# data[].attributes.attachment_link.readable_text
A adicción ao móbil é un problema establecido na sociedade. Canto máis uso se lle dá, máis patoloxías aparecen ao seu arredor. Os adolescentes son o sector máis afectado por este problema, pois xa naceron con estes dispositivos electrónicos nas mans. Por iso, Ainara Díaz Geada, xunto a outras investigadoras da Universidade de Santiago (USC), levaron a cabo un estudo que saca á luz unha cifra impactante: o 27,7% dos adolescentes da cidade de Lugo sofren nomofobia, o medo irracional a non ter o teléfono.

"O móbil semella terse convertido case nunha parte do noso corpo", comenta a investigadora Ainara Díaz Geada. Por mor do uso excesivo deste dispositivo, aparecen distintas consecuencias ligadas con problemas de saúde física e mental. Entre eses efectos entra en xogo a nomofobia, unha alteración provocada polo uso intensivo dos mesmos cun compoñente ansioso, procedente do término en inglés no-mobile-phone-phobia.

"Téndese a definir a nomofobia como unha aprehensión ligada á posibilidade de quedar sen teléfono móbil, con esta ansiedade intensificada por medo ao illamento", define Díaz Geada. Este problema maniféstase no medo para esquecer o teléfono, a que quede sen batería, a non ter cobertura ou a non poder recibir mensaxes e chamadas durante un tempo maior do esperado. O concepto suscita debate entre a comunidade científica, tanto pola súa difícil definición como pola súa aparición emerxente.

Parte das investigadoras que desenvolveron este estudo pertencen ao grupo de investigación Epidemioloxía, Saúde Pública e Avaliación de Servizos de Saúde do IDIS, e amosaron interese en identificar os distintos factores que se van a relacionar co consumo de substancias na mocidade do panorama galego. As autoras deste estudo tratan de explorar a asociación da nomofobia co consumo de alcol, tabaco e cánnabis entre estudantes de secundaria. "A decisión de escoller estas tres substancias está ligada ao maior consumo das mesmas na mocidade", xunto a unha situación de elevado uso do móbil. A partir de aí pregúntanse: Que ocorre? Podería existir algunha relación entre estes comportamentos?

Para responder a estas cuestións, a mostra estivo composta por individuos da mocidade lucense, concretamente 3.100, estudantes de todos os centros de ensino secundario da cidade de Lugo. Os alumnos procedían de escolas privadas, concertadas e públicas. "Isto é importante, porque o resultado é só unha fotografía do que sucede na cidade, e non se podería extrapolar ao que ocorre noutras zonas do territorio lucense", aclara a investigadora da USC.

Durante o estudo, o gran reto foi a heteroxeneidade. Os antecedentes que atoparon ao comezo da investigación estaban baseados en territorios diversos: Europa, a India ou os Estados Unidos, compoñendo así "contextos completamente diferentes". Foi difícil mesmo comparar a situación de Lugo cos estudos de referencia a nivel nacional. "O tipo de poboación que estudamos é distinta: moitos teñen investigado este fenómeno principalmente en poboación universitaria e en menor medida en persoas adolescentes", aclara Ainara.

Os valores que se atopan de nomofobia a nivel mundial tamén supoñen un obstáculo: existen oscilacións dende un 2% ata máis dun 40%, unhas diferenzas que impiden a confrontación de resultados. Ademais, establécese a disparidade na medición deste medo: "Usamos todas as mesmas medicións? Como? Empréganse da mesma forma ou hai diferenzas? Son factores que contribúen á diversidade".

A adolescencia supón un factor clave nesta investigación, co obxectivo de coñecer que ocorre entre os mozos e a súa relación co teléfono móbil e as substancias mencionadas. "É unha etapa de experimentación e conformación da personalidade, e toda conduta de risco que se instale na adolescencia pode perpetuarse na idade adulta", afirma a investigadora.

Con todos estes elementos, as investigadoras preguntáronse por unha posible relación entre o aumento do risco de practicar un consumo intensivo de alcol, tabaco e cánnabis, e as persoas que sofren deste trastorno. A principal hipótese que manexaban era: se tes máis nomofobia, poderías ter máis risco de consumir de forma intensiva estas substancias e, por tanto, estar nunha situación de maior vulnerabilidade pola acumulación de factores de risco. A investigadora remarca un aspecto importante: "os factores socioeconómicos e os determinantes sociais da saúde van influír en calquera comportamento en saúde da poboación". Por iso, o estudo apóiase nestes datos.

Na súa procura atoparon unha información impactante: máis dun cuarto desa mostra ( 27,7%) reportou un nivel de nomofobia elevado. Ademais, púidose percibir unha asociación deste trastorno ao consumo intensivo de alcol, denominado binge-drinking (hábito de consumo de máis de cinco bebidas nunha mesma situación de consumo), en ambos os xéneros. Mentres a asociación co consumo de tabaco e cánnabis soamente resultou significativa no caso dos rapaces, a prevalencia da nomofobia era maior nas rapazas. Neste senso, algúns estudos teñen sinalado o uso do móbil como "elemento protector" durante a noite, xa que permite unha comunicación constante con amizades e familia en posibles situacións de risco. Malia que, ironicamente, o uso do móbil neste contexto podería converterse nun método de control e vixilancia das raparigas. Aínda que estas son algunhas das opcións, non están claros os motivos. O resultado é a necesidade de continuar achegándose a como operan os roles de xénero na acumulación de factores de risco na saúde física e mental da mocidade lucense.

"É importante estar alerta da posible acumulación de factores de risco para poder adecuar as estratexias preventivas de saúde pública nesta materia", asegura Díaz Geada. Entre estes plans de protección, destaca o coñecemento dos factores determinantes para que unha problemática como a nomofobia se base en datos de investigación. Coa fin de favorecer unha mellor comprensión, estas exploracións deben estar apoiadas en medicións socioeconómicas, de estudos, de xénero, de territorio, entre outros, para comprender o fenómeno na súa totalidade, sobre todo nunha cuestión tan dispersa como a nomofobia.

Ainara determina o valor que achega o seu estudo: "Volve subliñar as posibles asociacións da nomofobia con outro tipo de comportamentos de risco para a saúde como o consumo de substancias psicoactivas, e a importancia de que comprendamos con máis detalle os distintos factores que hai subxacentes". Este obxectivo responde a unha necesidade crecente: seguir explorando para coñecer en que ámbitos se atopa este fenómeno a distintos niveis xeográficos, con vistas a "investigar a nivel provincial ou galego".

A nomofobia é un problema emerxente que se debe explorar polo risco que experimenta a mocidade con estas problemáticas, e que son un reto tanto para as familias como para as institucións educativas e autoridades. A investigadora afirma que "se coñecemos mellor os factores que están a repercutir no risco de saúde das persoas, tamén poderemos telos en consideración para establecer medidas de saúde pública máis efectivas".

Co tempo, chegaranse a desenvolver estudos lonxitudinais para facer seguimento de como a nomofobia perpetúa na sociedade. "O ideal sería poder analizar a situación ao longo do tempo para ter unha evidencia de maior peso aínda", conclúe.

Referencia: Nomophobia and Alcohol, Tobacco, and Cannabis Consumption in Adolescents in Galicia (Publicado en Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking)

# data[].attributes.attachment_link.title
Un estudo feito en Lugo revela que case o 30% dos adolescentes sofren fobia a quedar sen móbil

# data[].attributes.attachment_link.description
A investigación USC saca á luz a relación deste medo irracional co consumo de alcol, tabaco e cánnabis

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
* Un artigo d e

As drogas forman parte da nosa sociedade, con todas as súas formas e aplicacións. Desde o tabaco ao alcol, pasando polos opiáceos, sempre estiveron de moda. Nos medios vemos constantemente noticias relacionadas coa crise do fentanilo, a legalización do cánnabis e os efectos antioxidantes do consumo de viño. Pero cal é a base química que fai que estas substancias sexan tan populares e perigosas?

Un vello costume

A historia do consumo de drogas é practicamente tan antiga como a da humanidade. Xa na Idade Antiga, numerosas drogas como o opio percorreron amplamente as civilizacións da cunca mediterránea, principalmente aplicadas como remedios medicinais. Pese ao aviso de pensadores como Diágoras de Melos (" é mellor sufrir dor que volverse dependente do opio ", século V a. e. c.), a súa aplicación recreativa non tardou en chegar.

Outro exemplo de droga popular desde a Antigüidade é o alcol. Persas, gregos, chineses, exipcios, maias, romanos... Por todos os recunchos do mundo a elaboración e o consumo de bebidas alcohólicas formaba parte da vida social, espiritual e cultural de cada civilización. Hoxe en día a situación mantense: o consumo moderado de alcol na cultura occidental está normalizado, legalizado e estendido a gran parte da poboación. En ocasións, o cinema, a televisión e a música mesmo glorifican a súa inxestión, salientando os seus efectos eufóricos.

Cal é o secreto destas substancias? Como é posible que afecten á nosa química cerebral ata o punto de influír no devir das civilizacións?

A resposta atópase nun conxunto de áreas interconectadas do noso cerebro coñecido como sistema mesocorticolímbico.

Está a enganarme o meu dopamina?

Para facernos saber que un estímulo é beneficioso para a supervivencia, o noso cerebro encárgase de que este nos guste. Exemplo diso son as sensacións de pracer que experimentamos a través dunha comida calórica, o sexo e a interacción social.

Acompañando a esa sensación, o noso cerebro tamén sinaliza ese estímulo e fai que aprendamos que nos gustou: así é máis probable que repitamos esa actividade positiva. De feito, grazas a este sistema teremos ademais unha gran motivación, necesaria para poñer en marcha o noso corpo e así obter eses estímulos.

Son sempre importantes para a supervivencia as condutas que se reforzan? A resposta é que non.

Ao sistema mesocorticolímbico encargado da recompensa pódeselle hackear.

A nivel celular, as dúas rexións máis relevantes deste sistema son a área tegmental ventral e o núcleo accumbens. As neuronas da primeira rexión conectan coas da segunda e envían unha molécula neurotransmisora chamada dopamina. Esta cumpre un rol esencial na recompensa: cando se aumenta o nivel de dopamina que se libera inícianse unha serie de procesos. O resultado final é que aprendemos que ese estímulo é importante para a supervivencia e provoca que esteamos máis motivados para volver buscalo no futuro.

Este sistema require regulación. Disto encárganse unhas proteínas na superficie celular chamadas receptores opioides. É aquí onde entran en xogo as drogas e o hackeo do sistema: este tipo de receptores poden ser activados tanto por estímulos naturais como polas drogas. Ao facelo, intensifícase a liberación de dopamina.

O resultado é que ao noso cerebro gústanlle estas drogas, aprende que son estímulos importantes e motívanos a volver conseguilas. Aínda que non acheguen vantaxes para a supervivencia.

Deste xeito explícanse parcialmente os efectos eufóricos e reforzadores do consumo agudo destas substancias. Con todo, tamén é a base da súa cara máis escura: a adicción. Que pasa cando o uso de drogas se fai crónico?

A delgada liña entre a euforia e a dor

Aínda que o consumo moderado de drogas normalízase e ata celebra en contextos sociais, este pode desencadear problemas graves. O consumo prolongado de alcol e doutras substancias non só afecta as nosas percepcións e comportamentos, senón que tamén deixa a súa pegada no noso cerebro dunha maneira que pode ser difícil de reverter.

Lembremos que o noso sistema mesocorticolímbico é un sistema de recompensa, deseñado para facernos sentir ben cando realizamos accións beneficiosas. Con todo, o consumo repetido destas substancias pode facer que o seu funcionamento cambie e que aquilo que adoitaba producir pracer xa non o faga na mesma medida.

Estes cambios nas capacidades reforzadoras do alcol e os opioides débense, entre outras cousas, a reducións na liberación de dopamina. Pero quen é responsable destas alteracións?

Igual que hai receptores opioides -receptor Mu opioide- que provocan un incremento na liberación de dopamina e son responsables do reforzo positivo, existen outros -receptor Kappa opioide- que actúan de forma oposta. É dicir, a súa actividade fai que diminúa a liberación do neurotransmisor e dá lugar a efectos opostos: disforia, aversión e perda de motivación.

Durante o consumo repetitivo de substancias como alcol e opioides teñen lugar cambios na expresión destes receptores. Mentres que os Mu están cada vez menos activos, os Kappa estano cada vez máis.

A diminución da capacidade das drogas para xerar sensacións pracenteiras fai que estas se volvan menos gratificantes co tempo. Este feito, xunto aos estados disfóricos que se manifestan en ausencia da substancia, conducen a escaladas no consumo coa finalidade de autotratar devandito malestar.

É tan importante este mecanismo na adicción que ata se acuñou un novo termo: hyperkatifeia, do grego katifeia, que significa "abatemento" ou "estado emocional negativo". Curiosamente, estas alteracións nos receptores opioides son similares ás que ocorren en situacións de dor crónica e poden desencadear estados negativos como falta de motivación, ansiedade e depresión.

A conclusión é que o consumo continuado de certas substancias pode ter consecuencias físicas, mentais e sociais graves, e alterar a maneira en que o noso cerebro experimenta o pracer e a dor. Non é de estrañar que a adicción ás drogas faga tocar fondo. Aínda que se disfracen como aliadas para soportar os problemas, acaban converténdose no maior deles.

* María Ros Ramirez de Arellano é doutora en Neurociencias da Universidade de Valencia. Lucía Hipólito Cubedo é profesora na área de Farmacia e Tecnoloxía Farmacéutica na Universidade de Valencia. Victor Ferrís Villar é doutor en Neurociencias na Universidade de Valencia.
Cláusula de divulgación:
María Ros Ramírez de Arellano recibe fondos da Delegación do Goberno para o Plan Nacional Sobre Drogas (Ministerio de Sanidade), en forma de contrato como Persoal Investigador.

Lucía Hipólito Cubedo recibe fondos da Axencia Estatal de Investigación (Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades), da Delegación do Goberno para o Plan Nacional sobre Drogas (Ministerio de Sanidade) e da Generalitat Valenciana (Conselleria de Educació, Cultura, Universitats i Ocupació).

Víctor Ferrís Vilar recibe fondos do Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades, en forma de contrato predoctoral de Formación de Profesorado Universitario (FPU).

# data[].attributes.attachment_link.title
Como a química do noso cerebro fai que as drogas tomen o control

# data[].attributes.attachment_link.description
O consumo de alcol e outras substancias intensifican a liberación de dopamina, o que fai que o órgano motive á persoa a volver conseguilas

# data[].attributes.attachment_link.title
Galicia é a quinta comunidade autónoma con maior prevalencia de obesidade

# data[].attributes.attachment_link.description
Un estudo da USC asocia os altos índices de avellentamento cun maior exceso de peso na poboación galega