợp tiết lộ thiên cơ về quãng đời mười lăm năm lưu lạc của Thúy Kiều. Trong Kim Vân Kiều truyện, hồi 19, đoạn này được thể hiện: "Giác Duyên thính liễu đại kinh đạo: "Nhược như thử thuyết tắc vương phu nhân chung thân dĩ hỹ tai!'" (Giác Duyên cả kinh nói: "Nếu như vậy thì cuộc đời Thúy Kiểu còn gì nữa!"). Như vậy Nguyễn Du trong khi theo sát nguyên tác lại đã nhấn mạnh sắc thái biểu cảm ở câu nói của Giác Duyên. Lời cảm thán đặt giữa dòng thơ tạo dấu gạch nối như một tiếng nấc dứt đoạn giữa chừng: Một đời nàng nhẽ/... / Còn gì! Cần chú ý thêm rằng, theo Đào Duy Anh trong Từ điển Truyện Kiều thì chữ "nhẽ" là trợ từ có nghĩa như "hỡi". Vậy thì ngữ nghĩa cũng như sắc thái trữ tình của câu thơ cần được đọc và hiểu như một lời cảm thán trùng điệp: Một đời nàng hỡi! Thương ôi! Còn gì! Điều này cũng có nghĩa là vai trò của lời cảm thán cũng như cách ngắt nhịp, âm luật, vần điệu đã phối hợp tạo nên tiếng nói trữ tình cảm thương sâu sắc ở tác phẩm truyện thơ và đưa lại hiệu quả nghệ thuật với một bước tiến rõ rệt so với nguyên tác tiểu thuyết chương

# data[].attributes.body
Khi sáng tác “Đoạn trường tân thanh” Nguyễn Du đã dựa vào văn bản “Kim Vân Kiều truyện” của tác giả Thanh Tâm Tài Nhân. “Kim Vân Kiều truyện” là tiểu thuyết viết theo thể chương hồi, gồm 20 hồi. Còn “Truyện Kiều” thuộc thể loại truyện thơ, viết bằng thể thơ của dân tộc, đó là thể lục bát. Về ngôn ngữ, ngôn ngữ của “Truyện Kiều” không phải do Nguyễn Du dịch từ tiếng Trung Hoa sang mà đó là ngôn ngữ của chính nhà thơ. Nguyễn Du đã kết hợp tài tình giữa ngôn ngữ bình dân và ngôn ngữ tự sự.

Viết “Kim Vân Kiều truyện”, Thanh Tâm Tài Nhân muốn đề cập tới một phạm trù chi phối người phụ nữ Trung Hoa trước đây mà người ta gọi là “đại đoan” – đầu mối lớn. Toàn bộ 20 hồi “Kim Vân Kiều truyện” đều chủ yếu nhằm mục đích chứng minh rằng Vương Thúy Kiều tuy ” ở trong cảnh dâm mà biết giữ điều trinh” “là cô gái tốt… có hiệu có trung…”.

Nguyễn Du thì khác, tác phẩm của ông chuyển hẳn sang một chủ đề mới. Trước hết, Nguyễn Du chuyển thể loại tác phẩm từ tiểu thuyết chương hồi sang thơ. Đây không chỉ đơn thuần là việc chuyển hình thức diễn đạt, mà nhằm mục đích chuyển chủ đề của văn bản. Ông đưa tác phẩm từ loại hình tự sự sang loại hình tự sự – trữ tình, tức là chuyển tác giả từ người đứng ngoài câu chuyện thành người đứng trong cuộc. Làm như vậy, tác giả sẽ dẫn người đọc trôi theo dòng cảm xúc chung của toàn tác phẩm. Tiếp đó là, thay cho “lời tựa” và “lời bình” trong “Kim Vân Kiều truyện” Nguyễn Du nêu chủ đề tác phẩm ngay ở phần mở đầu:

Trải qua một cuộc bể dâu

Những điều trông thấy mà đau đớn lòng.

Ông tuân thủ nguyên tắc sáng tác của thể tân thanh: viết về thời sự – những điều trông thấy, viết về nỗi khổ của người dân – cuộc bể dâu, viết bằng trái tim đồng cảm của người trong cuộc, khiến đọc lên ai cũng phải đau đớn lòng.

Vì thế, tác phẩm của Nguyễn Du đã đi sang một ngả đường khác mà ông khái quát như một chân lí:

Đau đớn thay phận đàn bà,

Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung.

Đã là đàn bà, ai chẳng bạc mệnh. Trong “Truyện Kiều”, các nhân vật đàn bà về cơ bản đều bạc mệnh. Đạm Tiên, Kiều, Vân đều khổ cực, Hoạn Thư càng khổ đau. Tuy nhiên, Nguyễn Du không chứng minh “hồng nhan bạc mệnh”, mà chỉ đau xót thay cho số phận bạc mệnh của đàn bà. Đàn bà trong tác phẩm của ông cũng để chỉ những người có tài, có sắc. Chính vì thế, nhân vật Thúy Kiều trong tác phẩm của Nguyễn Du là cuộc đời với đầy rẫy những bi kịch. Kiều là người có lòng vị tha bị chà đạp, tấm lòng của Kiều trước sau như một, luôn hi sinh vì người khác. Thứ hai là điều mà Kiều tôn thờ thì bị hạ nhục, điều ghê tởm thì phải làm theo: Kiều coi trọng nhất là chữ “trinh”, nàng một lòng một dạ yêu Kim Trọng thắm thiết. Ấy vậy mà tai họa lại ập đến gia đình cô, Kiều phải bán mình chuộc cha, cuộc đời cô năm lần bảy lượt bị đẩy vào lầu xanh, làm kẻ mua vui cho những tên phong lưu ăn chơi. Kiều cũng là người chỉ vì tin người quá mà chết. Khi tên Sở khanh lừa cô, cô chỉ vì tin mà lại một lần nữa rơi vào lầu xanh,… Tóm lại, cuộc đời Kiều đã đi từ bi kịch này đến những bi kịch khác.

# data[].attributes.body
Tình tiết 1: Cảnh tượng Thúy Kiều bị Hoạn thư thuê người thủ tiêu Thúy Kiều:
Kim Vân Kiều truyện:
Bọn vũ dũng kia chẳng nói gì cả, một tên đưa ngay dúm thuốc mê nhét vào miệng Thúy Kiều, làm cho nàng mê man không thể nói năng gì được nữa. Rồi bọn chúng kéo ùa vào trong nhà, nhặt nhạnh ít tiền bạc, đội lên đầu cho Thúy Kiều một chiếc mũ, khoác cho một chiếc áo vải xanh và dỡ
lên ngựa, đoạn mở cửa giữa đi ra. Liền đó chúng lại phóng lửa đốt nhà, lửa cháy sáng rực một góc trời. Gia đình họ Thúc và những người hàng xóm thấy cháy, vội vàng chạy đến dập cứu. Nhân lúc hỗn loạn ấy, bọn kia liền kéo nhau chuồn thẳng. Bấy giờ có hai ả thị nữ chạy ra hốt hoảng nói:
-Cô chúng tôi ra vườn đốt hương, chúng tôi ở trong nhà pha trà, chợt thấy một bọn như hung thần ác quỷ, lôi cô vào nhà, lục soát khắp phòng, kế thấy lửa cháy. Bọn chúng kéo nhau ra, mà không thấy cô đâu, chỉ thấy một người mặc áo xanh cưỡi ngựa đi với chúng. Vậy không biết cô nấp ở đâu?
Moi người thoạt nghe, cả kinh nói:
- Vây thì có lẽ bị lửa thiêu rồi!
Thúc Chính khóc, nói:
-Thế thì con dâu tôi chết cháy mất rồi!
Liền thúc giục bọn hầu trai sục tìm trong đám khói lửa, quả thấy một xác người cháy chưa nát hết. Thúc Chính thoạt thấy, yên chí là Thúy Kiều đã bị chết cháy liền khóc:
-Thảm thương thay! Thảm thương thay! Không ngờ con dâu tôi lại đến nông nỗi này. Thôi thì thiêu quách cho xong đi, để dang giở như thế, trông càng thêm thương.
Bèn nói người chất thêm củi vào, thiêu cho cháy hoàn loàn. Qua ngày hôm sau, mới mua một chiếc áo quan, nhặt nhạnh lấy di hài đem đi mai táng và đặt bàn thờ tại một gian phòng bên cạnh, đề bài vị “Thần vị con dâu thứ quá cố họ Vương"
Còn trong Truyện Kiều của Nguyễn Du:
Thuốc mê đâu đã rưới vào,
Mơ màng như giấc chiêm bao biết gì.
Vực ngay lên ngựa tức thì,
Phòng đào viện sách bốn bề lửa dong.
Sẵn thây vô chủ bên sông,
Đem vào để đó lộn sòng ai hay?
Tôi đòi phách lạc hồn bay,
Pha càn bụi cỏ gốc cây ẩn mình.
Thúc ông nhà cũng gần quanh,
Chợt trông ngọn lửa thất kinh rụng rời.
Tớ thầy chạy thẳng đến nơi,
Tơi bời tưới lửa tìm người lao xao.
Gió cao ngọn lửa càng cao,
Tôi đòi tìm đủ nàng nào thấy đâu!
Hớt hơ hớt hải nhìn nhau,
Giếng sâu bụi rậm trước sau tìm quàng.
Chạy vào chốn cũ phòng hương,
Trong tro thấy một đống xương cháy tàn.
Tình ngay ai biết mưu gian,
Hẳn nàng thôi lại còn bàn rằng ai!
Thúc ông sùi sụt ngắn dài,
Nghĩ con vắng vẻ thương người nết na.
Di hài nhặt gói về nhà,
Nào là khâm liệm nào là tang trai.
Lễ thường đã đủ một hai,
Lục trình chàng cũng đến nơi bấy giờ.
Bước vào chốn cũ lầu thơ,
Tro than một đống nắng mưa bốn tường.
Sang nhà cha tới trung đường,
Linh sàng bài vị thờ nàng ở trên.
Tình tiết 2: Cảnh Thúy Kiều và Kim Trọng chia tay nhau ra về
Kim Vân Kiều truyện:
Bị sắc đẹp quyến rũ, Kim Trọng bất giác thần hồn phiêu bạt, nghĩ thầm: “Nọc tương tư này tai hại lắm đây”. Lại âm thầm phát thệ: “Mình mà không được hai nàng làm vợ thì suốt đời sẽ chẳng lấy ai”. Nhưng vì ngại có Vương Quan, không tiện đứng lâu, đành cùng nhau từ biệt.

Đồng thời, Vương Viên ngoại cũng sai người đem kiệu đến đón. Hai nàng lên kiệu về nhà.

Truyện Kiều của Nguyễn Du:
Bóng tà như giục cơn buồn,

Người đà lên ngựa, khách còn ghé theo.

Dưới câu nước chảy trong veo,

Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha.

# data[].attributes.body
Câu chuyện tình Kim — Vân – Kiều của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã tạo nên một “Khúc ca mới đứt ruột” (Đoạn trường tân thanh), nhấn vào nỗi đau bạc mệnh và gửi gắm những xúc cảm về nhân sinh của nhà thơ trước những điều trông thấy trong thời đại mình.
- Trong Kim Vân Kiều truyện, chân dung Thúy Vân — Thúy Kiều được kể dưới mắt Kim Trọng chỉ nói vẻ đẹp thiếu nữ. Nhưng ở Truyện Kiêu, nhan sắc của hai chị em được Nguyễn Du được kể từ đầu, và mang ý niệm về số phận:
Vân xem trang trọng khác vời,

Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.

Hoa cười, ngọc thốt đoan trang,

Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu do.

Kiều càng sắc sảo mặn mà,

So bề tài sắc lại là phần hơn.

Làn thu thủy, nét xuân sơn,

Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.

Tham khảo các bài phân tích Truyện Kiều

- Trong cảnh chơi xuân, tác giả Kim Vân Kiều truyện để hai chị em về trước còn trong Truyện Kiều, Nguyễn Du đề Kim Trọng về trước, cho hai chị em lưu luyến nhìn theo:
Bóng tà như giục cơn buồn,

Người đà lên ngựa, khách còn ghé theo.

Dưới câu nước chảy trong veo,

Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha.

Cùng với sự sáng tạo về nội dung là những sáng tạo về nghệ thuật Lược bỏ các tình tiết về mưu mẹo, về báo oán… trong truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã viết Truyện Kiều bằng thể lục bát truyền thống, với một ngôn ngữ trau chuốt tỉnh vi, chính xác đến trình độ cổ điển trong một truyện thơ Nôm.

# data[].attributes.body
| Kim Vân Kiều truyện
| a, Nhắc lại Kim Trọng từ hôm gặp hai nàng trờ về, ngày đêm tơ tưởng, muốn lại được gặp mặt hai nàng lẫn nữa, nhưng không tìm ra kế sách gì. Một hôm chợt nghĩ ra: "Mình khéo lẩn thẩn quá! Mỗi người ở một nơi, dù có tơ duyên, cũng chảng mấy khi may mắn gặp gỡ được. Vậy tất phải tìm một gian phòng ở sát nhà nàng làm nơi đọc sách, thì hoạ chăng mới có dịp gặp gỡ”. Nghĩ thế rồi liền nhờ người hết sức dò la, tìm thuê được một mảnh vườn tên là “Lãm Thúy viên” ở sát một bên phía sau nhà họ Vương. Kim Trọng mừng quá, nói: - Tên vườn là Lãm Thúy, thì câu chuyện hai nàng Thúy này chẳng bói cũng biết trước là việc tất thành! Liền lập tức sửa soạn sang thăm vườn. Chỉ thấy trong vườn có đủ tùng, trúc cỏ hoa, xanh tươi mơn mởn, gác lầu đình tạ thanh nhã đáng yêu. Kim Trọng giao thiệp với người thay mặt chủ nhân, thuê được mảnh vườn, bèn chọn một gian gác ở sát tường sau nhà họ Vương sửa soạn làm nơi đọc sách. Tại gian phía dưới gác thấy treo một tấm hoành, đề ba chữ “Lãm Thúy hiên”. Dọn sang ở, Kim Trọng cũng không có bụng dạ nào thưởng ngoạn cảnh vườn, hàng ngày chỉ hoặc là ngửa mặt trông ngóng, hoặc là cúi đầu nghĩ ngợi, cứ loanh quanh buồn bã dưới tường đông. b. Hôm sau, chợt thấy dưới bóng cây bên kia tường thấp thoáng hình như có bóng người con gái đẹp tìm kiếm. Chàng Kim Trọng đã biết ngay là Thúy Kiều, bèn cầm chiếc thoa, đứng trước giả sơn nói lớn: - Cành thoa vàng đẹp này, không biết của cô gái nhà ai bỏ rơi? Tôi nhặt được, muốn trả lại, nhưng không thấy ai tìm, thì biết làm thế nào? Kim Trọng nói lớn luôn hai lần, bỗng nghe phía tường bên kia có ngưòi con gái thỏ thẻ: - Chiếc thoa của thiếp đánh rơi đấy, quân tử đã có lòng tốt, xin trả lại cho. Kim Trọng vội trả lời: -Té ra của tiểu thư bên ấy, đương nhiên là phải trả lại. Vừa nói, vừa nghển cổ nhòm sang. Người con gái kia bụng đã đoán trước, thoáng một cái, tránh vào một bên, không để cho trông thấy người, chỉ nghe tiếng nói:  - Nếu chàng trả cho, thiếp xiết bao cảm kích! Kim Trọng thấy nàng lẩn tránh, bèn gạn rằng: -Đã là vật của cô nương, tôi đâu dám không trả. Song cô nương cần xem lại cho rõ ràng, mới khỏi sai lầm. Người con gái vẫn ở bên kia tường, nói vọng sang: -Đó là một cành hoa vàng chạm phượng, chân bạc điểm mầu cánh chả có nạm ba viên bảo thạch và chín hạt trân châu. Không cần phải xem lại nữa đâu! Kim Trọng nói: -Cô nương nói quả không sai, tôi xin hoàn lại, nhưng xin được trao tận tay cho phải lẽ. Người con gái nấn ná hồi lâu, bất đắc dĩ phải lộ ra nửa mình, đôi bên giáp mặt nhau. Kim Trọng thấy chính là Thúy Kiều, bất giác vui mừng, mặt mày hớn hở, nói:  - Té ra là cành hoa của Vương tiểu thư đánh rơi. Kim Trọng này nhặt được thật là phúc lớn, rồi lại nhờ vậy mà được trông thấy phương dung, thật là may mắn.
| Truyện Kiều
| a, 270. Con oanh học nói trên cành mỉa mai.
Mấy lần cửa đóng then cài,
đầy thềm hoa rụng, biết người ở đâu ?
Tần ngần đứng suốt giờ lâu,
Dạo quanh chợt thấy mái sau có nhà.
275.  Là nhà Ngô Việt thương gia,
Buồng không để đó người xa chưa về.
Lấy điều du học hỏi thuê,
Túi đàn cặp sách đề huề dọn sang.
Có cây, có đá sẵn sàng,
280.  Có hiên Lãm thúy, nét vàng chưa phai.
Mừng thầm chốn ấy chữ bài,
Ba sinh âu hẳn duyên trời chi đây.
Song hồ nửa khép cánh mây,
Tường đông ghé mắt ngày ngày hằng trông.        b. 300. Hãy còn thoang thoảng hương trầm chưa phai.
Tan sương đã thấy bóng người,
Quanh tường ra ý tìm tòi ngẩn ngơ.
Sinh đà có ý đợi chờ,
Cách tường lên tiếng xa đưa ướm lòng. 305 .  “Thoa này bắt được hư không,
Biết đâu Hợp Phố mà mong châu về?”
Tiếng Kiều nghe lọt bên kia,
Ơn người quân tử sá gì của rơi.
Chiếc thoa nào của mấy mươi,  310. Mà lòng trọng nghĩa khinh tài xiết bao!”
Sinh rằng: “Lân lý ra vào,
Gần đây nào phải người nào xa xôi.
Được rày như chút thơm rơi,
Kể đà thiểu não lòng người bấy nay!

# data[].attributes.body
Trong tác phẩm "Đoạn trường tân thanh", Thanh Tâm Tài Nhân miêu tả chị em Thuý Kiều:
Chị tên Thuý Kiều, em tên Thuý Vân đang độ tuổi thanh xuân. Cả hai chị em đều thạo thơ ca. Riêng Thuý Kiều dung nhan đều vào hàng hạng nhất, cái tiếng thạo hồ cầm và thi phú bay khắp gần xa.
Thơ rằng:
Trăng chiếu lầu xanh, giốc ngọc hồ,
Băng tinh người đẹp dáng say mơ.
Da ngà, cung quế đua tươi sáng,
Vóc tuyết, muôn hoa cũng ngẩn ngơ.
Thoạt đứng sượng sùng nhờ kẻ đỡ,
Khi đi bẽn lẽn cậy người đưa.
Nõn nà, lánh vội vào màn gấm,
Bên gối âm thầm khúc hát xưa.
Thuý Vân thì duyên dáng, yêu kiều, hiền dịu.
-Còn trong thơ của Nguyễn Du:
Đầu lòng hai ả tố nga,
Thúy Kiều là chị, em là Thúy Vân.
Mai cốt cách, tuyết tinh thần,
Mỗi người một vẻ, mười phân vẹn mười.
Vân xem trang trọng khác vời,
Khuôn trăng đầy đặn, nét ngài nở nang.
Hoa cười ngọc thốt đoan trang,
Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da.
Kiều càng sắc sảo, mặn mà,
So bề tài, sắc, lại là phần hơn.
Làn thu thủy, nét xuân sơn,
Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.
Một, hai nghiêng nước nghiêng thành,
Sắc đành đòi một, tài đành họa hai.
Thông minh vốn sẵn tư trời,
Pha nghề thi họa, đủ mùi ca ngâm.
Cung thương làu bậc ngũ âm,
Nghề riêng ăn đứt Hồ cầm một trương.
Khúc nhà tay lựa nên chương,
Một thiên bạc mệnh, lại càng não nhân.
Phong lưu rất mực hồng quần,
Xuân xanh sấp xỉ tới tuần cập kê
Êm đềm trướng rủ màn che,
Tường đông ong bướm đi về mặc ai.
-Những điểm khác biệt trên đã cho thấy Nguyễn Du đã tiếp thu, sáng tạo, vay mượn thành công làm cho tác phẩm có điểm mới, cuốn hút người đọc hơn. Chính cái tài này đã làm nên chìa khoá thành công cho tác phẩm.

# data[].attributes.body
Câu chuyện tình Kim- Vân – Kiều của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã tạo nên một “Khúc ca mới đứt ruột” (Đoạn trường tân thanh), nhấn vào nỗi đau bạc mệnh và gửi gắm những xúc cảm về nhân sinh của nhà thơ trước những điều trông thấy trong thời đại mình.
Trong Kim Vân Kiều truyện, Thúy Vân- Thúy Kiều được kể dưới mắt Kim Trọng chỉ nói vẻ đẹp thiếu nữ. Nhưng ở Truyện Kiều, nhan sắc của hai chị em được Nguyễn Du được khắc họa lên, và mang ý niệm, sự dự báo trước về số phận:

Vân xem trang trọng khác vời,

Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.

Hoa cười, ngọc thốt đoan trang,

Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu do.

Kiều càng sắc sảo mặn mà,

So bề tài sắc lại là phần hơn.

Làn thu thủy, nét xuân sơn,

Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.

- Trong cảnh chơi xuân, tác giả Kim Vân Kiều truyện để hai chị em về trước còn trong Truyện Kiều, Nguyễn Du đề Kim Trọng về trước, cho hai chị em lưu luyến nhìn theo:

Bóng tà như giục cơn buồn,

Người đà lên ngựa, khách còn ghé theo.

Dưới câu nước chảy trong veo,

Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha.

Cùng với sự sáng tạo về nội dung là những sáng tạo về nghệ thuật. Lược bỏ các tình tiết về báo oán… trong truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã viết Truyện Kiều bằng thể lục bát truyền thống, với một ngôn ngữ trau chuốt tỉnh vi, chính xác đến trình độ cổ điển trong một truyện thơ Nôm.
- So sánh :
trong Truyện Kiều, Nguyễn Du đã tập trung thể hiện nội tâm nhân vật một cách tài tình. Dễ dàng nhận thấy trong Kim Vân Kiều truyện, Thanh Tâm Tài Nhân ít tả cảnh, tả tình còn ngược lại, trong Truyện Kiêu, Nguyễn Du lại rất chú trọng tả cảnh, tả tình… Nội tâm của nhân vật Thúy Kiều được Nguyễn Du thể hiện rất phong phú, đa dạng, có khi được biểu hiện trực tiếp, có khi lại được bộc lộ gián tiếp qua bút pháp tả cảnh ngụ tình. Trong Kiều  ở lầu Ngưng Bích, cảnh chiều tà bên bờ biển, cánh buồm thấp thoáng, cánh hoa trôi man mác, nội cỏ rầu rầu, tiếng sóng ẩm ẩm thể hiện nỗi cô đơn, thân phận nổi nênh vô định, nỗi buồn tha hương, lòng thương nhớ người yêu, cha mẹ và cả sự bàng hoàng lo sợ của Thúy Kiều. Cảnh được Thúy Kiều nhìn từ xa đến gần, từ nhạt đến đậm, từ tĩnh đến động, nỗi buồn từ man mác, mông lung đến lo âu, kinh sợ. Ngọn gió cuốn mặt duềnh và tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi là cảnh. tưởng tượng hãi hùng báo trước số phận dông bão của nàng.

Những điểm khác biệt của Truyện Kiều so với Kim Vân Kiều truyện đã thể hiện một ý thức vay mượn, tiếp thu sáng tạo đồng thời khẳng định tấm lòng và tài năng của Nguyễn Du. Đó cũng chính là chìa khóa mang đến thành công tột bậc của tác phẩm này.

# data[].attributes.body
*Cảnh du xuân đầu năm

- “ Kim Vân Kiều Truyện” :  Thanh Tâm Tài Nhân chép rất kỹ việc Kiều đề thơ trước mộ nàng ca kỹ, việc Đạm Tiên hiển linh thành ngọn gió Tây u ám làm mọi người hoảng sợ và nỗi cảm thương của Thúy Kiều đối với con người hồng nhan bạc phận, việc Kim Trọng nhìn thấy hai chị em Thúy Kiều xinh đẹp liền tơ tưởng ngay đến chuyện làm sao lấy cho được cả hai... ông chỉ chép có mấy dòng vắn tắt: “Một hôm nhằm tiết thanh minh, cả nhà họ Vương cùng đi tảo mộ, rồi luôn dịp dự hội đạp thanh. Thúy Kiều cùng hai em là Vương Quan và Thúy Vân thong thả dạo chơi đây đó. Bỗng đi đến bờ suối, thấy một ngôi mộ đơn độc, bèn hỏi Vương Quan rằng [...] Thúy Kiều vạch bài thơ xong, hãy còn nấn ná chưa ra về, bỗng thấy một chàng thư sinh cưỡi ngựa từ xa đi đến. Vương Quan nhận ra là người bạn đồng song chí thiết Kim Trọng, nhưng không ngờ anh chàng lại chủ ý tìm tới đây nên vội nói với Thúy Kiều: “Có anh Kim đến, hãy tạm lánh đi”. Thúy Kiều thoạt nghe, ngước mắt nhìn, thấy Kim Trọng vẻ người hào hoa, phong lưu thích thảng, đang giong ngựa tiến đến, liền cùng Thúy Vân lảng qua phía sau mộ. Kim Trọng tới trước mộ, xuống ngựa chào Vương Quan...”

-                  “ Truyện Kiều” : Nguyễn Du đã chủ tâm dựng lên cả một không gian rộng lớn, vừa hư vừa thực, để mở cho chúng ta thấy những mặt ẩn kín trong tính cách con người Thúy Kiều

“Ngày xuân con én đưa thoi,

….

Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha”

=> Thanh Tâm Tài Nhân là nhà văn chỉ dàn dựng con người và sự việc theo thời gian tuyến tính, còn Nguyễn Du đã dàn dựng nhân vật và sự kiện trong phối cảnh nghệ thuật sống động với cả không gian và thời gian, đan chéo giữa không gian và thời gian hiện thực với không gian và thời gian tâm lý, giữa không gian và thời gian vũ trụ với không gian và thời gian tâm linh.

*Xây dựng hình tượng nhân vật:

- “ Kim Vân Kiều truyện” : Thanh Tâm Tài Nhân miêu tả Từ Hải : “ “Có một hảo hán họ Từ tên Hải, …. Hồi nhỏ học hành nhưng không thành đạt bèn bỏ đi buôn, của cải sung túc, thích kết giao với bạn bè”

=> Ông không bận tâm gì nhiều đến hình dạng, cốt cách của Từ Hải (đó cũng là đặc điểm chung dễ thấy ở tất cả mọi nhân vật khác trong Kim Vân Kiều truyện), nhưng chỉ sau vài câu vào đề ngắn gọn, ông cho Từ nói ra một lời bộc bạch chí khí, tỏ ra mình luôn ôm ấp trong lòng ý muốn “vá trời lấp biển”.

- “Truyện Kiều” : Nguyễn Du miêu tả Từ Hải :

“Lần thâu gió mát trăng thanh,

….

Tấm lòng nhi nữ cũng xiêu anh hùng”

=>Nguyễn Du trước tiên chưa muốn để lộ thân thế của Từ Hải mà ông để Từ Hải đột ngột hiện ra với diện mạo và phong thái một con người phi phàm, gây một ấn tượng đặc biệt cho cả Thúy Kiều và người đọc. Chỉ bằng mấy câu thơ ước lệ ông đã làm điều đó hết sức thành công. Để cho hình tượng của Từ càng được thăng hoa, nhà thơ không chịu trần tục hóa người anh hùng thành kẻ đi buôn như Kim Vân Kiều truyện, vì đi buôn thì có khác gì Thúc Sinh là người “quen thói bốc rời”, Kiều đâu có lạ. Ông cấp cho họ Từ Hải một hành tung đi mây về gió, một con người đầy lãng mạn, nâng cao thêm trí tưởng tượng của độc giả: “Giang hồ quen thú vẫy vùng/Gươm đàn nửa gánh non sông một chèo”.

# data[].attributes.body
Trong Truyện Kiều, sự kiện Thuý Kiều trao
duyên cho Thuý Vân được Nguyễn Du miêu tả trong một tình huống mới, khác hẳn so với Kim Vân Kiều truyện. Thanh Tâm Tài Nhân để cho việc trao duyên diễn ra ngay sau quyết định bán mình, đan xen cùng nhiều sự kiện khác. Khi đó, Vương ông và Vương Quan vẫn bị bọn công sai đưa đi, Vương bà phải theo chúng để biết lối mang cơm nước. Còn lại hai chị em, Thuý Kiều lập tức bày tỏ nỗi lòng với Thuý Vân; mời em ngồi lên lạy tạ “nhờ em đền bồi thay chị” và gắng vượt qua nỗi đau khổ để viết thư từ biệt Kim Trọng. Bởi vì nàng liệu trước được cảnh ngộ của mình: “Mẹ trở về, mụ mối tất cũng đến. Việc này liên quan đến chuyện trộm cướp, chắc rằng trong vùng không ai dám lấy chị, nhất định phải là người xa. Họ cưới rồi tất giục đi ngay. Lúc bấy giờ ruột gan rối bời, dù muốn viết để lại nửa chữ cũng không thể viết”. Dẫu nhiều lúc khóc gọi Kim Trọng, mấy lần đau đớn đến ngất đi nhưng khi tỉnh lại Thuý Kiều vẫn bình tĩnh, chủ động, thu xếp mọi việc đâu vào đó. Khác với Thanh Tâm Tài Nhân, Thuý Kiều của Nguyễn Du không một lần nghĩ đến Kim Trọng trong lúc gia sự còn đang rối bời, như thể chỉ cần một kỉ niệm tình yêu thức dậy là sẽ lấy đi của nàng tất cả
sức lực và lòng can đảm. Phải đến khi “Việc nhà đã tạm thong dong”, cha và em đã thoát khỏi gông cùm và sáng hôm sau Mã Giám Sinh sẽ đến lấy người nàng mới sống với nỗi đau khổ của mình. Nguyễn Du đã có hẳn một khúc đoạn dành riêng cho nỗi đau này:
“Việc nhà đã tạm thong dong,
Tinh kỳ giục giã đã mong độ về.
Một mình nàng ngọn đèn khuya,
Áo đầm giọt lệ tóc se mái sầu:
“Phận dầu dầu vậy cũng dầu,
Xót lòng đeo đẳng bấy lâu một lời!
Công trình kể biết mấy mươi,
Vì ta khăng khít cho người dở dang.
Thề hoa chưa ráo chén vàng,
Lỗi thề thôi đã phụ phàng với hoa!
Trời Liêu non nước bao xa,
Nghĩ đâu rẽ cửa, chia nhà tự tôi!
Biết bao duyên nợ thề bồi,
Kiếp này thôi thế thì thôi còn gì ?
Tái sinh chưa dứt hương thề,
Làm thân trâu ngựa đền nghì trúc mai.
Nợ tình chưa trả cho ai,
Khối tình mang xuống tuyền đài chưa tan!
Nỗi riêng riêng những bàn hoàn,
Dầu chong trắng đĩa lệ tràn tấm khăn.”
Đối diện với lòng mình, Thuý Kiều chấp nhận
số phận éo le, bất hạnh nhưng không nguôi được nỗi day dứt, đau đớn vì phải phụ lời thề ước sâu nặng, thiêng liêng, phải để lại cho người yêu nỗi đau dang dở. Đúng lúc Thúy Kiều đang đắm chìm trong đau khổ, Thuý Vân cất lên lời hỏi han, chia sẻ ân cần và chuyện trao duyên đến bất ngờ, thuận theo diễn biến tự nhiên của tâm trạng nhân vật chứ không phải là chủ ý được tính toán trước. Lúc trao duyên cho Thuý Vân, Thuý Kiều của Thanh Tâm Tài Nhân khẳng định mình đã dũng cảm nhận lấy sự hi sinh lớn nhất: “Em là người lương thần hiếu thờ cha mẹ, chị là người trung thần sát thân thành nhân”. Lời nàng thuyết phục em cũng rất
khác Truyện Kiều: “Chị sợ người tài tình như chàng Kim, khó lòng mà gặp, chị cùng chàng thề thốt bao nhiêu, tất cả phải nhờ em giữ cho trọn vẹn. Sau này chồng quí vợ vinh, đừng có quên chị!” vì Thuý Vân từng có ý định cùng chị chung mối duyên tình. Trong khi đó, nàng Kiều của Nguyễn Du lại nặng về tình cảm, nghĩ nhiều đến bổn phận tự nhiên với những người ruột thịt: “Thà rằng liều một thân con/ Hoa dù rã cánh, lá còn xanh cây”. Nàng không coi việc bán mình là hành động phi thường của liệt nữ, hiếu nữ mà là lẽ thường của người làm con, làm chị.
Nàng cũng rất hiểu sự thiệt thòi của em. Cho nên, lời Thuý Kiều nhờ cậy, dặn dò lúc trao duyên chứa đựng không chỉ tình nghĩa với Kim Trọng mà cả tấm lòng yêu thương, trân trọng và biết ơn dành cho Thuý Vân.
« Cậy em em có chịu lời,
Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa.
...
Ngày xuân em hãy còn dài,
Xót tình máu mủ thay lời nước non.
Chị dù thịt nát xương mòn,
Ngậm cười chín suối hãy còn thơm lây.”
Như vậy, Nguyễn Du đã thay đổi, sáng tạo lại việc sắp xếp trình tự các chi tiết và tập trung khám phá thế giới nội tâm với những cảm xúc phong phú, phức tạp, đan xen của nhân vật chứ không chỉ chăm chú vào hành động của nhân vật. Người đọc say mê Truyện Kiều của Nguyễn Du chính vì thế giới phong phú của tâm trạng, cảm xúc ấy, chính vì “con mắt trông thấu cả sáu cõi, tấm lòng nghĩ suốt cả nghìn đời” của tác giả.

# data[].attributes.body
Nói về tình yêu giữa các nhân vật Thúy Vân, Thúy Kiều, Kim Trọng của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã tạo nên một “Khúc ca mới đứt ruột” (Đoạn trường tân thanh), nhấn vào nỗi đau bạc mệnh và gửi gắm những xúc cảm về nhân sinh của nhà thơ trước những điều trông thấy trong thời đại mình.
- Trong Kim Vân Kiều truyện, chân dung Thúy Vân — Thúy Kiều được kể dưới mắt Kim Trọng chỉ nói vẻ đẹp thiếu nữ. Nhưng ở Truyện Kiêu, nhan sắc của hai chị em được Nguyễn Du được kể từ đầu, và mang ý niệm về số phận:
Vân xem trang trọng khác vời,

Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.

Hoa cười, ngọc thốt đoan trang,

Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu do.

Kiều càng sắc sảo mặn mà,

So bề tài sắc lại là phần hơn.

Làn thu thủy, nét xuân sơn,

Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.

Tham khảo các bài phân tích Truyện Kiều

- Trong cảnh chơi xuân, tác giả Kim Vân Kiều truyện để hai chị em về trước còn trong Truyện Kiều, Nguyễn Du đề Kim Trọng về trước, cho hai chị em lưu luyến nhìn theo:
Bóng tà như giục cơn buồn,

Người đà lên ngựa, khách còn ghé theo.

Dưới câu nước chảy trong veo,

Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha.

Cùng với sự sáng tạo về nội dung là những sáng tạo về nghệ thuật Lược bỏ các tình tiết về mưu mẹo, về báo oán… trong truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã viết Truyện Kiều bằng thể lục bát truyền thống, với một ngôn ngữ trau chuốt tỉnh vi, chính xác đến trình độ cổ điển trong một truyện thơ Nôm.

# data[].attributes.body
Nếu như miêu tả tình tiết là đặc trưng quan trọng, là thế mạnh của tiểu thuyết chương hồi nói chung và tiểu thuyết Kim Vân Kiều truyện nói riêng, thì đây lại không phải là thế mạnh của Truyện Kiều hay bất kỳ một tác phẩm truyện thơ Nôm nào khác. So sánh có thể thấy, Nguyễn Du tuy rất bám sát nguyên tác nhưng ông chỉ giữ lại những nội dung chính yếu, còn rất nhiều các đoạn miêu tả, từ ngắn vài dòng đến dài vài ngàn chữ, ông đều chỉ tái tạo trong vài dòng thơ, thậm chí là bỏ hoàn toàn không hề viết đến. Điển hình là ông đã lược bỏ toàn bộ hồi 6, viết hồi 5 thành 20 câu thơ, viết hồi 10 thành 70 câu thơ, chuyển hồi 18 viết về Thúy Kiều trừng trị kẻ ác lược thành 4 câu thơ… Với những đoạn miêu tả này, hoặc ông lược bỏ hoàn toàn; hoặc ông cải biến một cách tinh xảo theo quy luật: gia tăng tính trữ tình, đi sâu nội tâm nhân vật và chú trọng miêu tả thiên nhiên. Gia tăng tính trữ tình là một xu hướng điển hình của Nguyễn Du trong quá trình tái tạo Truyện Kiều. Nguyễn Du đặc biệt chú trọng tiếp thu những đoạn miêu tả tiềm ẩn chất trữ tình, trên cơ sở đó gia tăng chất trữ tình cho tình tiết. Chẳng hạn, đoạn Vương Quan kể về cuộc đời danh nữ Lưu Đạm Tiên, Kim Trọng tương tư, Thúy Kiều đánh đàn cho Kim Trọng nghe, Thúy Kiều ở lầu Ngưng Bích... Ví dụ tình tiết Kiều đánh đàn trong buổi hẹn hò Kim Trọng. Với tình tiết này, nguyên tác dùng bút pháp tả thực để miêu tả tiếng đàn, nhấn mạnh chữ “tài” của Thúy Kiều: “Liền đưa mấy ngón tay thon nhỏ, khua động dây tơ, ban đầu nghe như hạc kêu, kế đến như vượn hót, lúc khoan như gió thoảng, lúc gấp như mưa rào… Gẩy mãi cho đến lúc đẩu chuyển sao dời, đồng hồ đã điểm canh ba Thúy Kiều mới dừng tay, thưa rằng đã trọn khúc.” [4; 24]. Từ đoạn văn tiềm ẩn chất trữ tình này, Nguyễn Du khéo léo tiếp thu cải biến thành những câu thơ nồng đượm trữ tình. Khiến cho tiếng đàn trong Truyện Kiều không chỉ còn là tiếng đàn thực, mà còn là tiếng đàn chứa chan cảm xúc tâm tình người trong cuộc:
So dần dây vũ dây văn                            Bốn dây to nhỏ theo vần cung thương.                                   ......
Khi tựa gối, khi cúi đầu,
Khi vò chín khúc khi chau đôi mày.
(471-488)
Xu hướng gia tăng tính trữ tình trong Truyện Kiều còn được thể hiện ở việc người trần thuật thường trực tiếp tham gia vào câu chuyện.Ví dụ về tội ác của bọn quan sai,nguyên tác khách quan , tường tận miêu tả cảnh cha con Vương Viên ngoại bị đánh. Nguyễn Du ngược lại, ông không dùng bút pháp miêu tả tỉ mỉ tình tiết mà trực tiếp thể hiện những lời bình luận ngoại đề về hành động của quan sai, nhấn mạnh nỗi thống khổ và oan ức của cha con họ Vương. Người trần thuật ba lần nhắc đến từ “oan”. Qua phương thức này, người trần thuật công khai biểu hiện thái độ.