# data[].attributes.headline
4. Geološki sastav i postanak osnovnih geotektonskih celina Srbije

# data[].attributes.subject
4. Geološki sastav i postanak osnovnih geotektonskih celina Srbije

# data[].attributes.body
Reljef su sva uzvišenja, udubljenja i nizije Zemlje. Reljef je izgled Zemljine površine. Reljef se stalno menja zato što na njegа stalno deluju unutrašnje i spoljašnje sile. Osnovni tektonski oblici u reljefu su: planine, kotline i nizije.
UNUTRAŠNJE SILE
Unutrašnje sile koje deluju na Zemljinu koru još nazivamo endogenim silama, a njihovim delovanjem dolazi do tektonskih pokreta, vulkana i zemljotresa. Dve endogene sile su sila Zemljine teže i Zemljina toplota.
https://prezi.com/p/anmmkwpcxxnq/41a-epirogeni-pokreti
https://prezi.com/p/u6rlsex1kbiq/42-orogeni-pokreti-i-osnovni-oblici-reljefa
Pogledaj prezentacije o epirogenim i orogenim pokretima!!!!!
URADITI DOMAĆI SA POSLEDNJEG SLAJDA!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
Спољашње силе или егзогене су: Сунчева топлота, флувијална ерозија, денудација, абразија, глацијална ерозија, крашка ерозија и еолска ерозија.
NADMORSKA VISINA
Nadmorsku visinu koristimo kako bismo mogli da napravimo razliku između nizija, brda i planina.
Površina vode u Svetskom moru izabrana je za osnovu od koje počinje merenje visine na kopnu.
Nadmorska visina je vertikalno rastojanje između nivoa mora i nekog mesta na kopnu.  Pre više stotina miliona godina na teritoriji koju bismo danas odredili sa sledećim regijama- Atlantski okean, Evropa, Sredozemno more, severna Afrika, Bliski istok pa do obala Sumatre na istoku  se prostirao nekada okean Tetis
Tektonski potresi koji su se dešavali formirali su kopna  - tako se izdiže i ostrvo koje će kasnije biti deo srpsko-makedonske mase. To najstarije kopno u našoj regiji se protezalo od Male Azije preko Makedonije pa  Šumadije sve do panonskog kopna na severu.
Ovo je doba kada se pojavljuju prve ptice i sisari i listopadne biljke. Od nataloženih ostataka biljaka nastala su nalazišta kamenog uglja, dok u stenama nastalim od izlivene lave nalazimo rude bakra.

Na teritoriji današnje Srbije je tada bilo mnogo toplije, postojale su bujne šume zahvaljujući kojima danas ima mrkog uglja.
Snažni tektonski pokreti izazivaju promene na Zemlji. Rasedanje i nabiranje kopna uslovljava reljef Zemlje. To je period kada je Zemlja uglavnom dobila današnji izgled.

Nabiranjem i izdizanjem  Alpskih, Dinarskih, Šarskih i Karpatsko-balkaskih planina, staro Panonsko kopno je spušteno i pretvoreno u basen koji je ispunila voda praokeana Tetisa. Usecanjem Đerdapske klisure voda iz Panоnskog mora je oticala pretvarajući more prvo u jezero, a potom u niziju kada je sva voda oтекла.
Usled razlika u izgledu, starosti i načinu postanka, u reljefu Srbije izdvajaju se različite geotektonske celine. Na severu je Panonska regija, koja obuhvata južni deo dna i oboda Panonskog basena. Južnije je planinska regija koja ima više tektonskih celina. Na zapadu su Dinarske planine, u centralnom delu je Srpsko-makedonska masa; a na istoku su Karpatsko-balkanske planine. Na krajnjem istoku Srbije nizijski deo pripada Vlaško-pontijskom basenu (Ključ sa Negotinskom krajinom i ušće Timoka),
U udžbeniku se lekcija nalazi na 26. i 27. strani.

Domaći : Svi učenici rade
1. Nacrtaj u svesku kartu geotektonskih celina Srbije sa 26. strane;

# data[].attributes.attachment_link.description
Рељеф и епирогени покрети Владимир Милошевић Рељеф Шта је то рељеф? Рељеф чине сва узвишења, удубљења и равнине на Земљиној површини. Рељеф Која наука се бави проучавањем рељефа? Геоморфологија. Шта утиче на постанак и обликовање рељефа? унутрашње (ендогене) силе спољашње

# data[].attributes.body
Skeniraj QR kod i nacrtaj kartu prirodnih celina Srbije u svesku.

# data[].attributes.body
Država ili zemlja predstavlja političko-teritorijalni siastem.
Osnovni elementi države su:
1. teritorija ( kopnena površina  sa pripadajućim delom podzemlja i vazdušnog prostora, kao i odgovarajućim pojasom mora)
2. stanovništvo (svi ljudi nastanjeni na teritoriji države) i
3. vlast
a) zakonodavna (skupština),
b) izvršna ( vlada, predsednik ili monarh) i
c) sudska
Prema obliku vladavine, države se dele na republike i monarhije. U republici vlada predsednik, a u monarhiji monarh (kralj, car, sultan, knez...).
Po državnom uređenju države  se dele na : unitarne  i federativne. Unitarnu državu čini jedna, jedinstvena (centralizovana) država. Federaciju čini više država, manje ili više samostanih.
Politiki poredak predstavlja odnos između naroda i nosioca vlasti ( demokratija, autokratija). U demokratiji stanovništvo "vlada", tako što bira vlas na izborima. U autokratiiji vlada jedan čovek.
Domaći: Prepiši materijal u svesku, precrtaj šemu  klasifikacije država (dokument ispod ).

# data[].attributes.body
Privreda je osnovna društvena delatnost koja podrazumeva proizvodnju i raspodelu materijalnih dobara i obavljanje usluga u cilju podmirivanja ljudskih potreba. Deli se na četiri sektora: primarni, sekundarni, tercijarni i kvartarni.
Privredni razvoj treba da se zasniva na  racionalnom korišćenju prirodnih i društvenih potencijala. Prirodni faktori razvoja privrede su raspoloživa prirodna bogatstva (zemljište, šume, rude, energetski izvori i dr.). U društvene faktore privrednog razvoja spadaju ekonomsko-politički faktori (intervencije države u cilju unapređenja privrede), naučno-tehnološki faktori (primena savremenih naučno-tehnoloških dostignuća u privredi) i ljudski potencijal (obrazovna i kvalifikaciona struktura). Radna snaga je nekada predstavljala najveće bogatstvo, a danas se Srbija suočava sa depopulacijom, starenjem stanovništva i emigracijama koje negativno utiču na razvoj privrede.
Domaći
Odgovori na pitanje:
1.Navedi i obrazloži svoje mišljenje.
Da li su za razvoj privrede važniji prirodni ili društveni faktori?
Rad mora biti autorski.

# data[].attributes.headline
8. Stanovništvo                                                                                         Mali demografski rečnik 

# data[].attributes.subject
8. Stanovništvo                                                                                         Mali demografski rečnik 

# data[].attributes.body
1. Demografija - Demografija je nauka o stanovništvu. Demografija istražuje i proučava zakonitosti i pravilnosti u okviru prirodnog i  mehaničkog kretanja i strukture stanovništva.

2. Prirodno kretanje stanovništva - Prirodno kretanje stanovništva podrazumeva prirodne procese kao što su rađanje i umiranje.

3. Natalitet - Natalitet predstavlja broj rođenih na određenoj teritoriji u određenom vremenskom intervalu.

4. Mortalitet - Mortalitet predstavlja broj umrlih na određenoj teritoriji u određenom vremenskom intervalu.

5. Prirodni priraštaj - Prirodni priraštaj je razlika između nataliteta i mortaliteta.

6. Fertilitet - Plodnost, rađanje

7. Projekcija stanovništva -  Predviđanja demografske budućnosti na osnovu različitih statističkih pokazatelja.

8. “BELA KUGA” -„Bela kuga“ NIJE BOLEST. To je promena u prirodnom kretanju stanovništva, gde se natalitet konstantno snižava .

9. Populacija - Stanovništvo

10. Depopulacija - Depopilacija je proces smanjivanja broja stanovnika.

11. Demografska eksplozija - Nagli porast broja stanovnika.

12. Reprodukcija -  Reprodukcija predstavlja obnavljanje stanovništva.

13. Starosna piramida - Grafički prikaz starosne i polne strukture stanovništva

14. Struktura stanovništva - Pod strukturom stanovništva podrazumevamo podelu stanovništva po određenim karakteristikame: polu, starosti, rasi, veri, obrazovanju…

15. Tranzicija - Prelaz, prolaz

16. Populaciona politika - Populaciona politika podrazumeva mere koje država preduzima u nameri da reguliša visinu nataliteta i mortaliteta.

17. Mehaničko kretanje stanovništva - Migracije

18. Emigrant - Iseljenik

19. Imigrant - Useljenik

20. “ODLIV MOZGOVA” - Iseljavanje visoko obrazovanog stanovništva

21. Tendencija- Težnja, teženje (u određenom pracu, sa izvesnim ciljem); sklonost; smer; stremljenje; namera, cilj…Težnja ka nečemu naziva se tendencija.

# data[].attributes.headline
7. Састав и карактеристике тла Србије

# data[].attributes.subject
7. Састав и карактеристике тла Србије

# data[].attributes.body
Tlo ili zemljište je površinski tanak, rastresiti i plodan sloj litosfere. Tlo nastaje raspadanjem matične stene pod uticajem različitih klimatskih uslova, dejstvom biljaka i životinja koje žive na njemu, kao i od produkata raspadanja biljnog i životinjskog sveta. Na zemljište utiče i reljef svojim nagibom, raščlanjenošću, kao i ekspozicijom (izloženost ka Suncu). Zajedničko dejstvo svih tih faktora uzrokuje stvaranje zemljišta ili pedogenezu.
Tipska zemljišta na prostoru Srbije su: černozem, smonica, gajnjača, ranker i podzol, rendzina, crvenica, pseudoglej, močvarno zemljište, slano zemljište i druga.
Domaći: Lekciju prepišete u svesku, a potom  odgovorite na pitanje...
Koji tipovi zemljišta se prostiru u Mačvanskom okrugu?

# data[].attributes.body
Reke Srbije pripadaju teritorijama 3 morska sliva:
Crnomorski: Dunav i sve njegove pritoke
Jadranski: Beli Drim i sve njegove pritoke
Egejski: Pčinja, Lepenac i Dragovištica.

U Srbiji postoje brojna jezera koja se razlikuju po svojim osobinama. Po nastanku delimo ih na prirodna i veštačka.
Prirodna jezera u Srbiji su mala. Njihovi baseni nastali su pod uticajem različitih agenasa erozivnih ili akumulativnih procesa. Po postanku se razlikuju eolska, lednička, rečna i urvinska.
Podzemne vode koje u jednom litru sadrže više od 1 g rastvorenih mineralnih materija, zovu se mineralne vode. Banje su naselja uz izvore mineralne vode.

Domaći: U nemu kartu nacrtati kartu slivova u Srbiji, rečnu mrežu Srbije, kao i kartu banja. Potpisati karte, fotografisati, a potom fotografije postaviti u Učionicu. Primeri karata se nalaze u Učionici.

U svesku prepisati i mali rečnik nepoznatih pojmova.
Rečna mreža  – sve reke neke teritorije (npr. rečna mreža Šumadije, rečna mreža Vojvodine, rečna mreža Srbije).

Rečni sistem – glavna reka sa svim svojim pritokama (npr. rečni sistem Dunava)

Rečni sliv – teritorija sa koje sve padavine otiču rečnim sistemom u neko jezero, more ili okean ili u veću reku. Rečni sliv je ograničen razvođem (najviše tačke na reljefu koje čine granicu jednog rečnog sliva).

Hidrografski čvor – mesto gde se stiču dva ili više razvođa (u Srbiji je to planina Crnoljeva na Kosovu i Metohiji, na vrhu Drmanska glava – Sitnicom u Crno more, Nerodimkom u Egejsko more, Toplugom u Jadransko more)

Sutok  - mesto gde se spajaju dve veće reke (npr. Zapadna i Južna Morava)

Stava – mesto gde se spajaju dve manje reke ili potoka

Bifurkacija – pojava da vode jedne reke otiču u dva sliva (veštačka na Kosovu i Metohiji – Nerodmika – jedan krak otiče u Lepenac, drugi u Sitnicu)

Proticaj – zapremina vode koja protekne koja protekne kroz rečno korito u jedinici vremena – meri se m3/s ili u l/s (za manje vodotoke ili vrela)

Vodostaj – „visina“ vode u rečnom koritu, meri se u cm.

# data[].attributes.body
Vreme  predstavlja trenutno stanje klimatskih elemenata u atmosferi iznad nekog mesta.

Klima predstavlja stanje klimatskih elemenata praćenih duži niz godina, najmanje 10.

Klimatski elementi su:

Temperature vazduha,

Vazdušni pritisak,

Vetar,

Vlažnost vazduha,

Oblačnost,

Padavine,

Količina Sunčevog sjaja ili insolacija.

Klimatski faktori su:

Geografska širina,

Raspored kopna i mora,

Reljef,

Vetar,

Vegetacija,

Čovek.

Tipovi klime u Srbiji:
1. Kontinentalna klima
2. Umerenokontinentalan klima
3. Izmenjenosredozemna klima

# data[].attributes.headline
3. GRANICE, VELIČINA TERITORIJE I DRŽAVNO UREĐENJE REPUBLIKE  SRBIJE

# data[].attributes.subject
3. GRANICE, VELIČINA TERITORIJE I DRŽAVNO UREĐENJE REPUBLIKE  SRBIJE

# data[].attributes.body
Veličina teritorije

Republika Srbija danas ima površinu od 88.361 km2, a tokom istorije njena površina se menjala.
Rastojanje krajnjih tačaka Srbije u pravcu sever-jug je 488 km (od najsevernije tačke severno od Subotice do najjužnije tačke – Rastelice, koja je na jugu regije Gora u Metohiji). U pravcu zapad-istok širine su različite. Tako je na primer širina između Bajine Bašte i ušća Timoka u Dunav 246 km, a između tromeđe Srbija, Crna Gora i Bosna i Hercegovina i Srebrne glave na Staroj planini širina je 306 km. Teritorija Republike Srbije je administrativno-teritorijalno podeljena na veće teritorijalne jedinice pokrajine i regione. Autonomne pokrajine su: Vojvodina i Kosovo i Metohija
Dužina granica Srbije prema susednim državama iznosi 2.358 km.  Srbija ima osam suseda s kojima se graniči. Neke od tih granica su stare, a neke su nove. Stare granice su nastale formiranjem Kraljevine Jugoslavije (1918), a nove granice nastale su raspadom Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije.

Državno uređenje

Republika Srbija je parlamentarna demokratska republika zasnovana na vladavini prava. Narodna skupština je najviše predstavničko telo i nosilacje ustavotvorne i zakonodavne vlasti. Izvršnu vlast u Republici Srbiji ima Vlada Republike Srbije.

Nacrtati zastavu Srbije,  grb i  napisati dve strofe himne Republike Srbije u školskoj svesci.

# data[].attributes.body
Matematičko - geografski  položaj Srbije je odredjen koordinatama:

41°53' i 46°11' N i

18°49' i 23° E

Srbija se nalazi skoro na sredini severne hemisfere i na skoro pola puta između Severnog pola i Ekvatora pošto 45.uporednik prolazi linijom Ruma-Pazova-Bela Crkva.
Fizičko geografski položaj Srbije je složen i raznovrstan.

Srbija je balkanska, panonska, podunavska i srednjoevropska zemlja.

Oko 2/3 površine Srbije se nalazi južno od Save i Dunava na Balkanskom poluostrvu.

Deo koji je severno od Save i Dunava je u Panonskoj niziji i tim putem je Srbija povezana sa srednom i zapadnom Evropo,

Saobraćajno - geografski položaj Srbije je veoma povoljan.

Reka Dunav povezuje deset evropskih zemalja.

Preko teritorije Srbije prelaze sve važnije kopnene saobraćajnice. Kako drumski tako i železnički saobraćaj iz severne, zapadne i centralne Evrope prolazi kroz Srbiju na putu do jugoistoka Evrope i jugozapada Azije.

Moravsko-Vardarska i Moravsko - Nišavska dolina imaju najveći značaj u kopnenom saobraćaju.

Najsevernija tačka u Srbiji je 10km severno od Subotice

Najzapadnija tačka je Bački Breg kod Sombora
Najjužnija tačka je Rastelica na Šar planini.

Najistočnija tačka je Srebrna Glava na Staroj planini

centralna tačka je Drača.

Domaći: Nacrtati u svesku kartu graničnih prelaza u Srbiji.

# data[].attributes.headline
1. Predmet proučavanja, podela i značaj geografije

# data[].attributes.subject
1. Predmet proučavanja, podela i značaj geografije

# data[].attributes.body
Poreklo reči geografija vodi od dve grčke reči Gea, što znači Zemlja i grafein, što znači opisivati.
Geografija je nauka koja proučava prirodne i društvene elemente geogra-fske sredine. Geografska sredina je prirodna sredina izmenjena delovanjem čoveka. To je jedinstven kompleks prirodnih i društvenih elemenata koji su povezani i utiču jedni na druge. Stari naziv ove nauke je zemljopis.
Geografija ima karakter prirodne i društvene nauke. Neki od prirodnih elemenata koje proučava geografija su reljef, klima, vode, tlo,  a društveni elementi su stanovništvo, naselja i privreda.

Podela geografije

Osnovna podela geografije je na: fizičku, društvenu i regionalnu.                           Fizička i društvena geografija često se svrstavaju u jednu, opštu geografiju. Opšta geografija proučava sve elemente geoprostora. Fizička geografija proučava prirodne elemente geografske sredine-klimu (klimatologija), reljef (geomorfologija), vode (hidrologija-limnologija), zemljište (pedologija), biljni i životinjski svet (biogeografija). Društvena geografija proučava društvene elemente geografske sredine- stanovništvo, naselja i privredu.
Regionalne geografija proučava geografske regije. Regija  je izdvojen celina koja se  po fizičkim i društvenim osobinama  razlikuje od ostalih prostora.
Fizička geografija se u svojim istraživanjima oslanja i na druge prirodne nauke, kao što su astronomija, geologija, meteorologija, biologija, fizika. Društvena geografija se u svojim istraživanjima oslanja na nauke koje proučavaju čoveka i njegovu delatnost, kao što su ekonomija, demografija, sociologija, arhitektura, istorija i druge.
Iz ovoga vidimo da je geografija veoma značajna jer čini sponu između prirodnih i društvenih nauka.