# data[].attributes.body
Pod tematem wpisz numer zadania i odpowiedź do niego

# data[].attributes.attachment_link.title
Rolnictwo i przemysł - powtórka ! - Quiz

# data[].attributes.attachment_link.description
Free gamified quizzes on every subject that students play in class and at home. Pick an existing quiz or create your own for review, formative assessment, and more.

# data[].attributes.attachment_link.title
przemysł i gospodarka morska / milionerzy/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gospodarka dzieli się na 3 główne działy - rolnictwo, przemysł i usługi. W Polsce, tak jak w większości miejsc na świecie, najpierw rozwinęło się rolnictwo. Od XIX wieku na dużą skalę zaczął rozwijać się przemysł. Po II wojnie światowej władze komunistyczne oparły naszą gospodarkę na przemyśle ciężkim, bazującym na wydobyciu węgla kamiennego na Górnym Śląsku. Dopiero po przełomowym 1989 roku, kiedy przeszliśmy na gospodarkę wolnorynkową, z pełną mocą mogły zacząć rozwijać się usługi - handel, transport, telekomunikacja, bankowość, edukacja, turystyka, ochrona środowiska i wiele innych.

Użytki rolne to grunty orne, łąki i pastwiska, uprawy wieloletnie (plantacje i sady) oraz ogródki działkowe i przydomowe. Zajmują one łącznie około 60% powierzchni Polski. Grunty orne dominują na nizinach, choć często spotkać je można też na wyżynach i w górach. Łąki i pastwiska również występują w całym kraju, ale najwięcej jest ich na wschodzie, m.in. w dolinach rzek i na terenach podmokłych, a także w górach. Uprawy wieloletnie i ogródki koncentrują się w pobliżu miast.

Przyrodnicze czynniki rozwoju rolnictwa to ukształtowanie terenu, jakość gleby oraz klimat. Rolnictwo najlepiej rozwija się na terenach płaskich (niziny), pokrytych dobrymi glebami (np. czarnymi ziemiami, czarnoziemami, madami, glebami brunatnymi), w ciepłym i wilgotnym klimacie. W Polsce takie warunki występują na Nizinie Śląskiej i Szczecińskiej oraz na Kujawach i Żuławach. Najlepsze gleby - czarnoziemy - przyczyniły się do rozwoju rolnictwa na Wyżynie Lubelskiej.

Pozaprzyrodnicze czynniki rozwoju rolnictwa wynikają z działalności człowieka. Są to przede wszystkim rozmaite zabiegi agrotechniczne - podstawowa uprawa ziemi, nawożenie, melioracje, płodozmian - mające na celu uzyskiwanie jak najwyższych zbiorów. Ważny jest też poziom mechanizacji prac, wielkość gospodarstw rolnych, specjalizacja produkcji, polityka rolna władz. Największa towarowość produkcji osiągana jest w dużych gospodarstwach specjalistycznych na zachodzie Polski.

Głównymi roślinami uprawnymi w Polsce są zboża, a wśród nich pszenica oraz pszenżyto, żyto, kukurydza i jęczmień. Z roślin niezbożowych ważne są ziemniaki, buraki cukrowe, rzepak, oraz warzywa i owoce. Na najlepszych glebach uprawia się pszenicę i buraki cukrowe, a także jęczmień, rzepak i kukurydzę. Na glebach słabych dominują ziemniaki, żyto i owies. Polska zajmuje 1. miejsce na świecie w uprawie pszenżyta. Liczymy się też w zbiorach jabłek, malin i truskawek.

Trzoda chlewna, bydło i drób to główne zwierzęta hodowlane w Polsce. Ponadto hoduje się owce, kozy, konie, króliki i inne zwierzęta futerkowe, a także ryby. Zwierzęta trzymane są przeważnie dla mięsa, a ponadto dla skór, tłuszczów, mleka, jaj (tylko drób). W Polsce od kilku lat najwięcej wytwarza się mięsa drobiowego, choć wcześniej zawsze dominowała wieprzowina.

Energetyka konwencjonalna polega na uzyskiwaniu energii w wyniku spalania paliw. Wykorzystuje się tu głównie paliwa mineralne, czyli węgiel, ropę i gaz. Ostatnio jednak coraz częściej spalane są biopaliwa - płynne i stałe (biomasa) oraz biogazy. Zaliczają się one do odnawialnych źródeł energii. W energetyce niekonwencjonalnej korzysta się niemal wyłącznie ze źródeł odnawialnych - energii wód płynących i geotermalnych, wiatru, Słońca, powietrza.

Polska energetyka w bardzo dużym stopniu opiera się na spalaniu węgla kamiennego i brunatnego w elektrowniach cieplnych - uzyskujemy w ten sposób blisko 90% potrzebnej nam energii. Jednak wykorzystanie odnawialnych źródeł energii stale wzrasta i do roku 2020 ma wynieść 15%. Największy w tym udział mają mieć biopaliwa oraz energia wiatrowa.
Problemem dla Polski i Europy jest nadmierne uzależnienie od dostaw rosyjskiego gazu i ropy.

Przejście na gospodarkę rynkową w 1989 roku sprawiło, że działalność zakładów przemysłowych musiała stać się opłacalna. Konieczna była restrukturyzacja i prywatyzacja tych zakładów, które się do tego nadawały (pozostałe należało zlikwidować). Duże znaczenie miał napływ do Polski kapitału zagranicznego. Został on przyciągnięty m.in. dzięki utworzeniu 14 Specjalnych Stref Ekonomicznych. Wyraźnie spadło znaczenie przemysłu ciężkiego bazującego na węglu.

Branża surowcowo‑energetyczna jest w Polsce motorem napędowym dla całej gospodarki. Największe firmy w kraju to rafinerie w Płocku i Gdańsku, Zakłady Energetyczne (PGE, Tauron, Enea, Energa), KGHM oraz spółki węglowe. Spośród przemysłu przetwórczego najlepiej rozwija się produkcja środków transportu (m.in. samochody fiat, opel, volkswagen) i AGD. Dużo produktów z Polski trafia na rynki zagraniczne - poza w/w eksportujemy też miedź, chemikalia, meble, żywność.

Spośród branż usługowych największe zatrudnienie ma handel, ale będzie się ono zmniejszać ze względu na rozwój handlu w Internecie. Sam Internet i związana z nim branża telekomunikacyjna rozwijają się bardzo szybko. Największymi firmami usługowymi są w Polsce banki, sieci sklepów wielkopowierzchniowych i operatorzy telefonii komórkowej. Nieźle też radzą sobie prywatne firmy transportowe. Duże zatrudnienie utrzymuje się w państwowej administracji, służbie zdrowia i edukacji.

Transport lądowy obejmuje ruch kolejowy, drogowy i częściowo specjalny - przesyłowy. Od 1989 roku polskie koleje przechodzą liczne restrukturyzacje, ale i tak niezbyt dobrze radzą sobie w gospodarce rynkowej, m.in. jedno wielkie PKP podzielono na mniejsze, wyspecjalizowane spółki, np. PKP Intercity, Przewozy Regionalne, PKP Cargo. Transport drogowy rozwija się znacznie lepiej, np. dzięki dotacjom z Unii Europejskiej powstaje coraz więcej nowych autostrad, dróg ekspresowych i innych.

Transport powietrzny - lotniczy - na dużą skalę zaczął się rozwijać w Polsce w latach 90. XX wieku, dzięki otwarciu naszych granic i ekspansji tanich linii lotniczych. Poza okresem ogólnoświatowego kryzysu z roku 2009 niemal cały czas przybywa nam pasażerów i połączeń lotniczych. Warszawa jest centralnym lotniskiem Polski, a oprócz niej działa kilkanaście portów regionalnych mających stałe połączenia głównie z miastami zachodnioeuropejskimi oraz liczne loty wakacyjne nad Morze Śródziemne.

Transport wodny obejmuje transport morski i śródlądowy (rzeczny). Transport morski obsługuje przede wszystkim handel zagraniczny. Przeładunek towarów odbywa się w dwóch naszych największych zespołach portowych - Gdańsk - Gdynia i Szczecin - Świnoujście. Ruch pasażerski to promy do Szwecji. Żegluga śródlądowa ma w Polsce niewielkie znaczenie. Prowadzona jest głównie na Odrze i Zalewie Szczecińskim w kierunku Niemiec. Najczęściej przewożone są surowce mineralne - węgiel kamienny, piasek, żwir.

Polska ma liczne walory turystyczne, zarówno przyrodnicze, jak i kulturowe. Walory przyrodnicze - wybrzeże morskie, jeziora, lasy, góry, piękne krajobrazy - wykorzystywane są w turystyce wypoczynkowej i krajoznawczej. Walory kulturowe to zabytkowe miasta oraz pojedyncze obiekty o dużym znaczeniu historycznym. Do Polski najwięcej turystów przyjeżdża z krajów sąsiednich, zwłaszcza z Niemiec, których mieszkańcy są najbogatsi i często mają powiązania rodzinne z naszymi Ziemiami Zachodnimi.

Globalne ocieplenie wywołane efektem cieplarnianym, dziura ozonowa i kwaśne opady to obecnie największe zagrożenia dla środowiska naturalnego. W Polsce na zanieczyszczenie najbardziej narażone są gęsto zaludnione i uprzemysłowione obszary na południu (Górny Śląsk) i w centrum kraju. Działania ochronne to m.in. zakładanie filtrów kominowych, budowa oczyszczalni ścieków, stosowanie katalizatorów spalin samochodowych, utylizacja lub powtórne wykorzystanie odpadów.

Prawne formy ochrony przyrody obejmują unikalne obszary, obiekty i gatunki. Najważniejsze formy to parki narodowe i krajobrazowe, rezerwaty i pomniki przyrody oraz ochrona gatunkowa. Polska uczestniczy w międzynarodowych programach ekologicznych, np. Natura 2000 (UE), Man and Biosphere (UNESCO). Ochrona dziedzictwa kulturowego polega na wpisaniu obiektu do rejestru zabytków. Najcenniejsze zabytki uznano pomnikami historii, a kilkanaście z nich wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Pamiętam i rozumiem

1. Na których obszarach Polski występują najlepsze warunki naturalne do rozwoju rolnictwa i dlaczego właśnie tam?

2. Wymień główne rośliny uprawiane w Polsce i podaj przykłady ich wykorzystania.

3. Wymień główne zwierzęta hodowane w Polsce i podaj przykłady ich wykorzystania.

4. Na jakie sposoby w Polsce wykorzystywane są odnawialne źródła energii?

5. Omów główne zmiany w polskim przemyśle po roku 1989.

6. Które gałęzie przemysłu rozwijały się w Polsce dawniej, a które rozwijają się obecnie?

7. Wymień rodzaje usług, które rozwijają się w Polsce najlepiej, oraz te, które zanikają.

8. Jakie znasz rodzaje transportu lądowego i do jakich celów jest on najczęściej wykorzystywany?

9. Podaj zakres działalności polskiego transportu morskiego.

10. Wymień najważniejsze walory turystyczne Polski - przyrodnicze i kulturowe.

11. Podaj przykłady działań człowieka, które niszczą i które chronią środowisko naturalne.

Czytam i interpretuję

1. Czy można połączyć wypoczynek z krajoznawstwem? Jeśli tak, to podaj odpowiednie przykłady.

2. Wskaż prawne formy ochrony przyrody, w ramach których ochrona jest najbardziej ścisła.
Wskaż prawne formy ochrony przyrody obejmujące największe obszary.

Rozwiązuję problemy

1. Jakie są główne przeszkody w rozwoju rolnictwa ekologicznego i co można zrobić, aby je przezwyciężyć.

2. W jaki sposób można uzyskiwać wyższe zbiory pszenicy?

3. Co można zrobić, aby zwiększyć hodowlę owiec w Polsce?

4. W jaki sposób Polska może zmniejszyć swoje uzależnienie od dostaw ropy i gazu z Rosji?

5. Podaj propozycje zmian w funkcjonowaniu zakładu przemysłowego, który nie radzi sobie w gospodarce wolnorynkowej.

6. Czy Polska może dogonić kraje przodujące w rozwoju przemysłu nowoczesnych technologii (Hi‑Tech)? Jeśli tak, to w jaki sposób?

7. Jakie są główne przeszkody dla intensywnego rozwoju usług w Polsce i co można zrobić, by je niwelować?

8. Jaki jest Twój pomysł na usprawnienie działania polskich kolei?

9. Czy wewnątrzkrajowy ruch lotniczy ma szansę rozwinąć się w Polsce? Co można tu zrobić?

10. Zastanów się, w jaki sposób można zwiększyć liczbę turystów zagranicznych przyjeżdżających do Polski.

11. Co można zrobić, by jeszcze lepiej chronić środowisko naturalne i kulturowe?

Co dokładnie mam zamiar zrobić, by sprawdzić, czy hipoteza jest prawdziwa)

Porównać dane statystyczne dotyczące polskiej gospodarki z roku 1989 (lub pobliskich lat) z danymi aktualnymi. Wychwycić różnice i je wyjaśnić.

Test sprawdzający Klucz testu

# data[].attributes.attachment_link.description
Gospodarka dzieli się na 3 główne działy - rolnictwo, przemysł i usługi. W Polsce, tak jak w większości miejsc na świecie, najpierw rozwinęło się rolnictwo. Od XIX wieku na dużą skalę zaczął rozwijać się przemysł. Po II wojnie światowej władze komunistyczne oparły naszą gospodarkę na przemyśle ciężkim, bazującym na wydobyciu węgla kamiennego na Górnym Śląsku.

# data[].attributes.body
Notatka:
Podr str 144 ćw. 1 i 3
Zadanie:

# data[].attributes.body
Istotne

# data[].attributes.attachment_link.description
Co wchodzi w skład gospodarki morskiej ? - rybołówstwo - przemysł stoczniowy - eksploatacja zasobów wszechoceanu - turystyka i rekreacja - infrastruktura przeładunkowa (porty, terminale, itp.). GOSPODARKA MORSKA Ścieki komunalne z miast i osiedli, różnorodne ścieki przemysłowe

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wiesz już, jak zróżnicowane są klimaty na Ziemi, znasz też podział oceanu światowego. Potrafisz wskazać korzyści z dostępu do mórz i oceanów. Wiesz, czym jest łańcuch pokarmowy, a także w jaki sposób rozpuszczalność tlenu w wodzie zależy od temperatury. Ta wiedza pomoże Ci zrozumieć i wyjaśnić znaczenie gospodarki morskiej.

Gdy jedziemy nad morze, to wiemy, że będzie plaża, woda, zobaczymy kutry, żaglówki, statki. W morzu możemy nurkować i kąpać się. Można wykupić rejs statkiem lub przepłynąć się łodzią. Z chęcią zjemy świeżą rybę morską zarówno tę smażoną, jak i wędzoną.

Te wszystkie przyjemności ściśle wiążą się z środowiskiem morskim, którego zagospodarowaniem z kolei zajmuje się gospodarka morska.

Czym zatem ona jest i jakie są jej działania?

1. Gospodarka morska w Polsce

2. Wykorzystanie mórz i oceanów

Gospodarka morska to bardzo szerokie zagadnienie, które obejmuje sposoby wykorzystywania zasobów morza, technologie służące jego , jak również badania dotyczące środowiska morskiego, ochronę jego zasobów przyrodniczych i kulturowych. Aby gospodarka morska była prowadzana właściwie, musi mieć zapewnioną również obsługę ekonomiczną, prawną, a także polityczną. Istotnym jej elementem, mocno propagowanym na świecie, jest edukacja na temat mórz i oceanów oraz ochrony środowiska.

W przypadku braku możliwości rozwiązania zadania z klawiatury lub trudności z odczytem przez czytnik ekranu skorzystaj z innej wersji zadania.

Na ekranie pokazane jest w ramce Zadanie 1 zatytułowane: „Polska gospodarka morska". Pod tytułem podane jest polecenie, które brzmi: „Na podstawie nagrania "Polska gospodarka morska", zdecyduj, czy twierdzenie jest prawdziwe, czy nie". Poniżej polecenia w dziewięciu oddzielnym linijkach umieszczone zostały różne informacje dotyczące gospodarki morskiej w Polsce. Należy zaznaczyć te stwierdzenia, które są poprawne. Po prawej stronie w każdej linijce są okienka wyboru „Prawda" i „Fałsz". W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest klawisz „Sprawdź", służący sprawdzeniu poprawności wykonania zadania.

Na podstawie nagrania „Polska gospodarka morska", zdecyduj, czy twierdzenie jest prawdziwe, czy nie.

http://www.epodreczniki.pl/reader/c/164868/v/latest/t/student-canon http://www.epodreczniki.pl/reader/c/164868/v/latest/t/student-canon/m/islJs2Q3o7

Na ekranie wyświetla się w ramce Inna wersja zadania zatytułowanego „Polska gospodarka morska". Poniżej znajduje się polecenie o treści: „Na podstawie nagrania "Polska gospodarka morska", zdecyduj, czy twierdzenie jest prawdziwe, czy nie". Pod poleceniem znajduje się dziewięć zdań. Należy ocenić ich prawdziwość, używając rozwijanej listy, znajdującej się pod każdym ze zdań. W prawym dolnym rogu znajdują się klawisze „Zapisz odpowiedź" i „Sprawdź" umożliwiające sprawdzenie poprawności rozwiązania odpowiedzi.

Na podstawie nagrania „Polska gospodarka morska", zdecyduj, czy twierdzenie jest prawdziwe, czy nie.

Prawda, Prawda, Fałsz, Fałsz, Fałsz, Prawda, Fałsz, Prawda, Fałsz, Prawda, Prawda, Fałsz, Fałsz, Prawda, Prawda, Fałsz, Prawda, Fałsz

Wybrzeże polskie to region atrakcyjny turystycznie ze względu na piękne plaże i wiele atrakcji nadmorskich.
............
Porty w Gdańsku i Świnoujściu są portami wyłącznie turystycznymi.
............
W portach handlowych, do których należą porty w Gdyni, Szczecinie i Świnoujściu, odbywa się rozładunek i załadunek towarów na statki.
............
W polskiej części Morza Bałtyckiego nie wydobywa się ropy naftowej.
............
Gdański Port Północny jest najgłębszym niezamarzającym portem na Morzu Bałtyckim.
............
Na dnie Bałtyku występują surowce mineralne, jak ropa naftowa, gaz ziemny, surowce skalne (np. piaski i żwiry), a także bursztyn.
............
Porty współpracują z nielicznymi przedsiębiorstwami. Są samowystarczalne.
............
Do znanych ośrodków turystycznych należą: Gdańsk, Sopot, Hel, Kołobrzeg i Międzyzdroje.
............
Rybołówstwo to kolejna ważna gałąź gospodarki polskiej. W Polsce łowi się zwłaszcza szproty, śledzie oraz dorsze.
............

Na ekranie pokazane jest w ramce Zadanie 2 zatytułowane: Wykorzystanie mórz i oceanów. Pod tytułem podane jest polecenie, które brzmi: „Po zapoznaniu się z nagraniem "Wykorzystanie mórz i oceanów", wybierz prawidłowe uzupełnienie zdania". Poniżej polecenia umieszczono sześć różnych stwierdzeń, dotyczących wykorzystania mórz i oceanów. Informacje są niepełne. W tekście znajdują się puste okienka, które należy wypełnić jednym z wyrażeń, znajdujących się na rozwijalnej liście. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest klawisz „Sprawdź", służący sprawdzeniu poprawności wykonania zadania.

Po zapoznaniu się z nagraniem „Wykorzystanie mórz i oceanów", wybierz prawidłowe uzupełnienie zdania.

przemysł stoczniowy, Ochroną, ciepłych prądów z ciepłymi prądami innego morza, wody słodkiej, zwierzętom morskim, przełowieniem, zimnych prądów z zimnymi prądami na styku oceanów, rybactwo, upwellingowi, wysokokalorycznych tłuszczy, transport, przełowienie, substancji odżywczych, ciepłych prądów z zimnymi oraz wód słodkich ze słonymi, Zagrożeniem, rybołówstwo, marikultura, statkom

1. Dzięki naturalnym zasobom wód jak zwierzęta, glony i rośliny rozwija się rybactwo i .......................................................................................................................... .
2. Największe łowiska świata rozwinęły się na wodach o najlepszych warunkach dla rozwoju organizmów wodnych. Wody takie spotyka się w pasie wybrzeży w miejscach mieszania się .......................................................................................................................... .
3. O zasobności wód w ryby stanowi plankton roślinny. Plankton roślinny gromadzi się głównie przy brzegu, dlatego że potrzebuje on nie tylko światła, ale też .......................................................................................................................... , a te spływają rzekami z lądu.
4. Szczególnymi obszarami są zachodnie wybrzeża zwłaszcza Ameryki Południowej i Afryki. Tam dzięki .......................................................................................................................... na powierzchnię trafiają składniki pokarmowe nagromadzone na dnie oceanów. Zimne prądy morskie dostarczają natomiast wodę bogatą w tlen i dwutlenek węgla.
5. Rozwój nowych technologii jak satelity, sonary, dzięki którym łatwiej namierzyć ławice ryb nie dają żadnych szans zwierzętom morskim na uniknięcie połowu. Ich liczebność z roku na rok znacząco maleje. Taki spadek liczby ryb wskutek nadmiernej eksploatacji łowisk nazywa się - .......................................................................................................................... .
6. Jednym ze sposobów ograniczenia rybołówstwa jest .......................................................................................................................... czyli chów organizmów morskich. Jest to forma „rolnictwa wodnego" i może odbywać się w zamkniętych farmach zakładanych w morskich wodach przybrzeżnych np. w norweskich fiordach.

Połowy morskie sięgnęły 90 mln ton rocznie i obecnie nie rosną głównie z powodu dużych obszarów oceanicznych.

zależy od zasobów naturalnych mórz w ryby, a największe z nich znajdują się w pobliżu wybrzeży na styku zimnych i ciepłych prądów morskich. W celu odciążenia połowu ryb w ich naturalnych łowiskach i zapobieganiu zbyt intensywnym połowom rozwinęła się Marikultura, czyli chów organizmów morskich.

Przedstaw szanse rozwojowe i zagrożenia dla środowiska i gospodarki morskiej. Możesz przedstawić za pomocą tzw. diagramu rybiej ości.

W prostokątnym polu znajduje się strzałka skierowana w dół (symbol pobierania pliku) i napis „Pobierz załącznik". Jest to przycisk pozwalający na wyświetlenie, pobranie i zapisanie pliku zawierającego załącznik do pracy domowej.

1

Uwaga!

Przed rozpoczęciem pracy z audiobookiem, możesz skorzystać z przygotowanego scenariusza lekcji, który pokazuje, jak włączyć materiały multimedialne w tok lekcji.

RwLrZrcwWoVuF 1

W prostokątnym polu znajduje się strzałka skierowana w dół (symbol pobierania pliku) i napis „Pobierz załącznik". Jest to przycisk pozwalający na wyświetlenie, pobranie i zapisanie pliku zawierającego scenariusz lekcji.

Czy wiesz, że połowy ryb morskich na świecie sięgnęły 90 mln ton rocznie, jednak ich ilość już nie rośnie? Za główną przyczynę podaje się przełowienie, czyli nadmierne i niekontrolowane poławianie ryb. W ten sposób wiele gatunków ryb zagrożone jest wyginięciem. Problem dotyczy dużych obszarów oceanicznych. Czy możemy zapobiegać takim złym tendencjom?

RYYwJtnX8XZcw 1

Na ekranie pokazany jest panel sterowania z aktywnymi klawiszami do odtwarzania zawartości audiobooka. W części górnej części znajdują się trzy klawisze. Pierwszy od lewej „Widok" umożliwia przełączenie między odtwarzaczem dźwiękowym audiobooka oznaczonym jako „Odtwarzacz" na liście wyboru a podglądem treści audiobooka oznaczonym jako „Tekst". Odtwarzacz dźwiękowy oznaczony jako „Odtwarzacz" przedstawia żółty pasek, na którym podczas odtwarzania pojawia się tekst. Widok „Tekst" prezentuje pełny tekst pojawiający się w nagraniu. Widok „Dynamiczny" stanowi połączenie widoku „Odtwarzacz" i „Tekst". Klawisz środkowy „Książka" umożliwia nawigację po treści audiobooka. Klawisz trzeci od lewej „Więcej" - zawiera informacje o programie. Poniżej oddzielony linią znajduje się panel sterowania odtwarzacza nagrania. Poniżej panelu sterowania znajduje się żółty pasek, na którym w trakcie odtwarzania pokazywany jest tekst nagrania.

Gospodarka morska

Rozdział 1
Gospodarka morska w Polsce

Wycieczka do Portu Północnego w Gdańsku. Rozmowa z przedstawicielem firmy.
- Jakie korzyści daje położenie Polski nad Morzem Bałtyckim?
- Położenie Polski nad Morzem Bałtyckim pozwala na rozwój gospodarki morskiej w naszym kraju. A z tego wynikają niemałe korzyści. Efektem pracy samych portów morskich są dochody dla Polski w wysokości ok. 28,5 miliardów złotych rocznie. A to stanowi 1,6% PKB naszego kraju. Dlatego porty morskie mają ogromne znaczenie dla polskiej gospodarki.
- Ile osób pracuje w polskich portach?
- Porty morskie w Polsce dają 227 tysięcy miejsc pracy. Czy to dużo?
- Wydaje się dużo, ale w Polsce żyje 38 milionów ludzi.
- W przeliczeniu, oznacza to, że jedna osoba zatrudniona w porcie morskim przekłada się na 6 zatrudnionych w jego otoczeniu i 33 osoby zatrudnione w przemyśle i transporcie.
- W skali całego kraju to bardzo dużo! Ile mamy portów w Polsce?
- Obok portu gdańskiego, w którym teraz jesteśmy, są porty w Gdyni, Szczecinie i Świnoujściu.
- Aż tylu ludzi zatrudniają same porty?
- Porty i przedsiębiorstwa z nimi współpracujące. Według raportu przygotowanego przez firmę Actia Forum wynika, że sektor portowy obejmuje 3,5 tysięcy przedsiębiorstw, współpracujących aż z 42 tysiącami firm w całej Polsce.
- Ale czy gospodarka morska rozwija się tylko w portach?
- Oczywiście nie tylko. Gospodarka morska obejmuje również transport morski, produkcje i remonty statków, rybołówstwo i przetwórstwo rybne, wydobycie surowców mineralnych oraz turystykę. Transport morski umożliwia przewóz dużych ilości towarów na znaczne odległości.
- Jaką rolę odgrywa w tym na przykład Północny Port w Gdańsku?
- Ten port, podobnie jak porty w Gdyni, Szczecinie i Świnoujściu jest portem handlowym. W nich odbywa się rozładunek i załadunek towarów na statki. Każdy ma swoją specjalizację. Na przykład port w Gdyni stanowi największą w naszym kraju bazę dla kontenerów a Północny Port w Gdańsku specjalizuje się w przeładunku towarów masowych, np. surowców mineralnych jak rudy żelaza, ropa naftowa, rudy miedzi, węgiel, oraz produktów spożywczych jak zboże, mięso, owoce.
- A czy nadal w Polsce buduje się statki?
- Niestety ze względu na problemy finansowe wstrzymano produkcję statków w Szczecinie i Gdyni, a w Gdańsku - ograniczono. Teraz podejmuje się próby odnowy i rozruchu polskich stoczni.
- Chciałabym zmienić temat. Interesuje mnie połów ryb w Bałtyku, jakie ryby łowi się najczęściej w Polsce?
- Rybołówstwo to kolejna ważna gałąź gospodarki polskiej. W Polsce łowi się zwłaszcza szproty, śledzie oraz dorsze. Połowami trudnią się spółdzielnie rybackie, niewielkie przedsiębiorstwa oraz rybacy indywidualni. Niestety, ze względu na zanieczyszczenie wód, ilość ryb w Bałtyku maleje.
- A czy to prawda, że w Polsce wydobywa się również ropę naftową?
- Tak, obok gazu ziemnego to surowiec mineralny wydobywany z dna Morza Bałtyckiego. Złoża ropy naftowej w polskiej części Bałtyku są eksploatowane dzięki platformom wiertniczym znajdującym się na północ od przylądka Rozewie. Dla przykładu platforma wiertnicza „Petrobaltic" wydobywa ok. 200 tysięcy ton rocznie ropy naftowej spod dna morza.
- A ja kojarzę Bałtyk głównie z pięknymi plażami i wydmami. Uwielbiam wakacje nad polskim morzem.
- To prawda. Mamy bardzo piękne wybrzeże i pełne atrakcji. Dlatego jest to jeden z najważniejszych regionów turystycznych w Polsce. Mimo chłodnej wody i zmiennej pogody przyciąga on, zwłaszcza latem, tłumy turystów. Do najbardziej znanych ośrodków turystycznych należą: Gdańsk, Sopot, Hel, Kołobrzeg i Międzyzdroje. Nad Bałtyk przyjeżdżają również liczni kuracjusze, bowiem wielkim walorem jest nadmorski jod, czyli pierwiastek mający pozytywny wpływ na organizm ludzki, szczególnie jego odporność.
- Niestety nasz czas dobiega końca. Czy mógłby pan nam opowiedzieć o pracy Portu Północnego w Gdańsku?
- Oczywiście. Port Północny składa się z terminalu masowego, eksportowego i importowego. Jak myślicie, czym każdy z nich się zajmuje?
- Terminal eksportowy załadunkiem towarów na eksport z Polski a importowy, towarami sprowadzanymi do Polski.
- Bardzo dobrze. Jednak do obsługi tego typu zadań ważne są możliwości przeładunku. A dokładnie parametry portu. Port Północny jest najgłębszym niezamarzającym portem na Morzu Bałtyckim. Zanurzenie na głębokości 15 m daje możliwość obsługi wszystkich statków, które wejdą na Morze Bałtyckie. Jak myślicie, co jeszcze jest potrzebne do obsługi statków w porcie?
- Na pewno dźwigi, hale do składowania i infrastruktura transportowa.
- Dokładnie. Duże place składowe i dobre połączenie kolejowe w głąb kraju umożliwiają szybki przeładunek towarów masowych, LPG i innych paliw. Dzisiejsze parametry terminali pozwalają na obsługę statków o długości 280 metrów, rozładunek towarów do 1600 ton na godzinę a załadunek statków 35 tysięcy ton na dobę. A place składowe są w stanie pomieścić 600 tysięcy ton.
- Niewyobrażalne!
- Tak, lepiej chodźmy zobaczyć port, to uwierzycie!

Rozdział 2
Wykorzystanie mórz i oceanów

Projekt szkolny na temat wykorzystania mórz i oceanów. Uczniowie przeprowadzają wywiad z oficerem statku STS Dar Młodzieży.
- Dzień dobry, pływa pan na pięknym żaglowcu po morzach i oceanach, czy może nam pan opowiedzieć, jak wykorzystywane są morza i oceany?
- Dzień dobry, co was szczególnie interesuje?
- Od czego zależy wykorzystanie mórz i oceanów?
- Wykorzystanie mórz i oceanów zależy od tego, jak bogate są wody np. w ryby. A potem jak można te połowy wykorzystać w danym regionie.
- Tylko co powoduje, że jest mniej lub więcej ryb w morzu?
- Na ilość i rodzaj zasobów np. gatunków zwierząt oraz roślin żyjących w środowisku wodnym wpływają: skład chemiczny i temperatura wody, ruchy wód oraz podłoże. Dlatego morza i oceany mają różne zasoby wód.
- Czy potrafiłby pan wymienić największe łowiska ryb na świecie?
- Do największych łowisk świata należą m.in. wybrzeża: Kalifornii, Peru, Chile, gdzie wody bogate są w sardele, sardynki czy tuńczyki.
- W tych regionach musi być dobrze rozwinięte rybactwo i rybołówstwo.
- Tak, dzięki zwierzętom, glonom i roślinom mórz i oceanów rozwija się rybactwo i rybołówstwo. Ich rozwój w danych państwach zależy od tego, jak duży mają one dostęp do morza. Duże znaczenie ma również jakość floty rybackiej oraz sprzętu rybackiego. Bardzo ważne jest też rozpoznanie łowisk oraz poziom infrastruktury.
- Co najczęściej łowi się w morzach i oceanach?
- Najczęściej poławianymi rybami w morzach i oceanach są: śledzie, dorsze, tuńczyki, makrele i łososie. Z mórz i oceanów pozyskuje się również m.in., skorupiaki, mięczaki i glony.
- Czy Morze Bałtyckie jest dobrym łowiskiem?
- Tak, Morze Bałtyckie należy do mórz szelfowych półkuli północnej, więc jest zasobne w łowiska.
- Ale co sprzyja wydajnym połowom?
- O atrakcyjności wód stanowi plankton roślinny, to znaczy zespół drobnych organizmów roślinnych unoszących się biernie w oceanach, morzach i wodach słodkich, który jest podstawą łańcucha pokarmowego. Plankton roślinny gromadzi się głównie przy brzegu, dlatego że potrzebuje on nie tylko światła, ale też substancji odżywczych, a te spływają rzekami z lądu.
- Udowodniono też, że w zimnej i słonej wodzie znacznie lepiej niż w wodzie ciepłej i słodkiej rozpuszczają się gazy np. dwutlenek węgla niezbędny do procesu fotosyntezy.
- Powiedział pan, że dużo połowów ma miejsce wzdłuż wybrzeża Ameryki Południowej, a tam nie ma zimnych wód?
- Kolejne zjawisko, które sprzyja ilości i rozwojowi wielu gatunków ryb zwane jest upwellingiem. Oznacza to, że wstępujący prąd morski wynosi ku powierzchni oceanu zimną wodę głębinową, w której są substancje odżywcze, na miejsce cieplejszych wód powierzchniowych. Dzięki niemu na powierzchnię trafiają składniki pokarmowe nagromadzone na dnie oceanów. Obszarami, gdzie występuje to zjawisko są zachodnie wybrzeża Ameryki Południowej, ale również Afryki.
- Dowiedzieliśmy się z informacji podanych przez Agendę ONZ ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), że morza i oceany podzielono na 19 obszarów, ale ponad 75% połowów pochodzi tylko z sześciu z nich.
- Tak, to ciekawe. Na świecie jest zaledwie 6 państw, które łowią aż 50% ryb morskich na świecie. W połowach ryb na świecie królują Chiny, później Indonezja, Indie, Stany Zjednoczone i Peru.
- Dowiedzieliśmy się również, że przełowienie to główny problem związany z intensywnym rybołówstwem.
- W XX wieku wielkość połowów wzrosła znacząco, co wiązało się z rozwojem nowych technologii z użyciem satelitów czy sonarów. Dzięki nim łatwiej można namierzyć ławice ryb, co zwiększa skuteczność połowów. A to oznacza, że coraz mniej ryb dorasta i może się rozmnażać. Dlatego ich liczebność z roku na rok znacząco maleje. Takie zjawisko nazywamy przełowieniem.
- Zna pan sposoby łowienia ryb w tak dużych ilościach?!
- Rybacy zarzucają sieci rybackie, zatrzymując w ten sposób wszystkie organizmy większe niż oka w sieci. Około (8-25%) połowu jest nieprzydatna i wyrzucana. Większość tych organizmów ginie, co mocno osłabia morski ekosystem. Inny sposób połowu polega na tym, że sieć ciągnie się po dnie. Nietrudno sobie wyobrazić jakie zniszczenia środowiska naturalnego przy dnie w ten sposób powstają. Dlaczego?
- Ponieważ organizmy, które żyją przy samym dnie morza czy oceanu rosną bardzo powoli, odtworzenie ekosystemu jest tam wyjątkowo trudne i długotrwałe.
- Co można zrobić, żeby nie zniszczyć zasobów morskich? Przestać kupować ryby?
- Haha! Nie, ryby należy jeść, są bardzo zdrowe. Na szczęście coraz więcej krajów podejmuje działania ochronne.
- Czyli co robią?
- Hodują organizmy morskie. Nazywa się to „rolnictwem wodnym".
- Ale gdzie można hodować morskie organizmy?
- Takie farmy zakłada się w morskich wodach przybrzeżnych. Najlepszym przykładem są norweskie fiordy. Są one długie, wąskie i głębokie stanowią więc idealne miejsce do hodowli ryb, np. łososia atlantyckiego.
- Czy wystarczy pływać na statku, żeby tyle wiedzieć o zasobach mórz i oceanów?
- Tak się składa, że oprócz pływania na statku, z wykształcenia jestem biologiem i bardzo interesuje mnie świat przyrody.

Gospodarka morska
Rozdział 1
Gospodarka morska w Polsce

Wycieczka do Portu Północnego w Gdańsku. Rozmowa z przedstawicielem firmy.

- Jakie korzyści daje położenie Polski nad Morzem Bałtyckim?rybołówstwo
- Położenie Polski nad Morzem Bałtyckim pozwala na rozwój gospodarki morskiej w naszym kraju. A z tego wynikają niemałe korzyści. Efektem pracy samych portów morskich są dochody dla Polski w wysokości ok. 28,5 miliardów złotych rocznie. A to stanowi 1,6% PKB naszego kraju. Dlatego porty morskie mają ogromne znaczenie dla polskiej gospodarki.
- Ile osób pracuje w polskich portach?
- Porty morskie w Polsce dają 227 tysięcy miejsc pracy. Czy to dużo?
- Wydaje się dużo, ale w Polsce żyje 38 milionów ludzi.
- W przeliczeniu, oznacza to, że jedna osoba zatrudniona w porcie morskim przekłada się na 6 zatrudnionych w jego otoczeniu i 33 osoby zatrudnione w przemyśle i transporcie.
- W skali całego kraju to bardzo dużo! Ile mamy portów w Polsce?
- Obok portu gdańskiego, w którym teraz jesteśmy, są porty w Gdyni, Szczecinie i Świnoujściu.
- Aż tylu ludzi zatrudniają same porty?
- Porty i przedsiębiorstwa z nimi współpracujące. Według raportu przygotowanego przez firmę Actia Forum wynika, że sektor portowy obejmuje 3,5 tysięcy przedsiębiorstw, współpracujących aż z 42 tysiącami firm w całej Polsce.
- Ale czy gospodarka morska rozwija się tylko w portach?
- Oczywiście nie tylko. Gospodarka morska obejmuje również transport morski, produkcje i remonty statków, rybołówstwo i przetwórstwo rybne, wydobycie surowców mineralnych oraz turystykę. Transport morski umożliwia przewóz dużych ilości towarów na znaczne odległości.
- Jaką rolę odgrywa w tym na przykład Północny Port w Gdańsku?
- Ten port, podobnie jak porty w Gdyni, Szczecinie i Świnoujściu jest portem handlowym. W nich odbywa się rozładunek i załadunek towarów na statki. Każdy ma swoją specjalizację. Na przykład port w Gdyni stanowi największą w naszym kraju bazę dla kontenerów a Północny Port w Gdańsku specjalizuje się w przeładunku towarów masowych, np. surowców mineralnych jak rudy żelaza, ropa naftowa, rudy miedzi, węgiel, oraz produktów spożywczych jak zboże, mięso, owoce.
- A czy nadal w Polsce buduje się statki?
- Niestety ze względu na problemy finansowe wstrzymano produkcję statków w Szczecinie i Gdyni, a w Gdańsku - ograniczono. Teraz podejmuje się próby odnowy i rozruchu polskich stoczni.
- Chciałabym zmienić temat. Interesuje mnie połów ryb w Bałtyku, jakie ryby łowi się najczęściej w Polsce?
- Rybołówstwo to kolejna ważna gałąź gospodarki polskiej. W Polsce łowi się zwłaszcza szproty, śledzie oraz dorsze. Połowami trudnią się spółdzielnie rybackie, niewielkie przedsiębiorstwa oraz rybacy indywidualni. Niestety, ze względu na zanieczyszczenie wód, ilość ryb w Bałtyku maleje.
- A czy to prawda, że w Polsce wydobywa się również ropę naftową?
- Tak, obok gazu ziemnego to surowiec mineralny wydobywany z dna Morza Bałtyckiego. Złoża ropy naftowej w polskiej części Bałtyku są eksploatowane dzięki platformom wiertniczym znajdującym się na północ od przylądka Rozewie. Dla przykładu platforma wiertnicza „Petrobaltic" wydobywa ok. 200 tysięcy ton rocznie ropy naftowej spod dna morza.
- A ja kojarzę Bałtyk głównie z pięknymi plażami i wydmami. Uwielbiam wakacje nad polskim morzem.
- To prawda. Mamy bardzo piękne wybrzeże i pełne atrakcji. Dlatego jest to jeden z najważniejszych regionów turystycznych w Polsce. Mimo chłodnej wody i zmiennej pogody przyciąga on, zwłaszcza latem, tłumy turystów. Do najbardziej znanych ośrodków turystycznych należą: Gdańsk, Sopot, Hel, Kołobrzeg i Międzyzdroje. Nad Bałtyk przyjeżdżają również liczni kuracjusze, bowiem wielkim walorem jest nadmorski jod, czyli pierwiastek mający pozytywny wpływ na organizm ludzki, szczególnie jego odporność.
- Niestety nasz czas dobiega końca. Czy mógłby pan nam opowiedzieć o pracy Portu Północnego w Gdańsku?
- Oczywiście. Port Północny składa się z terminalu masowego, eksportowego i importowego. Jak myślicie, czym każdy z nich się zajmuje?
- Terminal eksportowy załadunkiem towarów na eksport z Polski a importowy, towarami sprowadzanymi do Polski.
- Bardzo dobrze. Jednak do obsługi tego typu zadań ważne są możliwości przeładunku. A dokładnie parametry portu. Port Północny jest najgłębszym niezamarzającym portem na Morzu Bałtyckim. Zanurzenie na głębokości 15 m daje możliwość obsługi wszystkich statków, które wejdą na Morze Bałtyckie. Jak myślicie, co jeszcze jest potrzebne do obsługi statków w porcie?
- Na pewno dźwigi, hale do składowania i infrastruktura transportowa.
- Dokładnie. Duże place składowe i dobre połączenie kolejowe w głąb kraju umożliwiają szybki przeładunek towarów masowych, LPG i innych paliw. Dzisiejsze parametry terminali pozwalają na obsługę statków o długości 280 metrów, rozładunek towarów do 1600 ton na godzinę a załadunek statków 35 tysięcy ton na dobę. A place składowe są w stanie pomieścić 600 tysięcy ton.
- Niewyobrażalne!
- Tak, lepiej chodźmy zobaczyć port, to uwierzycie!

Rozdział 2
Wykorzystanie mórz i oceanów

Projekt szkolny na temat wykorzystania mórz i oceanów. Uczniowie przeprowadzają wywiad z oficerem statku STS Dar Młodzieży.

- Dzień dobry, pływa pan na pięknym żaglowcu po morzach i oceanach, czy może nam pan opowiedzieć, jak wykorzystywane są morza i oceany?rybactwo przełowieniem
- Dzień dobry, co was szczególnie interesuje?
- Od czego zależy wykorzystanie mórz i oceanów?
- Wykorzystanie mórz i oceanów zależy od tego, jak bogate są wody np. w ryby. A potem jak można te połowy wykorzystać w danym regionie.
- Tylko co powoduje, że jest mniej lub więcej ryb w morzu?
- Na ilość i rodzaj zasobów np. gatunków zwierząt oraz roślin żyjących w środowisku wodnym wpływają: skład chemiczny i temperatura wody, ruchy wód oraz podłoże. Dlatego morza i oceany mają różne zasoby wód.
- Czy potrafiłby pan wymienić największe łowiska ryb na świecie?
- Do największych łowisk świata należą m.in. wybrzeża: Kalifornii, Peru, Chile, gdzie wody bogate są w sardele, sardynki czy tuńczyki.
- W tych regionach musi być dobrze rozwinięte rybactwo i rybołówstwo.
- Tak, dzięki zwierzętom, glonom i roślinom mórz i oceanów rozwija się rybactwo i rybołówstwo. Ich rozwój w danych państwach zależy od tego, jak duży mają one dostęp do morza. Duże znaczenie ma również jakość floty rybackiej oraz sprzętu rybackiego. Bardzo ważne jest też rozpoznanie łowisk oraz poziom infrastruktury.
- Co najczęściej łowi się w morzach i oceanach?
- Najczęściej poławianymi rybami w morzach i oceanach są: śledzie, dorsze, tuńczyki, makrele i łososie. Z mórz i oceanów pozyskuje się również m.in., skorupiaki, mięczaki i glony.
- Czy Morze Bałtyckie jest dobrym łowiskiem?
- Tak, Morze Bałtyckie należy do mórz szelfowych półkuli północnej, więc jest zasobne w łowiska.
- Ale co sprzyja wydajnym połowom?
- O atrakcyjności wód stanowi plankton roślinny, to znaczy zespół drobnych organizmów roślinnych unoszących się biernie w oceanach, morzach i wodach słodkich, który jest podstawą łańcucha pokarmowego. Plankton roślinny gromadzi się głównie przy brzegu, dlatego że potrzebuje on nie tylko światła, ale też substancji odżywczych, a te spływają rzekami z lądu.
- Udowodniono też, że w zimnej i słonej wodzie znacznie lepiej niż w wodzie ciepłej i słodkiej rozpuszczają się gazy np. dwutlenek węgla niezbędny do procesu fotosyntezy.
- Powiedział pan, że dużo połowów ma miejsce wzdłuż wybrzeża Ameryki Południowej, a tam nie ma zimnych wód?
- Kolejne zjawisko, które sprzyja ilości i rozwojowi wielu gatunków ryb zwane jest upwellingiem. Oznacza to, że wstępujący prąd morski wynosi ku powierzchni oceanu zimną wodę głębinową, w której są substancje odżywcze, na miejsce cieplejszych wód powierzchniowych. Dzięki niemu na powierzchnię trafiają składniki pokarmowe nagromadzone na dnie oceanów. Obszarami, gdzie występuje to zjawisko są zachodnie wybrzeża Ameryki Południowej, ale również Afryki.
- Dowiedzieliśmy się z informacji podanych przez Agendę ONZ ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), że morza i oceany podzielono na 19 obszarów, ale ponad 75% połowów pochodzi tylko z sześciu z nich.
- Tak, to ciekawe. Na świecie jest zaledwie 6 państw, które łowią aż 50% ryb morskich na świecie. W połowach ryb na świecie królują Chiny, później Indonezja, Indie, Stany Zjednoczone i Peru.
- Dowiedzieliśmy się również, że przełowienie to główny problem związany z intensywnym rybołówstwem.
- W XX wieku wielkość połowów wzrosła znacząco, co wiązało się z rozwojem nowych technologii z użyciem satelitów czy sonarów. Dzięki nim łatwiej można namierzyć ławice ryb, co zwiększa skuteczność połowów. A to oznacza, że coraz mniej ryb dorasta i może się rozmnażać. Dlatego ich liczebność z roku na rok znacząco maleje. Takie zjawisko nazywamy przełowieniem .
- Zna pan sposoby łowienia ryb w tak dużych ilościach?!
- Rybacy zarzucają sieci rybackie, zatrzymując w ten sposób wszystkie organizmy większe niż oka w sieci. Około (8-25%) połowu jest nieprzydatna i wyrzucana. Większość tych organizmów ginie, co mocno osłabia morski ekosystem. Inny sposób połowu polega na tym, że sieć ciągnie się po dnie. Nietrudno sobie wyobrazić jakie zniszczenia środowiska naturalnego przy dnie w ten sposób powstają. Dlaczego?
- Ponieważ organizmy, które żyją przy samym dnie morza czy oceanu rosną bardzo powoli, odtworzenie ekosystemu jest tam wyjątkowo trudne i długotrwałe.
- Co można zrobić, żeby nie zniszczyć zasobów morskich? Przestać kupować ryby?
- Haha! Nie, ryby należy jeść, są bardzo zdrowe. Na szczęście coraz więcej krajów podejmuje działania ochronne.
- Czyli co robią?
- Hodują organizmy morskie. Nazywa się to „rolnictwem wodnym".
- Ale gdzie można hodować morskie organizmy?
- Takie farmy zakłada się w morskich wodach przybrzeżnych. Najlepszym przykładem są norweskie fiordy. Są one długie, wąskie i głębokie stanowią więc idealne miejsce do hodowli ryb, np. łososia atlantyckiego.
- Czy wystarczy pływać na statku, żeby tyle wiedzieć o zasobach mórz i oceanów?
- Tak się składa, że oprócz pływania na statku, z wykształcenia jestem biologiem i bardzo interesuje mnie świat przyrody.

Jakie korzyści wynikają z położenia Polski nad Morzem Bałtyckim?

Jakie czynniki wpływają na ilość ryb w morzach i oceanach?

Na podstawie nagrania nr 2 podaj przykład działania służącego ochronie zasobów morskich.

RDg6g82ale1TB mfd8e2f4cf91f9580_1536571992632_0 1

Na ekranie znajduje się odtwarzacz, umożliwiający odsłuchanie dodatkowego nagrania: Rozdziału 3. W lewym dolnym rogu znajduje się przycisk włączający nagranie oraz wyświetla się jego czas. W prawym dolnym rogu znajduje się regulator głośności. Nagranie pod tytułem „Zagrożenia i ochrona wód morskich" jest fragmentem lekcji geografii. Nauczyciel rozmawia z uczniami na temat wydobycia zasobów mórz i oceanów oraz konsekwencji dla środowiska.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

Nagranie dostępne na portalu epodreczniki.pl
Na ekranie znajduje się odtwarzacz, umożliwiający odsłuchanie dodatkowego nagrania: Rozdziału 3. W lewym dolnym rogu znajduje się przycisk włączający nagranie oraz wyświetla się jego czas. W prawym dolnym rogu znajduje się regulator głośności. Nagranie pod tytułem „Zagrożenia i ochrona wód morskich" jest fragmentem lekcji geografii. Nauczyciel rozmawia z uczniami na temat wydobycia zasobów mórz i oceanów oraz konsekwencji dla środowiska.

wyjaśnisz, czym jest gospodarka morska;

poznasz przykłady wykorzystania mórz i oceanów.

Cele edukacyjne zgodne z etapem kształcenia
Po zapoznaniu się z e‑materiałem uczeń:

1. wyjaśnia, czym jest gospodarka morska;

2. opisuje przykłady wykorzystania mórz i oceanów;

3. wyjaśnia, do czego prowadzi zbyt intensywna eksploatacja zasobów morskich;

4. rozpoznaje na mapie główne porty w Polsce i na świecie.

1. wydobywanie bogactw naturalnych, jak ropa naftowa, węgiel, sól, itp.
2. użytkowanie maszyn, urządzeń itp.

# data[].attributes.attachment_link.description
Wiesz już, jak zróżnicowane są klimaty na Ziemi, znasz też podział oceanu światowego. Potrafisz wskazać korzyści z dostępu do mórz i oceanów. Wiesz, czym jest łańcuch pokarmowy, a także w jaki sposób rozpuszczalność tlenu w wodzie zależy od temperatury. Ta wiedza pomoże Ci zrozumieć i wyjaśnić znaczenie gospodarki morskiej.

# data[].attributes.body
rok 2017

# data[].attributes.attachment_link.title
Rok 2017 w obiektywie GospodarkaMorska.TV

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W każdym większym, polskim mieście jest elektrownia, czyli zakład, gdzie wytwarza się prąd elektryczny. Niemal zawsze na terenie elektrowni znajdują się potężne kominy, z których nieustannie wydostają się kłęby czarnego dymu. Czy wytwarzanie prądu zawsze musi wiązać się z zanieczyszczaniem powietrza?

# data[].attributes.attachment_link.description
W każdym większym, polskim mieście jest elektrownia, czyli zakład, gdzie wytwarza się prąd elektryczny. Niemal zawsze na terenie elektrowni znajdują się potężne kominy, z których nieustannie wydostają się kłęby czarnego dymu. Czy wytwarzanie prądu zawsze musi wiązać się z zanieczyszczaniem powietrza?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zasoby wód i energii geotermalnej w Polsce są odpowiednie do ich stosowania na skalę większą niż obecnie. Główne obszary występowania wód geotermalnych, perspektywicznych dla ich praktycznego zagospodarowania, są związane z Niżem Polskim i Podhalem, a ponadto z niektórymi innymi rejonami i miejscowościami w Karpatach zewnętrznych, zapadlisku przedkarpackim i w Sudetach.

Głębokości obecnie eksploatowanych zbiorników wód geotermalnych mieszczą się w przedziale 1-4 km. Temperatury wód na tych głębokościach osiągają wartości od 20 do ok. 100ºC, a ich mineralizacja mieści się w granicach od 0,4 do 120-150 g/dm ³. Zatwierdzone wydajności eksploatacyjne wód z otworów wynoszą od kilku m ³/h do 550 m ³/h.
Zastosowania energii wód geotermalnych obejmują najczęściej ciepłownictwo sieciowe, balneoterapię i rekreację.

Energia geotermalna - zastosowania w Polsce

W przypadku zastosowań grzewczych pierwsza instalacja w kraju została uruchomiona na początku lat 90. XX w. na Podhalu: był to Doświadczalny Zakład Geotermalny PAN Bańska - Biały Dunajec, który przygotował grunt do założenia i rozwoju działalności PEC Geotermia Podhalańska SA. Obecnie pracuje sześć ciepłowni geotermalnych: w wymienionym już regionie Podhala oraz w pięciu miastach na Niżu Polskim: w Mszczonowie, Uniejowie, Poddębicach, Pyrzycach i Stargardzie. Według danych z 2017 r., ich łączna zainstalowana geotermalna moc cieplna wynosiła ok. 77 MWt, a sprzedaż ciepła geotermalnego - ok. 870 TJ.

Parametry wód geotermalnych, moce zainstalowane czy też produkcja i sprzedaż ciepła różnią się znacznie w poszczególnych przypadkach - np. najwyższa temperatura wody geotermalnej na wypływie z otworu wynosi 82-86°C (Podhale i Stargard), a najniższa - 42°C (Mszczonów). Warto też wiedzieć, że geotermalny system ciepłowniczy na Podhalu jest jednym z największych w Europie (poza Islandią), biorąc pod uwagę zainstalowaną moc, roczną produkcję i sprzedaż ciepła. Dużą mocą i produkcją ciepła geotermalnego charakteryzuje się także ciepłownia geotermalna w Stargardzie. Niektóre z wymienionych ciepłowni prowadzą prace nad rozbudową instalacji, wierceniem nowych otworów, w wyniku czego powiększy się ich moc. Ciepłownie geotermalne w Polsce są dobrymi przykładami stosowania czystej energii, przyczyniając się do redukcji emisji gazów cieplarnianych i ograniczania smogu.

Obecnie w Polsce działa 10 uzdrowisk stosujących wody geotermalne, a w ostatnich latach wybudowano też kilkanaście ośrodków rekreacyjnych („term"). W różnych stadiach realizacji są kolejne projekty rekreacyjne.

Geotermalne hodowle wodne zostały zainicjowane przez Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk (IGSMiE PAN), który jako pierwszy na początku lat 90. XX w. wdrożył w skali badawczej i półtechnicznej hodowlę ryb ciepłolubnych w swoich obiektach na Podhalu. W 2015 r. w Janowie k. Trzęsacza uruchomiono dużą hodowlę łososia atlantyckiego, w której stosowana jest woda geotermalna z otworu wykonanego kilka lat temu.

Do innych bezpośrednich zastosowań ciepła geotermalnego należą suszenie drewna (obiekty IGSMiE PAN na Podhalu - element systemu kaskadowego) czy podgrzewanie boiska piłkarskiego i ścieżki spacerowej w Uniejowie.

W ostatnich latach odnotowuje się istotny postęp w sektorze geotermalnych pomp ciepła („płytka geotermia").

Zagospodarowanie ciepła Ziemi na nieznaczną skalę

Do tej pory zagospodarowanie ciepła Ziemi w Polsce odbywało się na nieznaczną skalę. Świadczy o tym m.in. fakt, że w 2015 r. byliśmy dopiero na 12. miejscu w Europie pod względem bezpośrednich zastosowań energii geotermalnej spośród 30 krajów, które objęto statystykami przedstawionymi podczas Europejskiego Kongresu Geotermalnego w 2016 r. Porównując liczbę geotermalnych systemów ciepłowniczych (c.o.) w Europie i w Polsce, to w 2017 r. w Europie działało ich ok. 280, z czego w Polsce pracowało ich tylko sześć. Co więcej - w krajach europejskich w różnych stadiach realizacji projektów i inwestycji było ponad 150 geotermalnych instalacji ciepłowniczych lub kogeneracyjnych (wg Europejskiej Rady ds. Energii Geotermalnej - EGEC). U nas - w 2017 r. i u progu 2018 r. w początkowych etapach realizacji było kilka projektów ukierunkowanych na ciepłownictwo i/lub na kogerenerację, prowadzono prace nad rozbudową niektórych już pracujących ciepłowni. Te realizacje to głównie efekt programu wsparcia rządowego, uruchomionego w 2016 r.

W 2017 r. pozytywne decyzje o finansowaniu otrzymały projekty pięciu geotermalnych wierceń badawczych: w Kole, Koninie, Lądku-Zdroju, Sieradzu i Szaflarach. Na decyzje oczekiwało kilka następnych.

Energia geotermalna - szanse na rozwój

Analiza skali i dynamiki dotychczasowego rozwoju geotermii w Europie i w Polsce wskazuje, że mamy w tej dziedzinie sporo do zrobienia, aby zniwelować dystans, jaki dzieli nas choćby od krajów o porównywalnych warunkach geotermalnych. Szczególnie ważną dziedziną jest ciepłownictwo geotermalne - w wielu miejscowościach, gdzie spala się węgiel, czyste i przyjazne źródło ciepła, jakim jest geotermia, pozostaje niewykorzystane, choć przysłużyłoby się poprawie jakości życia i zdrowia społeczeństwa. Jest to możliwe poprzez budowę w nadchodzących latach kolejnych ciepłowni geotermalnych, dzięki dofinansowaniu wierceń i innej infrastruktury ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, zgodnie z inicjatywą rządową z 2016 r. (w ramach której w 2017 r. przyznano wsparcie dla pięciu geotermalnych otworów badawczych, o czy wspomniano wyżej).

Zdaniem specjalistów główne dziedziny dalszego rozwoju wykorzystania energii geotermalnej w Polsce to:

wykorzystanie dla celów energetycznych i ekologicznych. Mowa tu zwłaszcza o ciepłownictwie. W niektórych przypadkach możliwa jest produkcja energii elektrycznej przy zastosowaniu wód o temperaturach od ok. 80-100ºC w instalacjach binarnych o mocy rzędu kilkuset kWe - 1 MWe, najlepiej w kogeneracji z ciepłem (kilka - kilkanaście MWt);

rolnictwo, przetwórstwo rolno-spożywcze;

„płytka geotermia" - pozyskiwanie energii geotermalnej poprzez pompy ciepła;

lecznictwo, balneoterapia, rekreacja.

Ciepło Ziemi (energia geotermalna) zostało uwzględnione w przygotowywanej Polityce Surowcowej Państwa. Jest zaliczone do Filaru II. Pozyskiwanie surowców ze złóż kopalin i ciepło Ziemi - jednego z dziewięciu filarów tej Polityki. Jest to kluczowa decyzja dla nadania jej istotnie wyższej niż dotychczas rangi oraz niezbędny element działań na rzecz przyszłości tego ważnego sektora branży odnawialnych źródeł energii (OZE) w Polsce, w powiązaniu z rządowymi decyzjami w zakresie wsparcia finansowego, a także ze Strategią Odpowiedzialnego Rozwoju.

Okazją do poznania dotychczasowego stanu badań i wykorzystania energii geotermalnej w Polsce, a także perspektyw jej dalszego rozwoju będzie VII Ogólnopolski Kongres Geotermalny, który odbędzie się w dniach 23-25.10.2018 r. w Zakopanem. Więcej informacji na ten temat znajduje się na stronie www.energia-geotermalna.org.pl/kongres

fot. na otwarcie pixabay.com

# data[].attributes.attachment_link.title
Energia geotermalna w Polsce - Sozosfera - ochrona środowiska

# data[].attributes.attachment_link.description
Zasoby wód i energii geotermalnej w Polsce są odpowiednie do ich stosowania na skalę większą niż obecnie. Główne obszary występowania wód geotermalnych, perspektywicznych dla ich praktycznego zagospodarowania, są związane z Niżem Polskim i Podhalem, a ponadto z niektórymi innymi rejonami i miejscowościami w Karpatach zewnętrznych, zapadlisku przedkarpackim i w Sudetach.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ogniwa zajmują duże obszary Brak pobierania energii w nocy i w niektórych sezonach Wysokie koszty i krótki okres magazynowania energii Niska wydajność poza obszarami silnie nasłonecznionymi (fotoogniwa) Można wykorzystać tylko do ogrzania wody i domu (kolektory) Ogniwa

# data[].attributes.body
1. Notatka do zeszytu: Oceń wpływ obecnej struktury produkcji energii elektrycznej w Polsce na środowisko przyrodnicze

2. Zadanie domowe: Wykonaj kartę pracy

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
to dział przemysłu zajmujący się produkcją oraz dystrybucją energii elektrycznej i cieplnej. Dzieli się na:

- wytwarzanie energii elektrycznej i cieplnej dzięki spalaniu , którymi są na przykład węgiel kamienny, węgiel brunatny, ropa, gaz, biogazy, biomasa (roślinna i zwierzęca), torf, łupki bitumiczne;

- pozyskiwanie energii elektrycznej i cieplnej ze źródeł alternatywnych, np. wód płynących, , wiatru, Słońca, pływów morskich, reakcji jądrowych, ciepła otoczenia.

Z kolei źródła energii dzielą się na:

- mające zdolność do samoregeneracji; źródła odnawialne wykorzystywane są przede wszystkim w energetyce niekonwencjonalnej (przykłady powyżej); w energetyce konwencjonalnej paliwa odnawialne (biopaliwa) wciąż jeszcze są rzadko używane;

- surowce mineralne (np. węgiel kamienny, węgiel brunatny, ropa, gaz), których zasoby kiedyś się wyczerpią; stanowią podstawę energetyki konwencjonalnej.

Energetyka konwencjonalna w przyszłości może być niewystarczająca do spełnienia potrzeb człowieka ze względu na wyczerpywanie się zasobów paliw nieodnawialnych. Dlatego konieczne są poszukiwania alternatywnych, odnawialnych źródeł energii i rozwój energetyki niekonwencjonalnej. Jest to też istotne dla środowiska naturalnego, ponieważ wydobycie i spalanie paliw czyni duże szkody w przyrodzie - niszczy środowisko naturalne, zanieczyszcza powietrze, wody i gleby. Natomiast energetyka niekonwencjonalna jest na ogół przyjazna środowisku.

Należałoby dodać, że większość alternatywnych oraz odnawialnych źródeł energii (choć nie wszystkie), a także wiele z nieodnawialnych źródeł energii to formy przejściowe energii Słońca. Energia wiatru, ciepło otoczenia, biomasa (stała, ciekła, gazowa) powstają dzięki energii docierajacej do Ziemii z naszej najbliższej gwiazdy. Nawet węgle i węglowodory kopalne, które nie są co prawda odnawialne w skali naszego życia, ale powstały też głównie dzięki energii słonecznej w odległej przeszłości.

Podstawowe surowce energetyczne wykorzystywane w Polsce to węgiel kamienny i węgiel brunatny oraz ropa naftowa i gaz ziemny.
Około 70% wydobywanego u nas węgla kamiennego przeznaczane jest na produkcję energii elektrycznej. Węgiel z Górnego Śląska i Lubelszczyzny trafia do elektrowni cieplnych w całym kraju. Aczkolwiek największe z tych elektrowni znajdują się względnie niedaleko kopalń. Elektrownie zazwyczaj są też położone nad dużymi rzekami (Wisła, Odra) lub zbiornikami sztucznymi, których woda służy do chłodzenia bloków energetycznych. Inny czynnik wpływający na lokalizację elektrowni to zapotrzebowanie na prąd - największe jest ono w dużych miastach, toteż przy każdym z nich znajduje się choćby jedna mała elektrownia.

Węgiel brunatny wydobywany jest w Polsce w trzech dużych zagłębiach - Bełchatowskim, Konińskim i Turoszowskim. Tuż przy kopalniach znajdują się duże elektrownie, które zużywają niemal cały wydobyty węgiel. Z powodu niskiej wartości opałowej w porównaniu z węglem kamiennym, ropą czy gazem jego transport na większe odległości jest nieuzasadniony ekonomicznie. Poza tym węgiel brunatny najlepszą ma zaraz po wydobyciu.
Wydobycie węgla kamiennego i brunatnego w ostatnich latach ustabilizowało się na poziomie pokrywającym nasze zapotrzebowanie. W przypadku węgla kamiennego niewielkie ilości importujemy i eksportujemy, co jest zależne od zmieniających się corocznie cen węgla na rynku krajowym i zagranicznym.

Szacuje się, że zasoby węgla kamiennego wystarczą nam jeszcze na kilkaset lat, więc raczej nie musimy martwić się ich wyczerpaniem. Problem będzie stanowić jednak ich dostępność i coraz większy koszt ich wydobycia. Nieco inaczej wygląda sytuacja z węglem brunatnym, choć jego zasoby są tylko nieznacznie mniejsze. Powoli wyczerpują się bowiem obecnie eksploatowane odkrywki tego węgla. Potrzebne będzie uruchomienie nowych odkrywek głównie na zachodzie Polski - na Dolnym Śląsku, Wielkopolsce czy Ziemi Lubuskiej. Obecnie najbardziej zaawansowane są prace przy rozpoczęciu budowy odkrywki w Złoczewie w południowo‑zachodniej części województwa łódzkiego, gdzie zalega około 600 mln ton tego surowca. Odkrywkowe kopalnie węgla brunatnego zajmują ogromne powierzchnie, co oznacza likwidację wielu wsi i to często wzbudza protesty miejscowej ludności.

Dwa inne użytkowane w Polsce surowce energetyczne - ropę naftową i gaz ziemny - musimy w dużych ilościach sprowadzać z zagranicy. Importujemy je głównie z Rosji i nasza gospodarka jest w znacznym stopniu uzależniona od tych dostaw. Krajowe wydobycie ropy naftowej nie zaspakaja nawet 3% naszych potrzeb. W przypadku gazu ziemnego jest nieco lepiej, bo w niektórych latach jego wydobycie stanowiło około 30% zapotrzebowania. Jednak jest to zdecydowanie za mało i wciąż poszukujemy sposobów uniezależnienia się od Rosji. Jednym z nich jest powstanie gazoportu w Świnoujściu do odbioru skroplonego gazu ziemnego z różnych stron świata, przede wszystkim z rejonu Zatoki Perskiej. Innym sposobem może być gaz łupkowy, którego duże pokłady prawdopodobnie zalegają w Polsce Wschodniej i Północnej. Tyle że znajduje się on w głębokich łupkach paleozoicznych i jego pozyskanie będzie zapewne mocno utrudnione. Ponadto wciąż dokładnie nie wiadomo ile tego gazu jest i czy w związku z tym uruchomienie wydobycia będzie opłacalne.

Wykresy powyżej pokazują, że zużycie ropy naftowej i gazu stale u nas rośnie, a wydobycie nie zmienia się. Oznacza to konieczność sprowadzania coraz większych ilości tych surowców. Dlatego niezmiernie ważne jest znalezienie nowych dostawców.
Ropa naftowa prawie w całości trafia do naszych rafinerii - w tym największych w Płocku i Gdańsku - gdzie jest przerabiana głównie na paliwo samochodowe (benzynę i olej napędowy) i oleje opałowe. Gaz ziemny ma zastosowanie w energetyce oraz w innych branżach przemysłu przetwórczego (np. chemicznej, metalowej, papierniczej), a także w gospodarstwach domowych.

O dominacji węgla w polskiej energetyce konwencjonalnej przekonują poniższe diagramy. Nie ma wątpliwości, że węgiel kamienny i brunatny jeszcze przez długie lata pozostaną podstawą naszej gospodarki. Warto jednak zwrócić uwagę na rosnący udział biopaliw pochodzenia roślinnego i zwierzęcego (tzw. biomasa stała lub ciekła oraz biogazy), jednego z odnawialnych źródeł energii. Znalazły się one już na trzecim miejscu, co może być znakiem, że coraz bardziej dbamy o środowisko naturalne - spalanie biopaliw jest uciążliwe w mniejszym stopniu dla środowiska niż spalanie paliw kopalnych, a ponadto wykorzystywane są odpady.

Najprostszym i najpopularniejszym przykładem biopaliwa stałego jest drewno. Spala się także węgiel drzewny oraz odpady z obróbki drewna (wióry i trociny). Inne biopaliwa stałe to uprawy energetyczne, np. drzewa szybkorosnące (wierzba wiciowa zwana energetyczną), również odpady z produkcji rolnej - roślinne (słoma) i zwierzęce (odchody).
Biopaliwa ciekłe powstają z surowców pochodzenia organicznego (głównie roślinnego) i są dodawane do paliw samochodowych jako tzw. biokomponenty. Najbardziej znane z nich to bioetanol dodawany do benzyn i biodiesel dodawany do oleju napędowego.
Biogaz wytwarzany jest w wyniku fermentacji różnorodnych odpadów - roślinnych, zwierzęcych, spożywczych, a także komunalnych (ścieków, śmieci). Powstały gaz spalany jest w biogazowniach, których obecnie działa kilkanaście w różnych miejscach Polski (w przyszłości ma być kilkadziesiąt).
Paliwa można pozyskiwać również z posegregowanych odpadów komunalnych - gumy, tworzyw sztucznych, zużytych olejów, smarów i innych substancji. Są to odpady z niektórych branż przemysłu i usług (np. z motoryzacyjnej), a także ze szpitali oraz gospodarstw domowych i rolnych. Tak uzyskane paliwa spala się w specjalnie przystosowanych do tego instalacjach.
Biopaliwa, wykorzystywane w energetyce konwencjonalnej, mają największych udział wśród wszystkich odnawialnych źródeł energii.

Energetyka niekonwencjonalna rozwija się na świecie od kilkudziesięciu lat. Rozwój ten przybrał na sile w ostatnim czasie z następujących powodów:

uświadomienie nieuchronności wyczerpywania się zasobów paliw;

dążenie do lepszej ochrony środowiska naturalnego;

konieczność poprawy bezpieczeństwa energetycznego;

rozwój nowoczesnych technologii wykorzystywanych w energetyce niekonwencjonalnej;

coraz większa dostępność i popularność odnawialnych źródeł energii;

mniejsza awaryjność energetyki niekonwencjonalnej.

W polskiej energetyce niekonwencjonalnej najlepiej rozwija się wykorzystanie energii wiatrowej. W niektórych miejscach można nawet odnieść wrażenie, że nowe wiatraki wyrastają jak „grzyby po deszczu". Najwięcej ich jest na Pomorzu, gdyż nad morzem - z uwagi na jego płaską powierzchnię i brak przeszkód terenowych - wieją najsilniejsze wiatry. Wiatraków w Polsce mogło by być jeszcze więcej, ale istnieje pewien opór ludności względem tego typu inwestycji. Niektórzy uważają, że psują one piękno krajobrazu naturalnego, ale dla innych jest to ciekawy element krajobrazu. Są też głosy o szkodliwym wpływie na organizmy wielkiej kręcącej się turbiny - jest to prawda, ale ten szkodliwy wpływ występuje tylko w bliskim sąsiedztwie wiatraka. Protesty ludności często mają też podłoże finansowe, bo za każdą turbinę właściciel pola, na którym ona stoi, otrzymuje pieniądze, a sąsiedzi już tych pieniędzy nie otrzymują. Rozwój energetyki wiatrowej jest znacząco dotowany przez Unię Europejską i gdyby nie te dotacje, to stawianie wiatraków byłoby w Polsce nieopłacalne.

Energia słoneczna wykorzystywana jest w Polsce na niewielką skalę. To głównie dlatego, że nasze warunki naturalne nie są sprzyjające - względnie mało jest dni słonecznych, a samo Słońce, z racji szerokości geograficznej Polski, nie znajduje się na niebie zbyt wysoko. Wystarczy jednak pojechać na południe Czech, by zobaczyć całe pola pokryte kolektorami słonecznymi. U nas montowane są one głównie na dachach i najczęściej służą do podgrzewania wody w kranach, rzadziej do ogrzewania pomieszczeń. Natomiast ogniwa fotowoltaiczne przetwarzają ciepło słoneczne w energię elektryczną.

Energia wód wykorzystywana jest w tzw. hydroelektrowniach, czyli elektrowniach wodnych. Jednak do źródeł odnawialnych zaliczają się tylko elektrownie wodne przepływowe, w których woda spiętrzona poprzeczną tamą, samoczynnie spływa, napędzając turbinę elektryczną. Największa taka polska elektrownia znajduje się na Wiśle we Włocławku i ma moc 160 MW. W Żarnowcu na Pomorzu oraz w Międzybrodziu Bialskim („Porąbka‑Żar") mamy elektrownie wodne o większej mocy, ale są to elektrownie szczytowo‑pompowe. Woda w nich jest pompowana na wyższy poziom, z którego potem spływa, napędzając turbiny. Jednak owo pompowanie wody przez człowieka dyskwalifikuje te elektrownie jako odnawialne źródło energii, ponieważ nie działają one na zasadzie samoregeneracji. Zaletą takich elektrowni jest korzystanie z prawie darmowej energii elektrycznej do przepompowania wody i wytwarzanie dużych ilości prądu w okresach szczytowego zapotrzebowania.
"Biały węgiel", bo tak niekiedy nazywa się wodę wykorzystywaną przez hydroenergetykę, był kiedyś trzecim źródłem energii w Polsce - po węglu kamiennym i brunatnym. Jednak ten rodzaj pozyskania energii niestety nie rozwija się u nas dynamicznie. Budowanie nowych elektrowni wodnych jest bardzo kosztowne, a nasze warunki naturalne - niezbyt wysokie góry bez dużych rzek - nie zachęcają do takich przedsięwzięć. Toteż istniejące od lat elektrownie wodne wytwarzają mniej więcej stałą ilość energii, co przy rosnącej produkcji ogólnej powoduje zmniejszanie się udziału hydroenergetyki.

Energia geotermalna to energia pochodząca z wód podziemnych. Polskie charakteryzują się temperaturą w granicach od 30 do 120°C, co czyni je bardziej przydatnymi do pozyskiwania energii cieplnej niż elektrycznej. Zasoby energii geotermalnej występują na obszarze całego kraju poza częścią północno‑wschodnią. Szacuje się je na około 30 tys. kmIndeks górny 3 ³ wód. W Polsce funkcjonują 4 geotermie: Podhalańska, Pyrzycka, Mazowiecka i Uniejowska. Wody geotermalne ogrzewają tam budynki mieszkalne, szklarnie, baseny, szpitale.

Pompy ciepła wyłapują ciepło otoczenia, które gromadzi się w różnych miejscach - w powietrzu atmosferycznym, w wodach powierzchniowych (rzekach, jeziorach, stawach) i w płytkich wodach gruntowych, a także w samym gruncie. Do działania pompy ciepła potrzebują energii elektrycznej, ale jest jej czterokrotnie mniej niż wyprodukowanej przez pompy energii cieplnej - z 1 kWh energii elektrycznej otrzymujemy ok. 4 kWh energii cieplnej.

Do energetyki niekonwencjonalnej zaliczają się również elektrownie atomowe (jądrowe). Wykorzystują one olbrzymią energię, jaka wyzwala się w reakcji rozszczepienia jądra atomu pierwiastka promieniotwórczego, np. plutonu, toru, uranu. W Polsce nie ma jeszcze takich elektrowni, ale planuje się, że pierwsza z nich może ewentualnie powstać w latach 2020-2030. W Świerku pod Warszawą od kilkudziesięciu lat działają dwa małe reaktory jądrowe, które służą do celów naukowych.

Szacuje się, że alternatywne źródła energii mogłyby zaspokoić 90% obecnych potrzeb energetycznych. Jest to oczywiście tylko teoria. W praktyce prowadzone są różnorodne działania mające na celu stopniowe zwiększanie wykorzystania źródeł alternatywnych. Na przykład Unia Europejska początkowo zakładała, że do roku 2020 w każdym kraju członkowskim udział źródeł odnawialnych w zużyciu energii wynosić będzie co najmniej 20%. Jednak dla wielu państw, w tym dla Polski był to cel trudny do osiągnięcia i ostateczne określono indywidualne wartości dla każdego kraju, uwzględniając warunki lokalne.

W Polsce udział źródeł alternatywnych w produkcji energii stopniowo rośnie, co potwierdza wykres poniżej. Udział ten jest wprawdzie dwa razy mniejszy od średniej unijnej, ale musimy pamiętać, że nasza gospodarka opiera się na węglu i nie jesteśmy w stanie szybko i radykalnie zmniejszyć wykorzystania tego paliwa. Powinniśmy raczej dążyć do zwiększania udziału źródeł alternatywnych, przy zachowaniu obecnego zużycia węgla.
Wysoka średnia unijna to wynik m.in. wyższego poziomu rozwoju państw zachodnioeuropejskich, dzięki czemu mają one większe możliwości inwestowania w nowoczesne technologie energetyki niekonwencjonalnej. Dużą rolę odgrywają też warunki naturalne, które na przykład pozwalają na działanie większych elektrowni wodnych w Alpach i na Płw. Skandynawskim.

W energetyce konwencjonalnej wytwarzanie energii następuje poprzez spalanie paliw, np. węgla, gazu, ropy, biomasy. Jest to szkodliwe dla środowiska naturalnego.

W energetyce niekonwencjonalnej energię wytwarza się ze źródeł alternatywnych, np. wiatru, wody, Słońca. Są to odnawialne źródła energii, których wykorzystanie nie jest zbyt uciążliwe dla środowiska. Do energetyki niekonwencjonalnej zaliczamy także energetykę jądrową, której źródła energii są wyczerpywalne i bywają szkodliwe dla środowiska.

Nieodnawialne źródła energii to paliwa kopalne - węgiel kamienny i brunatny, ropa naftowa i gaz ziemny, uran i pluton.

Energetyka w Polsce opiera się na wydobywanym w kraju węglu.

Węgiel kamienny można transportować na większe odległości, toteż elektrownie korzystające z tego paliwa znajdują się w różnych miejscach kraju, np. przy większych miastach.

Węgiel brunatny nie nadaje się do transportu i dlatego jest spalany w elektrowniach działających przy kopalniach.

Ropę naftową i gaz ziemny musimy sprowadzać z zagranicy (głównie z Rosji), bo krajowe zasoby są niewystarczające.

W produkcji energii w Polsce stopniowo rośnie udział źródeł odnawialnych, np. biopaliw, wiatru, promieniowania słonecznego. W 2020 roku ma on wynosić 15%.

Polska jest jedynym krajem Europy Środkowej, w którym nie ma elektrowni atomowej.

Zobacz także

Surowce mineralne Polski Surowce mineralne Polski

Dowiedz się więcej
Główny Urząd Statystyczny / Środowisko. Energia Agencja Rynku Energii

# data[].attributes.attachment_link.description
to dział przemysłu zajmujący się produkcją oraz dystrybucją energii elektrycznej i cieplnej. Dzieli się na: - wytwarzanie energii elektrycznej i cieplnej dzięki spalaniu , którymi są na przykład węgiel kamienny, węgiel brunatny, ropa, gaz, biogazy, biomasa (roślinna i zwierzęca), torf, łupki bitumiczne; - pozyskiwanie energii elektrycznej i cieplnej ze źródeł alternatywnych, np.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przemysł to dział gospodarki narodowej rozumiany jako wydobywanie zasobów przyrody ( przemysł wydobywczy) i przekształcanie ich ( przemysł przetwórczy).

Rozmieszczenie zakładów przemysłowych jest nierównomierne. W niektórych regionach jest ich więcej, w innych ich liczba jest stosunkowo niewielka. Prawidłowa lokalizacja zakładu może ułatwiać jego funkcjonowanie i rozwój. Każda gałąź przemysłu ma pewne z góry określone czynniki lokalizacji.

Czynniki przyrodnicze warunkujące lokalizację przemysłu

baza surowcowa
Zakłady przemysłowe lokalizowane są w pobliżu źródeł surowca wówczas gdy ciężar gotowego produktu nieznacznie różni się masą od ciężaru podstawowego surowca, np. cementownie, zakłady drzewne oraz zakłady, których surowce nie nadają się do dłuższego transportu, np. elektrownie oparte na węglu brunatnym, cukrownie, mleczarnie. Szczególną rolę w powstawaniu i rozwoju wielu regionów przemysłowych odegrało występowanie złóż węgla kamiennego (patrz->regiony przemysłowe świata).

zasoby wodne

Woda jest ważnym czynnikiem lokalizacji wielu gałęzi przemysłu, ale w przypadku niektórych jego rodzajów duże zasoby wodne są niezbędne. Szczególnie dotyczy to przemysłu celulozowo-papierniczego, włókienniczego, hutniczego oraz chemicznego.

ochrona środowiska

Coraz większe znaczenie we współczesnym świecie zajmuje lokalizacja zakładów przemysłowych uwzględniająca ich uciążliwość dla środowiska. Właściwa lokalizacja powinna uwzględniać ochronę niektórych obszarów przed skutkami industrializacji, np. obszarów objętych ochroną przyrody, czy też stanowiących miejsce wypoczynku i turystyki.
Czynniki pozaprzyrodnicze

siła robocza

Powstawanie nowych zakładów jest nierozłącznie związane z istnieniem rezerw ludności zdolnej do pracy. Występowanie siły roboczej odgrywa duża rolę w gałęziach charakteryzujących się dużą pracochłonnością, np. w przemyśle elektromaszynowym, włókienniczym. Niektóre procesy produkcyjne potrzebują siły roboczej posiadającej odpowiednie kwalifikacje. Szczególne dotyczy to przemysłów zaawansowanej techniki.

tradycje wytwórczości rzemieślniczej i manufakturowej

Dużą rolę w powstawaniu nowych zakładów przemysłowych odegrała tradycja wytwórczości rzemieślniczej i manufakturowej, np. w rozwoju przemysłu włókienniczego.

potrzeby rynku

Niezwykle ważnym czynnikiem lokalizacji jest rynek zbytu. Dotyczy on zwłaszcza produktów nie nadających się do magazynowania i przewozu na dalsze odległości (np. energia cieplna) oraz produktów powszechnego użytku (np. produkty spożywcze).

baza energetyczna

Wiele procesów produkcyjnych wymaga znacznej ilości energii elektrycznej. Szczególnie dużo energii zużywają huty metali nieżelaznych, np. huty aluminium oraz niektóre zakłady chemiczne stosujące procesy elektrolizy. Częstym zjawiskiem jest więc lokalizacja tych zakładów w sąsiedztwie wielkich elektrowni.

sąsiedztwo innych zakładów

Dość ważnym czynnikiem jest obecność innych zakładów przemysłowych, które mogą stać się potencjalnymi odbiorcami produkcji lub kooperantami, stwarzającymi, tzw. korzyści koncentracji lub aglomeracji

infrastruktura techniczna

Innym ważnym czynnikiem jest istniejąca na danym terenie infrastruktura techniczna, a więc wyposażenie w sieć energetyczną, ciepłowniczą, wodną, gazową, kanalizacyjną oraz w linie komunikacyjne i telekomunikacyjne.

polityka państwa

W niektórych krajach decydujące znaczenie przy lokalizacji zakładów przemysłowych miała polityka państwa. Przykładem mogą być projekty przestrzennego zagospodarowania w krajach socjalistycznych prowadzone przez władze centralne.

Prawidłowa lokalizacja zakładu przemysłowego powinna zawierać analizę wszystkich czynników, gdyż działają one łącznie i równocześnie. Podstawowym skutkiem błędnej lokalizacji jest poniesienie dodatkowych kosztów produkcji w danym zakładzie.

# data[].attributes.attachment_link.description
Przemysł to dział gospodarki narodowej rozumiany jako wydobywanie zasobów przyrody ( przemysł wydobywczy) i przekształcanie ich ( przemysł przetwórczy). Rozmieszczenie zakładów przemysłowych jest nierównomierne. W niektórych regionach jest ich więcej, w innych ich liczba jest stosunkowo niewielka. Prawidłowa lokalizacja zakładu może ułatwiać jego funkcjonowanie i rozwój.

# data[].attributes.body
cieplne i wodne

# data[].attributes.body
Warto spróbować swoich sił ; )

# data[].attributes.attachment_link.description
Free gamified quizzes on every subject that students play in class and at home. Pick an existing quiz or create your own for review, formative assessment, and more.

# data[].attributes.body
Nieodnawialne źródła energii

# data[].attributes.body
Odnawialne źródła energii