# data[].attributes.body
Ferrara is een vervolg op "Ventoux."  Vier vrienden komen eind 2016 bij elkaar. De ik-verteller, de schrijver en journalist Bart, hoort van zijn vriend Joost dat hij een designhotel in Ferrara wil beginnen. André, die veel geld heeft verdiend door zijn (oude) drugshandel, en David zijn er meteen voor om mee te gaan en Joost te helpen bij het ombouwen. André leent Joost bovendien geld om de verbouw te realiseren. Bart krijgt voordat ze vertrekken een slecht bericht van zijn dochter: Ze wordt voor een grote krant oorlogscorrespondente in het Midden-Oosten. Hij is bang voor de gevolgen. Uiteindelijk gaan ze met z’n drieën naar het vervallen gebouw van Joost. Die heeft van de gemeente een half jaar de tijd gekregen om het op te bouwen. De vrienden die willen helpen, zijn helemaal niet handig, dus roept André hulp in van een aantrekkelijke vriendin en makelaar Bianca. Ferrara is een vervolg op "Ventoux."  Vier vrienden komen eind 2016 bij elkaar. De ik-verteller, de schrijver en journalist Bart, hoort van zijn vriend Joost dat hij een designhotel in Ferrara wil beginnen. André, die veel geld heeft verdient door zijn (oude) drugshandel en David zijn er meteen voor om mee te gaan en Joost te helpen bij het ombouwen. André leent Joost bovendien geld om de verbouw te realiseren. Bart krijgt voordat ze vertrekken een slecht bericht van zijn dochter: Ze wordt voor een grote krant oorlogscorrespondente in het Midden-Oosten. Hij is bang voor de gevolgen. Uiteindelijk gaan ze met z’n drieën naar het vervallen gebouw van Joost. Die heeft van de gemeente een half jaar de tijd gekregen om het op te bouwen. De vrienden die willen helpen, zijn helemaal niet handig, dus roept André hulp in van een aantrekkelijke vriendin en makelaar Bianca.

# data[].attributes.body
Het boek is naast grappig en leerzaam ook erg diepzinnig. Het boek is soms lastig te begrijpen, omdat het zo diepzinnig is. Hoe er over de dood en vriendschap wordt gepraat bijvoorbeeld. Bij deze onderwerpen moet je goed nadenken en goed proberen te begrijpen om deze te snappen. Een citaat hierover gaat over vriendschap en is erg diepzinnig:

"Ik realiseerde me wel dat ik de betekenis van vriendschap had overschat, dat de openheid van mensen aan strikte grenzen is gebonden. Ik zag om me heen experimenten om absolute transparantie te betrachten en ik zag ook hoe de mensen eraan kapot gingen; hoe ze hun ziel weggaven en achtergebleven als een leeggeroofde stad."

# data[].attributes.body
A. De titel heet Ferrara, omdat dit de Italiaanse stad is waar Joost zijn designhotel ging verbouwen. In deze stad vinden allerlei verschillende gebeurtenissen plaats die de naam van de titel nog meer laten versterken.

D. De dood.
De vrienden dachten altijd dat ze de dood uit de weg konden staan en was het dus ook nooit een gespreksonderwerp. Nadat Peter plotseling dood ging in het eerdere boek 'Ventoux', werd het wel een gespreksonderwerp en toen ze hoorden dat David ongeneeslijk ziek is was het al helemaal overgeslagen. Als kers op de taart werd Anna (dochter van Bart) vermist in het Midden-Oosten, wat ook grote zorgen wekte.

Vriendschap.
De vier vrienden verschillen in allerlei gebieden, maar toch is er sprake van een hechte vriendschap. Uiteindelijk kunnen ze alles met elkaar delen en samen ook aan bepaalde doelen werken, zoals het ombouwen van het designhotel van Joost, waar ze met zijn allen samen aan werken.

"De afstand tussen Joost, David, André en mij was variabel , maar onze band was onverbrekelijk. De vriendschap stond ons ons brein geëtst. Soms was er maandenlang geen contact, tot een van ons vieren de trekkracht van het elastiek voelde en ons bij elkaar riep''

Schuldgevoel.
Bart wekt steeds schuldgevoel bij Anna op als het gaat om haar journalistentrip naar het Midden-Oosten. Zo zegt hij bijvoorbeeld: 'Hoe kan ze nu naar zo'n gevaarlijk oorlogsgebied vertrekken zonder aan de gevolgen voor haar ouders te denken?' Dit blijft ook steeds zichtbaar in alle boodschappen die Bart naar Anna overbrengt.

E. Vriendschap staat op 1, de dood komt later.

# data[].attributes.body
Het boek is erg grappig, omdat de hoofdpersoon, Bart, zich bevindt in een vriendengroep met dezelfde humor als hijzelf. Ze maken dus steeds goede grappen en kunnen deze goed op elkaar aanvullen. Omdat ze dezelfde humor hebben, lachen ze om veel grappen en worden er dus ook steeds meer verteld. Dit zorgt voor een andere wending in het boek, omdat het vooral over vriendschap en de dood gaat. Door de humor wordt het dus goed in balans gebracht.

# data[].attributes.body
''Heel lang is de dood voor ons geen onderwerp van gesprek geweest. Ook niet nadat Peter was overleden, toen we nog geen twintig waren. Het hele idee "dood" vonden we verwerpelijk.''

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
'Heel lang is de dood voor ons geen onderwerp van gesprek geweest. Ook niet nadat Peter was overleden, toen we nog geen twintig waren.'

Met die woorden opent Ferrara, het vervolg op Bert Wagendorps bestseller Ventoux. En inderdaad, hoewel het dodelijke ongeval van het personage Peter op de berg uit de titel het scharnierpunt was van deze roman, werd het boek toch vooral getypeerd door vitaliteit. Centraal gegeven was de hernieuwde, weliswaar jarenlang verwaarloosde, maar bij nadere beschouwing toch onverwoestbare vriendschap van vier in Zutphen opgegroeide mannen, die elkaar na veel omzwervingen opnieuw vonden op de flanken van wat voor hen een soort louteringsberg was geworden.

Inmiddels zijn we een jaar of zes verder. Ik-verteller Bart Hoffman heeft zijn baan als misdaadverslaggever bij de Volkskrant eraan gegeven, want hij kan inmiddels de kost verdienen met zijn boeken. Voormalig cokehandelaar André Tankink is financieel onafhankelijk en heeft sinds het vertrek van zijn Russische vriendin 'lekker de ruimte' in zijn Rotterdamse appartement, zoals hij schamper constateert. David Castelen heeft zijn reisbureau ingeruild voor een café-restaurant, waar zijn neef meestal staat. David is wat sneller moe tegenwoordig. En de wegens wetenschapsfraude door de academische wereld uitgestoten Joost Walvoort is op zoek naar een nieuwe uitdaging: hij wil een hotel openen in een voormalig palazzo in de Noord-Italiaanse stad Ferrara.

Verbouwplannen

Heb je Ik vertrek al gebeld?, vraagt André pesterig. Maar al snel begrijpen de vrienden dat zich hier een ideale gelegenheid voordoet om even de wereld de wereld te laten. Ze zullen Joost gaan helpen met zijn verbouwplannen. Ieder heeft zo zijn redenen om deze gelegenheid met beide handen aan te grijpen.

Het ooit zo overtuigend beleden geloof in de eigen onsterfelijkheid, waarnaar de openingszin verwijst, is inmiddels minder rotsvast geworden. In elk geval bij Bart: 'De eerste scheurtjes in de verdedigingslinie ontstaan wanneer je kinderen krijgt. De gedachte aan hun dood maakt je waanzinnig. Dat is het moment waarop je gaat denken: als er dan toch gestorven moet worden, dan maar door mij.'

De dreiging van de dood, die decennialang afwezig leek, maar uiteindelijk gewoon op de loer blijkt te hebben gelegen in afwachting van zijn Isfahan-momentje, wordt door Wagendorp sluipend maar onverbiddelijk de roman binnengevoerd. Natuurlijk is het een proeve van zelfspot dat de vier vrienden een groepsapp hebben met de naam 'The Four Horsemen of the Apocalypse'. En natuurlijk maakt Barts dochter Anna een grapje als ze over het Ferrara-plan hoort en opmerkt dat de vier mannen 'blijven doen alsof het leven oneindig is. Dat je altijd weer met iets nieuws kunt beginnen.'

Maar de terloopse, zorgvuldig aangebrachte verwijzingen naar de dood in deze roman zorgen gaandeweg voor een steeds beklemmender atmosfeer. Bovendien brengt Anna haar vader al vrij vroeg in het boek bijna tot wanhoop, als ze hem vertelt dat ze het correspondentschap Midden-Oosten aangeboden heeft gekregen van diens oude werkgever. Bart probeert haar vergeefs op andere gedachten te brengen en leeft vanaf dat moment in de angst dat zijn dochter iets zal overkomen.

Oprechte vriendschap

Tegen de achtergrond van dit gevoel van dreiging speelt zich een nieuwe episode af in het epos van een nooit volkomen harmonieuze maar daarom niet minder oprechte vriendschap. Fraai geschetste personages als de aantrekkelijke Nederlandse architect Bianca en Joosts formidabele, sigaren rokende en whisky drinkende moeder Marjolein (een spiritueel zusje van de ongenaakbare journalist Bonna Glennewinkel uit Wagendorps eerdere roman Masser Brock), voegen een vrouwelijke noot toe aan het geheel.

En dan is er de mysterieuze plaatselijke viskoopman Perotto, onverwacht belezen en gekleed als een Engelse landlord, in wiens ogen verdriet is te lezen. En die een bijzondere belangstelling lijkt te hebben voor Anna, die de vier vrienden tijdens haar verlof een bezoek brengt.

In de loop van Ferrara wordt de lezer enkele malen bekwaam op het verkeerde been gezet, maar wordt ook bevestigd dat het leven geen Canto Ostinato is (Simeon ten Holts muziek klinkt tot in de vissershut van Perotto). Jeugdige zekerheden zijn wankel geworden.

Geen wonder dat André zich vergist als hij stelt dat de butler van Lady Penelope uit de jarenzestig-tv-serie The Thunderbirds James heette en een echte droogkloot was. In werkelijkheid heette de butler Parker (voornaam Aloysius), was hij een voormalig meesterinbreker en mocht hij in zijn vrije tijd graag met 300 kilometer per uur over boomloze stille buitenwegen scheuren, in de roze Rolls Royce van zijn bazin. André en hij zouden het samen wel hebben kunnen vinden.

Bert Wagendorp: Ferrara

Pluim; 256 pagina's; € 22,50.

# data[].attributes.attachment_link.title
In het vervolg van Ventoux gaat het echt over de dood ★★★★☆

# data[].attributes.attachment_link.description
'Heel lang is de dood voor ons geen onderwerp van gesprek geweest. Ook niet nadat Peter was overleden, toen we nog geen twintig waren.' Met die woorden opent Ferrara, het vervolg op Bert Wagendorps bestseller Ventoux.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Van alle gruwelijke aankondigingen die dochters hun vader kunnen doen - van 'Ik ga stoppen met school om me aan mijn vlogs te wijden' tot 'Hij is veertig jaar ouder, maar we geloven niet in leeftijd' - staat 'Ik heb ja gezegd tegen een baan als Midden-Oostencorrespondent' ongetwijfeld hoog in de top 5.

Het overkomt Bart Hoffman, schrijver en oud-journalist. Zijn volwassen dochter Anna, journaliste, krijgt het aanbod om voor een grote krant aan waarheidsvinding te doen in het Midden-Oosten, standplaats Amman.

Een kans uit duizenden, vindt Anna. Een doodvonnis, vindt Bart.

Net nu het in zijn leven allemaal de goede kant op gaat. Bart is gezond, min of meer gelukkig, heeft meerdere bestsellers op zijn naam staan en kan het zich veroorloven om een paar maanden naar Ferrara in Italië te gaan, waar een van zijn beste vrienden een designhotel wil beginnen - een project waar ook hun twee andere beste vrienden zich hoofdschuddend op storten.

Het werk aan het designhotel wordt al gauw overschaduwd door Barts zorgen om zijn dochter. En om zijn vrienden. Vooral één van hen heeft steeds meer moeite om het verval op afstand te houden.

Ferrara is het vervolg op Wagendorps succesroman Ventoux (2013). De hoofdpersonen zijn vijf jaar ouder, nauwelijks wijzer, hun vriendschap is des te sterker. De filmwet dat het vervolg haast altijd slechter is dan het origineel, gaat hier niet op: ook Ferrara is een vermakelijke, pakkende, verrassend bespiegelende roman. Wagendorp behandelt grote levensvragen op een volstrekt natuurlijke manier: tijdens wandelingen en terrasbezoekjes laat hij zijn hoofdpersonen praten en denken over eeuwigheid en eindigheid, ontkenning en acceptatie, vriendschap, liefde en ouderschap. Alledaagse hoofdbrekens en wijsheden worden losjes afgewisseld met anekdotes en verhalen.

De vrienden praten over door hen bewonderde kunstenaars of historische figuren, delen en corrigeren weetjes over Italië, en keren steeds terug bij de basisingrediënten van hun band: flauwe grappen en goedbedoelde sneren, nostalgische terugblikken en overpeinzingen over ouder worden en eeuwig jong blijven.

Wagendorp zet personages, omgeving en verhaal neer in grove streken. Maar de gebeurtenissen zijn herkenbaar genoeg om helder voor je te zien, en ingrijpend genoeg om je mee te slepen. Ferrara biedt een knappe mix van spanning en sentiment - een even zware als luchtige roman, vol toegankelijke diepgang.

Bert Wagendorp, Ferrara. Pluim, €22,50, 256 blz.

# data[].attributes.attachment_link.title
Vervolg op Ventoux is even pakkend en bespiegelend

# data[].attributes.attachment_link.description
Van alle gruwelijke aankondigingen die dochters hun vader kunnen doen - van 'Ik ga stoppen met school om me aan mijn vlogs te wijden' tot 'Hij is veertig jaar ouder, maar we ­geloven niet in leeftijd' - staat 'Ik heb ja gezegd tegen een baan als Midden-Oostencorrespondent' ongetwijfeld hoog in de top 5.

# data[].attributes.body
Het boek is ook erg leerzaam, omdat je leert dat je moet genieten van je leven, want de dood staat om de hoek, zoals je bij David zag. De jongens waren gewoon hun leven aan het leven toen ze ineens hoorde dat David kanker had. Het kan dus uit het niets fout gaan, zonder dat je het door hebt. Je moet dus van het leven genieten, voordat het van je afgepakt wordt!

# data[].attributes.body
David overleed op 20 oktober. We stonden rondom zijn bed, in het appartement boven De Vriendschap. We hielden hem vast, tot hij ons losliet. Anna was de enige die niet huilde.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Na lang wachten heeft Bert Wagendorp het vervolg op zijn bestseller 'Ventoux' geschreven', meldt zijn uitgever op de website. Het is niet geheel duidelijk wie lang heeft gewacht, de schrijver of de lezer - voor mij was dit vervolg toch vooral onverwacht - maar we hebben dus te maken met een heuse sequel. Deze filmterm is gepast, want ook 'Ferrara' gaat verfilmd worden - sterker nog, productiemaatschappij Keyfilms wilde graag dat er een vervolg op publiekssucces 'Ventoux' zou komen, en mede daarom is deze roman er nu.

'Ventoux' was een aanstekelijk boek vol wielerromantiek, dat dankzij het universele verhaal over vriendschap en liefde een veel groter publiek wist aan te spreken dan uitsluitend fietsende mannen van middelbare leeftijd. Wat brengt 'Ferrara', als vervolg op 'Ventoux'? Om te beginnen dezelfde vriendengroep - Bart, David, André en Joost - vijf jaar ouder, maar verder niet veranderd. Bart is de schrijver en verteller, caféhouder David de kwetsbare filosoof, André de goedmoedige lomperik die problemen met geld oplost en dikdoener Joost de gesjeesde wetenschapper.

Joost vertrekt naar Ferrara, alwaar hij een vervallen palazzo tot designhotel wil verbouwen. De grappen over het tv-programma 'Ik vertrek' zijn niet van de lucht, desondanks pakken zijn vrienden meteen hun koffers en reizen hem achterna. De ommuurde renaissancestad voelt voor ieder van hen als een veilige haven, een paradijs, maar het leven kan niet buiten de deur gehouden worden. Of liever: de dood. David heeft kanker en zal niet lang meer leven, en Anna, de dochter van Bart, wordt als journaliste uitgezonden naar Syrië. Voor Bart is de spanning ondraaglijk, en het wordt ronduit een marteling wanneer Anna vermist raakt. Ondertussen schrijft hij twee boeken, hij onderzoekt de wandel van de Groningse homo universalis Rudolf Agricola in de oude stad, fietst met zijn vrienden, heeft een affaire met een vrouwelijke makelaar en sluit vriendschap met een mysterieuze marktkoopman annex palingvisser die woont in een huis op palen in een baai aan de Adriatische zee.

Feelgoodsfeer

Wagendorp maakt het loyaliteitsprobleem van Bart invoelbaar, een vader die zijn dochter wil steunen, haar keuzes afkeurt maar machteloos is. Een ouder die niet kan loslaten. Maar het wordt nooit schrijnend en de lezer wordt geen moment serieus ongerust. Dat komt door alle lucht die in het verhaal is geklopt, de feelgoodsfeer ('Even een groepsselfie,' zei André. 'Man wat een emoties'), en door verhaalclichés zoals de palingvisser die ook geheim agent blijkt te zijn en die een cruciale rol gaat spelen in de finale. De verwikkelingen sturen aan op een ontknoping waar alles en iedereen samenkomt, een finale met een lach en een traan.

Prima, als je ervan houdt, maar de toekomstige film schemert wel heel nadrukkelijk door de roman heen, bijvoorbeeld door de vele fotogenieke decors: een afgelegen klooster, een rustiek kerkje, een door zout en zee aangetaste hut op palen, Venetië, de fietstochtjes langs de Po.

Lucrezia Borgia

De schrijver is ook een bewonderaar, dat blijkt uit de talloze verwijzingen naar arthouse films, literatuur, muziek (pop en klassiek), sport, de historie van renaissancestad Ferrara. In een film kan je daar weinig mee, maar aan het boek voegen al die weetjes ook weinig toe, behalve het vage besef dat er toch maar veel moois is in de wereld. De rijke én tragische geschiedenis van Ferrara wordt aangestipt maar speelt in het boek verder geen wezenlijke rol. Bart en Anna stuiten in Ferrara op een portret van de roemruchte Lucrezia Borgia. Anna blijkt sprekend op haar te lijken. Het schilderij staat zelfs in het boek - maar het hangt niet in Ferrara maar in Frankfurt, en het is niet Borgia doch een onbekend model, waarschijnlijk een courtisane, afgebeeld als de godin Flora.

In een interview met zijn 'eigen' Volkskrant zegt Bert Wagendorp: "De donkerste dingen zeg en schrijf ik niet. Het moet wel leuk blijven. Ik wil gewoon een goed verhaal vertellen." Ik deel zijn literatuuropvatting niet. Voor mij gaat literatuur juist over die donkerste dingen, zonder dat raak je niet aan de kern van het mens-zijn. Het hoeft niet leuk te blijven. Met een goed verhaal is niks mis, maar een goed verhaal is 'Ferrara' ook niet, het is een vakkundig in elkaar gezet script, maar licht, vlak en rimpelloos als de Povlakte.

Oordeel: licht, vlak, rimpelloos, op verfilming toegesneden.

Bert Wagendorp
Ferrara
Pluim; 256 blz. € 22,50

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

# data[].attributes.attachment_link.title
De toekomstige film schemert erg door in de nieuwe Bert Wagendorp

# data[].attributes.attachment_link.description
Na lang wachten heeft Bert Wagendorp het vervolg op zijn bestseller 'Ventoux' geschreven', meldt zijn uitgever op de website. Het is niet geheel duidelijk wie lang heeft gewacht, de schrijver of de lezer - voor mij was dit vervolg toch vooral onverwacht - maar we hebben dus te maken met een heuse sequel.

# data[].attributes.body
Ik vind dat het boek 'Ventoux' bij deze editie van het boek niet vergeten moet worden, omdat het eerdere boek Ventoux de basis is van dit boek. Ferrara is natuurlijk een gevolg op Ventoux. Het bevat dus dezelfde verhaallijn en (bijna) dezelfde personages als dit boek. Het is dus ook een stuk handiger als je Ventoux eerder leest dan Ferrara, zo begrijp je de personages en de verhaallijn direct.

# data[].attributes.body
A. De hoofdpersoon van dit boek is Bart Hoffman.

C. Belangrijke bijpersonen zijn Barts vrienden André, Joost en David, maar ook zijn dochter Anna. André, Joost en David waren als zijn vrienden goede helpers in het verhaal. Bart kon altijd steun en medeleven vinden en goede gesprekken voeren over bijvoorbeeld vriendschap en de dood bij de jongens, wat hem vaak erg goed deed. Anna daarentegen houdt Bart soms erg tegen, omdat Anna zich bevindt in een gevaarlijk oorlogsgebied, waardoor Bart zich telkens tegenhoudt en er over blijft nadenken. Uiteindelijk houdt Bart natuurlijk ontzettend veel van zijn dochter, waardoor deze bezorgdheid ontstaat.

"Een dochter in de woestijn is natuurlijk ook niet alles, maar als ze maar van je houdt is het altijd een stuk beter dan dochters die hun vader links laten liggen, zoals die van Joost,. dat is pijnlijk."

D. Je wordt gehele het verhaal meegetrokken met allerlei verschillende problemen, dilemma's en oneffenheden die ze tegenkomen. Er wordt van alle kanten bekeken naar een bepaalde hindernis, waardoor je op een of andere manier toch meegesleurd wordt.

"David ging dood en mijn dochter was spoorloos verdwenen. Maar heel even voelde ik weer de warmte van onze jeugd, het optimisme, de eindeloosheid van het leven en de onbeperkte verwachtingen. De zorgeloosheid, godbetert."