# data[].attributes.headline
2022 сылга ыытыллыбыт "Аа5ар түһүлгэ" кыайбыт хамаандатын кыттааччыта Мамаев Уйгун

# data[].attributes.subject
2022 сылга ыытыллыбыт "Аа5ар түһүлгэ" кыайбыт хамаандатын кыттааччыта Мамаев Уйгун

# data[].attributes.body
Сметанин Тимофей Егорович (25.11.1919—04.08.1947) — саха суруйааччыта, прозаик, поэт, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа.

1919 сыллаахха сэтинньи 25 күнүгэр Орто Бүлүү улууһун кырыы нэһилиэгэр Чачыга (кэлин Кэбээйи нэһилиэгэ, Кэбээйи улууһа) дьадаҥы дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүт. Аҕата Егор Николаевич иккис кэргэниттэн Левина Анастасия Степановнаттан үс оҕоломмут, Тимофей бастакылара этэ.

Оскуолаҕа хойутаан, төрөппүттэриттэн көҥүлэ суох, 11 сааһыгар 1930 сыллаахха, үөрэх дьыла бүтэрэ чугаһаабытын кэннэ киирбит. 1933 сыллаахха ситиһиилээхтик төрдүһү бүтэрбит. Онтон 13 сааһыгар Калинин аатынан колхуос көмөлөһөөччү суоччутунан анаммыт. Онтон Намҥа киирэн суоччут куурсун бүтэрэн 1934 сыл олунньутуттан колхуоһугар суоччут буолбут. 1936—37 үөрэх сылларыгар Кэбээйи оскуолатыгар кэлин биллиилээх поэт буолбут Пантелеймон Тулааһынап директорынан үлэлии сылдьан литературнай куруһуок ыыппыт. Ол куруһуокка Тимофей актыыбынай чилиэнинэн буолбут, илиинэн таһаарар сурунаалларыгар худуоһунньуктаабыт.

1942 сыл атырдьах ыйыгар Кэбээйи оройуонун военкоматынан Аармыйаҕа ыҥырыллыбыт. 284-с минометнай полкаҕа сулууспалаабыт, старшай телефонист. «Хорсунун иһин» (18.01.1944),  «Бойобуой өҥөлөрүн иһин» (22.06.1943)  мэтээллэринэн наҕараадаламмыт. Фронтан, ыалдьан, 1944 сыллаахха төннүбүт.

# data[].attributes.body
Петр Николаевич Тобуруокап 1917 сыллаахха алтынньы 25 күнүгэр, сыарҕа хаара үллүктүүр кэмигэр, Үөһээ Бүлүү улууһун Ороһу нэһилиэгэр Өлөкөөн диэн сиргэ орто бааһынай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Аҕата Ньукулай дьонугар-сэргэтигэр байанайдаах булчут быһыытынан биллэрэ. Ийэтэ Евдокия Ксенофонтовна Иванова-Тобуруокаба элбэх оҕотун кыһамньылаахтык көрбүт-харайбыт үтүөкэннээх ийэ этэ.

Петр Николаевич кинини үөрэх-сайдыы суолугар сиэтэн киллэрбит, тыл уранын истэргэ үөрэппит киһинэн таайын Василий Ксенофонтович Иванову-Кустуктуурабы ааттыыра. Таайа бэлэмнээн, кини 11 сааһыгар оскуолаҕа иккис кылааска быһа киирэн үөрэммит. Петр Тобуруокап оҕо эрдэҕиттэн биир сөбүлүүр дьарыгынан кинигэни ааҕыы буолара. Олоҕун былаһын тухары Өксөкүлээх Өлөксөй, Алампа, Ойуунускай, Эллэй, Күннүк Уурастыырап айар үлэлэригэр сүгүрүйэрэ, кинилэри суолдьут сулус оҥосторо.

# data[].attributes.body
Саха литературатын историятыгар Петр Тобуруокап айар үлэтэ биир боччумнаах миэстэни ылар. Кини күн бүгүн даҕаны саамай киэҥ ааҕааччылаах, норуот бары араҥатыгар чугас уонна өйдөнөр, төрөөбүт норуотун тапталын, биһирэбилин ылбыт суруйааччынан ааттанар. Үйэ аҥаарыттан ордук кэмҥэ саха дьоно, сааһыттан тутулуга суох, оҕотуттан оҕонньоругар тиийэ, Петр Тобуруокап ырыатын-хоһоонун күннэтэ ыллыы-туойа, умсугуйа ааҕа сылдьабыт.

# data[].attributes.headline
Мин саллаат этим...

# data[].attributes.subject
Мин саллаат этим...

# data[].attributes.body
Мин саллаат этим…

Биэс дойду суолларын

Күдэнин кэспитим,

Биир быыкаа котелок

Бараммат хааһытын сиэбитим.

Ол ааспыт улуукан кыргыска –

Кэннибэр өлүү

Кэтиирэ-хаамсара,

Иннибэр кыайыы

Ыҥыра кыыһара.

Мин саллаат этим.

# data[].attributes.headline
Бүөтүр Тобуруокап 100 cылыгар аналлаах дьүһүйүү. 2017 с.

# data[].attributes.subject
Бүөтүр Тобуруокап 100 cылыгар аналлаах дьүһүйүү. 2017 с.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Верхневилюйская библиотека

# data[].attributes.attachment_link.title
П. Тобуруокап “Сор уонна дьол” дьүһүйүү. “Санаа ситимэ” / Архыып

# data[].attributes.headline
Оҕолорго аналлаах кинигэлэрэ

# data[].attributes.subject
Оҕолорго аналлаах кинигэлэрэ

# data[].attributes.body
Мэҥэ Хаҥалас улууһун Моорук нэһилиэгэрТохсунньу 12 кунугэр 1928 сыллаахха  төрөөбүтэ. 1955 сыллаахха Дьокуускайдааҕы педагогическай үнстүтүүтү бүтэрэр, 1970 сыллаахха ССКП КК үрдүк партийнай оскуолатын суруналыыс салаатын бүтэрэр. Колхуоска маныыһытынан, сэлиэнньэ сүбэтин сэкэрэтээринэн үлэлээбитэ. Педүнстүтүүтү бүтэрэн баран саха тылын уонна литэрэтиирэтин үөрэтээччинэн үлэлээбитэ, сэттэ кылаастаах оскуола дириэктэрэ буолбута. Үрдүкү Партийнай Оскуоланы бүтэрбитин кэннэ Мэҥэ Хаҥалас уонна Амма улуустааҕы хаһыаттарын эрэдээктэринэн, онтон «Билии» диэн түмсүү улуустааҕы салаатын эппиэтинэстээх сэкэрэтээринэн үлэлээбитэ.

1950 сылтан бэчээттэнэр. Айар үлэтин хоһоонньут-ырыанньык быһыытынан саҕалыыр. Кини хоһоонноругар отуттан тахса ырыа айыллыбыта. 70-с сыллар бүтүүлэригэр прозаҕа көһөр, сүрүн тиэмэтэ — саха оҕолорун олоҕо. «Сахсаахаан Сахаар кэпсээннэрэ» диэн бастакы кинигэтин 1979 сыллаахха таһаарар. 1992 сылтан Арассыыйа Суруйааччылар сойуустарын чилиэнэ.

И. Сосин бастыҥ кэпсээннэрэ оскуола хрестоматиеларыгар киирбиттэрэ. «Лена эбэбит кытылларыттан» диэн Аҕа Дойду Улуу сэриитин саллааттарын туһунан кэпсээннэр хомуурунньуга кылаас таһынан ааҕыы босуобуйата буолбута.

# data[].attributes.body
·         Сахсаахаан Сахаар кэпсээннэрэ. — Дьокуускай, 1979.

·         Тыа саҕатыгар. Кэпсээннэр. — Дьокуускай, 1981.

·         Кымырдаҕас үлэтигэр тахсыбата. Кэпсээннэр. — Дьокуускай, 1983.

·         Лена эбэбит кытылларыттан. Кэпсээннэр. — Дьокуускай, 1984.

·         Инна кэпсээ эрэ. Кэпсээннэр. — Дьокуускай, 1985.

·         Төрөөбүт ыырдарым. Кэпсээннэр. — Дьокуускай, 1988.

·         Ойуурга моҕотон угуйар. Кэпсээннэр. — Дьокуускай, 1990.

·         Олох уустара. Очеркалар. — Дьокуускай, 1991.

·         Абааһы туhунан кэпсээннэр. — Дьокуускай, 1993.

# data[].attributes.headline
Айымньыларыттар

# data[].attributes.subject
Айымньыларыттар

# data[].attributes.attachment_link.title
Иннокентий Сосин уонна кини айымньылара. Биһикчээн (22.05.2017)

# data[].attributes.body
Саха Республикатын народнай суруйааччыта Николай Егорович Мординов-Амма Аччыгыйа 1906 с. тохсунньу 6 кунугэр Таатта улууһугар төрөөбүтэ. Маҥнай поэт быһыытынан биллибитэ. Бастакы хоһооно "Ийэ" 1927 с. "Чолбон" сурунаалга бэчээттэммитэ. Ол эрээри дьоҕура ордук проза жанрыгар тобуллубута.

Драматическай айымньылартан "Ситим быстыыта" (1937 с.) уһун үйэлэннэ. Саха норуотун олоҕо тосту уларыйар кэрдии кэмин киэҥник, дириҥник хабан көрдөрөр "Сааскы кэм" курдук аатырбыт роман ааптара. Бу айымньы сахалыы, нууччалыы уончалыыта тахсыбытын таһынан, украинскай, венгерскэй, чех тылларыгар тылбаастаммыта. Сэһэн жанра сайдарыгар улахан үтүөлээх. Итини тэҥэ Амма Аччыгыйа oҕo биллэр суруйааччыта, публицист, очеркист, литература сыанаһыта уонна тылбаасчыт этэ. Л.Н. Толстой "Анна Каренина", "Сэрии уонна эйэ", "Тиллии" курдук бөдөҥ айымньыларын сахалыы саҥардыбыта. Tөhө да саас баттаабытын иһин, М.А.Шолохов "Чуумпу Донун" сахалыы тылбаастаабыта.

ССРС суруйааччыларын маҥнайгы съеһин делегата. ССРС уонна РСФСР Үрдүкү Сэбиэттэрин депутаттарынан талылла сылдьыбыта.

Саха Республикатын искусствотын үтүөлээх деятелэ. Икки Үлэ Кыһыл Знамята, Норуоттар доҕордоһуулара, икки "Бочуот Знага" уордьаннарынан, мэтээллэринэн наҕараадаламмыта.

1934 с. ССРС суруйааччыларын союһун чилиэнэ. 1994 с. сэтинньи 11 кунугэр ыалдьан өлбүтэ. Дьокуускайга көмүллүбүтэ.

# data[].attributes.body
Ийэ; Маҥнайгы учуутал; Баҕарыы; Ньукулаас; Сайыҥҥы түүн; Өйдөөтүм; Ыарыыга ыллаан биэриэххэ; «Кыһыл роза» фабрикаҕа; Болуоссакка санаа; Самыыр; Сурук; Тииттээх тэтин; Аҕам уҥуоҕар; Ыарыы уонна ырыа; Манчаары ырыата; Үҥкүү тыла; Санаа; «Уруккуттан өйдөөбүт».

# data[].attributes.body
Аччыгыйы ааспыт; Балаҕан иhэ; Быhах угун кыстыммыт; Куйуур; Аны албынныыргыт ааспыта; Уол буораппыт; Кэрэх абaahыта; Отчуттар; Мотуо; Уопсай дьиэ; Сүрэҕэ суох сүбэлээх; Эмээхситтэр; Уруок быыhыгар; Үөхсүү; Доҕор; Оҕонньор; Бигэ тыл; Дьиэ хомуйааччы; Эҕэрдэ; Советскай оҕолор; Полковник; Быhаарсыы; Аргыстар; Трамвайга; Уопсай үлэhит; Бырааттар; Хайҕал; Санаа; Алҕас; Профессор; Балбаара эмээхсин; Сур соноҕос; Тоҕус төгүл тоҕо; Ордук киhи; Үүт уонна күн.

# data[].attributes.headline
Тоҕус төгүл тоҕо?

# data[].attributes.subject
Тоҕус төгүл тоҕо?

# data[].attributes.attachment_link.title
Н.Е.Мординов-Амма Аччыгыйа "Тоҕус төгүл тоҕо". Төрдүс тоҕо .

# data[].attributes.headline
Наһаа үчүгэй приложениенан туһалаах элбэх информацияны булан үөрдүбүт👏 МАХТАЛ 

# data[].attributes.subject
Наһаа үчүгэй приложениенан туһалаах элбэх информацияны булан үөрдүбүт👏 МАХТАЛ 

# data[].attributes.headline
Күөрэгэй остуоруйа

# data[].attributes.subject
Күөрэгэй остуоруйа

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Хомусчаан детсад

# data[].attributes.attachment_link.title
Күөрэгэй остуоруйа Тимофей Сметанин

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Нюрбинский театр

# data[].attributes.attachment_link.title
Тимофей Сметанин "Саллаат"

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Николай Павлов

# data[].attributes.attachment_link.title
Мультфильм "Ийэм лэппиэскэтэ".

# data[].attributes.headline
Маладьыас, ситиьиилээх уерэги багарабыт

# data[].attributes.subject
Маладьыас, ситиьиилээх уерэги багарабыт

# data[].attributes.headline
Федотов Николай Константинович хоһоонунан

# data[].attributes.subject
Федотов Николай Константинович хоһоонунан