# data[].attributes.headline
Տնային հանձնարարություն 

# data[].attributes.subject
Տնային հանձնարարություն 

# data[].attributes.body
գրել Երևանի 10 արձանների անուներ իր վարչական շրջաններով:

# data[].attributes.body
Հին Երևան

# data[].attributes.headline
Հին Երևանի փողոցները և արհեստները.

# data[].attributes.subject
Հին Երևանի փողոցները և արհեստները.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Նշանավոր գիտնական-ճանապարհորդ Ի. Շոպենն իր "Հայկական մարզի պատմական հուշարձանը" գրքում մանրամասն անդրադարձել է հին Երևանի տնտեսական կյանքին, ապրելակերպին, նշել է երևանաբնակ հայերի արհեստներն ու զբաղմունքը։ Այդ գրքում նա մանրամասն նկարագրում է մոտ 70 արհեստ։
Ի. Շոպենի վկայությամբ` նրա այցելության ժամանակ քաղաքում եղել է մի քանի գործարան։ Ինքնին հասկանալի է, որ դրանք իսկական գործարաններ չէին (ժամանակակից պատկերացմամբ), այլ գործատներ կամ արհեստանոցներ՝ մեկ տասնյակի հասնող բանվորներով։ Քաղաքում շատ էին, այսպես կոչված, "դուքանները", որոնցում աշխատում էին մեկ կամ երկու հոգի, այսինքն՝ վարպետն ու աշակերտը։

Այդ գործարաններից կարևորը երեքն են եղել` ապակու, թնդանոթաձուլական և վառոդի։ Թնդանոթաձուլականը և վառոդինը գտնվում էին Երևանի բերդում` սարդարի անմիջական հսկողության տակ։ Ինչ վերաբերում է ապակու գործարանին, շատ հետամնաց ձեռնարկություն էր՝ վատ որակի կանաչավուն ու կոպիտ արտադրանքով։
Ի. Շոպենը նշվածի կողքին հիշատակում է նաև կաշեգործների արհեստանոցները, որոնք հիմնականում Զանգվի ձորում էին, քանի որ կաշի մշակելու համար առատ ջուր էր պետք։ Ձորում էին ներկարարների գործատները, դարձյալ ջրին մոտ լինելու համար։ Ձորում ջրի ուժով գործում էին բրնձի մշակման դինգեր և ջրաղացներ` թվով ինը հատ։
Քաղաքի մյուս ծայրամասում առանձին թաղ էին կազմում "շիլաչիները"՝ կտորը կարմիր ներկողները։ Չորս կողմը կարմիր ներկ էր, ջրափոսեր, աղտեղություն։ Հետո այս թաղամասը մտավ քաղաքի տարածքը։
Քաղաքում կային նաև առանձին մանր-մունր գործատներ։ Կոնդում գտնվող Արազովների նկուղը վարձել էր մի ձեռներեց և "սապոն" էր եփում։ Փոքր, ստվարաթղթե կլոր տուփերի մեջ սափրվելու փոշի էին վաճառում։ Տուփին եվրոպատիպ մի դեմք էր` ածելին ձեռքին սափրվելիս։ Գործատան տերը գնում էր տուփերով փոշին և լցնում էր մեծ չանի մեջ, վրան ջուր ավելացնում։ Նկուղում սոսկալի փոշի էր կանգնած, և աշխատողները, որ հիմնականում անչափահասներ էին, դեմքերը, ավելի շատ` քիթը, ծածկում էին թաշկինակով։ Մեծ օջախին դրված չանում երկար եփվում էր փոշին, մակարդվում, փոխում էր գույնը, դառնում շագանակագույն, պնդանում։ Երբ եփածը սառչում էր, մակարդվում, կտոր-կտոր էին անում, մի քիչ տանելի տեսք տալիս ու վաճառում։

Քաղաքի կենտրոնը՝ Շահարը, աչքի էր ընկնում դուքանների առատությամբ, որոնք առանձին շարքեր ունեին Աստաֆյան փողոցում։ Այդպիսի շարքեր կային Ղանթարում, որտեղ հետագայում կառուցվեց վաճառատների համալիրը, Անգլիական այգու հարևանությամբ։ Այստեղ աչքի էին ընկնում տարբեր արհեստի տեր մարդկանց` դերձակների, գդակ կարողների, վարսավիրների, ոսկերիչների, դարբինների, թիթեղագործների կրպակները։ Շուկայի մոտ ձիեր էին պայտում։ Բազմաթիվ էին քարվանսարաները, որոնք և' հյուրանոց էին, և' իջևանատեղ, և' խանութներ ունեին։ Օրինակ` "Գյուրջի քարվանսարան" ունեցել է 62 խանութ ու կրպակ, "Ջուղայի քարվանսարան"՝ 36 կրպակ։
Շատ արհեստանոցներ էին կուտակված Չարխի փողոցում` դագաղագործներ, ատաղձագործներ, հյուսներ։ Չարխի վրա պատրաստում էին գրդնակներ, սխտոր ծեծելու հավանգներ, երեխաների համար երկաթե գլուխներով հոլեր։
Քաղաքում շատ էին կոշկակարանոցները և փինաչիների "դուքանները"։
"Հրապարակներում ու միջնորմներում, կրպակների միջև,- գրում է Ի. Շոպենը,- դեռ կանգնած են դրամափոխների, արծաթագործների, ժամագործների և մետաքս վաճառողների փայտյա տնակները, կրպակները. այժմ, սակայն, դրանք սկսում են անհետանալ"։

Այս նստակյաց արհեստավորներից առանձնանում էին շրջիկները, որոնք գործիքների արկղը բռնած՝ անցնում էին թաղից թաղ, փողոցից փողոց, մտնում բակերը։
Շրջիկ արհեստավորների թվում շատ էին կլայեկողները (կլայեկչի), բուրդ գզողները (գզրարները), ջարդված աման կպցնողները (կոծկողները)։
Հին Երևանի "ազատ արհեստավորների" թվում էին բեռնակիրները (համբալները) և աշնան ամիսներին փայտ կտրողները։ Համբալների հավաքատեղին նախկին Սպանդարյան փողոցի հիվանդանոցի պատի տակ էր։ Հավաքվում էին, նստոտում իրենց փալանների վրա ու "մուշտարու" սպասում։ Շատ հետաքրքիր էին նրանց փալանները։ Հաճախ պատված "էրգրից" բերած կարպետի կամ հին գորգի կտորով, գույնզգույն, տարօրինակ։ Համբալները հիմնականում ապարանցիներ էին, քաղաք էին գալիս աշխատելու։ Գնանք, ասում էին, միլիցա կդառնանք, թե չդարձանք, համբալությունը կա ու կա։ Ցախ կտրողները հայտնվում էին ձմեռնամուտին։ Երկար սղոցը դրած մեծ տոպրակի մե` գնում էին ցախ կտրելու, վերցնում էին իրենց հասանելիքը և վերջում մի մեծ կտոր փայտի մեջ խրելով կացինը, ասում էին. "Գնացինք, խեր լինի։ Էս մի կոճն էլ ձեզանից"։

Շրջիկ արհեստավորներից էին գզրարները։ Նրանք հայտնվում էին բակերում, ամռան վերջերին, երբ կանայք լվանում էին բուրդը, չորացնում։ Բուրդը լվանում էին Մամուռի (Մամրինի հինավուրց ջրանցքի) այն հատվածում, որտեղ գետն ազատվում էր բակերի ու տների շրջափակումից և ազատ տեղ դուրս գալիս։ Այդտեղ մարդիկ լվանում էին շորերը, բուրդը, փալաս-փուլուսը, և տեղն էլ կոչվում էր "Փալաս"։
Չոր, մաքուր բուրդը հաճախ կանայք իրենք էին չփխում ճիպոտով։ Աշխատանքը դժվար էր, և նրանք հաճախ իրենց տեղը զիջում էին գզրարներին։ Մտնում էր գզրարը բակ ու գոռում. "Բուրդ-մուրդ գզեմ, գործերը դզեմ"։ Նրա ձեռքին մի տարօրինակ գործիք էր, որն անեղ էր կոչվում (երևի աղեղ բառից) և նման էր մի լարանի սազի։ Լարը ձգվում էր մոտ մեկ մետր երկարություն ունեցող աղեղի վրա։ Երբ գզրարը թակով հարվածում էր անեղի հիմքին, լարը թրթռում էր, բուրդը անեղի շարժումից գզգզվում էր։ Գործը դանդաղ էր առաջ գնում, լարը թափով բզզում էր։ Գզած բուրդը գզրարը մի կողմ էր տանում, լավ չգզվածը հավաքում թաղիք պատրաստելու համար։ Հին Երևանում շատ էին թափառող կլայեկչիները, պղինձներ ու մետաղյա ամաններ կլայեկողները։ Մտնում էր բակ, մի կողմ էր դնում գործիքների արկղն ու կանչում. "Կլայեկեմ, սիրունացնեմ, կլայեկեմ, փայլեցնեմ, հայելի դարձնեմ"։ Երբ բերում էին պղինձներն ու քյասաները, նա բակի անկյունում օջախ էր սարքում, կրակին դնում պղինձը, հաստ փալասով մաքրում դրա ներսն ու դուրսը, նորից տաքացնում, հետո մեջն էր գցում անագը, որն անմիջապես հալվում էր։ Փալասի հաստ կտորով վարպետը սկսում էր շփել ներսը, հալված անագը հավասար ու սիրուն նստում էր պղնձի ներսի պատերին։ Շփում էր, երկար շփում, հետո անցնում էր պղնձի դրսի կողմի "շուրթերին"։ Սևացած պղինձը սկսում էր փայլել ներսից ու դրսից, ասես նորացած լիներ։ Արծաթի փայլ ստացած պղինձը նա դնում էր կողքին ու կանչում. "Հաջորդը"։

Մեծ իրարանցում էր սկսվում հին Երևանի հին բակերում, երբ հայտնվում էր դանակ-մկրատ սրողը։ Նրա սրելու գործիքը գրավում էր ոտնակով, մեծ անիվով, լիսեռով, որին շարված էին տարբեր չափի ու մեծության կլոր սրաքարերը։ Նա դազգահը դնում էր բակի կենտրոնում ու կանչում. "Դանակ-մկրատ սրեմ,- ու քթի տակ ավելացնում,- բերողին սիրեմ"։ Շտապում էին տան տիկինները դանակ-մկրատ առած, հավաքվում էին երեխաները տեսնելու այդ հրաշքը, երբ ոտքի թեթև շարժումով վարպետը պտտում էր քարերը, և սրվող դանակի կամ մկրատի տակից հորդում էին կայծերը։ Կայծերը վառ էին, երբ երեխաները ձեռքները դեմ էին անում, զգում էին կայծերի տաք խտղտոցը։ Սրող վարպետը ձայն չէր հանում, թողնում էր, որ երեխաները զգան կայծերի ջերմությունը. "Ո՛նց է,- հարցնում էր,- կծում է, չէ՞"։ Ու պտտում էր անիվը, իջնում-ելնում էր ոտնակը՝ թափ հաղորդելով պտտվող սրաքարերին։ Եվ նա սպասում էր հաջորդին ու կանչում. "Դե չուստ, հրես գնացի"։

Հին Երևանում այդ օրերին շատ էին աման կպցնողները՝ "կոծկողները"։ Ամանեղենը սակավ էր, չէր ճարվում։ Մեջտեղից երկու կես եղած ափսեն կամ ճաքած տուճիկը, կուժը թանկ արժեին։ Եվ վարպետը կարողանում էր կոծկել ճաքածը. "Աման կոծկեմ",- կանչում էր նա։ Նստում էր բակի մեջ ընկած քարին ու գործիքները հանում. ծակիչը, մուրճը, քսուքի տուփը, մանր գամեր, ու նայում էր շուրջը, սպասում։ Զարմանալի գործիք էր նրա ձեռքի ծակիչը. սուր պողպատե ծայր ուներ, մեջտեղից լիսեռն էր, որը շարժման մեջ էր դնում խամուտը։ Խամուտի երկու կողմից կաշվե փոկեր էին, որոնք մեկ աջ, մեկ ձախ պտտվելով՝ իրենց հերթին շարժման մեջ էին դնում ծակիչը։ Ահա այդ ծակիչով վարպետը կոտրած ամանի վրա, ճեղքվածքի երկու կողմում ծակեր էր բացում. ճիշտ երեք անցք` դեմ-դիմաց։ Հետո այդ անցքերի մեջ երկաթե գամեր էր ամրացնում ու կպցված տեղի վրա, դրսի կողմից ցեմենտանման ինչ-որ քսուք էր քսում ու դնում կողքին, որ չորանա։ Երբ ամանը, կուժը, կուլան կամ պնակը պատրաստ էր լինում, "կոծկողը" տալիս էր տիրոջն ու ավելացնում. "Ամանը քեզ, փողը մեզ"։
Հնակարկատ կոշկակարները, որոնց "փինաչի" էին ասում, շատ էին հին Երևանում։ Մտնում էին բակ, լուռ կանգ առնում, ձեռքի տոպրակը դնում գետնին։ "Փինաչին եկավ, փինաչի՛ն",- կանչում էին հարևանները, իսկ երեխաները ծաղրում էին. "Փինաչի, փինաչի, գործդ գործի նման չի"։
Կոշկակարը, առանց ուշադրություն դարձնելու երեխաներին՝ գոռում էր. "Պաչինկա. չուստ, սանդալ, բասանոչկա"։
"Փինաչին" տոպրակը բացում էր ու ձեռքն առնում մուրճը, կաշվի կտորները, բիզը։ Նա կարողանում էր ոչ միայն տեսքի բերել հին, ծռմռված կոշիկը, այլև նոր ներբան կամ կրունկ էր սարքում, գեղեցիկ կտրում եզրերը, տոպրակից ինչ-որ ներկ էր հանում, քսում կողերին ու ասում. "Տիկին-խանում, համեցեք"։
"Խզրարչի" էին կոչվում այն վարպետները, ովքեր հատուկ տեղ ունեին Ցախի մեյդանում։ Բարձր, իրարից մի քանի քայլ հեռու կանգնեցված եռոտանիներին էին դնում գերանը, որից պիտի տախտակ պատրաստեին։ Մեկը բարձրանում էր վերը դրված գերանին, մյուսը՝ մնում ցածում։ Վերևինը հարմարեցնում էր երկար ու լայն սղոցը, որը երկար կոթ ուներ, տեղը ցույց էր տալիս ու ասում ընկերոջը. "Պետրոս, քեզ տեսնեմ",- սկսվում էր սղոցի պարը՝ մեկ վեր, մեկ վար։ Աշխատում էին հանգիստ, առանց շտապելու։ Ո'չ արևն էր խանգարում, ո'չ երևանյան անպակաս քամին, որ սարերից հող ու փոշի էր բերում, պատում "Ցախի մեյդանը"։ Կտրած տախտակը իջեցնում էին, դարսում իրար վրա, որ ցանկացողները հատակը տախտակեն։
Անցան ժամանակները, կենտրոնում ու Ղանթարում կրպակները քչացան։ Նոր շուկան կառուցելուց հետո, որը գտնվում էր այժմվա "Այրարատի" տեղում, կառուցվեցին բավական բարեկարգ 24 խանութներ, մի երկար շարք, որը ներկված էր կանաչ։ Այդ կրպակները վարձով էին տրվում նստակյաց արհեստավորներին։

Շատ էին տնայնագործ արհեստավորները։ Ջուլհակները հիասքանչ գորգեր էին գործում, որ վաճառվում էին դրսում։ Տնայնագործության համար կային շատ գործիքներ։ Երևանի պատմության թանգարանում պահպանվել է բուրդ գզելու այն հարմարանքը, որը կոչվում է "սանդերք"։ Տախտակի հիմքով բարձրանում է սանդերքի բուն մարմինը, որը վերջանում է վեր ցցված մլերով, որոնք երկար են, հաստ և շատ։ Բուրդ գզողը չոքում էր հատակի կարպետին, սանդերքը դնում ոտքերի արանքում ու երկշարք այդ ատամների վրա, երկու կողմից քաշելով, բուրդը գզում։ Բուրդը գզվում էր, փափկում։ Հետո մանում էին։ Իլիկներով թել էին ոլորում։ Հաճախ թել ոլորողը, որպեսզի թելը երկար լինի, բարձրանում էր կտուրը, կանգնում ծայրին և պտտվող իլիկը բաց թողնում մինչև գետին։ Շատ էր տարածված երկանքը։ Երկու քար էր` հղկված ու կլոր։ Ներքևի քարն ամբողջական էր, միայն մեջտեղում մի մեծ, երկաթե ցցունք ուներ։ Վերևի քարը մեջտեղում լայն բացվածքով էր և կոթ ուներ։ Քարը պտտելով՝ աղում էին ձավար, ավելի մանր՝ ալյուր՝ տնային կարիքների համար։ Կոնդում և քաղաքում շատ էին ձավար ծեծելու սանդերը. բազալտե մեծ քար, մեջը՝ խոր ու հարթ մի փոս։ Ցորենը լցնում էին այդ փոսը և մեծագլուխ ու երկարակոթ թակով ծեծում։ Մի ժամանակ հին Երևանում շատ էր տարածված շերամապահությունը։ Նկուղներում իրար վրա փայտե դարակներ էին պատրաստում ու թթենու տերևները դարսում դրանց վրա։ Մանր ձվերից հայտնվում էին թրթուրները՝ սպիտակ, հատվածավոր մարմնով։ Լավ աշխատող թրթուրավոր մեքենաների նման դրանք ուտում էին տերևը՝ արագորեն, ագահաբար։ Այդպես՝ ամբողջ օրը։ Հետաքրքիր կենսական շրջափուլ էին անցկացնում այդ զարմանահրաշ ճիճուները. ձվից՝ թրթուր, բոժոժ, թիթեռ. թրթուրային փուլը տևում է 22-30 օր։ Այդ ընթացքում դրանք չորս անգամ մաշկափոխվում են։ Երբ շատ են մեծանում, հասուն թրթուրները հյուսում են մետաքսե պատյան՝ բոժոժ կամ կոկոն։ Բոժոժ հյուսելու 4-րդ օրը թրթուրը բոժոժում փոխակերպվում է հարսնյակի, մոտ 10 օր անց դառնում է թիթեռ, որը ծակում է բոժոժը, դուրս թռչում, զուգավորվում, ապա՝ բեղմնավորվում, որից հետո սկսվում է ձվադրությունը։
Շերամապահները պահում են բոժոժների մի խմբաքանակ՝ սերնդի համար, իսկ մյուս բոժոժները գցում տաք ջուրը ու գտնելով ծայրը՝ սկսում կծկել, որից 100-1500 մ մաքուր մետաքսաթել է ստացվում։
Կոնդում, ինչպես նաև հին Երևանում, կային մեղվաբույծներ։ Ունեին մի քանի փեթակ։ Գարնանը փեթակները դուրս էին բերում նկուղներից ու բացում դռնակները։ Վաղ գարնան օդը լցվում էր երկար քնից ազատված մեղուների անվերջանալի բզզոցով։ Դա դժվար գործ էր քաղաքի բնակիչների համար. ամռանը փեթակները պետք է սարերը տանեին, որտեղ ծաղիկը շատ էր, օդը` բարեխառն։ Դա էր պատճառը, որ մեղվաբուծությունը հին Երևանում տարածված չէր։
Հեղինակ` Էդուարդ Ավագյան
Երևան քաղաքի պատմության թանգարան

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
քաղաքապետարան

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
երևանի քաղաքապետարան

# data[].attributes.attachment_link.title
Հին Երևանի արհեստները

# data[].attributes.attachment_link.description
Նշանավոր գիտնական-ճանապարհորդ Ի. Շոպենն իր «Հայկական մարզի պատմական հուշարձանը» գրքում մանրամասն անդրադարձել է հին Երևանի տնտեսական կյանքին, ապրելակերպին, նշել է երևանաբնակ հայերի արհեստներն ու զբաղմունքը։ Այդ գրքում նա մանրամասն նկարագրում է մոտ 70 արհեստ։ Ի.

# data[].attributes.headline
Նոր Երևան այգի

# data[].attributes.body
Նոր Երևան այգի

# data[].attributes.headline
Երևանի փողոցները:

# data[].attributes.subject
Երևանի փողոցները:

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
https://armeniasputnik.am/culture/20181021/15236322/yerevani-hnaguyn-hing-poxocneri-patmutyuny.html

Քաղաքի բնակիչները հաճախ են շփոթում Երևանի փողոցների անունները։ Շատերը նույնիսկ չգիտեն՝ ինչու է Արամի փողոցը կոչվել Ցարսկայա կամ ինչ է եղել Երևանի առաջին փողոցում։
Նանա Մարտիրոսյան, Sputnik Արմենիա
Երևանի վերաբերյալ ամենացավոտ թեմաներից մեկը հին քաղաքն է։

© Sputnik / Asatur Yesayants

Հին բնակիչները վստահ են, որ ճարտարապետական տեսքից բեկորներ են մնացել ու դրանք ամեն գնով պետք է պահել։ Շատերն անհամբեր սպասում են Երևանի նախկին տեսքը վերականգնող նախագծի իրականացմանը. թեկուզ փոքր հատվածում՝ միայն չորս փողոցների հատման խաչմերուկում։ Իսկ ոմանք էլ շարունակում են սիրել քաղաքն այնպիսին, ինչպիսին կա։

Այդ տարիների ընթացքում փոխվել են նաև փողոցների անունները։ Երբեմն դժվար է մեծ սերնդի ներկայացուցիչների հետ խոսելիս հասկանալ՝ որ փողոցի մասին է խոսքը, քանի որ յուրաքանչյուրը մի քանի անվանում է ունեցել։

Սակայն Երևանի գրեթե բոլոր բնակիչները գիտեն՝ որտեղ են մայրաքաղաքի առաջին փողոցները (ըստ գլխավոր նախագծի)։ Sputnik Արմենիան ներկայացնում է Երևանի հինգ ամենահին ու ամենանշանավոր փողոցները։

Աբովյան փողոց

Ըստ քաղաքի գլխավոր նախագծի՝ սա մայրաքաղաքի առաջին փողոցն է։ Այն կառուցվել է XIX դարի կեսին։ Այդ ժամանակ կոչվում էր Աստաֆյան՝ Երևանի նահանգապետի, գեներալ-մայոր Աստաֆևի պատվին։ Այն կառուցապատված էր Belle Époque (գեղեցիկ դարաշրջան) ոճի առանձնատներով։

1883 թվականին այն վերանվանվեց Ալեքսանդրովսկայա՝ Ալեքսանդր Երրորդի պատվին։ 1883-ին փողոցը կոչեցին Խաչատուր Աբովյանի անունով ու մինչև այժմ փողոցն այդ անունն է կրում։

Այստեղ են գտնվել այնպիսի հայտնի հյուրանոցներն ինչպիսին են "Ֆրանսիա", "Օրիանտ", "Գրանդ հոթել", նաև բժշկական կենտրոններ ու քաղաքային ակումբներ, Պողոս Պետրոս ու Կաթողիկե եկեղեցիները։

© Sputnik / Asatur Yesayants

Այս փողոցում շատ բան է փոխվել, բայց մի բան անփոփոխ է մնացել. կյանք այստեղ եռում է։

Արամի փողոց

Արամի փողոցը Երևանի ամենահին ու ամենակոլորիտային փողոցներից է։ Պատահական չէ, որ մայրաքաղաքի XIX դարի վերջի XX դարի սկզբի ճարտարապետական տեսքը վերականգնող նախագիծը լինելու է այն չորս փողոցների վրա, որոնցից մեկը հենց Արամին է։

XIX դարում փողոցը կոչվում էր Ցարսկայա, ռուս կայսր Նիկոլայ առաջինի պատվին, որը 1837 թվականին Երևան էր այցելել։ Նա ապրում էր այդ փողոցի երկհարկանի տանը։ Ի դեպ՝ մարդիկ փողոցն անվանում էին ոչ թե Ցարսկայա, այլ Ցարսկի։ 1918 թվականի մայիսին առաջին հանրապետության հռչակումից հետո փողոցն անվանեցին Ազատության, իսկ արդեն 1919-ին այն նորից վերանվանեցին՝ ներքին գործերի նախարար Արամ Մանուկյանի պատվին՝ Արամի։

Այդ փողոցը միշտ կարևոր տնտեսական ու առևտրական կենտրոն էր։ Հենց այդ փողոցի վրա են գտնվել Պետական բանկը, տղամարդկանց գիմնազիան ու մի քանի խոշոր հաստատություններ։

Փավստոս Բուզանդի փողոց

Այս փողոցի կառուցապատումը սկսվեց 1830-ականներին։ Ի սկզբանե այն կրում է Կովկասում մարտական գործողությունների ընթացքում առանձնացած Բարսեղ Բեհբութովի անունն ու կոչվում էր Բեհբութովսկայա։

1920 թվականին փողոցը վերանվանեցին "Դաշնակցության" հիմնադիրներից Սիմոն Զավարյանի անունով։ Մեկ տարի անց այն անվանվեց հեղափոխական Ռուբեն Ռուբենովի, իսկ ավելի ուշ՝ բոլշևիկ Յակով Սվերդլովի անունով։ 1990-ականներից փողոցը կրում է V դարի հայ պատմիչ Փավստոս Բուզանդի անունը։

Փողոցը կառուցապատված էր հիմնականում բնակելի շենքերով XIX-XX դարերին բնորոշ ճարտարապետական ոճի մեջ՝ նախապարտեզներով, ներքին բակերով ու փողոցի կարմիր գծի վրա գտնվող բնակելի շինություններով։

Հանրապետության փողոց

Այս փողոցը բովանդակալից ու հետաքրքիր պատմություն ունի։ Այն պաշտոնապես բացվել է 1856 թվականին, բայց միայն 1890 թվականին է դարձել բարեկարգ, երեկոյան լավ լուսավորվող, ցածրահարկ տներով ու փոքր առուներով փողոց։

Այն կոչվում էր նահանգային, քանի որ այստեղ էր գտնվում վարչական դատարանի շենքը։ Դա չափազանց կարևոր շենք էր, քանի որ այն պահին քաղաքի միակ վարչական կենտրոնն էր։

Հեղափոխությունից հետո՝ 1921 թվականին Նահանգայինը վերանվանվեց Լենինի փողոց։ Այստեղ էր գտնվում Առաջին հանրապետության կառավարության շենքը։ Հենց այս շենքի օվալաձև պատշգամբից Սարդարապատի մարտում հաղթելուց հետո Արամ Մանուկյանը հռչակեց Հայաստանի անկախությունն ու կարդաց Անկախության հռչակագիրը։

1950 թվականին այն Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության հիմնադիր Ստեփան Ալավերդյանի պատվին անվանեցին Ալավերդյանի փողոց։ Սակայն 1990 թվականին որոշում կայացեց անվանել այն Հանրապետության, հաշվի առնելով այն փաստը, որ այնտեղ է ընթերցվել Առաջին հանրապետության հռչակագիրը։

Նալբանդյան փողոց

Փողոցի շինարարությունն ու բարեկարգումը սկսվել են 1860 թվականին ու տևել գրեթե 30 տարի։ Ի սկզբանե այն կոչվում էր Սուլեյմանխանովսկայա։

1884 թվականին որոշում կայացվեց վերանվանել փողոցը ռուս-թուրքական պատերազմի հերոս, գեներալ Արշակ Տեր-Ղուկասովի պատվին։ Արդեն 1921 թվականին այն վերանվանեցին հայ գրող ու Հայաստանի օրհներգի խոսքերի հեղինակ Միքայել Նալբանդյանի պատվին։

Սա քաղաքի կարևորագույն փողոցներից էր, այստեղ էին գտնվում Թբիլիսիի առևտրային բանկի շենքը (N2) և ամենախոշոր դեղատներից մեկը։

# data[].attributes.attachment_link.title
Երևանի հինգ հնագույն փողոցները․ լուսանկարներ

# data[].attributes.attachment_link.description
https://armeniasputnik.am/culture/20181021/15236322/yerevani-hnaguyn-hing-poxocneri-patmutyuny.html Քաղաքի բնակիչները հաճախ են շփոթում Երևանի փողոցների անունները։ Շատերը նույնիսկ չգիտեն՝ ինչու է Արամի փողոցը կոչվել Ցարսկայա կամ ինչ է եղել Երևանի առաջին փողոցում։ Նանա Մարտիրոսյան, Sputnik Արմենիա Երևանի վերաբերյալ ամենացավոտ թեմաներից մեկը հին քաղաքն է։ © Sputnik / Asatur Yesayants Հին բնակիչները վստահ են, որ ճարտարապետական տեսքից բեկորներ են մնացել ու դրանք ամեն գնով պետք է պահել։ Շատերն անհամբեր սպասում են Երևանի նախկին տեսքը վերականգնող նախագծի իրականացմանը.

# data[].attributes.headline
իմ Երևանի շատրվանները

# data[].attributes.subject
իմ Երևանի շատրվանները

# data[].attributes.headline
Երևան ` որպես գիտական,կրթական,մշակույթային գլխավոր կենտրոն.Երևանի կրթական օջախները

# data[].attributes.subject
Երևան ` որպես գիտական,կրթական,մշակույթային գլխավոր կենտրոն.Երևանի կրթական օջախները

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
կրթական և գիտական հաստատություններ

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
կրթական հաստատություններ

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
գիտական հաստատություններ

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
կրթական հաստատություններ հայաստանում

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
կրթական հաստատություններ երևանում

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
կրթական հաստատություններ մարզերում

# data[].attributes.attachment_link.title
Կրթական և Գիտական Հաստատություններ | Էլեկտրոնային Հայաստան

# data[].attributes.attachment_link.description
Կրթական և Գիտական Հաստատություններ - "Էլեկտրոնային Հայաստան" Հայկական Գործարար Տեղեկատու

# data[].attributes.headline
Երևան քաղաքը ունի հարմար տրանսպորտաաշխարհագրական դիրք Երևանում հանգուցվում են Սև ծովը Պարսից ծոցին կապող և Երևան-Հրազդան-Իջևան-  Աղստաֆա ուղիները:Երևանը շահեկան դիրք էգրավում միջազգային օդային ուղիների ցանցում և նպաստավոր պայմանների դեպքում կարող է դառնալ Ռուսաստանից Մերձավոր Արևելք և Արևմտյան Եվրոպայից Կենտրոնական ու Հարավային Ասիա գնացող ուղիների հանուցակետ:Երևանով  անցնում են մի շարք միջազգային ավտոմայրուղիներ:Երևանը ունի ագլոմերացիա:Ահա Երևանի քարտեզը:

# data[].attributes.subject
Երևան քաղաքը ունի հարմար տրանսպորտաաշխարհագրական դիրք Երևանում հանգուցվում են Սև ծովը Պարսից ծոցին կապող և Երևան-Հրազդան-Իջևան-  Աղստաֆա ուղիները:Երևանը շահեկան դիրք էգրավում միջազգային օդային ուղիների ցանցում և նպաստավոր պայմանների դեպքում կարող է դառնալ Ռուսաստանից Մերձավոր Արևելք և Արևմտյան Եվրոպայից Կենտրոնական ու Հարավային Ասիա գնացող ուղիների հանուցակետ:Երևանով  անցնում են մի շարք միջազգային ավտոմայրուղիներ:Երևանը ունի ագլոմերացիա:Ահա Երևանի քարտեզը:

# data[].attributes.attachment_link.title
Երևանի քարտեզ

# data[].attributes.headline
Մայրաքաղաք Երևան. Երևանը`որպես մայրաքաղաք,Հայաստանի Հանրապետության տարածքը պետականորեն միավորող ու կազմակերպիչ կենտրոն է:Այն խոշորագույնն է ոչ միայն ՀՀ ներկայիս 49 քաղաքների ,այլև պատմական Հայաստանի մայրաքաղաքների շարքում:Երևանն աշխարհի ամենահին քաղաքներից է Հիմնադրվել էՔ.ա782թ. Արգիշտի թագավորի կողմից և կոչվել է Էրեբունի:

# data[].attributes.subject
Մայրաքաղաք Երևան. Երևանը`որպես մայրաքաղաք,Հայաստանի Հանրապետության տարածքը պետականորեն միավորող ու կազմակերպիչ կենտրոն է:Այն խոշորագույնն է ոչ միայն ՀՀ ներկայիս 49 քաղաքների ,այլև պատմական Հայաստանի մայրաքաղաքների շարքում:Երևանն աշխարհի ամենահին քաղաքներից է Հիմնադրվել էՔ.ա782թ. Արգիշտի թագավորի կողմից և կոչվել է Էրեբունի:

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Էրեբունի, որի հնչյունափոխությունից էլ առաջացել է Երևան անունը: Այսօր էլ հայերն ապրում են երկրագնդի նույն հատվածում, որտեղ Քրիստոսից` 9, իսկ մեզանից 29 դար առաջ դրվել են հայկական քաղաքակրթության հիմքերը: Այդ ժամանակահատվածում Հայկական լեռնաշխարհում` Վանա լճի ավազանում, ասպարեզ իջավ մի պետություն, որը ասորեստանյան սեպագիր արձանագրություններում հայտնի է իբրև Ուրարտու, իսկ Աստվածաշնչում հիշատակվում է իբրև Արարատյան թագավորություն (Երեմիա, գլ. ԾԱ): Ապացույցի կարիք չկա. այս պատմությունը փաստագրված է քարի, կավի ու բրոնզի վրա գրված 600 սեպագիր տեքստերով: Մեզ հասած ուրարատական աղբյուրներում Էրեբունի անունը հիշատակվում է 12 անգամ:

Երևանն ունի իր "քարե անձնագիրը", որը ցուցադրված է Հայաստանի պատմության պետական թանգարանում. քաղաքի սկզբնավորումն ավետող բազալտի հնամյա քարի վրա փորագրված է. "Այս ամրոցը հոյակապ կառուցեցի": Երևանի տարածքում գտնվող Էրեբունի ամրոցի ավերակները դեռևս պահել են այդ "հոյակապության" հետքերը:

Հին Երևանի մասին պատկերացում ենք կազմում ոչ միայն հայ հեղինակների աշխատություններից (Եր. Շահազիզ "Հին Երևան", Թ. Հակոբյան "Երևանի պատմություն") այլև եվրոպացի ճանապարհորդների գրքերից:

Երևանի հնամյա պատմությունը, Արարատյան դաշտում և բիբլիական Արարատ լեռանը մոտ գտնվելու փաստը հիմք են հանդիսացել, որպեսզի Երևան այցելեն շատ ճանապարհորդներ: Ֆրանսիացի ճանապարհորդ Ժան Բատիստ Տավերնիեն, 1632-1662թթ. ընթացքում վեց անգամ լինելով Հայաստանում, գրել է, որ "Երևանը բնակեցված է բացառապես հայերով", գծել է քաղաքի հատակագիծը և նկարագրել Երևանը, իբրև երկու-երեք հարկանի տներով կառուցապատված և պարտեզներով ու խաղողի այգիներով շրջապատված մի գողտրիկ քաղաք:

Երևանը մանրամասն նկարագրել է նաև 1673 թ պարսից արքունի ակնագործ, ֆրանսիացի ճանապարհորդ Ժան Շարդենը: Հետաքրքիր է Շարդենի` Երևանի հայտնի անառիկ բերդի նկարագիրը` "Երևանում գտնված բերդը կարող է ինքնըստինքյան քաղաք համարվել, այն ձվաձև է, չորս հազար քայլ շրջագծով և իր մեջ ունի 8 հարյուր տուն":

Նրա այցից 6 տարի անց քաղաքն ավերվել է կործանիչ երկրաշարժից: 17 դարում Երևան այցելած ճանապարհորդները նկարագրում է են Հրազդանի կիրճը , Երևանի բերդը, երկու մեծ եկեղեցի, քաղաքի շուկան:

1812թ. դիվանագետ Ֆրեյգանը գրել է. "Բերդը գերազանց կառույց է, որը կարելի է պաշարել, բայց անհնար է գրավել":

Անգլիացի ճանապարհորդ, աշխարահագրագետ Հենրի Լինչը երկու անգամ` 1893 և 1898 թվականներին եղել է Հայաստանում, և իր տպավորություններն ամփոփել ակնարկների "Հայաստան" գրքում: Անգլիացի ազնվականը յուրահատուկ ջերմությամբ է նկարագրում Երևանը. "Կանաչի մեջ թաղված քաղաք, այգիների քաղաք, որտեղ Հրազդան գետից և Կրկբուլախի աղբյուրներից սնվող բազմաթիիվ ջրանցքների շնորհիվ վաղ գարնանից մինչև ուշ աշուն կանաչի կատարյալ թարմություն է բուրում": Գեղեցիկ բնությունից բացի, Լինչին ապշեցրել և հիացրել է քաղաքի կազմակերպված դպրոցական համակարգը, որը հեղինակը կապում է 5-րդ դարից ավանդված գրական մշակույթի հետ:

Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Երևանը դարձավ Հայաստանի առաջին հանրապետության մայրաքաղաքը (1918-1920թթ.): 1920թ. նոյեմբերի 29-ին բոլշևիկյան 11-րդ կարմիր բանակը նվաճեց Հայաստանը, և 1920թ. դեկտեմբերի 2-ին երկիրն անցավ Խորհրդային իշխանության ներքո:

Հնամյա քաղաք և նոր մայրաքաղաք Երևանի համար նոր ժամանակներ սկսվեցին: 1924 թվականին կառավարությունը հաստատեց Երևանի նոր հատակագիծը: Հանճարեղ ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանյանի նախագծած հատակագծում հաշվի էր առնված քաղաքաշինության եվրոպական փորձը, և ելնում էր այն հայեցակարգից, որ մայրաքաղաքը պետք է ունենա բացառապես նոր ու ինքնատիպ նկարագիր` ժամանակակից քաղաքին հատուկ բոլոր հատկանիշներով և ազգային ճարտարապետության ավանդույթների պարտադիր կիրառմամբ:

Մայրաքաղաքը սկսեց արագ ընդարձակվել. ընդամենը հիսուն տարվա ընթացքում երեսուն հազարանոց բնակչությամբ փոքր գավառական քաղաքից վերածվեց մեկ միլիոնից ավելի բնակիչ ունեցող մշակութային, քաղաքական և արդյունաբերական կենտրոնի:

Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Հայաստանը 1991թ. սեպտեմբերի 21-ին անկախ հռչակվեց, և Երևանը պահպանեց մայրաքաղաքի կարգավիճակը:

Անկախությունը ձեռք բերվեց շատ թանկ գնով. Շիրակի և Լոռվա մարզում 1988թ. դեկտեմբերի 7-ի երկրաշարժը խլեց ավելի քան 25.000 կյանք, 1990-1994թթ.-ի Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը կործանեց հազարավոր կյանքեր: Երկիրն էներգետիկ ճգնաժամ ապրեց, շարունակական շրջափակումները համարյա քայքայեցին երկիրը` Երևանը գցելով տևական քաոսի մեջ:

Դաժան փորձություն անցած մայրաքաղաքն այժմ վերականգնման ճանապարհին է և շարունակում է մնալ կրթության, գիտության, տեխնոլոգիաների, մշակույթի և առևտրի կենտրոն: Երևանը անընդհատ ենթարկվում է խոշոր փոփոխությունների: Նոր ճանապարհների, ռեստորանների, խանութների և բնակելի տարածքների կառուցմամբ հնամենի քաղաքը նոր դեմք է ստացել` կրկին դառնալով աշխարհով մեկ սփռված տասը միլիոն հայ ազգի սիրտն ու ոգին:

2008թ. նշվեց Երևանի հիմնադրման 2790-րդ տարեդարձը: Ներկայում Երևանի քաղաքապետարանի ենթակայությամբ գործում են 19 գրադարան, 5 թանգարան (այդ թվում`Երևան քաղաքի պատմության թանգարանը), արվեստի ու երաժշտական 25 դպրոց, "Երևան" փողային նվագախումբը և երեք թատրոն` Հրաչյա Ղափլանյանի անվան դրամատիկական, Պատանի հանդիսատեսի և "Մհեր Մկրտչյան" արտիստական թատրոնները: Երևան քաղաքի պատմության թանգարանում պահվում են տարբեր ժամանակաշրջաններում քաղաքի կյանքն ու պատմությունը, նյութական ու հոգևոր մշակույթը վկայող 87 հազար նմուշ: Ու ներկայացվում է հայոց մայրաքաղաքի հինավուրց ու նոր պատմությունը: Հայաստանի Հանրապետության մայրաքաղաքն ունի իր դրոշը, զինանշանն ու օրհներգը:

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
փոքրիկիս հայրենիքը

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
դաստիարակություն

# data[].attributes.attachment_link.title
Մայրաքաղաք Երեւան. մեր քաղաքի պատմությունը

# data[].attributes.attachment_link.description
Էրեբունի, որի հնչյունափոխությունից էլ առաջացել է Երևան անունը: Այսօր էլ հայերն ապրում են երկրագնդի նույն հատվածում, որտեղ Քրիստոսից` 9, իսկ մեզանից 29 դար առաջ դրվել են հայկական քաղաքակրթության հիմքերը: Այդ ժամանակահատվածում Հայկական լեռնաշխարհում` Վանա լճի ավազանում, ասպարեզ իջավ մի պետություն, որը ասորեստանյան սեպագիր արձանագրություններում հայտնի է իբրև Ուրարտու, իսկ Աստվածաշնչում հիշատակվում է իբրև Արարատյան թագավորություն (Երեմիա, գլ.