# data[].attributes.body
Performed by Karen Gibson

# data[].attributes.attachment_link.title
'Stand by Me' performed by Karen Gibson and The Kingdom Choir - The Royal Wedding - BBC

# data[].attributes.body
Performed by Karen Gibson

# data[].attributes.attachment_link.title
'Stand by Me' performed by Karen Gibson and The Kingdom Choir - The Royal Wedding - BBC

# data[].attributes.body
Choir ! Choir ! Choir !

# data[].attributes.attachment_link.title
"Because The Night" | Choir!Choir!Choir! | TEDxToronto

# data[].attributes.body
Elk kind heeft een kampioen nodig

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Get a daily email featuring the latest talk, plus a quick mix of trending content.

By subscribing, you understand and agree that we will store, process and manage your personal information according to our Privacy Policy

# data[].attributes.attachment_link.title
Rita Pierson: Every kid needs a champion

# data[].attributes.attachment_link.description
Rita Pierson, a teacher for 40 years, once heard a colleague say, "They don't pay me to like the kids." Her response: "Kids don't learn from people they don't like.'" A rousing call to educators to believe in their students and actually connect with them on a real, human, personal level.

# data[].attributes.body
Politeia

# data[].attributes.attachment_link.title
GO! Pro - Levensbeschouwelijke vakken: nieuwe doelen, nieuwe middelen

# data[].attributes.attachment_link.description
Politeia, partner van het GO! wat publicaties betreft heeft een nieuw boek klaar rond levensbeschouwelijke vakken. Daarin ook een belangrijke bijdrage van GO! collega's Sven Gellens en Lore Deweerdt, onze GO! specialisten actief burgerschap.

# data[].attributes.body
Kernkwaliteiten

# data[].attributes.attachment_link.title
bol.com | Hé ik daar?!, Daniel Ofman | 9789021583563 | Boeken

# data[].attributes.attachment_link.description
Hé ik daar?! (hardcover). Wist je al:-dat iedereen van nature een aantal kernkwaliteiten heeft?-dat jouw kernkwaliteiten alles 'kleuren' wat je doet en ziet?-dat je kernkwaliteiten jouzelf en anderen inspireren?-dat problemen vaak ontstaan door onbalans van kernkwaliteiten?-dat inzicht in je kernkwaliteiten zulke problemen snel kan oplossen?-dat het kernkwadrant jouw kwaliteiten, valkuilen en...

# data[].attributes.body
professor Paul Welch

# data[].attributes.attachment_link.title
The Benefits of Singing in a Choir - Professor Paul Welch

# data[].attributes.body
Leuven

# data[].attributes.attachment_link.description
Zo'n veertig promovendi uit twaalf verschillende landen zijn momenteel aan de ETF aan een promotietraject bezig. Het doctoraatsprogramma van de ETF brengt op een unieke manier de...

# data[].attributes.body
LEERPLANNEN

# data[].attributes.body
Emotional Freedom Technique

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mijn naam is Anna Legein en mijn praktijk bevindt zich in een gezellig herenhuis in Antwerpen. Je kunt hier zowel terecht voor individuele sessies als voor cursussen.

Mensen die hierheen komen willen beter functioneren op fysiek, emotioneel of mentaal vlak. Ze zitten met vragen zoals:
Hoe raak ik van die verlammende angsten af...Hoe kom ik uit deze burn-out...hoe kan ik mijn zoon helpen bij zijn woedeaanvallen op de voetbal...Ik droom van een andere job, maar durf geen stappen te zetten...Hoe verwerk ik dat incestverhaal in onze familie...Ik heb continu maagpijn...Hoe verwerk ik dat trauma...
In dergelijke stressvolle situaties lijkt het of je blokkeert en de stroom van je eigen leven verloren bent. Helder denken wordt moeilijk. Waar zelfvertrouwen, groei en uitdaging zou kunnen zijn, ervaar je nu verkramping en hindernissen. Gewoon deelnemen aan het leven wordt steeds moeilijker...

Ik help mensen in hun transformatieproces naar een gecenterd, pijnvrij en gelukkig leven zonder beperkende overtuigingen. Mijn belangrijkste tools hierbij zijn EFT (Emotional Freedom Techniques), Matrix Reimprinting, coaching en Kinesiologie.

De weg is veilig, zorgzaam en diepgaand.

Meer informatie vind je onder: wie ben ik, hoe ik werk en getuigenissen.

In Vlaanderen verzorg ik de Professionele EFT Opleiding Vlaanderen. Deze richt zich vooral tot psychologen, therapeuten, body-workers, osteopaten, kinesitherapeuten en Gon begeleiders. Sinds 2018 ben ik officieel trainer voor Matrix Reimprinting in België. Daarnaast geef ik uiteenlopende kortere EFT workshops en gratis EFT Introductieworkshops.

Van harte welkom!

Anna

GRATIS INFORMATIE-OCHTEND over EFT, Matrix Reimprinting en de Opleidingen. Zat 16 juni 10 - 11.45 in Antwerpen. Info & inschrijving Info-ochtend
KMO portefeuille voor alle opleidingen!
Wil je professioneel, effectief en verantwoord leren werken met EFT VOOR PROFESSIONALS EFT (Emotional Freedom Techniques) binnen je beroepsactiviteit, bezoek dan onze Professionele EFT Opleiding Vlaanderen.

Opleiding september 2018: inschrijvingen lopend

MATRIX REIMPRINTING VOOR PROFESSIONALS Wil je je daarna verder verdiepen in de wereld van Matrix Reimprinting bezoek dan onze Opleiding Matrix Reimprinting.

V olgende basismodule op vrij 3 & zat 4 augustus: inschrijvingen lopende

.

# data[].attributes.attachment_link.title
Anna Legein | E.F.T. | Matrix Reimprinting | Kinesiologie | and more...

# data[].attributes.attachment_link.description
Mijn naam is Anna Legein en mijn praktijk bevindt zich in een gezellig herenhuis in Antwerpen. Je kunt hier zowel terecht voor individuele sessies als voor cursussen. Mensen die hierheen komen willen beter functioneren op fysiek, emotioneel of mentaal vlak.

# data[].attributes.body
Website

# data[].attributes.attachment_link.description
For years, Dr. Caroline Leaf has traveled the globe as an author and public speaker examining many aspects of the neuroscience world. As a leading Brain and Learning Specialist she discusses many things from controlling your thought life to managing stress.

# data[].attributes.body
Boek

# data[].attributes.body
Het Onderbewuste

# data[].attributes.attachment_link.title
bol.com | The Power of Your Subconscious Mind | 9781604592016 | Joseph Murphy | Boeken

# data[].attributes.attachment_link.description
The Power of Your Subconscious Mind (paperback). Examines the connection between the mental dynamics of thinking in relation to one's quality of life while offering simple techniques designed to create new, more innovative thought processes and stimulate creativity, in a revised and expanded edition of the best-selling work. Original.

# data[].attributes.body
TED x

# data[].attributes.attachment_link.title
Science of Thought | Caroline Leaf | TEDxOaksChristianSchool

# data[].attributes.body
Interview met Sid Roth

# data[].attributes.attachment_link.title
Dr. Caroline Leaf | How To Rewire Your Brain | It's Supernatural with Sid Roth

# data[].attributes.body
Geloof

# data[].attributes.attachment_link.title
Bruce Lipton (May 25, 2018) - Reprogramming Your BELIEFS

# data[].attributes.body
Samen Sterker Op Pad

# data[].attributes.attachment_link.description
STOP (Samen sterker Terug Op Pad) organiseert hulpverlening, specifiek gericht op gezinnen met een kind met gedragsproblemen en verzorgt opleidingen en vormingen voor professionelen rond het brede thema 'hanteren van kinderen met gedragsproblemen'. Het hulpverleningsprogramma STOP4-7 is als handboek voor professionelen uitgegeven bij SWP.

# data[].attributes.body
Singing the scripture

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Sid Roth - It's Supernatural! | sidroth.org

# data[].attributes.attachment_link.title
Julie Meyer learned what David knew as a youth...how to kill a giant with childlike faith.

# data[].attributes.attachment_link.description
Julie Meyer has discovered one of the most unlikely weapons available for our supernatural arsenal. Julie says it is a powerful weapon of breakthrough, and you can use it daily!

# data[].attributes.body
Singing the scripture

# data[].attributes.body
Music education ?

# data[].attributes.attachment_link.title
What if every child had access to music education from birth? | Anita Collins | TEDxCanberra

# data[].attributes.body
music education from birth ?

# data[].attributes.attachment_link.title
What if every child had access to music education from birth? | Anita Collins | TEDxCanberra

# data[].attributes.body
Does Music change a Child's brain

# data[].attributes.attachment_link.title
Does Music Change a Child's Brain? | John Iversen | TEDxSanDiego

# data[].attributes.body
Hillsong

# data[].attributes.body
Don Moen

# data[].attributes.attachment_link.title
God Will Make A Way - Don Moen Religious Song

# data[].attributes.body
Singing your happiness drug

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
I don't drink or smoke, but I do get high! The fact is that since I was of a drinking age I have gotten high on singing. The joy and bliss I feel when I sing is at a whole other level and the positive effects just keep compounding.

When I was 14, I desperately wanted to have singing lessons and my best friend started sessions. One night after school I went to her place and asked her to teach me one of the songs she had learned. She told me that I should never bother having singing lessons as I was not good enough! I believed her (just like many of us believed it when we were told we couldn't sing), but finally in year 11 I got up the courage to audition for the chorus of the school musical, Oklahoma. I received the lead role. Singing has been the greatest joy, passion and sustenance to me ever since.
Silent Voices
Can't sing? Won't sing? Told not to sing? Like me, about 85 percent of people have been told by their parents, children, partners or teachers that they can't sing. Our voices have been silenced and it's not doing us any good.

There was a time when everyone used to sing. We sat around campfires, at church and at school. We sang our stories and our dreams. We sang alone and we sang together. Nowadays not many of us sing. We worry that people will think we are strange or that we will be judged and not as good as the celebrities we idolize.

Singing is not about being a star or knowing how to do it well. It's about enjoying the gift of our voices and sharing them with others. We were born to sing. It's primal and it's tribal. Voice is the language of our hearts. It's how we express ourselves. And it's very important to our mental, physical and social well-being.

Creativity Australia's With One Voice choirs welcome people aged 9 to 90, from all faiths, cultures and backgrounds. Through the program's unique social inclusion model, and the Wish List, diverse participants can connect to friends, mentors, wellbeing, joy, new skills and jobs.

As Founder of Creativity Australia my recent TEDx Talk "How Singing Together Changes The Brain" has sparked international interest, with pilot With One Voice programs now under development in the USA and Holland. In 2014, the charity was named one of Australia's top social innovations in Anthill's Smart 100 for the second year in a row.

"Something happened at the choir last week -- I let go of my fears, inhibitions, self-consciousness; and the child within me came to the forefront. I thought 'wow, I can sing, I am doing alright, I am part of a large choir', and my confidence kept growing. I feel on top of the world!" -- Marie

Sing From The Heart, Spark Your Brain
Neuroscience proves that group singing makes us happier, healthier, smarter and more creative. Every time you sing, you fire up the right temporal lobe of your brain, and release endorphins including oxytocin which result in heightened states of pleasure, bliss, bonding and love.

These chemicals also enhance neuroplasticity of our brains, boost our immune system, fight illness, depression and strokes and help us handle pain better. What's more, choral singers have been shown to have enhanced learning skills, synchronized heartbeats and enter patterns of yogic breathing. So what better activity for one's mental health than a daily dose of song?

The scientific benefits of singing are really mind-boggling!

Singing together is a super-dooper drug that integrates the mind and body and helps to heal our brains and enhance our learning abilities! And it's free because we all have a voice!

We spend about 85 percent of our time in the left side of our brain, which deals with logic and analytics. This drains our mental battery. The right side of our brains, which deals with intuition, emotion, creativity and fantasy, needs to be recharged.

Activities which recharge our brains include meditation, being in nature, connecting with loved ones and -- you guessed it -- singing with others!

Ten reasons to make singing your drug of choice:

1. Release endorphins and increases levels of oxytocin

2. Improve posture, breathing and blood-flow

3. Save money: our voice is our free human instrument

4. Create new neural pathways and improve brain meta-plasticity

5. Ward off age-related decline by continuously 'exercising' your brain

6. Heal depression, strokes and speech abnormalities

7. Promote social bonding and cohesion; and rediscover your own identity

8. Relieve mental health issues; feel happier, better connected and supported

9. Connect with other diverse voices and your community

10. Be smarter, healthier, happier and more creative

Click here read more research and articles on the science of singing. A Song For The Future
Our brains developed with singing and music as a survival mechanism. Before there were governments or nations, tribes and groups used songs and dance to build loyalty to the group, transmit vital information and ward off enemies. Those who sang survived.

As workaday stress and media consumption make us ever more isolated, rates of anxiety and depression rise. So, it is fundamentally important to nurture the attributes of humans that set us apart from machines, love, compassion, creativity, courage and so on. When we regularly engage in singing and other creative pursuits, we build bridges of understanding between diverse people and feel part of a bigger, connected universe.

Happy, healthy, empowered individuals and supportive communities are better-placed to solve some of society's biggest challenges, such as mental illness, loneliness and isolation, cultural tension and unemployment.
Together, we can change the world... one voice at a time.
It's cost me virtually nothing, and yet it's given me a new dimension in my life completely - as it has the rest of us. You can't buy that." -- Gerard
How To Find Your Voice

1. Join your local choir*

2. Immerse yourself in diverse music, concerts, bands, musicals, chanting... you name it!

3. Get creative, write your own song and sing it with others

Find your local With One Voice choir at www.creativityaustralia.org.au
"Sing like no one's listening, love like you've never been hurt, dance like no one's watching and live like it's heaven on earth." -- Mark Twain

# data[].attributes.attachment_link.title
10 Reasons to Make Singing Your Happiness Drug!

# data[].attributes.attachment_link.description
I don't drink or smoke, but I do get high! The fact is that since I was of a drinking age I have gotten high on singing. The joy and bliss I feel when I sing is at a whole other level and the positive effects just keep compounding.

# data[].attributes.body
Why singing matters

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Have you ever wondered why God desires for his people to sing? What role should singing play in the life of a Christian? What is it about worshiping through song that is so important to God?

You may not know it, but God has already answered these questions in the Bible.

Seven Biblical Reasons Why Singing Matters

The seven reasons below answer these questions and unpack more important truth about singing in the life of an individual Christian and the church.

1. When you sing, you obey.

Singing isn't an option in Scripture. It's a command:

Let the word of Christ dwell in you richly, teaching and admonishing one another in all wisdom, singing psalms and hymns and spiritual songs, with thankfulness in your hearts to God. (Colossians 3:16)

And do not get drunk with wine, for that is debauchery, but be filled with the Spirit, addressing one another in psalms and hymns and spiritual songs, singing and making melody to the Lord with your heart... (Ephesians 5:18-19)

God's people are more than just invited to sing; we are commanded to sing. When we sing, we're doing what God asks of us!

2. When you sing, you dig deep roots in the Word.

Let the Word of Christ dwell in you richly...singing psalms and hymns and spiritual songs... (Colossians 3:16)

The Apostle Paul lays out this exhortation to let God's Word dwell in us richly, and then, he tells us how to live out that command. The first, of course, is teaching. But the second, is singing!

Singing is one of the two chief ways in which God's Word dwells in us richly.

And, as we observed in the last point, singing is a command. But this command comes with a promise: As we sing psalms, hymns, and spiritual songs together, we are promised that the Word of Christ will dwell in us richly, which is what we should crave as believers!

Our singing is more than a warm-up for the sermon or a filler in the service. Colossians 3:16 is clearly laying out for us that: Singing stands alongside of preaching as one of the two great ways that God has ordained for his Word to dwell richly in each one of us!

C.J. Mahaney calls church singing "Take Home Theology" because the best songs we sing together serve as a 3-minute, easily memorizable, deeply biblical summary of important truths from Scripture. Take for example, "In Christ Alone." There, in an easily memorizable form, you've got a thorough theology of the cross of Jesus Christ with clear and practical applications that you can use for your life this week!

3. When you sing, you build up others.

First, you build up fellow believers when you sing:

Note specifically here in Ephesians 5:19 that it says: "Addressing one another in psalms and hymns and spiritual songs..."

We see the same thing in Colossians 3:13-16: the exhortation to sing comes on the heels of bearing with one another (v. 13a), forgiving one another (v. 13b), putting on love (v. 14), being at peace as one united body of Christ (v. 15), and teaching God's Word to one another (v. 16).

When we do what the Bible says and sing together as a church family, we are hearing confessions of faith all around! We are hearing hundreds join with us and sing, "In Christ alone, my hope is found!" We are hearing hundreds of testimonies of faith all around us!

Also know that as you sing, you're helping unbelievers. In Psalm 105:1-2, the Lord is calling the Israelites to be a light unto the nations, and to do this he tells them: "Sing to him, sing praises to him; tell of all his wondrous works!"

Think of the impact on someone who doesn't know Christ to hear those hundreds of testimonies, those hundreds of confessions of faith as we sing together! This is why Pastor Tim Keller says in his book Worship by the Book: "Good corporate worship will naturally be evangelistic" (219).

4. When you sing, you make war.

Chances are you didn't connect singing and warfare together, but it's a theme visible in Scripture. In Colossians 3, Paul is challenging the Colossians to literally put sin to death in their lives, to kill sin. So all the commands to love and peace and forgiveness and teaching and singing are attitudes and habits of the believer that will kill sin!

We see the same thing in Ephesians 5, the command to address one another in song comes right on the heels of "[make] the best use of the time, because the days are evil" (Ephesians 5:16).

And the more you think about this, it makes total sense: What posture must be more hated by the evil one than the posture of a believer who is singing? I can't think of many stances you can take that identifies you with Christ and against Satan more than eyes, heart, mind, and voice lifted to heaven in song!

It's very hard to lie, be greedy or to look at something inappropriate when, you're "singing and making melody to the Lord with your heart" (Ephesians 5:19). Simply, a heart that's doing that will not easily give in to temptation.

A singing heart is a heart at war with the work of the evil one and the power of sin.

5. When you sing, you are spiritually strengthened for trial.

Often times, we think only of singing when we're happy and times are good, but singing bringing strength for trial comes out in Acts 16. Paul and Silas are unjustly imprisoned for the sake of the Gospel, and what do they do while they're in prison? Sing! (Acts 16:25)

And this truth is confirmed in the lives of persecuted believers throughout history. Hear the words of one pastor recently imprisoned for his faith:

...When we were in prison we sang almost every day because Christ was alive in us...they put chains on our hands and feet. They chained us to add to our grief. Yet we discovered that chains are splendid musical instruments!When we clanged them together in rhythm, we could sing, 'This is the day (clink, clank), this is the day (clink, clank), which the Lord has made (clink, clank), which the Lord has made (clink, clank). (persecutionblog.com)

Our persecuted brothers are showing us the truth we see in Acts 16 with Paul and Silas. Singing strengthens you and helps you persevere in the face of trial. If it can strengthen them in the face of these trials, what can it do for you?

Even in suffering, sing!

6. When you sing, you walk a God-designed pathway to joy.

Here is a sample of what the Psalms say about singing:

Psalms 5:11: "Let all who take refuge in you rejoice; let them ever sing for joy, and spread your protection over them, that those who love your name may exult in you."

Psalms 9:2: "I will be glad and exult in you; I will sing praise to your name, O Most High."

Psalms 51:14: "Deliver me from bloodguiltiness, O God, O God of my salvation, and my tongue will sing aloud of your righteousness."

Psalms 59:16: "I will sing of your strength; I will sing aloud of your steadfast love in the morning. For you have been to me a fortress and a refuge in the day of my distress."

Psalms 63:7: "For you have been my help, and in the shadow of your wings I will sing for joy."

If you still don't believe me, here's a clincher from James 5:13: "Is anyone cheerful? Let him sing praise."

As you study Scripture on this point, you'll notice that sometimes singing gives birth to joy and sometimes joy gives birth to singing. But persistently in Scripture, joy, and singing are bound together. You can't study one of those two biblical themes without encountering the other.

If you struggle for joy... sing! If you are joyful... sing! In God's perfect design and understanding of the human condition, he has bound joy and singing together for his people.

The first six reasons get summed up with this:

7. When you sing, you glorify God.

True obedience, deep roots in the Word, building up others, making war against Satan and sin, persevering, finding joy in God: All these things bring glory to God, which is each person's chief goal and purpose.

Colossians 3 and Ephesians 5 bring this out simply but powerfully, telling us to sing "to God" and "to the Lord" because he is the object of our praise. Ephesians 5:19 says, "singing and making melody to the Lord with your heart." It is to him and about him that we sing!

Singing has such a unique way of bringing your heart, soul, mind, and strength together to focus entirely and completely on God. In an age of distraction, singing grabs the attention of all our senses and focuses us on God.

In Revelation 7:9-10, the Apostle John describes a glimpse of eternity with a great multitude of people from every tribe, peoples, and languages singing before the Lamb, "Salvation belongs to our God who sits on the throne, and to the Lamb!"

Eternity awaits.

On that day, will you be one of the great multitude that no one can number, singing the song of the Lamb, singing his praises? I hope you'll be there, singing the song of our Savior, Jesus Christ.

RELATED POSTS:

# data[].attributes.attachment_link.title
7 Reasons Why Singing Matters | Singing in the Bible

# data[].attributes.attachment_link.description
Have you ever wondered why God desires for his people to sing? What role should singing play in the life of a Christian? What is it about worshiping through song that is so important to God? You may not know it, but God has already answered these questions in the [...]

# data[].attributes.body
Science

# data[].attributes.body
Science

# data[].attributes.attachment_link.description
Armonea | Net omdat muziek zoveel positieve effecten heeft, zet Armonea volop in op muziek. Bijna elke week is er in elk woonzorgcentrum, assistentiewoning of residentie van Armonea wel iets te doen met muziek. Of het nu een koor, een optreden en een groots playbackfeest met medewerkers en residenten in de hoofdrol, ...

# data[].attributes.body
De stem van God

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
christian spirituality & religious experience

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
religion / christian life / spiritual growth

# data[].attributes.attachment_link.description
Based on the highly popular and successful book, How to Hear God's Voice, this exciting new book emphasizes the 4 Keys to Hearing God's Voice. "When I learned to hear God's voice after 11 years as a believer without it, every part of me was radically transformed. Thou...

# data[].attributes.body
Wonderen

# data[].attributes.body
Genade

# data[].attributes.attachment_link.title
Dr. Jim Richards - When Grace Reigns in the Heart - pt1

# data[].attributes.body
Wonderen

# data[].attributes.body
God's Liefde

# data[].attributes.body
Faith

# data[].attributes.attachment_link.description
The Fourth Dimension - Kindle edition by Dr. David Yongghi Cho. Download it once and read it on your Kindle device, PC, phones or tablets. Use features like bookmarks, note taking and highlighting while reading The Fourth Dimension.

# data[].attributes.body
Grace

# data[].attributes.attachment_link.title
Destined to Reign: The Secret to Effortless Success, Wholeness and Victorious Living

# data[].attributes.attachment_link.description
Discover the secret of reigning over every adversity, lack and destructive habit that is limiting you from experiencing the success, wholeness and victory that you were destined to enjoy. Find out how it is not about what you have to do, but what has already been done.

# data[].attributes.body
Prayer

# data[].attributes.attachment_link.title
Officieel en vrij onderwijs, onderwijsnetten en koepels

# data[].attributes.attachment_link.description
Er bestaat in Vlaanderen officieel onderwijs en gesubsidieerd vrij onderwijs: De scholen die zijn ingericht door of in opdracht van de overheid (Vlaamse overheid, provincies, steden of gemeenten) behoren tot het officieel onderwijs. Deze scholen zijn neutraal. Zij moeten tot het einde van de leerplicht de keuze aanbieden tussen lessen katholieke...

# data[].attributes.body
Geloof

# data[].attributes.attachment_link.title
God's Secrets Are Now Being Revealed - April 8, 2018 - Mel Bond

# data[].attributes.body
Genezing

# data[].attributes.body
Onderwijs

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dick Wursten over het vak Protestants Evangelisch Godsdienst

Abstract:

Het Protestants-Evangelische godsdienstonderwijs wordt georganiseerd door een officiële erkende instantie (Comité PEGO), maar deze instantie valt niet samen met een kerk. Ze is zelf al pluraal samengesteld. Dit heeft te maken met een typisch kenmerk van de protestantse wereld, namelijk dat er geen hiërarchisch instituut is en (dus) ook geen centraal aangestuurde geloofsvisie. Er is enkel een boek, de Bijbel. En daar moeten we het mee doen. De basis van het PEGO is dan ook diezelfde Bijbel, een boek dat uit 66 verschillende boeken bestaat, waarvan ook nog eens het grootste deel samenvalt met de Joodse bijbel (die wij - kwetsend - het Oude Testament noemen). Boeken moeten gelezen worden, anders zeggen ze niets. Lezen is altijd ook interpreteren. Zodoende is de Protestantse beweging wezenlijk een exegetisch en hermeneutisch gezelschap. Ten goede: altijd op zoek naar wat dat toch wil zeggen wat daar staat; ten negatieve: altijd ruzie over... Wezenlijk is en blijft echter de referentie naar de Bijbel. Een levensbeschouwing die zo'n complex geheel als deze 66 boeken, inclusief het heilige boek van een andere traditie, als basis neemt, kan niet anders dan interne pluraal zijn. Als ze zich als 'geheel' moet organiseren, zoals voor het godsdienstonderwijs het geval is, dan zal ze die interne pluraliteit al van meet af aan honoreren.

De facto presenteert het leerplan PEGO dan ook vooral de Bijbel zelf, zo zoals ze gelezen werd en wordt binnen een brede waaier van de protestants-evangelische geloofsgemeenschappen. Enkel de al-te-extremen (maar ja wie bepaalt dat?) worden geweerd. De Bijbel is binnen het PEGO dus niet enkel een leermiddel, bruikbaar om bepaalde doelen te bereiken bij de leerlingen. De kennis van de Bijbel is ook zelf een leerdoel, d.w.z. het boek kennen en kunnen interpreteren. Hierbij wordt als doelstelling gehanteerd dat de leerling niet alleen zijn eigen visie aan de bijbel moet kunnen verbinden, maar ook moet verstaan (zeker in het SO) dat anderen het ook anders kunnen verstaan zonder daarmee on-bijbels te zijn. Een hele opgave, dat wel. Vooral voor sommige leraren. Het is echter een absoluut sine qua non, want een leerkracht die enkel die enkel z'n eigen strekking vertegenwoordigt kan nooit vensters openen.

In de afgelopen 15 jaren heeft de visie op de godsdienstles een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Oorspronkelijk was het quasi catechetisch, en leunde het dicht aan bij het gewone kerkelijk onderwijs. PEGO als een beetje 'thuis', een verlengstuk van de eigen 'kerk'. De leerkrachten gedroegen zich vaak als 'teachers into religion'. Dit zorgde geregeld voor spanningen: een streng-gereformeerde leerling bij een pentecostal leerkracht of een liberale protestant en vice versa etc. De laatste jaren is zowel het leerplan - al doende - bijgestuurd als ook het leraarsprofiel bijgesteld. Veel nadrukkelijker wordt het 'schoolse' karakter van de lessen naar voren gehaald. Ook is de relatie leerkracht-leerling objectiever geworden. Teaching about en learning from de hele brede waaier van wat er in de protestants-evangelische traditie (en meer en meer ook : daarbuiten) aan levensbeschouwelijke kennis en vaardigheden beschikbaar is. Enkel in het LO is teaching into ook nog aan de rand aanwezig, vaak afhankelijk van de samenstelling van de klas. Ook in de leerplannen is deze shift merkbaar. In oudere delen is dit alles nog diffuus, in de recentere delen is het pedagogisch en didactisch kader veel consistenter. De aandacht bij alle onderwerpen voor de Bijbelse relatering is bij dit alles de blijver.In deze lijn past ook een min of meer vanzelfsprekend engagement binnen de interlevensbeschouwelijke competenties. Deze zijn immers ook gebaseerd op teaching about en learning from.

Didactisch kenmerkt het PEGO-leerplan zich door een sterke nadruk op het leren door exploreren. Er is een predominantie van tekst (de bijbel). Om dit niet te laten ontaarden in verbaliteit en cognitiviteit, wordt in het leerplan nadrukkelijk de aansluiting met de leefwereld tot doel gesteld. In de nieuwste leerplannen wordt voor het Beroepsonderwijs gewerkt met een PDK (een pedagogisch-didactisch kader) gebaseerd op de levensvragen van de doelgroep. Deze worden gekoppeld aan een brede waaier een thema's, waarmee die vragen kunnen worden geëxploreerd.

Kwaliteitsbewaking is een groot aandachtspunt en een zorg tegelijk. Zoals al gezegd: het leerplan is constant in ontwikkeling, maar de kleinheid van onze levensbeschouwing speelt ons hier parten. Wij hebben geen studiecentra en opleidingsinstituten. Er is geen enkele vrijgestelde om wat dan ook maar te doen buiten lesgeven of inspecteren. Op academisch niveau zijn er twee faculteiten maar daarvan is er slechts één gerechtigd een lerarenopleiding aan te bieden, een wel heel lang traject voor een jeugdige enthousiasteling. Met name de financiële en administratieve last die het runnen van hogeschool of universiteit vergt (op maat van de grote universiteiten) maakt het ons bijna onmogelijk hier iets uit te bouwen. De facto betekent dat dat wij terug moeten vallen op de 'kerkelijke opleidingen' (met vrijwillige lectoren, predikanten, leerkrachten). Hiervan zijn er twee in Vlaanderen, beide enkel voor het Lager onderwijs. Dat betekent dat wij geen enkele hogeschool-opleiding hebben waar een prof. Bachelor PEGO kan worden verkregen, behalve sinds dit schooljaar aan Thomas More, waar nauw samengewerkt wordt qua vakinhoud en vakdidactiek met rooms-katholieke godsdienst. Dit is financieel en organisatorisch onvermijdelijk. En tevens volgens de protestantse stroming zelfs wenselijk: Oecumene vertaalt zich ook in theologie. Pluraliteit kan zo door beiderlei studenten in de praktijk alvast worden geoefend. Door de sterk groeiende vraag naar leerkrachten, moeten wij het echter vooral hebben van zij-instromers, die via de genoemde eigen opleidingen worden bijgeschoold, zo goed en zo kwaad als dat gaat.

Voor de toekomst zien wij intern vooral de uitdaging van 'andere culturen in de klas' en hoe we de leerkrachten nog aangesleept (en gevormd) krijgen. Extern is de grote uitdaging dezelfde als deze van de samenleving zelf. Dat is: hoe krijg je de inter-levensbeschouwelijke dialoog op gang. Deze bestaat namelijk nog niet. Professionals dialogeren wel eens met elkaar - vooral voor een gezelschap welwillende toehoorders, preaching to the converted en voor de pers. Dat ziet er fijn uit en men is lief voor elkaar, maar de harde kwesties worden gemeden. Leerlingen daarentegen dialogeren niet, maar bieden tegen elkaar op. Er vinden tegenwoordig weer godsdiensttwisten plaats op de speelplaats. Kinderlijk opbiedend ('Mijn God is beter dan de jouwe, want...') of vechtend om de waarheid ('Mohammed is een valse profeet, dat hij komen zou is al voorspeld ...'; 'Jezus is niet opgestaan, dat is een leugen, dat staat in de ...'; 'Dat is toch allemaal lariekoek en apekool. Geloof je dat nog', waarop prompt een nieuwe frontvorming plaatsvindt van alle religieus gelieerden tegen de ongelovigen...etc) Deze levensbeschouwelijke wedstrijden zijn niet perse gebaseerd op een slechte kennis van eigen en andermans levensbeschouwing. Het probleem is dat ze vaak juist wel degelijk een corrrecte weergave zijn van het 'binnenperspectief' van de betreffende levensbeschouwing. Hier is nog veel werk aan de winkel, dat niet door de levensbeschouwelijke (zendende) instanties alleen gedaan kan worden. Hun voordeel is in dit geval hun nadeel: ze zitten vast aan hun binnenperspectief. Ze kunnen dus niet verder komen dan vriendelijke juxtapositie, beter dan niets, maar niet genoeg om samen te leven, vrees ik. Het is daarom hoog tijd dat voor de ILC's een eigen levensbeschouwelijke pedagogiek wordt ontwikkeld waarbij de levensbeschouwelijke verschillen niet uit de weg worden gegaan (= het probleem van veel lieve samenwerkingsprojecten), maar vanuit de godsdienstwetenschap worden gekaderd, zodat ze bespreekbaar worden. Zonder enige vorm van een hermeneutisch meta-perspectief zal het niet gaan. Enfin, dat is mijn mening. Vraag het een andere protestant en hij zal het niet zomaar met mij eens zijn, wat overigens een bewijs is dat hij of zij wel eens een echte protestant zou kunnen zijn.

Dick Wursten (9-12-2016)

Inleidende video door leerlingen:

# data[].attributes.attachment_link.description
Het Protestants-Evangelische godsdienstonderwijs wordt georganiseerd door een officiële erkende instantie (Comité PEGO), maar deze instantie valt niet samen met een kerk. Ze is zelf al pluraal samengesteld. Dit heeft te maken met een typisch kenmerk van de protestantse wereld, namelijk dat er geen hiërarchisch instituut is en (dus) ook geen centraal aangestuurde geloofsvisie.

# data[].attributes.body
Eenheid of diversiteit

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De meeste leerplannen besteden niet veel aandacht en ruimte aan het kaderen van het pedagogisch concept. Vaak wordt er zelfs met geen woord over gerept. Er is één leerplan dat uitgebreid aandacht besteed aan het pedagogisch concept waar het van wil uitgaan, en dat is het leerplan RKG.
De leerplannen orthodoxe godsdienst, Israëlitische godsdienst, islam en protestantse godsdienst vermelden geen enkele pedagogische visie. We doen later in deze paragraaf een poging om tussen de lijnen door een pedagogisch kader te vinden. Het leerplan NCZ beschrijft in de inleiding het uitgangspunt en enkele pedagogische klemtonen. Het leerplan bestaat verder uit inhoudelijke thema's en uitwerkingen daarvan per graad per leerjaar. Deze diepen we verder uit in de volgende paragraaf. Het doel van NCZ dat het leerplan vooropstelt, is het tot autonomie brengen van de leerlingen. Het draagt vrijzinnig humanistische waarden als gelijkwaardigheid, verdraagzaamheid en solidariteit hoog in het vaandel en streeft er ook naar de democratische samenleving en de rechten van de mens onder de aandacht te brengen en de leerlingen ertoe te brengen deze samenlevingsvorm te realiseren. Een eerste achterliggend pedagogische concept om deze doelen te bereiken, is de wetenschappelijke methode van het vrij onderzoek. Dit wordt eveneens gezien als de manier - voor vrijzinnigen - om om te gaan met levensbeschouwelijke en morele vragen. Omdat niet alle levensbeschouwelijke vragen op een wetenschappelijke manier beantwoord kunnen worden, wordt een authentieke dialoog als tweede pedagogisch concept naar voren geschoven. "De dialoog creëert de vrije ruimte waarin gezagsargumenten, manipulatie en demagogie worden vervangen door redelijk overleg." Ten derde wordt de nadruk pedagogisch gelegd op de kritische omgang met de eigen meningen. Men ziet deze meningen als sturend voor ons gedrag en noemt dit "een wereldbeeld, een levensbeschouwing, een dagelijkse filosofie, een levensstijl." De toetsing aan en ontmoeting met andere levensbeschouwingen wordt niet uit de weg gegaan en wordt als waardevol omschreven, vanuit de grondgedachte van autonomie. Het concept autonomie betekent immers ook het aanvaarden van de zelfstandigheid van anderen en het kunnen - en leren - omgaan met het verschil in mening. We kunnen hier niet van een uitgewerkt en grondig onderbouwd pedagogisch concept spreken. Er wordt te veel ruimte voor interpretatie - door de leerkracht, maar ook door ieder ander - gelaten. Duidelijke richtlijnen en grondopties worden, afgezien van de algemene concepten zoals hierboven geschetst, niet meegegeven. De leerkracht moet de leerling binnen het vak niet-confessionele zedenleer opvoeden in autonomie. Hoe dat pedagogisch precies en concreet wordt gezien, vinden we niet terug in deze inleiding. Ook verder in het leerplan vinden we hier geen aanwijzingen voor.
Laten we vervolgens stilstaan bij het pedagogisch concept dat het leerplan RKG naar voren schuift. Dit is het enige leerplan dat een heel deel van 35 pagina's aan de "pedagogisch-didactische onderbouw" ervan besteedt. Het leerplan spreekt over zes pedagogisch-didactische grondopties, van waaruit ze verder wil werken en het raamplan wil onderbouwen. Die grondopties zijn gedestilleerd uit de gedachte dat de bron en het referentiepunt voor het godsdienstonderwijs "Jezus, zijn boodschap en de eerste christelijke gemeenschappen" is. Men wil - en kan niet anders dan - uitgaan van Jezus' handelen en zijn heel eigen pedagogie. Tegelijk is men zich er terdege van bewust dat we vandaag leven in een welbepaalde cultuurcontext en dat men daar evenzeer recht aan moet doen. Vanuit een nederigheid besluit men tot zes grondopties, waarbij geen van allen definitief is. Toch zijn deze grondopties van belang om een leerplan voor het vak rooms-katholieke godsdienst uit te bouwen. De grondopties zijn de volgende: eerbied voor de persoon van de leerling, de rijkdom en de kracht van het christelijk geloven, gerichtheid op een plurale context, een sleutelrol voor de leerkracht, een communicatief proces en ruimte voor actualiteit. Deze grondopties worden zeer grondig en uitgebreid toegelicht, met vele onderverdelingen en een regelmatig terugkomende klemtonen. We overlopen per grondoptie de belangrijkste zaken en de nadrukken die gelegd worden. De eerste grondoptie luidt "eerbied voor de persoon van de leerling" en duidt op het feit dat binnen de lessen RKG niet noodzakelijk een homogene groep gelovige leerlingen zit. Men wijst er uitdrukkelijk op dat jongeren niet noodzakelijk gelovig zijn en dat zij een proces van identiteitsvorming doormaken. Elke leerling komt met zijn eigen verhaal, zijn eigen achtergrond en daar moet een leerkracht RKG rekening mee houden:

Respect wil zeggen: niet plaatsvervangend zin geven of denken. Leerlingen hebben belangstelling als:

je ze aanspreekt in hun volwaardig persoon-zijn;

je ervaringsnabij blijft en hun dagelijks leven verwoordt;

je openstaat voor hun waardeaanvoelen en waarheidszoeken;

je openstaat voor 'hun gevoelens en gevoeligheden';

je hun hart raakt;

je hun taal spreekt;

als je geen stem aanpraat, maar de 'stem' laat praten;

als je hen laat ontdekken dat hun hart veel groter is dan ze soms denken.

Kortom, de leerkracht dient rekening te houden met de beginsituatie van de leerlingen en zijn klasgroep. Hij moet zich eveneens bewust zijn van de verscheidenheid binnen die groep en hen proberen te brengen tot een ontmoeting met de/het andere. Op die manier gaat de leerkracht ook flexibel om met de leerstof. Hij voelt aan waar de klasgroep staat op het vlak van levensbeschouwing en godsdienst. Een belangrijke klemtoon wordt hier gelegd op het narratieve - we zullen merken dat deze nadruk ook in de andere grondopties naar voren komt. Een leerling komt met een eigen geschiedenis, een levensverhaal. De kunst bestaat erin om de leerling zijn verhaal te laten vertellen en hem te laten inzien dat zijn verhaal verbonden is met andere verhalen. Een tweede taak van de leerkracht binnen deze grondoptie ligt in het bevorderen van het persoonlijk beoordelingsvermogen van zijn leerlingen. Hij leert zijn leerlingen zelfstandig leren, probleemoplossend leren en het leerplan wijst erop dat zelfstandigheid ook veel te maken heeft met inspraak en keuzes maken. Ten derde ziet het leerplan leren als een uitdaging tot reflexiviteit - nog steeds binnen de eerste grondoptie. Leren wordt opgevat als een actief proces, net zoals men dat binnen het leerplan NCZ doet. Men onderscheidt zes mogelijke fasen in het leerproces:

de fase van opwekking van interesse en vraagstelling om een onderwerp om te vormen tot een situatie of problematiek die uitnodigt tot reflectie: de formulering van een vraagstelling;

de fase van documentatie en verkenning of de studie van informatie: wat hebben we nodig om het probleem op te lossen;

de fase van confrontatie en bevraging of het in verband brengen van levenservaringen en christelijke inhouden met het oog op het ontdekken van zin: de opbouw van persoonlijk inzicht;

de fase van het onderscheiden van het belangwekkende en het bijkomstige;

de fase van integratie en verinnerlijking of het herlezen van het menselijk leven vanuit de ontdekte interpretatie of bevragingen: de toe-eigening;

de fase van evaluatie.

Een tweede grondoptie die het leerplan naar voren schuift, slaat op de gerichtheid op een (plurale) context. Men vestigt de aandacht op het feit dat het godsdienstonderwijs zich vandaag noodzakelijkerwijs bevindt in een context van secularisatie en religieuze veelheid. Men ziet het als een uitdaging om binnen deze context toch "vruchtbaar werkzaam" te zijn. Ook dit leerplan ziet heil - net zoals het leerplan NCZ - in het contact met de veelheid van levensbeschouwelijke opties en tradities, aangezien dit leidt tot vergelijking en verheldering. De uitdaging van deze grondoptie ligt in het verschil. Leren omgaan met dat verschil, is uiterst vruchtbaar. Ook hier wordt de klemtoon op het narratieve gelegd. De leerkracht benadert het verschil vanuit verhalen en reflecteert op die manier "over de uniciteit van het christendom en de verhouding met andere godsdiensten". De derde grondoptie die het leerplan vermeldt, gaat over de rijkdom en de kracht van het christelijk geloven. Binnen het rooms-katholiek godsdienstonderwijs gaat het om het Woord van God, dat de kans moet krijgen om ten volle aan bod te komen. Men staat bijgevolg op een "diepgaande en degelijke kennismaking" waaruit volgt dat men op narratieve wijze omgaat met leven en geloven. Opnieuw herkennen we dezelfde klemtoon als bij de vorige opties. De Bijbel is de bron die gebruikt wordt om deze grondoptie kracht bij te zetten. Men is ervan overtuigd dat leven en verhaal elkaar wederzijds versterken en ondersteunen. Via de verhalen van de Schrift of via sterke getuigenissen brengt de leerkracht de rijkdom van het christelijk geloof binnen in zijn klas. Daarnaast heeft de leerkracht ook aandacht voor het schone, omdat voor wie gelooft, God spreekt doorheen de schoonheid. Vanuit de gedachte dat schoonheid ontroert, is men ervan overtuigd dat het een aanleiding kan geven om te spreken over dat wat de mensen overstijgt. Via beelden, verhalen en symbolen is het gemakkelijker om het hierover te hebben, ze creëren een opening. De vierde grondoptie waarover het leerplan spreekt, is het communicatief proces. Men is ervan overtuigd dat het leerproces zich in een klas voltrekt in dialoog - opnieuw een gelijkenis met de visie van het leerplan NCZ. Het gaat ook hier om een op tafel leggen van de eigen argumenten, het aftoetsen ervan aan de overtuigingen van anderen. Men wijst er uitdrukkelijk op dat communicatie een "nabijheid" veronderstelt: "Het gaat dus om intra- en interpersoonlijke, intrareligieuze, interlevensbeschouwelijke en interculturele communicatie". Ook het laten spreken van God en Jezus behoort intrinsiek tot het vak, wat bij NCZ zeer duidelijk niet het geval is. Men vernoemt vier perspectieven die de communicatie voeden: het biografisch perspectief, het maatschappelijk perspectief, het christelijk narratief-hermeneutisch perspectief en het beroepsperspectief. Er wordt eveneens op gewezen dat communicatie realisme vraagt. Naast het narratieve, vinden we in dit realisme een tweede grote klemtoon terug voor het hele pedagogisch-didactisch discours van dit leerplan. De leerkracht dient rekening te houden met de concrete situatie en de concrete klasgroepen. Niet alle klassen zijn gemakkelijk, niet elke leerling staat open voor communicatie met de leerkracht of zijn klasgenoten en bovendien kan een leerkracht onmogelijk al zijn klassen (goed) kennen. Men ziet het bijgevolg als een taak voor de leerkracht om de leerlingen te laten inzien dat "communicatie maar mogelijk is, als er openheid voor is" . Tenslotte wijst men er nog op dat communicatie ook een opdracht voor de school is dat leren samen kan gebeuren. Als vijfde grondoptie laat men ruimte voor actualiteit. Men heeft er uitdrukkelijk voor gekozen een "raamplan" op te stellen, omdat "raam" verwijst naar het feit dat leerplannen open zijn, maar ook dat ze ruimte laten om "de actualiteit van het klasgebeuren, samenleving en kerk" aan bod te laten komen. Hiervoor vertrouwt men op de bedachtzame verantwoordelijkheid van de leerkracht en zijn mogelijkheid tot aanvoelen van wat er leeft in zijn klasgroep en in de samenleving. De zesde grondoptie tenslotte wijst op de sleutelrol van de leerkracht. Het leerplan geeft hem een "g.-s.-m.-functie": hij is getuige, specialist en moderator. Men verwacht een eigen authenticiteit van de leerkracht, van waaruit hij spreekt over zijn eigen innerlijk beleven van het Woord Gods. Men verwacht eveneens dat hij zich permanent blijft vormen. Ter afsluiting wijst men nogmaals op de nood aan realisme. Het bewustzijn van het feit dat een pedagogisch-didactische onderbouw van het vak RKG niet simpel is, is groot. Men weet dat men in het leerplan niet alles kan voorzien en ook niet kan inspelen op de zaken die in een specifieke groep, op een specifieke plaats, in een specifieke tijd leven. Men besluit als volgt:

De kern van het godsdienstonderwijs is dat jongeren de wereld om zich heen en zichzelf als onderdeel van die wereld zin en betekenis geven in confrontatie met de christelijke godsdienst en cultuur en in communicatie met anderen.

We stonden bijzonder lang stil bij het pedagogisch concept van het leerplan RKG, daar zijn we ons zeker van bewust. Het leek ons echter noodzakelijk, aangezien dit het enige leerplan is dat hier uitgebreid ruimte voor maakt en ons aangeeft waarom het moeilijk, maar toch belangrijk is om een pedagogische onderbouw voor een leerplan te voorzien. Waar we in de andere leerplannen slechts enkele paragrafen in de inleiding vinden en in sommigen zelfs niets, was dit leerplan RKG een verademing. Laat ons toch nog even stilstaan bij de overige leerplannen.

Het leerplan Israëlitische godsdienst vermeldt nergens iets over pedagogie. Het enige dat we - na grondige bestudering van het leerplan - zouden kunnen zeggen, is dat men uitgaat van een zeer Bijbelse pedagogie. De nadruk ligt in het leerplan op het jodendom als godsdienst. De leerlingen krijgen joodse geschiedenis, leren gebeden, leren Hebreeuws, de feesten,... Men lijkt weinig ruimte te laten voor dialoog, interpretatie en onderzoek van de jongeren. Waar de leerplannen NCZ en RKG zeer bewust rekening houden met het feit dat de jongeren uit het secundair onderwijs voornamelijk zoekend zijn naar hun eigen identiteit, is dat hier op het eerste gezicht niet het geval. Toch vraagt men van de leerkracht een grote mate van flexibiliteit. Men is zich wel bewust van het feit dat hedendaagse klasgroepen zeer heterogeen (kunnen) zijn en men vraagt dan ook van de leerkracht om hierop in te spelen. Er wordt dan ook met nadruk gesteld dat het leerplan enkel een structuur wil en kan zijn, maar dat het toegepast moet worden "volgens de bevolking van het leerjaar". Veel meer informatie met betrekking tot het pedagogisch concept kunnen we in dit leerplan niet vinden. Het leerplan anglicaanse godsdienst staat - net zoals het anglicaans godsdienstonderwijs - nog in zijn kinderschoenen. De anglicaanse gemeenschap in Vlaanderen is niet groot, wat zijn implicaties heeft op het pedagogisch concept en bij uitbreiding de hele invulling van het leerplan. Toch is dit leerplan een van de weinige dat een onderdeel ervan uittrekt voor de beschrijving van enkele didactische principes. Men gaat uit van de "opvatting dat de primaire verantwoordelijkheid voor het onderwijzen en ontwikkelen van het geloof in een kind, in eerste instantie ligt bij de ouders, en in tweede plaats in de plaatselijke kerk". De visie op onderwijs van het leerplan is een ontwikkelende. Dit houdt in dat elke les voortbouwt op de kennis en ervaring die het kind reeds bezit. Tevens vindt men het belangrijk dat het anglicaans onderwijs in lijn ligt met het "School Werk Project" van de school waar les wordt gegeven. Er wordt meermaals gedrukt op het feit dat anglicaans godsdienstonderricht in zeer kleine groepen wordt gegeven, vaak zelfs aan individuen en dat zowel het leerplan als de leerkracht aldus materiaal en methoden op maat moet ontwikkelen. Variatie wordt aangemoedigd, zowel qua methode als didactisch materiaal. Tot slot vindt men het eveneens belangrijk dat "het kind de kans krijgt om zichzelf op verschillende manieren te uiten; verbaal, in schrift en op creatieve manieren (...)". Het pedagogisch concept van het leerplan anglicaanse godsdienst is niet zo grondig uitgewerkt als dat van het leerplan RKG bijvoorbeeld, maar het verdient waardering voor het feit dat men er aandacht aan besteedt en ruimte maakt om het te verduidelijken. Ondanks het feit dat het leerplan protestantse godsdienst zeer omvangrijk is en goed uitgewerkt per graad en leerjaar, ontbreken een inleiding en een pedagogische visie. Om zicht te krijgen op het pedagogisch concept van het protestants godsdienstonderwijs (PEGO) dienen we de website verder uit te pluizen. Onder de hoofding 'algemene info' vinden we informatie die ons verder op weg kan helpen. We vatten samen wat voor ons belangrijk is. Als grondslag van het PEGO gaat men uit van "de Bijbel, het door de Heilige Geest geïnspireerde Woord van God"

. Vanuit deze grondslag formuleert men drie uitgangspunten: geloof en kerk; mens, schepping en maatschappij; onderwijs en opvoeding.

Men ziet het geloof als fundamenteel voor het leven, dus ook voor het onderwijs. Men ziet het godsdienstonderwijs als complementair aan catechese en kerkelijk onderricht - wat ook in het leerplan RKG wordt vermeldt. Ook het PEGO legt de eerste verantwoordelijkheid voor opvoeding bij de ouders, PEGO wil de ouders hierin kritisch ondersteunen. "Het protestantsevangelisch godsdienstonderwijs wil kinderen en jongeren helpen bij hun groei naar volwassenheid, hun identiteitsontwikkeling en maatschappelijk functioneren en het vinden van antwoorden op levens- en zingevingsvragen"

. Ook hier is men zich ten gronde bewust van de plurale samenleving waarin de jongeren van vandaag zich bevinden en vindt men het dan ook noodzakelijk om hier aandacht voor te hebben binnen het godsdienstonderwijs. Men wil de leerlingen stimuleren om na te denken over alles wat ze aangeboden krijgen, "met een open en opmerkzame geest en een positief kritische ingesteldheid". Men wil bijdragen aan de democratische opbouw van onze samenleving, waarbij men de nadruk wil leggen op de rijkdom van de verscheidenheid en het aanvaarden van en eerbied hebben voor "elkaars zijn in denken en waardebeleving"

. Daarbinnen beoogt men de jongeren te laten groeien tot een eigen eenheid en daartoe acht men het belangrijk dat de leerkracht een vertrouwensrelatie opbouwt met zijn leerlingen. De twee lesuren per week dienen een rustpunt te zijn. Verder worden op de website nog een aantal algemene doelen geformuleerd, waarvan men verwacht dat de leerlingen deze bereiken tegen het einde van hun middelbare schoolcarrière. Deze doelen zijn echter inhoudelijk en hebben het niet over pedagogie. We kiezen er dan ook voor deze doelen te bespreken in de volgende paragraaf. Tot slot bekijken we de leerplannen islam en orthodoxe godsdienst nog van dichterbij. Beiden vermelden geen specifiek uitgewerkt pedagogisch concept. In het leerplan orthodoxe godsdienst - dat om eerder vermelde redenen zeer kort is - vinden we eigenlijk geen enkele beschrijving of aanwijzing van een pedagogisch concept. Het enige wat het leerplan ons biedt, is een methodologie. Deze wijze van werken zouden we met enige goede wil ietwat kunnen interpreteren als een pedagogische visie. Deze methodologie bestaat uit vijf punten:

1. een historische benadering, een bijbelse benadering, een theologische benadering;

2. woord, kaart, tijdslijn, beeld, muziek, uitstap;

3. van nabij de diverse maatschappelijke gebeurtenissen en school-activiteiten volgen om desgevallend een orthodoxe visie (geen antwoord in de eerste plaats) te geven. We denken hierbij aan de week tegen drugsbestrijding, mishandeling, foltering enz. (reden: het vermijden van het doorgeven van een levensbeschouwelijke vorming los van het reële leven).

4. als inleiding, basis, begeleiding, aanvulling, illustratie kan in bijna alle gevallen (christelijke) kunst in alle facetten (bouwkunst, decoratiekunst, muziek enz.) gebruikt worden.

5. een permanente aanknoping met het liturgisch-eucharistische leven van de kerk, denken we hier aan H. Ireneus van Lyon "de kelk is de beker van de synthese".

We kunnen hieruit afleiden dat men wenst dat de lessen orthodoxe godsdienst niet los staan van het alledaagse leven en verbanden leggen met de samenleving. Toch lijkt de klemtoon voornamelijk op de benaderingen te liggen van de orthodoxe godsdienst zelf. Wanneer we het leerplan verder bekijken, merken we ook dat voornamelijk omtrent de historische, bijbelse en theologische benaderingen impulsen en richtlijnen worden gegeven.

In het leerplan islamitische godsdienst ten slotte vinden we nog minder informatie met betrekking een tot pedagogisch concept. Eigenlijk bestaat dit leerplan enkel uit inhoudelijke richtlijnen voor de leerkracht islamitische godsdienst.

# data[].attributes.attachment_link.description
De meeste leerplannen besteden niet veel aandacht en ruimte aan het kaderen van het pedagogisch concept. Vaak wordt er zelfs met geen woord over gerept. Er is één leerplan dat uitgebreid aandacht besteed aan het pedagogisch concept waar het van wil uitgaan, en dat is het leerplan RKG.

# data[].attributes.body
Hearing God Through your dreams

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
hearing god through your dreams: understanding the language god speaks at night

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
christianity - pentecostal & charismatic

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
christian spirituality & religious experience

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
personal religious testimony & popular inspirational works

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
religion / christian life / spiritual growth

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
religion / christianity / pentecostal & charismatic

# data[].attributes.attachment_link.title
Hearing God Through Your Dreams: Understanding the Language God Speaks at Night

# data[].attributes.attachment_link.description
Learn How to Hear God's Voice, Even When You Are SleepingOn average, people spend 33% of their entire lives sleeping. Even when you are asleep, Heaven is still communicating. Your spirit is still awake, though your body is not.The question is: How do you simply and biblically capture this fl...

# data[].attributes.body
Prayer

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
operating in the courts of heaven: granting god the legal rights to fulfill his passion and answer our prayers

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
religion / theologie / populäre schriften

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
religion / christian life / spiritual warfare

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
religion / christianity / pentecostal & charismatic

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
christianity - pentecostal & charismatic

# data[].attributes.attachment_link.title
Operating in the Courts of Heaven: Granting God the Legal Rights to Fulfill His Passion and Answer Our Prayers

# data[].attributes.attachment_link.description
Operating in the Courts of Heaven: Granting God the Legal Rights to Fulfill His Passion and Answer Our Prayers | Robert Henderson | ISBN: 9780899854816 | Kostenloser Versand für alle Bücher mit Versand und Verkauf duch Amazon.

# data[].attributes.body
Ons denken

# data[].attributes.attachment_link.title
The Power of Thought  Neville Johnson Part 2 of 8

# data[].attributes.body
Geloof

# data[].attributes.body
The Bible Gateway

# data[].attributes.attachment_link.title
BibleGateway.com: A searchable online Bible in over 150 versions and 50 languages.

# data[].attributes.attachment_link.description
Read, hear, and study Scripture at the world’s most-visited Christian website. Grow your faith with devotionals, Bible reading plans, and mobile apps.

# data[].attributes.body
Genezing

# data[].attributes.attachment_link.title
Dennis and Dr. Jen Clark on It's Supernatural with Sid Roth - God's Presence 24/7

# data[].attributes.body
geschiedenis

# data[].attributes.body
Oud Testament

# data[].attributes.attachment_link.title
bol.com | Business Secrets from the Bible, Rabbi Daniel Lapin | 9781118749104 | Boeken

# data[].attributes.attachment_link.description
Business Secrets from the Bible (hardcover). Find success in finance, friendships, , and spirituality with the advice of a well-known expert It's safe to say that nearly everyone is seeking a happier, more successful life. So then why do so few attain it?

# data[].attributes.body
Boek

# data[].attributes.body
Kerk geschiedenis

# data[].attributes.attachment_link.title
bol.com | Geloof alleen! | 9789044135350 | Gottlieb Blokland | Boeken

# data[].attributes.attachment_link.description
Geloof alleen! (paperback). Geloof alleen! 2e druk is een boek van Gottlieb Blokland uitgegeven bij Garant - Uitgevers N.V.. ISBN 9789044135350 In 2017 zal het 500 jaar geleden zijn dat de protestantse kerkhervorming begon. Deze reformatie veranderde het aanzien van het christendom in veel Europese landen volledig.

# data[].attributes.body
Geloof

# data[].attributes.body
Geloof

# data[].attributes.body
Geloof

# data[].attributes.attachment_link.title
Rabbi Daniel Lapin: Thou Shall Prosper (June 22, 2012)

# data[].attributes.body
Ons denken

# data[].attributes.attachment_link.title
Dr. Bruce Lipton On How Physical Thoughts Travel Outside Of Our Bodies &  Affects Others

# data[].attributes.body
Het onderbewuste

# data[].attributes.attachment_link.title
Reprogramming Your BELIEFS with Bruce Lipton

# data[].attributes.body
Wetenschap & geloof

# data[].attributes.attachment_link.title
Greg Braden - Spirituality Meets Science

# data[].attributes.body
Self talk

# data[].attributes.body
Ons Denken

# data[].attributes.body
Ons denken

# data[].attributes.attachment_link.title
[Full Complete Audio-Book] The Power of Positive Thinking - Intro & Chapter 1

# data[].attributes.body
Kernkwaliteiten

# data[].attributes.attachment_link.title
bol.com | Hé ik daar?!, Daniel Ofman | 9789021583563 | Boeken

# data[].attributes.attachment_link.description
Hé ik daar?! (hardcover). Wist je al:-dat iedereen van nature een aantal kernkwaliteiten heeft?-dat jouw kernkwaliteiten alles 'kleuren' wat je doet en ziet?-dat je kernkwaliteiten jouzelf en anderen inspireren?-dat problemen vaak ontstaan door onbalans van kernkwaliteiten?-dat inzicht in je kernkwaliteiten zulke problemen snel kan oplossen?-dat het kernkwadrant jouw kwaliteiten, valkuilen en...

# data[].attributes.body
Identiteit

# data[].attributes.attachment_link.title
bol.com | Identiteit, Paul Verhaeghe | 9789023473039 | Boeken

# data[].attributes.attachment_link.description
Identiteit (paperback). Maatschappelijke veranderingen hebben gezorgd voor een veranderd ik-gevoel. Paul Verhaeghe onderzoekt de effecten van dertig jaar neoliberalisme, vrijemarktwerking, privatisering en de relatie tussen de maakbare samenleving en onze identiteit. Wie wij zijn wordt zoals altijd bepaald door de context waarin wij leven. Die context bepaalt op dit moment: Wie geen succes...

# data[].attributes.body
Het Onderbewuste

# data[].attributes.attachment_link.title
The Cure For Hurt Feelings - Joseph Murphy

# data[].attributes.body
Genezing

# data[].attributes.body
Variatie en differentiatie

# data[].attributes.body
Gebed

# data[].attributes.body
Geloof

# data[].attributes.attachment_link.title
Rabbi Daniel Lapin LIVE from Cañada College

# data[].attributes.body
Ons Denken

# data[].attributes.body
Wijsheid

# data[].attributes.attachment_link.title
The Law of Success In Sixteen Lessons by Napoleon Hill

# data[].attributes.attachment_link.description
The Law of Success was a precursor to Napoleon Hill's Think and Grow Rich. Hill was well known for researching what made millionaires different from the common man. The sixteen lessons in this book perfectly crystallize everything you will need to know to succeed during these hard economic times....

# data[].attributes.body
Leermiddelen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ga naar hoofdinhoud

Vlaanderen

KlasCement

Help

Taalvoorkeur

English Nederlands

Home

Leermiddelen

Netwerk

Deelsites

Voeg toe

Meldingen

Bekijk alle meldingen

Zoek in 74835 leermiddelen

Zoek in 74835 leermiddelen gedeeld door 268198 leden

Wat is KlasCement?

Leraren delen lesmateriaal en -inspiratie met jou

gratis lesmateriaal;

voor alle leeftijden en vakken;

makkelijk doorzoekbaar op lesonderwerp.

Registreer Veilig en gratis

Je bent al lid?

Inspiratie en lesmateriaal

Onderzoeksgerichte activiteiten voor jonge kinderen

kleuter

Duik de vakantie in!

volwassenen

Tips om schooljaar al spelend af te sluiten

lager

Bekijk meer

Leermiddelen op KlasCement

Onderwijsniveaus

Niet niveaugebonden

Kleuter

Lager

Secundair, buso OV4

Dko

Volwassenenonderwijs

Recente thema's

Verpleegkunde: jouw lesmateriaal

Praten over oorlog in Oekraïne: info en lesmateriaal

Leerlingen uit Oekraïne in je klas

Deelnemen aan onze samenleving dankzij inburgering

Bekijk alle thema's

Dag of week van …

Wereld ALS-dag
21-06-2022

Dag van het openbaar ambt
23-06-2022

Nationale Kappersdag
30-06-2022

Zomervakantie
01-07-2022 – 31-08-2022

Bekijk de kalender

# data[].attributes.attachment_link.description
Leraren en organisaties delen hun lesmateriaal en -ideeën gratis met jou! Registreer op KlasCement en doorzoek tienduizenden leermiddelen voor alle vakken.

# data[].attributes.body
Geloof

# data[].attributes.body
Gebed

# data[].attributes.body
Ons Denken

# data[].attributes.body
Boek

# data[].attributes.body
Boek