# data[].attributes.body
De student kan:
* minstens 3 vormen van dementie benoemen
* veel voorkomende verschijnselen van dementie benoemen
* de 4 fasen van dementie benoemen

# data[].attributes.body
Maslow brengt in de basisbehoeften van een mens een hiërarchische ordening aan. Hij onderscheidt vijf basisbehoeften: fysiologische behoefte, behoefte aan veiligheid, behoefte erbij te horen, behoefte aan waardering en groeibehoefte.
Bij het verloop van het dementieproces zien we dat de behoeften in de hiërarchische ordening van boven naar beneden langzaam verdwijnen. Een licht dementerende mens zal nog veel behoefte hebben aan waardering, een diep demente mens toont slechts behoefte aan eten en drinken en ook dat neemt steeds meer af.

# data[].attributes.body
Dementie is de naam voor een combinatie van symptomen (een ander woord hiervoor is een syn- droom), waarbij de verwerking van informatie in de hersenen is verstoord.

Dementie moet niet verward worden met geheugenverlies.
Geheugenverlies treedt bij veel vormen op maar dit hoeft niet het geval te zijn.
Bijvoorbeeld bijj jonge mensen met dementie zijn geheugenproblemen soms niet aanwezig.

# data[].attributes.body
Ongeveer 70 procent van de mensen met dementie heeft de ziekte van Alzheimer. Bij mensen met Alzheimer valt vaak als eerste de geheugenproblematiek op. Bij de ziekte van Alzheimer ontstaan er in de zenuwcellen van de hersenen ophopingen van een bepaald eiwit, bèta-amyloïd. Men denkt dat deze ophopingen de zenuwcellen en de verbindingen tussen deze zenuw- cellen aantasten. Hierdoor functioneren de hersenen niet meer goed.

# data[].attributes.body
Bij mensen met Downsyndroom komt de ziekte van Alzheimer relatief vaak voor. De eerste verschijnselen ontstaan soms al rond het veertigste levensjaar. Deze eerste tekenen worden soms aangezien voor normale veroudering.

Veel mensen met Downsyndroom krijgen de ziekte van Alzheimer. Vaak al op relatief jonge leeftijd. Het is moeilijk om onderscheid te maken tussen normale veroudering en een beginnende dementie. Bovendien maakt de bestaande verstandelijke beperking het moeilijker om het begin van de ziekte van Alzheimer te herkennen.

# data[].attributes.body
Bij ongeveer zestien procent van de mensen met dementie zijn de verschijn- selen het gevolg van stoornissen in de doorbloeding van de hersenen, zoals een beroerte (hersenbloeding of herseninfarct). Het verloop van vasculaire dementie is minder voor- spelbaar dan dat van Alzheimer. Het gaat vaak schoksgewijs, afhankelijk van het deel van de hersenen dat beschadigd raakt door de slechte doorbloeding.

# data[].attributes.body
Bij de gemengde vorm van dementie spelen zowel vasculaire factoren als Alzheimer symptomen een rol.

# data[].attributes.body
Bij Frontotemporale dementie (FTD) zijn vooral het voorste deel van de her- senen (de frontaalkwab) en/of de temporele (slaapbeen) kwab beschadigd. Deze hersengebieden zijn verantwoordelijk voor ons gedrag, emotionele re- acties, taalvaardigheid en motoriek. Deze dementie komt relatief vaak op jonge leeftijd voor.

# data[].attributes.body
Een kleine groep van de mensen met dementie, meestal ouder dan 65 jaar, heeft Lewy Body dementie. Iemand met deze ziekte ondervindt sterke schommelingen in de achteruitgang van zijn verstandelijk functioneren. Al vroeg in het ziekteproces kunnen visuele hallucinaties optreden, mensen gaan dingen zien die er niet zijn. De verschijnselen verschillen sterk per persoon en van dag tot dag. Ook krijgt iemand met Lewy Body dementie verschijnselen van de ziekte van Parkinson, zoals trillingen, stijfheid, langzame beweging, een gebogen houding en een afwijkende manier van lopen.

# data[].attributes.headline
Er zijn andere ziekten die tot dementie kunnen leiden zoals bijvoorbeeld:

# data[].attributes.subject
Er zijn andere ziekten die tot dementie kunnen leiden zoals bijvoorbeeld:

# data[].attributes.body
ziekte van Parkinson;

syndroom van Korsakov;

ziekte van Huntington;

ziekte van Creutzfeldt-Jakob;

Downsyndroom.

# data[].attributes.body
1. Vaak begint het proces met een geleidelijke vermindering van het kortetermijn geheugen. Vervolgens vindt ook aantasting plaats van het langetermijngeheugen en krijgt de persoon met dementie problemen met denken en taal.                                                                                             Voorbeelden van problemen in denken en taal:

2. Afasie: zich niet goed meer kunnen uitdrukken in woord of schrift en/of gesproken of geschreven taal niet goed meer begrijpen.

3. Apraxie: geen doelbewuste handelingen kunnen uitvoeren (bijvoorbeeld kraan aanzetten om een washandje nat te maken om je gezicht te wassen lukt niet meer of aankleden gaat in de verkeerde volgorde).

4. Agnosie: geen objecten meer kunnen herkennen (bijvoorbeeld met de tandenborstel het brood willen snijden).                                                                      Stoornis in uitvoerende functies:                                                                              Niet meer kunnen redeneren, logische gevolgtrekkingen maken, organiseren, plannen maken, doelgericht handelen.
Mensen met dementie kunnen ook te maken krijgen met veranderingen in karakter en gedragsproblemen. Naarmate de ziekte vordert, zal iemand met dementie steeds meer de regie over zijn eigen leven verliezen: hij of zij wordt meer afhankelijk van de hulp van anderen en dagelijkse handelingen worden steeds moeilijker.

Confabulatie (of confabuleren) is een stoornis in het geheugen, waarbij iemand overdreven, gefantaseerde of onware verhalen verteld.

Decorum verlies:  Als iemand is vergeten hoe hij zich hoort te gedragen.

Desorientatie in plaats tijd en persoon

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Amerikaanse kunstenaar William Utermohlen kreeg in 1995 een vreselijke diagnose: hij bleek aan de ziekte van Alzheimer te lijden. Hij begon vanaf dat moment zelfportretten te maken, om zo de toestand waarin hij was beland te kunnen begrijpen.

In 2000 werd Utermohlen in een verpleeghuis opgenomen en moest hij stoppen met schilderen. De portretten die hij in de voorafgaande vijf jaar tijd had gemaakt, laten een hartverscheurend beeld zien: Bij elke tekening verdwijnen meer details en is minder perspectief waarneembaar. Volgens zijn vrouw en dochter was Utermohlen zich bewust van de technische gebreken die geleidelijk in zijn tekeningen slopen, maar wist hij niet meer hoe hij ze kon herstellen. "Zijn techniek verdween langzaam en daar was hij zich van bewust," aldus zijn vrouw, die aan The New York Times vertelde dat de schilderijen verdriet, angst, berusting en gevoelens van zwakte en schaamte uitbeelden.

Utermohlen overleed in 2007, maar zijn portretten blijven voortleven en brengen de verwoestende werking van alzheimer in beeld.

Een zelfportret van Utermohlen uit 1961. Hier is hij ongeveer 27 jaar oud.

Utermohlen maakte dit portret van zichzelf een jaar nadat hij zijn diagnose te horen had gekregen. (1996)

Utermohlen, 1997.

Een zelfportret gemaakt in 1998.

Een jaar later (1999) maakte Utermohlen bovenstaand portret.
Het laatste, schrijnende zelfportret van Utermohlen, uit 2000. Vanaf dan tot het jaar van zijn dood (in 2007) is hij niet meer in staat om te tekenen en te schilderen. Meer leuke content? Like ons op Facebook

# data[].attributes.attachment_link.title
Ontroerende zelfportretten van een kunstenaar met Alzheimer - HP/De Tijd

# data[].attributes.attachment_link.description
De Amerikaanse kunstenaar William Utermohlen kreeg in 1995 een vreselijke diagnose: hij bleek aan de ziekte van Alzheimer te lijden. Hij begon vanaf dat moment zelfportretten te maken, om zo de toestand waarin hij was beland te kunnen begrijpen. In 2000 werd Utermohlen in een verpleeghuis opgenomen en moest hij stoppen met schilderen.

# data[].attributes.body
•‘Zen-dementerenden’: hebbengraag“rust aanhet hoofd”. Zehebbenontspannenspieren, duttenveel, gedijenin stilleomgevingmet rustigemuziek.

•‘Dolers’: wordenonrustigvan teweinigprikkels(maar ookvan teveel). Gaanlopendop zoeknaaraangenameprikkels(geluid/ bewegingen=> muziek, tragefilms, bewegendebeelden).

‘Evenwichtzoekers’ : makenzelfprikkels(bijv. friemelen, roepen, kloppen).

# data[].attributes.body
•Identiteitscrisis

•Korte termijn geheugenverlies

•Denken verloopt trager

•Taalgebruik is minder goed

•Handelen verloopt trager.

•Verminderd sociaal aanpassingsvermogen

•Wel ziektebesef, maar geen ziekte-inzicht.

(voorlezen door student) Doordat de persoon zich bewust is van zijn geheugen- en oriëntatieproblemen en van het afnemend vermogen om zelfstandig te functioneren, voelt hij zich snel bedreigd. Dit gevoel van bedreigd worden is vaak herkenbaar in de lichaamstaal van de dementerende, met name de spanning in het gezicht,  de gespannen spieren en schouders, de fel kijkende ogen en de scherp klinkende stem. Ook  het  sterk vasthouden aan sociaal voorgeschreven regels, het vastklampen aan het dagschema en het zich verzetten tegen veranderingen getuigen van een sterke behoefte aan veiligheid. Feitelijk maakt de dementerende in deze fase van het dementeringsproces een rouwproces door. Veel  gedragingen zijn dan ook te herleiden tot reacties op verlies. De meest voorkomende reactie is die van ontkenning. Dit kan zich uiten in het zoeken naar excuses wanneer hij fouten maakt (“de leeftijd, vermoeidheid, ik was er niet op voorbereid”), door gaten in het geheugen  op te vullen met logisch klinkende  verhalen (verbloemen) of door anderen de schuld te geven als hij iets fout doet of iets kwijt raakt. Dit heet confabuleren.

Een andere veel voorkomende reactie is het zich terugtrekken en isoleren. Uit angst om fouten te maken wordt de dementerende passiever en trekt hij zichzelf meer terug. Verder zal de dementerende uit machteloosheid snel geïrriteerd of verdrietig op allerlei situaties kunnen reageren, met name wanneer deze hem confronteren met zijn achteruitgang. Een bewuste aanvaarding van de achteruitgang zal maar zelden plaatsvinden. Hiervoor moet je logisch kunnen redeneren en dat wordt nu juist steeds moeilijker voor iemand die dementeert.

In de fase van het bedreigde-ik kan de dementerende zelf nog wel initiatief nemen tot contact, soms zelfs met zoveel energie dat degene tot wie hij zich richt daarvan onzeker wordt. Wanneer de ander reageert met respect, interesse en inlevingsvermogen, ontstaat er contact. Het contact kan op die manier leiden tot een wisselwerking van gevoelens en tot echte wederkerigheid.

# data[].attributes.body
Door de betreffende persoon te stimuleren om prettige herinneringen op te halen en te praten over zaken waar men altijd trots op is geweest.

Door activiteiten te stimuleren, die door de persoon nog (redelijk) gedaan kunnen worden en ook door hem als zinvol ervaren worden.

Door zoveel mogelijk situaties te vermijden, waarin de persoon faalt of tekort schiet

in deze fase heeft het (soms) nog zin om iemand naar het ‘hier en nu’ terugtehalen
- deze benaderingswijze wordt ook wel ROB genoemd: realiteitsoriëntatie  benadering
- hulpmiddelen bijvoorbeeld: agenda, klok, foto’s, tijd, plaats, persoonen activiteitbenoemen

# data[].attributes.body
•Geheugenstoornissen steeds uitgebreider

•Leeft meer in het verleden

•Oriëntatie raakt steeds meer verstoord

•Motorische onrust en dwaalneigingen

•Omkering van het dag- en nachtritme

•Belevingswereld wordt verkleind

•Zelfstandigheid neemt  af

•Motoriek gaat zichtbaar achteruit

•Bewegingen zijn niet meer doelgericht.

-corrigeren van zorgvrager maakt hem/haar onzeker, verward(er) of zelfsboos

-beter is het om in te gaan op de beleving van de zorgvrager(ook wel valideren genoemd)

(voorlezen door student) Bij het toenemen van de dementie gaat het denkvermogen zover achteruit, dat de dementerende niet langer in staat is om het verschil te zien tussen vroeger en nu, tussen bekende en onbekende situaties of personen. Ervaringen met nieuwe situaties of personen roepen steeds vaker belevingen op uit het verleden, die dan als de werkelijkheid ervaren worden. Een ziekenhuisachtige afdeling roept bijvoorbeeld de negatieve beleving op van de tijd op kostschool waar de persoon zich vaak doodongelukkig heeft gevoeld. Een ander voorbeeld  hiervoor is de  dementerende dame die steeds kwaad wordt op  een bepaalde ziekenverzorgende, omdat deze bij haar de herinnering oproept aan haar jongere zus die naar haar gevoel altijd door vader is voorgetrokken.

Heden en verleden gaan steeds meer door elkaar lopen. Zo worden kinderen soms verward met broers en zussen.

Spanningen en negatieve emoties kunnen dan ontstaan doordat de werkelijkheid, zoals de bewoner die beleeft, botst met de echte werkelijkheid. Een voorbeeld hiervan is de dementerende die meent dat de huiskamer van het verpleeghuis haar eigen huiskamer is en boos probeert al “die vreemde mensen” te verwijderen.

In de fase van het verdwaalde ik gaan verstandelijke functies, zoals het denkvermogen, een steeds kleinere rol spelen in de beleving van de persoon. Dit kan gevolgen hebben voor de intensiteit van de gevoelens van de persoon.  Een gezond iemand (of iemand in de fase van het bedreigde ik) is meestal nog in staat om gevoelens die ervaren worden te verklaren en te relativeren (bijv. “ik ben verdrietig omdat het bezoek weg is, maar morgen komen ze weer”). Bij iemand in het verdwaalde ik is het denkvermogen zo gering geworden, dat emoties door de persoon zelf niet meer begrepen en ook niet meer gerelativeerd kunnen worden. Hierdoor kan de emotie zichzelf versterken. De dementerende wordt als het ware overweldigd door de eigen gevoelens en zal de geruststellende houding van de ander nodig hebben om weer tot rust te komen.

Ondanks het hiervoor geschetste beeld van afnemende vermogens en het feit dat de  dementerende steeds meer ‘verdwaald’ in zijn innerlijke wereld, is hij echter nog steeds in staat tot contact zoeken en kan in dit contact ook nog altijd wederkerigheid ontstaan.

# data[].attributes.body
Validerende benadering (meegaan met de gevoelens)

-het benoemen van emoties, het aanraken en vasthouden en het herhalen van woorden die de dementerende zelf gebruikt.

Het aanbieden van activiteiten.

Door een activiteit aan te bieden, die aansluit op een vroegere interesse kan het herbeleven van positieve herinneringen gestimuleerd worden.

Begrenzen

Begrenzen betekent begrip tonen voor de angst of boosheid die geuit wordt, maar tegelijkertijd grenzen aangeven of betekenis geven aan de emotie.

# data[].attributes.body
(Eigen foto van een client binnen mijn werk als activiteitenbegeleidster in een verpleegtehuis (2005)

# data[].attributes.body
•Nogwel contact mogelijk

•Nauwelijks conversatie mogelijk

•Meer via aanraken, oogcontact, herhalen van woorden.

(voorlezen door student) Bij het vorderen van de dementie wordt betrokkene passiever. Hij zit voorover gebogen in zijn stoel of loopt met schuifelende passen, de ogen ongericht, zonder doel, in zichzelf gekeerd. Hij heeft steeds minder het vermogen om uit zichzelf initiatief te nemen en contact te maken. Het gevoelsleven wordt ook steeds minder gedifferentieerd Emoties als schuldgevoelens, verliefdheid, wraak en jaloezie verdwijnen en beperken zich tot lust en onlust, kwaadheid en tevredenheid. Door de toenemende geestelijke achteruitgang wordt het voor de dementerende ook steeds moeilijker de nog bestaande gevoelens in woorden tot uiting te brengen. Hij kan dit alleen nog maar door middel van beweging en niet verstaanbare geluiden. In deze fase bestaat het gevaar dat de mensen om hem heen denken dat hij geen gevoelens meer heeft en dat hij geen behoefte meer heeft aan contact. Maar wie de moeite neemt, ervaart tot zijn verrassing dat er meer in de dementerende omgaat dan verwacht en dat contact zeker mogelijk is. Daarom heet deze fase ‘het verborgen ik’ .

# data[].attributes.body
In deze fase bestaat het probleem met name in het toenemend isolement van de dementerende. Het belangrijkste doel is dan ook om dit zoveel mogelijk te doorbreken.

Door een validerende benadering:

In de fase van het verborgen ik kun je contact maken door het benoemen van emoties, het herhalen van woorden die de dementerende zelf gebruikt en het herhalen/meedoen van bewegingen en geluiden.

Aanraken, vasthouden

Snoezelen (vertroetelen en verzorgen, zie verzonken-ik)

# data[].attributes.body
•Volledigafhankelijk van anderen

•Vermogenom te kauwen en slikken gaat verloren

•Geheugen en taal zijn minimaal

•Communicatieis ernstig verstoord

•Foetushouding.

•Op den duurwordtcontact makenmet de zorgvragersteeds moeilijker.
In dezefasevan dementie(verborgenikfaseen later verzonkenikfase)kancontact alleennoggemaaktwordendoor de zintuigentestimuleren.

(voorlezen door student) In deze laatste fase van het proces van dementering zijn de mensen zo weinig meer in staat om zich te uiten, dat er geen wisselwerking meer kan zijn in het contact. De dementerende ligt in bed of in een kuipstoel en beweegt zich niet meer. Hij ligt met gesloten of open ogen. De ogen drukken weinig meer uit. Hij neemt vaak de foetushouding aan, een houding waarmee hij zich reflexmatig beschermt tegen de buitenwereld. Soms zijn er kleine bewegingen of gekreun. Met de verdere verslechtering van de verbindingen tussen de hersencellen zullen ook de emoties en gevoelens geen grote rol meer spelen in de belevingswereld van de dementerende. Hij ervaart de wereld zintuiglijk, zonder dat gedachten of emoties daar nog een betekenis aan geven. Hij ervaart de wereld  als koud, warm, lawaaierig, stil, rustig, vol licht, prettig of onprettig ruikend en dergelijke. Deze zintuiglijke ervaringen roepen weliswaar geen gedachten meer op, maar kunnen wel leiden tot spanning of ontspanning.

# data[].attributes.body
In de zorg voor dementerenden in de fase van het verzonken ik is het belangrijkste doel om hen zoveel mogelijk prettige gewaarwordingen te bezorgen en onprettige prikkels te vermijden.

In de zorg wordt dan vaak gesproken over “snoezelen”. Het lijkt op het vertroetelen en verzorgen van een baby: zorgen voor lekker eten en drinken, zorgen voor warmte, lichamelijk contact, knuffelen en lichamelijke verzorging.

# data[].attributes.body
-  Benader iedere dementerende als uniek persoon met wie je een relatie onderhoudt. Een relatie is altijd wederkerig; probeer te blijven zien en waarderen wat de dementerende als mens voor jou kan betekenen. Dit gaat verder dan alleen het contact als hulpverlener en hulpvrager.

-  Verdiep je in het levensverhaal en pas je benadering aan op de levensgeschiedenis en afkomst van de dementerende.

-  Observeer steeds de fase van ik-beleving en stem jezelf en de omgeving hier zo gunstig mogelijk op af.

-  Neem rustig de tijd om contact te maken, zeker bij dementie is haastige spoed echt nooit goed.

# data[].attributes.body
Filmpjes

# data[].attributes.body
Mevr. Visser, mevr. Manusiwa, meneer Martens, mevr. Akkermans, en mevr. Nitsche
Klassikaal

# data[].attributes.body
* Welke vormen van dementie kunnen jullie benoemen?
* Wat zijn verschijnselen die voorkomen bij dementie?
* Wat zijn de 4 fasen van dementie?