# data[].attributes.headline
Informacja o A.Świętochowskim na stronie internetowej naszej szkoły

# data[].attributes.subject
Informacja o A.Świętochowskim na stronie internetowej naszej szkoły

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Historia i patron

"KOCHAJMY PRZESZŁOŚĆ A ŻYJMY TERAŹNIEJSZOŚCIĄ"
ALEKSANDER ŚWIĘTOCHOWSKI
Pisarz, filozof, historyk, publicysta, wybitny ideolog pozytywizmu, syn Ziemi Łukowskiej.
Początki istnienia Zespołu Szkół nr 2 w Łukowie sięgają roku 1972. To wówczas, powstała Przyzakładowa Szkoła Zawodowa, której siedziba znajdowała się na ul. Przemysłowej, przy jednym z najlepiej prosperujących zakładów przetwórstwa mięsnego. W 1994 roku przekształcono ją w Zespół Szkół Zawodowych. Zainteresowanie młodzieży kształconymi w szkole zawodami w znacznym stopniu przyczyniało się do ciągłego rozwoju placówki i powiększania jej liczebności, zarówno w zakresie uczniów, jak i kadry pedagogicznej. W skutek tego, w roku 1997, placówkę przeniesiono do większego budynku, położonego na ul. Warszawskiej 88, gdzie funkcjonuje do dzisiaj. Kolejne lata to dynamiczny rozwój szkoły: w 2002 roku do użytku oddano nowe skrzydło budynku oraz salę gimnastyczną, a w kolejnych latach doposażono boisko szkolne i zamontowano windę. Szkoła systematycznie poszerzała również ofertę edukacyjną. Dziś uczniowie mogą kształcić się w wielu zawodach, takich jak: technik technologii żywności, technik kelner, technik hotelarstwa, technik urządzeń i systemów energetyki odnawialnej, kucharz, fryzjer, monter urządzeń i systemów sanitarnych, złotnik czy fotograf.

Z historią szkoły ściśle związany jest jej Patron. Jest nim Aleksander Świętochowski - pisarz, filozof, historyk, publicysta, wybitny ideolog pozytywizmu, nazywany często „Synem Ziemi Łukowskiej". Urodził się 18 stycznia 1849 roku w Stoczku Łukowskim. Lata szkolne spędził w Siedlcach i Lublinie. Uzyskał świadectwo maturalne i rozpoczął studia w Szkole Głównej na wydziale filologiczno-historycznym. W 1874 roku wyjechał do Lipska, gdzie na tamtejszej uczelni uzyskał doktorat z filozofii. Następnie rozpoczął działalność publicysty: współpracował z „Przeglądem Tygodniowym", był redaktorem „Nowin", założył tygodnik „Prawda". Był rzecznikiem młodych pozytywistów, pochwalał pracę u podstaw i ideę pracy organicznej. Poza publicystyką uprawiał też twórczość dramaturgiczną i nowelistyczną. Od 1912 roku aż do śmierci mieszkał w Gołotczyźnie. Założył tam dwie szkoły: w 1908 roku powstała szkoła pod nazwą „Ferma Praktyczna Gospodarstwa Domowego dla Dziewcząt", a w 1913 roku szkoła męska pod nazwą „Bratne". Według Świętochowskiego każdy wychowanek szkoły był „dla ziemi synem dla ludu bratem". Absolwenci szkół w Gołotczyźnie byli „postępowymi gospodarzami" i przyczyniali się do szerzenia wiedzy i kultury wśród społeczeństwa.

Aleksander Świętochowski zmarł 25 kwietnia 1938 roku w Gołotczyźnie. Pochowany został na cmentarzu w Sońsku, twarzą zwrócony w stronę szkół rolniczych, które tak ukochał i którym poświęcił dużą część swojego życia. Jego postawa, zaangażowanie w rozwój młodzieży, a zwłaszcza jego wkład w powstanie placówek prowadzących kształcenie zawodowe, stało się inspiracją dla społeczności Zespołu Szkół nr 2 w Łukowie, która wciąż pamięta słowa Patrona: „Nie ma człowieka, który by nie pragnął być Arystotelesem lub Kopernikiem, nie ma społeczeństwa, które by nie pragnęło być potężnym i oświeconym."

# data[].attributes.attachment_link.title
Historia i patron - Zespół Szkół nr 2 im. Aleksandra Świętochowskiego w Łukowie

# data[].attributes.attachment_link.description
"KOCHAJMY PRZESZŁOŚĆ A ŻYJMY TERAŹNIEJSZOŚCIĄ" ALEKSANDER ŚWIĘTOCHOWSKI Pisarz, filozof, historyk, publicysta, wybitny ideolog pozytywizmu, syn Ziemi Łukowskiej. Początki istnienia Zespołu Szkół nr 2 w Łukowie sięgają roku 1972. To wówczas, powstała Przyzakładowa Szkoła Zawodowa, której siedziba znajdowała się na ul. Przemysłowej, przy jednym z najlepiej prosperujących zakładów przetwórstwa mięsnego.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pseud. Władysław Okoński, Poseł Prawdy, O.Remus, Oremus, Liber, Gezyasz, Nauczyciel i in.

Urodzony 18 I 1849 w Stoczku (Podlasie), zmarł 25 IV 1938 w Gołotczyźnie pod Ciechanowem, publicysta, dramaturg, prozaik, działacz kulturalny i społeczny, historyk i filozof. Lata szkolne spędził w Siedlcach i Lublinie. Studiował na wydziale filologiczno-historycznym Szkoły Głównej i Uniwersytetu Warszawskiego (1866-70). Rychło awansował do roli przywódcy tego pokolenia, które związane ze Szkołą Główną, dokonało po powstaniu styczniowym przewrotu w umysłowości inteligencji polskiej. Od 1870 pisywał stale w prasie pozytywistycznej - w latach 1870-78 w jej bojowym organie "Przeglądzie Tygodniowym", a od 1878 do 1881 w dzienniku "Nowiny".W 1874, nie zrywając kontaktu z pismem, wyjechał do Lipska na studia fil., uwieńczone 1876 doktoratem na podstawie rozprawy O powstaniu praw moralnych.Myślał o karierze uniwersyteckiej w Galicji, ale zniechęcony panującymi tam stosunkami, wrócił do Warszawy. Współpracę z "Przeglądem Tygodniwym" zerwał w 1878, obejmując tego roku redakcję w dzienniku "Nowiny", którą prowadził do 1881 r.Rubryką Listy z Paragwaju rozpoczął długą serię swych felietonów ciągłych.

W pierwszym okresie twórczości (tj. do ok. 1880) uprawiał publicystykę literacką (m.in. programowy art. My i wy,cykl artykułów Praca u podstaw, napisanych z L.Mikulskim) i fil. (m.in. Dumania pesymisty) oraz dramat (Niewinni, Helvia, cz.1 trylogii Nieśmiertelne dusze - Ojciec Makary, Poddanka, Piękna). Był jedynym w tej epoce twórcą scenicznym o głębszych ambicjach filozoficznych. Już we wczesnych nowelach, m.in. w cyklu O życie, Klemens Borutaprzejawił właściwy sobie ton: narrację powściągliwą i ironiczną, dążącą raczej do zdemaskowania bohatera niż do jego obiektywnego przedstawienia. W bojowym okresie pozytywizmu zdobył jedno z pierwszych miejsc w literaturze. W rozprawie doktorskiej i innych swych utworach wystąpił jako reprezentant etyki racjonalistycznej;za A.Comtem i innnymi domagał się połączenia jej z socjologią i uznania w niej jednej z dyscyplin filozofii. Człowiek - sądził - zdeterminowany jest przez swą naturę biologiczną i przez związki społeczne;prawa moralne powstają w toku doświadczeń historycznych. W poglądach na poznanie ludzkie reprezentował stanowisko empiryczne: idąc śladami J.S.Milla, H.Spencera i Comte'a utrzymywał, że człowiek poznaje fakty tylko w ten sposób, w jaki mu są dane w doświadczeniu;nie może natomiast określić ich istoty. W 1881 założył własne, niezależne pismo "Prawdę", która odegrała ogromną rolę w kształtowaniu umysłowości nast. generacji pol. inteligencji. Zjednał dla pisma wielu wybitnych współpracowników, m.in. L.Krzywickiego;sam pisywał dużo, felieton ciągły - Liberum veto,liczne nowele, obrazki powieściowe. Świętochowski redagował "Prawdę" do 1902.

Autorytet Świętochowskiego jako publicysty został zachwiany w wyniku konfliktu z opinią publiczną po artykule Wskazania polityczne ( Ognisko, księga pamiątkowa ku czci T.T.Jeża, 1882), w którym pisarz wyrzekał się tymczasowo myśli o niepodległości, wysuwając w zamian jako cel osiągnięcia ekonomiczne. W "Prawdzie" prowadził kampanię przeciwko socjalistom, rozpoczętą 1878 w "Nowinach" art. Socjalizm i jego błędy. Twórczość Świętochowskiego w tym czasie była bogata i wszechstronna: objęła m.in. felietony Pod włoskim niebem (1882), dramaty Aspazja, Aureli Wiszar i Regina, nast. część Nieśmiertelnych dusz, wielki cykl dramatyczny Duchy (1895-1909), oraz nowele (m.in. Bartłomiejka). W nowelistyce Świętochowski znalazł oryginalną drogę; bohaterowie jego utworów, jak postaci dramatu, prowadzą dyskusje na tematy ogólnoludzkie, głównie etyczne, szukając dla nich egzemplifikacji we własnym doświadczeniu życiowym. Problematyka dyskusji to społ. przydatność lub szkodliwość prawdy, prawo człowieka do jej głoszenia wbrew przyjętym konwencjom obyczajowym, prawo do wyjawienia powierzonej tajemnicy. Problemom społecznym poświęcone zostały nowele: Na pogrzebie (1881), Oddechy (1886), Woły (1886); arcydziełem sztuki narracyjnej są drobne utwory, które Świętochowskim nazwał bajkami: Strachy Pentelikonu (1888), Hymn niemych (1888), Wesele Satyra (1889).

Uprawiał także systematycznie krytykę literacką, najważniejsze studia poświęcił Sienkiewiczowi i Prusowi. Brał udział w działalności konspiracyjnego Towarzystwa Literackiego oraz należał do członków-założycieli Kasy im. Mianowskiego.

Przed 1905 Świętochowski rozwinął żywą działalność polityczną i społeczną: był m.in. założycielem i przywódcą Związku Postępowo-Demokratycznego, brał udział w pracach Lub. Tow. dla Szerzenia Oświaty, "Światło".W 1906 założył Towarzystwo Kultury Pol. i 1908-13 redagował jego organ, miesięcznik "Kultura Pol."; 1913-15 wydawał "Humanistę Polskiego". Przeniósłszy się do Gołatczyzny, zorganizował wraz z A. Bąkowską szkoły rolnicze, opiekował się zdolnymi dziećmi chłopskimi, ruchem spółdzielczym. Z ostatniego okresu twórczości Świętochowskiego pochodzą powieści Drygałowie (1913), Nałęcze (1928), Twinko (1928), budzące żywy oddźwięk wśród współczesnych dzięki ładunkowi przekornej publicystyki społecznej i politycznej.

Liberum veto, felieton A. Świętochowskiego, ogłoszony pod pseudonimem Poseł Prawdy w "Prawdzie" (1881-1915), "Gazecie Warszawskiej" (1923-25), "Głosie Prawdy" (1924) i "Myśli Narodowej" (1928-29). Tytuł cyklu - Liberum veto - miał stanowić prowokację i manifestację programową. Nawiązując do skompromitowanego w tradycji polskiej prawa sejmowego, zamierzał podjąć próbę jego rehabilitacji, jako hasła niezależności indywidualnej, odwagi i wolności opinii.

W pierwszym felietonie cyklu przypomniał wyklęty czyn Sicińskiego i wskazywał, że zło tego czynu polegało na wyzyskaniu chlubnego prawa dla prywaty. Parafrazując nakaz wierności przekonaniom w imię godności ludzkiej z rozprawy Milla O wolności, sformułował zasadę, która miała patronować jego sądom: "Gdyby nawet 9 999 999 ludzi powzięło jakąś jednomyślną uchwałą, która by się sprzeciwiała tylko jednemu mojemu przekonaniu, nie narzucając go nikomu, nie wahałbym się jednocześnie we własnym imieniu przeciwko niej zaprotestować".

Zapowiadał dokonywanie opartych na tej zasadzie przeglądów i rachunku spraw codziennych i niezwyczajnych bieżącego życia, walkę z zakłamaniem, demaskowanie fałszywych świętości i pozornych wartości. Proklamację bezkompromisowości i niezależności opinii zamknął zawołaniem: "Liberum veto! Veto przeciwko niewolnictwu myśli, samochwalstwu, poniżaniu innych, bladze, kłamstwu, obłudzie, ultramontenizmowi i innym cnotom "podwójnej buchalterii" duchowej. Niech będzie pochwalona swoboda przekonań, sprawiedliwość, nauka i tolerancja, i prawda".

Świetochowski często posługiwał się aluzją, przenośnią i parabolą, dzięki czemu mógł dodatkowo porozumiewać się z czytelnikiem. Dbał o atrakcyjność intelektualną felietonu, chciał imponować i olśniewać erudycją, kulturą filozoficzną i literacką. Forma felietonu sprzyjała emocjonalnej temperaturze wypowiedzi, wygłoszeniu perswazji, gróźb, patetycznych apostrof, ironicznych inwektyw, w których Poseł Prawdy prowadził batalie o wolność myśli, laicyzację szkoły i innych instytucji życia społecznego, walczył z klerykalizmem, nietolerancją, fanatyzmem, bigoterią, prowokując zgorszenie, protesty, polemiki i zdobywając równocześnie zwolenników. Operował zespołami pojęć i aluzji, zrozumiałych dla wykształconego odbiorcy;wplatał cytaty z filozofów, pisarzy obcych i polskich, dawnych i współczesnych. W komponowaniu felietonu dążył do uzyskania efektu odpowiadającemu określeniu, jakie mu nadawał, nazywając "szampanem w literaturze". Starał się osiągnąć to przez zwartość i tempo, lapidarną ciętość ataku, celność repliki polemicznej, drwinę, dowcip, parodię, karykaturę. Posługiwał się stylem,o którym współcześni mówili, że ma w sobie "ducha walki, światło błyskawicy, grzmot piorunu, a piórem włada "jak fechmistrz szpadą".

Liberum veto zyskało autorowi poczesne miejsce wśród publicystów polskich i ogromny autorytet.

Pen names: Władysław Okoński, the Envoy of Truth, O. Remus, Oremus, Liber, Gezyasz, the Teacher, and others.

Born on 18 January 1849 in Stoczek (Podlasie), died on 25 June 1938 in Gołotczyzna near Ciechanów, a publicist, playwright, prose-writer, a cultural and social activist, historian and philosopher. He spent his school years in Siedlce and Lublin, studied at the Faculty of History and Philology at the Warsaw Central School and at Warsaw University (1866-70). He soon became a leader of the generation which was associated with the Warsaw Central School and which incited a radical change in the mentality of the Polish intelligentsia after the January Uprising of 1863. In 1870 he started writing for the positivist press - between 1870 and 1878 he wrote for the positivist ideological organ "Przegląd Tygodniowy" ("Weekly Review") and between 1878 and 1881 for the daily newspaper "Nowiny" ("News"). In 1874, while still working for this newspaper, he went to study philosophy in Leipzig, where he obtained his doctorate on the basis of the thesis "O powstaniu praw moralnych" ("The origins of moral laws"). He considered an academic career in Galicia but, discouraged by the attitudes there, returned to Warsaw. In 1878 he ceased his cooperation with "Przegląd Tygodniowy" and in the same year became editor-in-chief of the daily newspaper "Nowiny", a post he held until 1881. With the column "Listy z Paragwaju" ("Letters from Paraguay") he started a long series of regular articles.

In the first period of his career, until 1880, he wrote literary journalism (including an ideological article My i wy ["We and You"], a series of articles written in cooperation with L. Mikulski entitled Praca u podstaw ["Work at the Foundations"], philosophy - Dumania pesymisty ("The Thoughts of a Pessimist"] and drama- Niewinni ["The Innocents"], "Helvia", Part I of the trilogy Nieśmiertelne dusze ["Immortal Souls"] - Ojciec Makary ["Father Makary"], Poddanka ["The Subject"], Piękna ["Beautiful"]. He was the only dramatic writer of this epoch with deeper philosophical ambitions. In his early short stories, e.g. O życie ("Life"), Klemens Boruta, he presented a specific tone: moderate and ironic narration aiming at unmasking the protagonist rather than his objective presentation. In the rebellious period of positivism he became one of the most prominent writers. In his doctoral dissertation and in other works he represented the rationalistic ethic; following A. Comte and others he propagated its fusion with sociology and its recognition as one of the disciplines of philosophy. The human being - he thought - was determined by his/her own biology and social ties; moral laws arise as a result of historical experiences. He had an empirical attitude as far as human learning was concerned: following J.S. Mill, H. Spencer and Comte, he claimed that the human being came to know facts only through the way they were given in experience; one could not, however, describe their essence. In 1881 Świętochowski started his own independent newspaper "Prawda" ("Truth"), which played a crucial role in shaping the mentality of the new generation of the Polish intelligentsia. He invited many prominent writers, e.g. L. Krzywicki, to write for "Prawda", he also wrote a great deal himself, a regular column entitled Liberum veto, short stories, sketches. Świętochowski was the editor of "Prawda" until 1902.

His authority as a publicist was undermined as a result of the conflict with public opinion after publishing the article Wskazania polityczne ("Political Recommendations") (in Ognisko ["Hearth"], a book commemorating T.T. Jeż, 1882), in which he renounced the thought of regaining independence for the time being, focusing on economic achievements instead. In "Prawda" he continued a campaign against the socialists, which he started in 1878 in "Nowiny" with the article Socjalizm i jego błędy" ("Socialism and its errors"). Świętochowski's literary output at that time was very rich and versatile: e.g. essays Pod włoskim niebem ("Under the Italian Sky") (1882), plays Aspazja, Aureli Wiszar and Regina, the next part of Nieśmiertelne dusze, an extensive drama series Duchy ("Spirits") (1895-1909), and short stories (e.g. Bartłomiejka). His short-story writing is original due to the fact that its protagonists, similarly to heroes of the drama, discuss universal, primarily ethical matters, trying to find the evidence in their own experience. The subject of discussion is: social usefulness and the destructiveness of truth, the human right to proclaim truth even against social conventions, the right to reveal confidential information. Social problems are discussed in short stories: Na pogrzebie ("At the Funeral") (1881), Oddechy ("Breaths") (1886), Woły ("Oxen") (1886); other short works which Świętochowski called fables are masterpieces of narration: Strachy Pentelikonu ("The Fears of Pentelikon") (1888), Hymn niemych ("Hymn of the Dumb") (1888), Wesele Satyra ("The Satyr's Wedding") (1889).

Świętochowski also practised literary criticism, the most important research being on Sienkiewicz and Prus. He took part in the conspiratorial activities of the Literary Society, he was also a charter member of the Mianowski Kasa (Mianowski Fund).

Before 1905 Świętochowski was active in political and social life; he was, for example, the founder and leader of the Progressive and Democratic Association, he took part in the activities of the Lublin Society for Introducing Education Światło ("Light"). In 1906 he founded the Polish Culture Society and became an editor of its monthly magazine "Kultura Polska" ("Polish Culture"); between 1913 and 1915 he was the editor of "Humanista Polski" ("The Polish Humanist"). Having moved to Gołotczyzna, together with A. Bakowska he set up two schools of agriculture, took care of talented peasant children and the co-operative movement.

In the last period of his literary career he wrote the novels Drygałowie (1913), Nałęcze (1928) and Twinko (1928), which aroused a vivid response on the part of his contemporaries, thanks to their social and political message.

Liberum veto", the regular column by Świętochowski, written under his pen-name, the Envoy of Truth, in "Prawda" (1881-1915), "Gazeta Warszawska" ("The Warsaw Gazette") (1923-25), "Głos Prawdy" ("The Voice of Truth") (1924) and "Myśl Narodowa" ("National Thought") (1928-29). The title of the series - "Liberum Veto" - was meant as a provocative and ideological manifestation. Relating to the law discredited in Polish parliamentary tradition, Świętochowski was trying to rehabilitate this law as a symbol of individual independence, courage and freedom of thought.

In the first essay of the series he recalled Siciński's condemned deed and pointed out that this deed was evil because of the abuse of the law for one's private interests. Paraphrasing the dictate of loyalty to one's beliefs in the name of human dignity found in Mill's On Freedom, he formulated a principle which became his motto: "Even if 9,999,999 people took a unanimous decision which was against just one of my beliefs, I would not hesitate to stand in opposition, not imposing my belief on anybody at the same time."

He announced that on the basis of this principle he would examine ordinary and extraordinary matters of current life, fight with hypocrisy, denounce false objects of devotion and seeming values. His proclamation of the uncompromising and independent attitude ended with an appeal: "Liberum veto! A veto against slavery of thought, boastfulness, humiliation, blague, lies, hypocrisy, ultramontaigneism and other virtues of "double accounting" of the spirit. Praise freedom of beliefs, justice, science and tolerance, and truth".

Świętochowski often made use of allusions, metaphors and parables, which enabled him to communicate additional meanings to the readers. The intellectual attractiveness of the essay was of great importance to him, he wanted to impress the readers with his erudition, knowledge of philosophy and literature. The form of an essay complied with the emotional tone of his opinions, persuasion, threats, pompous apostrophes andironic invectives in which the Envoy of Truth fought for freedom of thought, the secularisation of schools and other social institutions, fought with clericalism, intolerance, fanaticism and bigotry, the inciting of scandals, protests and polemics and gaining new adherents at the same time.He made use of sets of terms and allusions understood by the educated reader; he employed quotations from the works of philosophers, Polish and foreign writers from the past and present. In the composition of the essay he was trying to achieve an effect which he called "champagne in literature". He was trying to obtain this effect by the contents and tempo of the essay, a concise and sharp attack, an accurate and polemical retort, derision, witty jokes, parody and caricature. He used a style described by his contemporaries as possessing "the spirit of the fight, the light of the lightning, the roar of thunder" and he used the pen "as a master of fencing uses a sword".

Thanks to Liberum veto, Świętochowski established his authority and became one of the most prominent of Polish publicists.

# data[].attributes.attachment_link.description
Pseud. Władysław Okoński, Poseł Prawdy, O.Remus, Oremus, Liber, Gezyasz, Nauczyciel i in. Urodzony 18 I 1849 w Stoczku (Podlasie), zmarł 25 IV 1938 w Gołotczyźnie pod Ciechanowem, publicysta, dramaturg, prozaik, działacz kulturalny i społeczny, historyk i filozof. Lata szkolne spędził w Siedlcach i Lublinie. Studiował na wydziale filologiczno-historycznym Szkoły Głównej i Uniwersytetu Warszawskiego (1866-70).

# data[].attributes.headline
Audycja nagrana w muzeum A.Świętochowskiego o romantykach i pozytywistach

# data[].attributes.subject
Audycja nagrana w muzeum A.Świętochowskiego o romantykach i pozytywistach

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Aldona Łyszkowska podkreśliła, że pomimo braku udziału najbardziej znanych przedstawicieli romantyzmu, m.in. Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, czy Zygmunta Krasińskiego, w zrywie niepodległościowym, którym było powstanie listopadowe, to romantycy na wiele sposobów wspierali walkę o wolność ojczyzny.

- Jednym z nich było tworzenie salonów literackich, gdzie odbywały się spory klasyków z romantykami mające służyć dobru Polski. Ci drudzy uważali, że Polska jest Chrystusem wśród narodów. Przez lata niewoli i doznane krzywdy miała ona odkupić całą Europę i doprowadzić do wskrzeszenia nowego świata - dodała kierownik Działu Naukowo-Wydawniczego w Muzeum Romantyzmu.

Rodziną, która utożsamiana jest z epoką romantyzmu, a także wkładem w walce o niepodległość Polski, są Krasińscy, a przede wszystkim Zygmunt Krasiński, jeden z największych poetów polskiego romantyzmu.

- Jest on również najbardziej znany z całego rodu. Nie brał co prawda udziału w czynnej walce z zaborcami, ale bardzo często i aktywnie do niej nawoływał. Uważał, że odzyskanie niepodległości będzie możliwe jedynie wtedy, gdy będą ze sobą współdziałały wszystkie warstwy społeczne. Był wychowany w kulcie Napoleona i świętej sprawy walki o suwerenność Polski - wyjaśniła Aldona Łyszkowska.

Nurtem przeciwstawnym do romantyzmu był pozytywizm. Jego główne założenia znalazły się w manifeście „My i Wy" autorstwa Aleksandra Świętochowskiego. Jarosław Wałaszyk, kierownik Muzeum Pozytywizmu w Gołotczyźnie, przyznał, że utwór ten może uchodzić za „Odę do młodości" nurtu pozytywistycznego.

- Świętochowski wskazywał młodym ludziom inną drogę walki o swoją ojczyznę, niż romantycy. Zwracał przede wszystkim uwagę na znaczenie pracy u podstaw. Jednak należy podkreślić, że romantyzm miał na niego również spory wpływ - podkreślił rozmówca Polskiego Radia 24.

Jarosław Wałaszyk podkreślił, że Aleksander Świętochowski był człowiekiem niezwykle wszechstronnym. Interesował się wieloma dziedzinami nauki, o czym pisał w swoich licznych artykułach.

Audycję „Słowem Niepodległa" prowadził Mateusz Maranowski.

Polskie Radio 24/db
Słowem Niepodległa - wszystkie audycje
____________________
Data emisji: 08.04.18 Godzina emisji: 11:16

# data[].attributes.attachment_link.title
Pozytywizm i romantyzm na drodze odzyskania przez Polskę niepodległości

# data[].attributes.attachment_link.description
Romantycy, zarówno czynem, jak i słowem, walczyli o polską niepodległość - powiedziała Aldona Łyszkowska, kustosz w Muzeum Romantyzmu w Opinogórze. W specjalnej audycji Polskiego Radia 24, nadawanej z Muzeum Pozytywizmu w Gołotczyźnie, nieopodal Ciechanowa, rozmowa o roli i znaczeniu pozytywizmu oraz romantyzmu w procesie odzyskiwania niepodległości przez Rzeczpospolitą.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stojący nad grobem starzec żegna się z bliskimi, dokonując przy tym życiowego rozrachunku. Krótka opowieść o tym, co w życiu jest naprawdę ważne.

Choć Świętochowski zaliczany jest zazwyczaj w szeregi pisarzy pozytywistycznych, to wydany w roku 1897 zbiór Bajki estetycznie należy już do epoki Młodej Polski. Autor daleko odchodzi od społecznych kontekstów czasów teraźniejszych i ostrej krytyki politycznej która cechowała go wcześniej. Zwraca się ku antykowi, filozoficznym wywodom i ponadczasowym tropom literackim. Złośliwi mogliby powiedzieć, że jest to już typowo młodopolska grafomania. Miłośnicy - że to rzadka okazja do podglądania estetycznej wrażliwości fin de siecle'u.

# data[].attributes.attachment_link.description
Stojący nad grobem starzec żegna się z bliskimi, dokonując przy tym życiowego rozrachunku. Krótka opowieść o tym, co w życiu jest naprawdę ważne. Choć Świętochowski zaliczany jest zazwyczaj w szeregi pisarzy pozytywistycznych, to wydany w roku 1897 zbiór Bajki estetycznie należy już do epoki Młodej Polski.

# data[].attributes.headline
Artykuł na temat twórczości A.Świętochowskiego.

# data[].attributes.subject
Artykuł na temat twórczości A.Świętochowskiego.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dwudziestego piątego kwietnia 2020 roku przypadała 82. rocznica śmierci Aleksandra Świętochowskiego, czołowego pozytywisty, związanego z Gołotczyzną. Ten polski pisarz, publicysta, filozof i historyk, aforysta, krytyk, publicysta polityczny, działacz społeczny urodził się 18 stycznia 1849 w Stoczku Łukowskim, a zmarł 25 kwietnia 1938 w Gołotczyźnie. Pisał pod pseudonimami: Władysław Okoński, Poseł Prawdy, O. Remus, Oremus, Liber, Gezyasz, Nauczyciel.

Prowadził także działalność społeczno-oświatową. Za największe dzieło swojego życia w tej dziedzinie uważał powstanie jeszcze pod rozbiorami szkół rolniczych w Gołotczyźnie - szkoły gospodarstwa domowego dla dziewcząt wiejskich (1909 r.) założonej przez właścicielkę wsi Aleksandrę Bąkowską i 3 lata później szkoły rolniczej dla chłopców o nazwie Bratne. Należał do czołowych ideologów i przywódców pozytywizmu warszawskiego. Od 1984 r. jest patronem założonej przez siebie szkoły w Gołotczyźnie - aktualnie Zespołu Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego.W latach (1906-1913) założył i był prezesem Towarzystwa Kultury Polskiej. Był gorącym rzecznikiem postępu, oświaty, kultury, walczył o równe prawa dla kobiet, Żydów, zwalczał konserwatyzm, wstecznictwo i klerykalizm. Od 1912 roku, aż do śmierci mieszkał w Gołotczyźnie, gdzie związał się wspólną ideą i głębszym uczuciem osobistym z Aleksandrą Bąkowską (z żoną od wielu lat był w faktycznej i całkowitej separacji). W 1921 r. nawiązał relację z zaledwie 20-letnią wówczas, więc młodszą o ponad 50 lat, Marią Żydowo, z którą ożenił się w 1932 r., zaraz po śmierci żony. Zmarł 25 kwietnia 1938 roku w Gołotczyźnie. Pochowany jest na cmentarzu w Sońsku. Wdowa, Maria Świętochowska (później Grossman) prowadziła do 1959 r. muzeum poświęcone pisarzowi. Zmarła 14 stycznia 2004 roku w wieku 101 lat.
Czy Aleksander Świętochowski lubił pisać listy?
Rozmowa z Jarosławem Wałaszykiem - kierownikiem Muzeum Pozytywizmu w Gołotczyźnie O/Muzeum Szlachty Mazowieckich w Ciechanowie.
Panie kustoszu, jak to było w listami Aleksandra Świętochowskiego, lubił je pisać?
Świętochowski był człowiekiem pióra. To właśnie w Muzeum w Gołotczyźnie znajdują się jego listy i są to unikaty. Jest wiele takich listów, które nigdy nie były publikowane w całości, a dotychczas udostępniano je we fragmentach. Sporo korespondencji otrzymaliśmy od Jego żony Marii Świętochowskiej, w ramach darów, ale i w drodze zakupu. Cześć otrzymaliśmy od rodziny Aleksandry Bąkowskiej - Jego muzy i przyjaciółki.
Kiedy te listy dotarły do Muzeum?
Spora paczka korespondencji Świętochowskiego i Bąkowskiej weszła do naszego Muzeum w latach 90-tych. Teraz postanowiliśmy zrobić z tego zwarte wydawnictwo i te listy wydać. Świętochowski miał trudny charakter pisma, więc sporo czasu zajęło nam odcyfrowanie nazwisk, wydarzeń. W niektórych momentach pisał bardzo niewyraźnie. Razem z Barbarą Olszak siedzieliśmy długo nad odczytaniem korespondencji. Udało się i powstała unikatowa publikacja, która już jest dostępna w Muzeum.
O czym pisał Aleksander Świętochowski?
Pisał o różnych sprawach, ale trzeba stwierdzić, że w przeważającej części, jest to osobista korespondencja. Najstarszy list pochodzi z 1884 roku, a ostatni z 1934 roku. Największy zbiór rękopisów, to korespondencja z A. Bąkowską. Ich przyjaźń trwała przez długie lata, a niektórzy mówili nawet o ich miłości. I pisał do niej o wszystkim. Począwszy od tego, że go wszystko boli, aż po ceny towarów w sklepach. Kiedy skończył 70 lat wspominał, że już czas się żegnać i umierać. Ale kiedy poznał młodziutką Marię Żydowo, bardzo się zmienił. O śmierci pisał coraz mniej. Część listów kierowana jest właśnie do niej. Młoda żona spowodowała, że podźwignął się w tym przemijaniu i starości. Nazywał ją Marysią, Maryjką, ale uznał, że nie będzie tak się do niej zwracał, bo Maryjka kojarzy się z ryjkiem. Więc była Dzieweczka, Dziewunia, Dziebunia, a potem ...moje najukochańsze Słońce. Bardzo kochał swoją żonę. Zdawał sobie jednak sprawę, że czasu nie zatrzyma.
Listy są tym bardziej cenne, że teraz piszemy ich coraz mniej
Zdecydowanie tak. Wtedy w listach pisano o wszystkim. Sporo czasu poświęcał sprawie budowy szkoły Bratne w Gołotczyźnie. Wręcz się kłócił w tej kwestii z Bąkowską i w korespondencji widoczne są animozje między nimi. Są listy króciutkie i bardzo obszerne, głownie z lat 20-tych. Pisze o ogromnej hiperinflacji, o tym co go dręczy, o jego wyżywieniu, prosi Bąkowską o przesłanie jedzenia. Zaś Aleksandra prosiła go o porady, o ocenę różnych sytuacji. Dawał więc jej informacje, wskazania.
Jakiego człowieka poznajemy poprzez listy?
Książka przedstawia Świętochowskiego nie jako potężnego bojownika, posagową postać, ale człowieka normalnego, który martwi się, że nie stać go na dobre jedzenie, że nie może kupić masła, że Marysia jest blada i chuda, że przyszła wiosna, a inspekty nie są jeszcze obsadzone. Człowieka prostego, mówiącego o sprawach przyziemnych.
Czy w listach pisał tylko o sprawach codziennych?
Wśród listów trafiają się perełki, w których przekazuje myśli filozoficzne, kierowane zwłaszcza do Marii, odnosi się też do polityki. Był obserwatorem tego, co dzieje się w Polsce. Komentował działalność rządu, oceniał pewne jego postaci. To są jedne z ciekawszych jego przemyśleń. W latach 20-tych, w liście do Bąkowskiej podkreślał, że nie zaprzestał działalności naukowej, co mu zarzuciła. Wtedy już był związany z Marią. Poznajemy też pewne postacie, np. osławioną Pakułową, która była osobą opiekującą się domem w Warszawie i w Gołotczyźnie. Pojawia się też tajemnicza Anna, Anusia, pomoc domowa, która była trochę zazdrosna o pisarza i sprzeciwiała się kontaktom z Marią. Z listów dowiadujemy się, że chciał zadbać o przyszłość szkół i o swoją żonę. Miał problemy z płucami, z sercem, z wątrobą. Lekarze zalecali mu picie wody vichy. Pisze, że jednego dnia syfon z tym trunkiem, kosztował 300 marek, a pod koniec tygodnia już tysiąc. Bardzo go to martwiło. Nie lubił zaciągać długów, wolał więc jadać skromniej. Wyraźnie dostrzegał zmiany w gospodarce.
Czy sytuacja w gospodarce wpływała na jego działalność?
Tak. Przez inflację nie mógł wydać swojego wielkiego dzieła „Historii Chłopów Polskich". Księgarze, wydawcy nie mieli pieniędzy na druk książki. Musiał więc zaczekać z jej wydaniem. Kiedy nastąpiła zamiana marki polskiej na złotówkę dopiero mógł wydrukować swoje epokowe wydawnictwo. Widać też, że zmiany następowały w jego myśleniu. Zawsze był obrońcą prawdy i to się nie zmieniło. Los jednak spowodował zmianę jego niektórych poglądów. W życiu osobistym jednego był pewien, tego, że Marysia jest najcudowniejszą osobą na świecie, i tak już zostało. Starał się zabezpieczyć ją na przyszłość.
Jak rodzina Marii odnosiła się do pisarza?
Pisał listy do Lucyny Drogoszewskiej - siostry Marii Żydowo. Ta, razem z matką bywały u niego w Gołotczyźnie. Matka zaakceptowała ten nieformalny związek, który później został zamieniony na małżeństwo.
Czy A. Świętochowski pisał o Władysławie Sikorskim?
Wspominał o nim jako uczestniku rządu. Choć rodziny były zaprzyjaźnione, w listach nie ma odnośników do osobistych kontaktów tych dwóch panów i o innych sprawach nie pisał. Władysław Sikorski był na pogrzebie twórcy.
Czy z Aleksandrą Bąkowską zawsze miał dobry kontakt?
Listy, które pisał pod koniec życia do Bąkowskiej są przykre. Aleksandra złamała nogę i nie zgadzała się na żadne leczenie czy na operację. Pisze więc do niej, że takie schorzenie można wyleczyć i podaje przykład ambasadora Francji. Ostrzega ją też, że leżenie w łóżku skończy się kalectwem. Zaleca obcięcie splątanych włosów, jednym słowem kołtuna, co niestety wskazuje, że A. Bąkowska pod koniec życia bardzo się zaniedbała. Wyrażał swoje niezadowolenie, że dopuszcza do siebie zielarki, znachorki, a nie lekarzy. Jej śmierć była dla niego szokiem. Była przecież jego muzą, to dzięki niej znalazł się w Gołotczyźnie. Tu zmarł, tu został pochowany.
W którym momencie kończą się listy?
Listy kończą się 1934 roku, kiedy Maria przestała wyjeżdżać z domu (była bardzo aktywną harcerką), później chorowała. Z pisania listów Świętochowski przeszedł do pamiętnika, gdzie zawierał rozważania i nazwał go „Mojej Dziebuni.....Dziennik bezładnych myśli". To jest ostatni pamiętnik, który po nim został. Inne spłonęły w Warszawie w czasie wojny. Pisał prawie do swojej śmierci, w kwietniu 1938 roku, nawet kiedy już mieszkał w „Almie", nowym domu w Gołotczyźnie. Jego zdrowie znacznie się pogorszyło, odezwały się płuca. Umierał trzymany za rękę przez swoją żonę.
Gdzie możemy nabyć książkę „Listy Aleksandra Świętochowskiego"?
Oczywiście w Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie i w pozostałych oddziałach tej placówki. Polecam tę lekturę. Szczególnie tym Państwu, którzy lubią czytać wspomnienia z życia wzięte. Pojawia się mnóstwo nazwisk ze świata polityki, literatury, architektury. To doskonała lekcja historii, bo Aleksander pisał świetnie. Polecam bo warto.

Barbara Tokarska-Wójciak

# data[].attributes.attachment_link.title
Czy Aleksander Świętochowski lubił pisać listy?

# data[].attributes.attachment_link.description
Dwudziestego piątego kwietnia 2020 roku przypadała 82. rocznica śmierci Aleksandra Świętochowskiego, czołowego pozytywisty, związanego z Gołotczyzną. Ten polski pisarz, publicysta, filozof i historyk, aforysta, krytyk, publicysta polityczny, działacz społeczny urodził się 18 stycznia 1849 w Stoczku Łukowskim, a zmarł 25 kwietnia 1938 w Gołotczyźnie. Pisał pod pseudonimami: Władysław Okoński, Poseł Prawdy, O.

# data[].attributes.headline
Dokument o Muzeum Pozytywizmu na Gołotczyźnie. Oddział Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie. 

# data[].attributes.subject
Dokument o Muzeum Pozytywizmu na Gołotczyźnie. Oddział Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie. 

# data[].attributes.headline
Film o życiu i twórczości A.Świętochowskiego. Podejmuje także zagadnienia życia osobistego Posła Prawdy.

# data[].attributes.subject
Film o życiu i twórczości A.Świętochowskiego. Podejmuje także zagadnienia życia osobistego Posła Prawdy.

# data[].attributes.attachment_link.title
Dr Dawid Osiński o Aleksandrze Świętochowskim

# data[].attributes.headline
Materiały o Patronie na stronie internetowej Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie

# data[].attributes.subject
Materiały o Patronie na stronie internetowej Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W jednym z poprzednich artykułów wspomniano, że w zbiorach muzeum w Gołotczyźnie znajdują się listy osób sławnych w czasach kiedy żył Aleksander Świętochowski, ale też znanych współcześnie. Pośród nich jest również kartka papieru, zapisana odręcznie i z podpisem Maria Konopnicka. Warto nadmienić, że wspaniały pozytywista, niezbyt chętnie pochylał się nad poezją Wychodził z założenia, że po epoce romantyzmu, wiersz się nie sprawdził, zatem w okresie „pracy u podstaw", ten rodzaj literacki nie powinien zbytnio zajmować społeczeństwo. Jednak w przypadku m.in. tej poetki zrobił wyjątek. Wydawał własnym sumptem i redagował gazetę „Prawda", nowoczesne na ówczesne czasy pismo, na łamach którego mogli wypowiadać się wszyscy ci, którzy należeli do myśli pozytywistycznej i patriotycznej. Na jej kartach zamieścił też utwory Konopnickiej. W pewnym sensie stanowiła dla niego „poetycki" pozytywizm, ponieważ poprzez swoje wiersze pochylała się nad niedolą prostego ludu, starając się zwrócić społeczna uwagę nędzę i biedotę. Pisała też wspaniałe wiersze patriotyczne, co w całości ujmowało Świętochowskiego i wzbudzało w nim pełny szacunek dla poetki. Poniżej prezentujemy fragmenty korespondencji, jaką skierowała do Posła Prawdy:

„ ... Rękopis odebrałam i dziękuję bardzo za pochlebne ocenienie go. Co się tyczy ogłaszania go drukiem, to w tej chwili nie mogę się na to decydować, ponieważ jest to tylko część poematu niewykończonego, która ogłoszona oddzielnie, mogłaby być niezrozumiana, jako rzecz zupełnie fantastyczna. Mam wszelkie nadzieję, iż wykańczając go, o ile przy nawale ważnych prac podjętych, czas mi na to pozwoli, a wtedy oddam całość do druku. Raz jeszcze dziękuję Szanownemu Panu za zaszczytną dla mnie ocenę mej pracy, załączam wyrazy głębokiego poważania. Maria Konopnicka Monachium d. 15 stycznia 1900...".

Poseł Prawdy zaistniał w pamięci Polaków wieloma dziełami, jednak najbardziej znanym stała się wspaniała monografia, poświecona ludziom tak naprawdę zapomnianym - chłopom. Nigdy wcześniej tak profesjonalnie nie opisano tworzenia się i działania zarówno społecznego jak i patriotycznego tej części społeczeństwa polskiego. Tworzenie tak znamienitego dzieła, kosztowało Świętochowskiego wiele czasu czasem wewnętrznej frustracji. W korespondencji jaka się zachowała wielokrotnie wspominał o różnych trudnościach z jakimi mu przyszło się zmierzyć:

„ Dziś skończyłem pierwszy tom Historyi chłopów, który wkrótce pójdzie do drukarni. Nabyła go ta sama księgarnia, która wydała „ Czcigodnych polaków". Rozrósł się on znacznie ponad pierwotne przypuszczenie dzięki temu, że znalazłem się w lepszych warunkach pracy. Dostarczano mi książki szybko i chętnie, w domu miałem ciepło i cicho. Ta cisza upajała mnie i tak do niej przywykłem, że nie mogłem pojąć, jak bym mógł powrócić do domowego harmidru.

Sprawa wydania Hist. chłopów dotąd nie załatwiona. Nadzwyczajna drożyzna książek wstrzymała ich sprzedaż. Księgarze nie mają pieniędzy z dochodu i nie mogą dostać pożyczek. Dotychczas oni, zarówno jak wszyscy kupcy i przemysłowcy, otrzymywali z Kasy państwowej pożyczki z terminem 3 miesięcznym, które ich nic nie kosztowały a nawet do pewnego stopnia były darowizną, bo ponieważ marka ciągle spada, więc gdy dłużnik zwracał bankowi sumę, miała ona daleko mniejszą wartość, niż w dniu pożyczenia. Przez wprowadzenia miernika złotego Grabski udaremnił te operacye. Jeżeli kurs marki się nie ustali, kredyt będzie zatrzymany. „

Dzieło swoje, zadedykował swej muzie i przyjaciółce, wspaniałej pozytywistce Aleksandrze Bąkowskiej, z którą wspólnie tworzył szkoły rolnicze w Gołotczyźnie i która poświęciła swe życie idei szerzenia oświaty wśród chłopów.

„ Tej, która szczerze, głęboko i bezinteresownie ukochała lud wiejski, która bolała nad jego krzywdami, która widzi w nim moralne zdrowie, ogromną siłę i zdolność do odrodzenia Polski; która oddał mu wszystko, co oddać mogła, która nie pozwoliła nigdy ujawnić publicznie swych szlachetnych czynów i ofiar, która pobudziła mnie do badania historii chłopów polskich i do napisania tych kart, ze czcią poświęcam skromny owoc mojej pracy - autor ".

Ksiązka, którą napisał przeszła do historii literatury, opisał w niej zarówno dzieje ogólnie pojętego włościaństwa, także na świecie, skupiając się jednak przede wszystkim nad dolą polskiej społeczności. Co ważne lektura tej publikacji może zarówno zadziwiać jak i trochę budzić kontrowersje. trzeba jednak pamiętać, ze Aleksander stał na straży prawdy i taką przedstawiał, bez względu czy była ona wygodna dla wszystkich.

Poniżej znajdują się fragmenty „Historii Chłopów Polskich w zarysie", warto po nie sięgnąć, chociażby po to, by zapoznać się z dziejami, także naszych przodków.
„... Pułki cudzoziemskie z powodu braku pieniędzy, składały się z samych włościan polskich. Pasek opisuje barwnie męstwo pachołków przy zdobywaniu twierdzy w Danii, a ciurów, luzaków, chłopów w wojnie z Moskwą pod dowództwem Czarneckiego. Kiedy Chmielnicki oblegał Lwów, chłopi bronili bohatersko Łysej Góry, rażąc na murach Kozaków kosami i kamieniami. Pod Podhajcami pobili Tatarów, wpędziwszy ich w opłotki. Po wygranej bitwie nie dali hordzie spokoju: napadali z krzykiem na jej leże, kopali doły jak na wilki, pokrywając je chrustem i słomą, na które wpędzali nieprzyjaciół, rzucali smolne pociski, robili armaty drewniane i strzelali z nich dla postrachu ... Żaden chłop nie został uszlachcony. ... ... Jan Małachowski, biskup chełmiński, przeznaczył 80.000 zł dal ubogich poddanych, nie mogących płacić hiberny. Jerzy Ossoliński, kanclerz założył szpital dla ubogich wieśniaków, Jakub Zadzik, biskup krakowski, rozdał przeszło 20.000 korców zboża i darował długi biednym poddanym ... Były to czyny jednak nieliczne i miłosierdziem natchnięte....
....Za użytkowanie kawałków dzikiej ziemi, którą zamieniali na płodne role i do której nabywali praw zupełnej własności swą ciężka pracą i cierpieniem, chłopi płacili ojczyźnie całym wytworzonym przez nich dobrobytem, otrzymując w zamian tylko tyle, ile wystarczyło zalewie na utrzymanie ich nędznego życia. Chłopi współdziałali w tworzeniu historii, ale jej nie pisali i dla tego ta ofiara wsiąkła w grunt opowiedzianych dziejów, bez widocznych śladów.... ".

Aleksander Świętochowski będąc teoretykiem pozytywizmu, a także dobrym obserwatorem rzeczywistości, postanowił spraktykować idee dotychczasowo przekazywane na papierze. W Gołotczyźnie funkcjonowała już Ferma Rolnicza dla dziewcząt, ufundowana przez wspaniałą Aleksandrie Bąkowską, która doskonale sobie radziła, Poseł Prawdy widząc jej funkcjonowanie, postanowił utworzyć szkolę dla chłopców. Starania okazały się bardzo mozolne, trzeba było organizować zarówno materiały budowlane, sadzonki do ogrodu
i parku, jak również zajmować całą machiną biurokracji. O ile na miejscu, w małej wsi obok Sońska, nadzór na wszystkim sprawowała „Biała Pani", o tyle pozostałe działania spadały na schorowanego, ale pełnego zapału Świętochowskiego. O swych problemach pisał niejednokrotnie, zdając relacje właścicielce Gołotczyzny. - „... W tych dniach wyślę kasę ogniotrwałą, którą dostałem ( starą ) dla Bratnego. Nie bardzo ona potrzebna, ale się przyda. Niech Pani każe ją postawić w spichrzu lub gdziekolwiek.
Jeżeli p. Wanda znajdzie chwilę czasu, to może mi wypisze, jakie rośliny ozdobne i jakie róże przepadły. Jestem bardzo ciekaw. Z przyjęciem jej na kursy miałem bardzo dużo kłopotu, którym nie chciałem jej martwić, bo tylko 10 kobiet przyjmą a każdy profesor ma jakąś protegowaną. Ale wreszcie, zdaje się, już wszystkie przeszkody zostały usunięte.
Górny dostał na rachunek reszty należności i nowej dostawy 400 rb. ´, „ ... Pisze mi Radwan, że Bratne „zagospodarowane jako tako". Widzę, że gdybym żył jeszcze 10 lat i zajmował się tylko ekspedycyą przesyłek do Bratnego, jeszcze bym nie zadowolił Radwana. Tym czasem niech Pani będzie łaskawa zakomunikować, że czekają na okazyę : waga precyzyjna, dodatkowy obstalunek u Berenta?, 100 przeźroczy, kinkiety, widły. Wagi ( trzy ) są wysłane z Lublina, a wczoraj dwie szafy jedna do pokoju gościnnego, druga na apteczkę - i stolik. Była u mnie Dziubińska, która omdlewała z zachwytu nad Bratnem. Szkoda, ze jej nie słyszał Radwan.".

Zaangażowanie w powstawanie szkoły zahamowała z nagła wiadomość o braku pozwolenia na uruchomienie „Bratnego" Aleksander ubolewał nad tym i trochę ta informacja go przytłoczyła, odnajdywał wszystkie swoje koneksje, starał się ustalić przyczynę blokady: „ Odebrałem list od Radwana, który mnie pobudza do starań o pozwolenie, jak gdybym ja w nich ustawał. Dziś znowu byłem w Uprawlenii, gdzie mi poradzono wysłać następujący telegram, który na drugiej kartce załączam - z odpowiedzią zapłacono, jeśli się chce ją mieć natychmiast. Wszelkie pozwolenia na 11o miesięczne kursy w tym roku tak opóźniono,
a Towarz. pszczel. ogrod. musiało dwa razy telegrafować. Niech który z panów pojedzie do Ciechanowa, pokaże depeszę Naczelnikowi Powiatu i wyśle. Ja jednocześnie napiszę do Petersburga. ...", „...Dziś wyjaśniło się zupełnie źródło odmowy w zatwierdzeniu - tkwi ono w Płocku, do którego obecnie szukam drogi. Ponieważ trzeba koniecznie na założycieli podać właścicieli ziemskich więc zwróciłem się do Tyszki, Ossowski zaś jeszcze nie odpowiedział...", „ ... Co do mniemanego mojego „szczęścia w dążeniu do celu, to prawie całe składa się
z bardzo licznych i mozolnych zabiegów, które poznają ci, co się zaczną starać o legalizacyę podobnej szkoły. Po takie również szczęście pojadę przy końcu lutego do Moskwy, jeżeli od Lednickiego i Babiańskiego otrzymam zapewnienie, że od tamtejszych polaków dostanę poważny zasiłek na szkołę. Chcą oni a poniekąd potrzebują mnie tam sprowadzić - niech zapłacą honoraryum drogiego lekarza. Z trudami tej podróży się nie liczę, jeżeli ona osiągnie dobry skutek. Nerwy ? dadzą mi siłę i wytrzymałość, jak to już nieraz bywało. Z chwilą gdy uparcie utkwiłem myśl w jeden punkt - dostarczenia Pani środków do zbudowania szkoły w ciągu roku bieżącego, już mnie nic nie cofnie, ani odchylić z tego dążenia nie zdoła. Bieda tylko z moją książką, która mnie przygniata ogromem pracy i którą chciałbym co prędzej skończyć - a do końca daleko.

Zostało mi dwie nowiny bardzo pocieszające: 11 miesięczne kursy zatwierdzone a o fermie gub. płocki dał dobrą opinię. Gdyby tylko ten delegat - leśniczy pospieszył się - moglibyśmy mieć zatwierdzenie w styczniu. ..."

Uparcie dążył do celu i jak niejednokrotnie wspominał, cały ten proces sporo zdrowia mu ujął. Szkoła została ostatecznie otwarta. Aleksander Świętochowski oddał tej placówce oświaty nie tylko swój majątek, ale i serce. Wiedział bowiem, że każdy absolwent stawał się, chociaż w małym procencie pozytywistą, patriotą i dobrym człowiekiem.

Aleksander Świętochowski znalazł w Gołotczyźnie oprócz realizacji w praktyce działalności pozytywistycznej, także spokój i odpoczynek w tutejszej naturze. Jeszce w 1892 roku zakupił tzw. resztówkę, czyli pozostały po parcelacji majątek Brzeziny pod Warszawą. W finalizacji transakcji, bardzo pomogli mu jego koledzy skupieni wokół gazety „Prawda", sam nie posiadał pieniędzy. Udało się zebrać potrzebną kwotę i Nauczyciel stał się posiadaczem ziemskim. Był to czas, kiedy taka odskocznia od natłoku służbowych
i prywatnych doświadczeń, była mu bardzo potrzebna.

Zasłynął w tej miejscowości jako dobry pracodawca i wspaniały ogrodnik. Hodował
i uprawiał wszelkie warzywa i dosyć rzadkie wówczas owoce (szparagi, morele, brzoskwinie), tam też po raz pierwszy spotkał się z pracą nad jego ukochanymi kwiatami - różami.

Gdy po latach osiadł w „Krzewni" w Gołotczyźnie, mógł kontynuować dzieło, które zapoczątkował w Brzezinach. Przy powstawaniu ogrodów i parków obok szkół gołockich, sprowadzał sadzonki drzew, i różnych roślin. Obok swego domu zaplanował i zorganizował rosarium, a nowe gatunki róż sprowadzał w różnych stron. Do współczesności przetrwały drzewa, które sam zamawiał, a jego ukochane kwiaty nadal pysznią się swoim wygładem obok jego pomnika (jedynego w Polsce).

W archiwum muzealnym zachowało się sporo jego notatek ogrodniczych, rachunków za nasiona i kwiaty, własnoręcznie wyrysowany plan rosarium czy korespondencja od firmy Braci Hoser - świetnej spółki, o wspaniałych tradycjach, w oficjalnej nazwie funkcjonującej jako skład nasion, w rzeczywistości porządnego zakładu ogrodniczego.

Patrząc na twórczość Świętochowskiego, niejednokrotnie odnajduje się w jego słowach zamiłowanie do przyrody i natury, może wydać się to dziwne, ale jego działalność nawet w tej dziedzinie służyła pozytywizmowi.. Okoliczni mieszkańcy widząc wzorcowe ogrody przy szkołach czy przy domu Posła Prawdy, sami prosili o pomoc w możliwości realizacji u siebie, w domowych ogródkach, tego rodzaju rozwiązań. Świętochowski zatem ponownie spełnił się w praktyce pracy u podstaw, a jego poczynania są widoczne do dzisiaj zarówno w Brzezinach jak i Gołotczyźnie.

Aleksander Świętochowski był człowiekiem żywo interesującym się otaczającą go rzeczywistością, często w słowach krytycznych czy pochwalnych utrwalał ją na papierze. Nie ukrywał prawdy, jak wiadomo ona czasem kłuje w oczy. Nie cieszył się dużą popularnością wśród polityków II Rzeczypospolitej, chociażby za to, że odnosił się bardzo negatywnie do przewrotu majowego i jego organizatora: „ Umarł Piłsudski. Ma on być „największym człowiekiem w naszej historii", on „wywalczył Polskę swoim mieczem", on ją „stworzył", ministrowie francuscy, którzy dali Polsce niepodległość na tym kłamstwie zniknęli, największe światła naszej historii zgasły wobec tego dnia. To był wymuszony przykład prostej drogi, może w fanatycznym uniesieniem niewolnictwa władzy i zuchwałość spekulacji pobliskiej. Nigdy przynajmniej w naszej historii nie dokonano większego fałszerstwa, niż fałszowanie wielkości Piłsudskiego. Zrobiono z niego coś nadludzkiego, potrzebnym gdy im był zręcznym spiskowcem. Czereda, która żyła z jego osoby, wmusiła w niego nadludzką wielkość i wreszcie on sam w to wierzył."

Cóż się dziwić jego zachowaniu, był przecież pozytywistą, osobą która współtworzyła zręby demokracji politycznej i sprzeciwiał się jakimkolwiek zapędom jednowładztwa. Współcześnie czytamy o naszych osiągnięciach w okresie międzywojnia, jednak postrzegamy je znając ostateczne wyniki tych działań. Poseł Prawdy żył w tych czasach i sprawnie dostrzegał także wszelkie niedociągnięcia. Nie zawsze mógł o tym pisać jawnie, zatem przekazywał swe spostrzeżenia w licznej korespondencji m.in. do Aleksandry Bąkowskiej: „ Upadają nie tylko mali, ale walą się olbrzymy. Jeszcze te tajemnice są osłaniane, ale już wydobywają się na wierzch. Kilka przykładów. Głośny przemysłowiec
i bogacz łódzki musiał swoje zakłady oddać anglikom za dług bawełniany. Posiada on obok fabryk cementownię, do której najdoskonalsze, przed wojną sprowadzone maszyny kosztowały milion rubli. Obecnie chce je sprzedać za 60,000 zł. i nie znajduje kupca. Milioner Dziewulski żyje wyprzedażami. Natansonowie myślą o likwidacji swego banku. Zapewnił mnie Dużewski, który posiadając bardzo dochodowy i niezałużony majątek a przy tym zakłady mleczarskie, nie mógł dostać w Warszawie 3000 zł. w bankach, których jest członkiem, że w jego powiecie zaledwie dwóch obywateli zapłaci grudniową ratę podatku. W Łomżyńskim obszarnicy
i właściciele zmówili się nie płacić wcale i nie kupować niczego, co przez sekwestratorów będzie wystawiane na sprzedaż przymusową. Naturalnie to położenie odbiło się i na mnie. Wydawca poznański zawiadomił mnie, że nie może dotrzymać umowy i ryczałtowo wypłacić honorarium za Pisma i Historię chłopów, lecz tylko w miarę sprzedaży. Ta propozycja nie ma dla mnie żadnej wartości, pomijając bowiem, że odbierałbym należność kroplami, skutkiem niemożności skontrolowania liczby rzeczywiście sprzedanych egzemplarzy, pozostałbym na jego i niełasce, a raczej znacznemu oszustwie księgarzy . Wydawca Czcigodnych polaków
i Hultaja wykazał mi za ubiegły kwartał 4 zł.! Wobec tego druk moich prac w Poznaniu zawieszony. „

Czas, w którym przyszło mu żyć, był jak widać, okresem także rozczarowań. Jednak pomimo jawnej cenzury i pewnej formy literackiego ostracyzmu, zakazu publikacji, starał się moralizować i uczyć społeczeństwo dalej. Wiele z jego słów jest aktualnymi do dzisiaj.

Aleksander Świętochowski do ostatnich swych chwil pisał, moralizował, przemawiał do Polaków. Zdawał sobie sprawę z przemijających chwil, ubolewał nad swoją starością, obawiał się też o przyszłość swojej drugiej żony. W zapiskach pamiętnikarskich zatytułowanych „ Dziennik bezładnych myśli " zachowały się jego wpisy z ostatnich chwil życia:

„ Biedna moja Dziebunia jest znękana chorobą Wisi i moim dopalaniem się. Nie chce ona o moim bliskim zgonie myśleć, odsuwa go daleko choć to jest złudzeniem, to jej sprawia ulgę a mnie boleść, gdy pomyślę o jej rozczarowaniu. Ach te codzienne myśli pozgonne! Jak one strasznie mnie męczą"
„... myśli, które ciągle przebywają w grobie i w przyszłości pozornej. Jakie to ciężkie, jakie okropne życie smutkiem!".
Niestety stan jego zdrowia pogarszał się, miewał silne duszności, szybko się męczył. Leżąc w łóżku, przystawiał specjalny stolik do pisania i nawet wówczas, gdy gasł, tworzył.

W październiku 1937 roku, udało się mu sfinalizować budowę nowego domu. Przyjął bowiem zasadę, że pomimo iż sfinansował powstanie budynku „Krzewni", w którym mieszkał, nie może nim dysponować, ponieważ, budowla ta była pierwotnie przeznaczona na szkołę wikliniarstwa i koszykarstwa. Nie udało się co prawda, jej otworzyć, ale uważał, że nie powinien go wykorzystywać prywatnie. Nowa willa nazwana od imion właścicieli „ALMA", była miejscem, w którym zakończył życie 25 kwietnia 1938r. Jak wspominała Maria Świętochowska, odszedł trzymany przez nią za rękę, spokojny jej przyszłość.

Zgodnie z prośba Posła Prawdy, przygotowano dla niego miejsce na cmentarzu
w Sońsku, a uroczystość pogrzebowa byłą prowadzona przez jego przyjaciela, proboszcza tej parafii księdza Chełmińskiego, który pożegnał Aleksandra niespotykanymi słowami „ Do widzenia Panie Świętochowski".

Władze państwowe które obawiały się politycznych manifestacji, przecież zmarły krytykował obóz piłsudczykowski, dyskretnie obserwowały jego przebieg. Uczestniczyły
w tej smutnej uroczystości tłumy młodzieży, przedstawicieli instytucji społecznych ale
i państwowych. Incognito był tam również Władysław Sikorski, druh Świętochowskiego
i opozycjonista.

W zbiorach Muzeum Pozytywizmu w Gołotczyźnie zachowały się telegramy kondolencyjne i listy adresowane do Marii i syna Posła Prawdy - Ryszarda. Wyrazy wielkiego szacunku dla zmarłego złożyli zarówno znani ludzie doby II Rzeczypospolitej, jak
i prywatne osoby, poruszone faktem zgonu Wielkiego Polaka.

Z wielu słów, które znajdują się pożółkłych kartach, warto zacytować wypowiedź, którą skreślił generał Marian Kukiel: „ Z całego serca proszę przyjąć wyrazy naszego gorącego współczucia w Waszej ciężkiej żałobie, która dotyka nas podwójnie, ze względu na wielkość tego, który od nas odszedł, wielkiego bojownika Prawdy, wielkiego mistrza słowa, wielkiego myśliciela, jak również ze względu na szczerą i głęboką przyjaźń, jaka nas łączy
i która się szczycę ; proszę w nią wierzyć i liczyć na nią ."

Aleksander Świętochowski 18.I.1849 - 25.04.1938r. - Poseł Prawdy, Władysław Okoński, Henryk Dołęga, D. Remus, Oremus, Liber, Gezyasz, Nauczyciel; autor wielu prac m.in. - Historii chłopów polskich, Twinko, Nałęcze, Drygałowie, Genealogia teraźniejszości (powstałe w jego ukochanej Gołotczyźnie), współorganizator i twórca szkół rolniczych, wspaniały moralista, społecznik i po prostu człowiek który służył pomocą wszystkim.

Aleksander Świętochowski prowadził bardzo bogatą korespondencję ze znajomymi. W zbiorach naszego muzeum zachowało się sporo listów adresowanych przede wszystkim do Aleksandry Bąkowskiej, ale też do jego drugiej żony Marii czy rodziny. Mistrz literacki umiał w słowach utrwalonych na kartkach, przemycić oprócz oczywistych spraw całkiem osobistych, także swe mądrości czy przemyślenia filozoficzne. Poniżej zamieszczamy fragmenty dotyczące jego największego dzieła „ Historii Chłopów Polskich" oraz książki „ Czcigodni Polacy ". Warto wspomnieć, że jego korespondencja jest przez nas opracowywana i przygotowywana do druku. Będzie to rzecz unikatowa na skalę całego kraju.

„ Dziś skończyłem pierwszy tom Historii chłopów, który wkrótce pójdzie do drukarni. Nabyła go ta sama księgarnia, która wydała „ Czcigodnych polaków". Rozrósł się on znacznie ponad pierwotne przypuszczenie dzięki temu, że znalazłem się w lepszych warunkach pracy. Dostarczano mi książki szybko i chętnie, w domu miałem ciepło i cicho. Ta cisza upajała mnie i tak do niej przywykłem, że nie mogłem pojąć, jak bym mógł powrócić do domowego harmidru.
Sprawa wydania Hist. chłopów dotąd nie załatwiona. Nadzwyczajna drożyzna książek wstrzymała ich sprzedaż. Księgarze nie mają pieniędzy z dochodu i nie mogą dostać pożyczek. Dotychczas oni, zarówno jak wszyscy kupcy i przemysłowcy, otrzymywali z Kasy państwowej pożyczki z terminem 3 miesięcznym, które ich nic nie kosztowały a nawet do pewnego stopnia były darowizną, bo ponieważ marka ciągle spada, więc gdy dłużnik zwracał bankowi sumę, miała ona daleko mniejszą wartość, niż w dniu pożyczenia. Przez wprowadzenia miernika złotego Grabski udaremnił te operacje. Jeżeli kurs marki się nie ustali, kredyt będzie zatrzymany.
W tych dniach kończę korektę 2a wydania „Czcigodnych polaków". Z poprzedniej edycji usunąłem Kossakowską a dodałem: Jadwigę, Zyg. Augusta, Karlińskiego, Annę chrzanowską,, J. Montwiłła ( Mareckiego) i Powstańca polskiego. Jak przewidywałem, książka ta będzie ciągle odradzającym się Feniksem. "

Aleksander Świętochowski poznał w Gołotczyźnie miłość swego życia. Według wspomnień, podczas prac w ogrodzie przy Krzewni, natknęła się na niego młodziutka Maria Żydowo. Opisywała Posła Prawdy jako rosłego mężczyznę, o dostojnej siwiźnie i wspaniałych, przejmujących oczach. Literat też zachwycił się uczennicą szkół rolniczych i pomimo silnego sprzeciwu ze strony kadry pedagogicznej, kontakty wzajemne nie zostały przerwane, nawet po jej wyjeździe. Niedługo trwało, jak utworzyli wspaniały związek, oparty na miłości i wzajemnej opiece, który trwał do śmierci Aleksandra w 1938 roku. Choć można powiedzieć, że uczucie było silniejsze niż śmierć, Maria do końca życia kochała swego Ala. Pozostało po tym romansie i związku, wiele słów zapisanych listach, poniżej kilka fragmentów korespondencji Świętochowskiego, czule opisującego swoją drugą żonę. Chyba każdy pragnie takiej miłości.

„ Moja najdroższa ptaszku odlotny. Od dziś za dwa tygodnie ( a trzy już upłynęło!) powinnaś powrócić do swego gniazdka. Wszyscy wyczekujemy Cię niecierpliwie a ja najbardziej. Tymczasem posyłam Ci garstkę ogólnych uwag o kłótliwości. Jeżeli je rozwiniesz i spopularyzujesz, może wysnuć się pogawędka, za którą nie będziesz potrzebowała się wstydzić.
... Chociaż sekundy wydłużają się w godziny, dnie i lata, nie powracają, dopóki nie zniknie najmniejsza obawa ryzyka. Pewność, że się nie narazisz, doda mi wytrzymałości w oczekiwaniu. Każdą literę tego listu całuję, moja najdroższa dziebuniu...
... Nie zapewniają mi spokoju doniesienia, że powracasz do zdrowia, bo dla osiągnięcia go musiałbym mieć dobrą o Tobie wiadomość co sekundę, być przekonanym, że Cie kochają i pielęgnują nie tylko dobre siostry, ale powietrze, światło, rzecz każda która Cię otacza i dotyka. Moje słońce, moje dobro, moja światłość, jak ja Cię czczę i kocham, jak na Tobie oparło się całe moje życie, z Tobą splotły się wszystkie moje uczucia i myśli! Wiesz zdaje mi się, że gdy Ciebie nie ma przy mnie, jestem mechanizmem bez duszy, tylko nakręconym do ruchu i pracy.
... Przed trzema dniami wysłałem do Ciebie list, który prawdopodobnie odebrałaś. Była w nim cała kronika bieżąca spraw domowych. Daj słodkiej buziuchny mnie i Wisi, która na to zasługuje
Twój Alek „

" Działo się w Mieście Stoczku dnia ósmego lutego tysiąc osmset czterdziestego dziewiątego roku o godzinie trzeciej po południu. Stawił się Felix Świętochowski lat dwadzieścia trzy mający nauczyciel Szkoły Elementarnej w Miście Stoczku, w obecności Dionizego Paczkowskiego lat czterdzieści i Franciszka Lutego lat czterdzieści liczący obydwóch gospodarzy w Stoczku, i okazał nam dziecię płci męskiej urodzone w Stoczku dnia osiemnastego stycznia roku bieżącego o godzinie siódmej wieczór z jego małżonki Michaliny ze Skupiewskich lat dwadzieścia dwa mającej. Dziecięciu temu na Chrzcie świętym odbytym
w dniu dzisiejszym przez Księdza Proboszcza miejscowego nadane zostały imiona Alexander Henryk, a rodzicami jego chrzestnymi byli: W. Ksiądz Jan Rodzewicz i Józefa Zdziorska. Akt ten stawajacemu i świadkom przeczytany, przez nas i ojca podpisany został gdyż świadki pisać nie umieją ".

Wpis ten poświadczył przyjście na świat największego polskiego pozytywisty Aleksandra Świętochowskiego. Wspaniałego pisarza, patrioty i Wielkiego Polaka., znanego pod wieloma pseudonimami pisarskimi jak Poseł Prawdy, Władysław Okoński, Henryk Dołęga, D. Remus, Oremus, Liber, Gezyasz, Nauczyciel.

Dlaczego został pozytywistą? Będąc uczniem Gimnazjum Gubernialnego w Lublinie, szkoły o bardzo bogatej tradycji, (początki jej wiążą się z kolegium jezuickim założonym w 1582 r.), zaskoczyła go informacja o wybuchu Powstania Stoczniowego. Jako młody patriota zaczął się żywo interesować tymi wydarzeniami, ale jego ojciec, bojąc się „rozpalonych głów", zabrał go do domu. Tutaj zamknięty w „areszcie", we własnym pokoju, obserwował w jaki sposób krwawo tłumiono nasz zryw narodowy. To właśnie ten czas uformował w nim myśl
i stwierdzenie, że jeszcze jeden taki wybuch i zabraknie w naszym społeczeństwie młodej „substancji ludzkiej" dla odbudowy Ojczyzny. Zaczął wiec szukać innych rozwiązań, filozoficzno - praktycznych i stał się wspaniałym propagatorem pracy u podstaw.

Opublikowano

# data[].attributes.attachment_link.description
W jednym z poprzednich artykułów wspomniano, że w zbiorach muzeum w Gołotczyźnie znajdują się listy osób sławnych w czasach kiedy żył Aleksander Świętochowski, ale też znanych współcześnie. Pośród nich jest również kartka papieru, zapisana odręcznie i z podpisem Maria Konopnicka.

# data[].attributes.headline
Inscenizacja w Muzeum A.Świętochowskiego w Gołotczyznie

# data[].attributes.subject
Inscenizacja w Muzeum A.Świętochowskiego w Gołotczyznie

# data[].attributes.attachment_link.title
Noc Muzeów 2018   Sowieci prowadzą Aleksandra Świętochowskiego na rozstrzelanie

# data[].attributes.headline
Film dotyczący między innymi miejsca urodzin A.Świętochowskiego.

# data[].attributes.subject
Film dotyczący między innymi miejsca urodzin A.Świętochowskiego.

# data[].attributes.attachment_link.title
Aleksander Świętochowski – Hetman polskiego pozytywizmu