# data[].attributes.body
Blom, P. (2017). De opstand van de natuur: een geschiedenis van de Kleine IJstijd (1570-1700) en het ontstaan van het moderne Europa. De
Bezige Bij, Uitgeverij.

Eringa, B. (2014). Een Toscaanse prins bezoekt Nederland. Amsterdam, Nederland: Uitgeverij Bas Lubberhuizen.

Koene, B. (2011). De Caeskopers: een Zaanse koopmansfamilie in de Gouden Eeuw. Hilversum, Nederland: Verloren.

Lucassen, J. M. W. G., & Lourens, P. (1998). Ambachtsgilden binnen een handelskapitalistische stad: aanzetten voor een analyse van Amsterdam                rond 1700. NEHA-jaarboek voor economische, bedrijfs- en techniekgeschiedenis, 61, 121–162. Geraadpleegd van
https://www.yumpu.com/s/zcqVOyFfpRnxaQXF

Mulder, N., & Pronk, J. (2011). Acht eeuwen schaatsen in en om Amsterdam. Amsterdam, Nederland: PrimaveraQuint.

Naambord van het schaetsenmakersgilde. (z.d.). [Foto]. Geraadpleegd van https://hart.amsterdam/nl/collectie/object/amcollect/14098

Schwartz, G. (1983). Jan van der Heyden and the Huydecopers of Maarsseveen. The J. Paul Getty Museum Journal, 11, 197–220. Geraadpleegd
van https://www.jstor.org/stable/4166498

Six van chandelier, J. (1991). Gedichten. (A. E. Jacobs, Red.). Geraadpleegd van https://www.dbnl.org/tekst/six_003gedi01_01/colofon.php

Van Eeghen, I.H. (1954). De IJsbreker. In: Jaarboek Amstelodamum 46.

# data[].attributes.body
Cosimo III de'Medici heeft een mooi fenomeen geconstateerd in zijn brieven naar Italië en in zijn reisverslag. De winters in de 17e eeuw waren beroemd en berucht, aldus de Toscaanse prins. Toch weten de Nederlanders er wat van te maken: ze pakken het schaatsen op als een ware kunst en verdienen hier zelfs geld aan; verkopen winterse schilderkunst nog in de zomer; schrijven liederen en gedichten die niet alleen geld op leveren, maar ook de Nederlanders verbinden en een hart onder de riem steken. Deze houding ten opzichte van de kille winters is uniek. Amsterdammers proberen er zeker het beste van te maken en zetten de omstandigheden naar hun hand!

# data[].attributes.body
In verschillende gedichten uit de 17e eeuw wordt gesproken over ijspret en andere winterse taferelen. Een mooi voorbeeld is het gedicht ‘'s Amsterdammers Winter’ geschreven door Joannes Six van Chandelier (1620-1695). Dit gedicht gaat over de leuke en minder leuke kanten van de winter. Het hele gedicht is hier te lezen.

Onderstaande voiceclip gaat over enkele passages uit het gedicht van Joannes Six van Chandelier.

# data[].attributes.body
In de 17e eeuw was het schaatsen erg geliefd. We weten uit dagboeken dat er met veel plezier schaatstochten gereden zijn. En de schaatsen waarop die tochten gereden werden, waren gemaakt door leden van het schaetsenmakersgilde. Niet iedereen kon zomaar schaatsen maken en verkopen. Best creatief van die Amsterdammers om geld te gaan verdienen met zo'n seizoensproduct!

Onderstaande voiceclip geeft meer informatie over schaatstochten en de verkoop van schaatsen.

# data[].attributes.body
Tijdens de eerste helft van de 17e eeuw bevond Europa zich in de piek van de ‘kleine ijstijd’. In deze periode daalde de temperatuur zo’n twee graden Celsius! Waar in andere delen van de wereld rampzalige hongersnoden en mislukte oogsten plaatsvonden, leek Europa juist in een sociale, economische en culturele groei plaats te vinden. De culturele gevolgen van de extreme winters zijn gedetailleerd vastgelegd, waardoor wij nu een goed beeld kunnen schetsen van de maatschappij op dat moment. Lees hieronder meer over de verschillende categorieën die wij gevonden hebben!

# data[].attributes.body
Ook in de muziek kreeg de winter een speciale rol. ‘Het twaelfde Liedt’ van P.A. Dreyer welke in de bundel Stichtelyke liedekens te vinden is (1648), vertelt over de Tachtige Jarige Oorlog en de kou die men te trotseren had in deze zware tijden.
Toch wisten de Nederlanders er wat van te maken! Niet alleen schaatsen ze zonder vrezen en zonder problemen over het bevroren IJsselmeer van Harlingen, Friesland naar Amsterdam, Noord-Holland - ook genieten ze van de koek-en-zopietenten, zoals in onderstaand fragment te lezen is.

Het hele lied kunt u vinden op deze pagina.

# data[].attributes.body
In het reisverlsag van Cosimo III de'Medici merkt hij verschillende dingen op over de kou en winterse taferelen. Zo vindt de Toscaanse prins het bijvoorbeeld opvallend dat niet alleen volwassen mannen schaatsen, maar ook vrouwen en jonge kinderen (van alle statussen!). Cosimo III geniet van alle schaatsers die hij kan spotten vanaf de kade - hij is zo verwonderd! Ook is hij verbaasd over de handigheden die men ontdekt heeft, zoals boeren die zich over het ijs verplaatsen. Maar hoe komt het nu dat schaatspret en de omgang met winter Amsterdam tot een 'creative city' maakt? Dat gaan Lars en Janneke hier uitleggen. Kijk & luister je mee?

# data[].attributes.body
We hebben zojuist gezien dat van schaatspret een ware kunst werd gemaakt, maar ook in de schilderkunst komt winterpret veel naar voren. Vanaf de 17e eeuw gaan schilders winterse taferelen schilderen én verkopen (ja, zelfs in de zomer). Eén van de bekendste schilders wereldwijd die dit deed, was Hendrick Avercamp. Zijn beroemdste werk is wel: 'Winterlandschap met schaatsers' uit ca. 1608, die u hieronder ziet.
Er zijn veel verschillende typisch Hollandse wintertaferelen te spotten, zoals de vogelhuisjes in de bomen links. Ook zien we wat Cosimo III als vaststelde: iedereen doet mee (mannen, vrouwen, kinderen, rijk, arm). Wat kunt u nog spotten op het schilderij? Reageer hieronder.

Lukt het inzoomen niet goed? Ga dan naar de Rijksstudio! Hier kunt u ver inzoomen en gedetailleerd alle hoeken van het schilderij bekijken.