# data[].attributes.body
Alle planten hebben een gemeenschappelijk kenmerk: de aanwezigheid van bladgroen. Dit is nodig bij fotosynthese: het proces waardoor planten hun eigen voedsel kunnen maken door zonlicht. Zuurstof is een belangrijk bijproduct van fotosynthese. Hierdoor ontstaat O2 waardoor wij kunnen ademen.

De indeling van planten is gebaseerd op:
- De bouw van de plant
- De wijze van voortplanting
- Vormkarakteristieken

Er zijn ongeveer 500.000 verschillende plantensoorten:
- De wieren (algen) vormen de hoofdgroep met de eenvoudigste bouw.
- Mossen zijn landplanten die een vochtige omgeving nodig hebben.
- Paardenstaarten zijn beter aangepast voor een droger landleven: ze hebben wortels en hun bladeren/stengels hebben een wasachtige laag die uitdroging tegengaat. Ook bevatten ze vaatbundels: hiermee worden water en voedingsstoffen getransporteerd.
- Varens groeien uit een wortelstok en hebben grote veer nervige bladeren. Op de onderkant van de bladeren liggen sporendragers (bruine puntjes/streepjes). Als de sporen rijp zijn valt er bruin poeder uit.

Varens, mossen en paardenstaarten planten zich voort door sporen.

Zaadplanten
Coniferen (naaktzadige, geen bloemen en vruchten maar houtachtige schubben)
Bloemplanten (bedektzadige, stengels sterven af na groeiseizoen). Bloemen zijn belangrijk bij de voortplanting (bestuiving).

Materialen:
Gebruik echte spullen uit de natuur (dus geen plastic bloemen)
Zandtafel met bloemen en planten om met concreet materiaal de leerlingen kennis te maken met verschillende aspecten binnen de natuur.

# data[].attributes.body
Verschijningsvormen:
Elke stof bestaat uit kleine deeltjes. Het kleinste deeltje die alle eigenschappen heeft, noem je een molecuul. Het gedrag van die molecuul is bepalend voor de verschijningsvorm.

Vaste stof: moleculen bewegen niet veel. De stof is hard en vormvast.
Vloeistof: moleculen bewegen in alle richtingen en hebben geen vaste plaats. De stof heeft geen vaste vorm.
Gasvormig: de deeltjes bewegen alle richtingen in. De deeltjes hebben geen onderlinge aantrekkingskracht.

Luchtdruk:
Lucht oefent druk uit op je lichaam, maar die voel je niet zolang de lucht zich niet verplaatst. Aan de druk van de lucht ben je gewend, maar aan de (grotere) druk van het water niet. Bij water is de tegendruk van je lichaam niet groot genoeg.

# data[].attributes.body
Elk dier heeft zijn eigen kenmerken. Je hebt grove kenmerken die slaan op de hoofdgroepen en detailkenmerken die slaan op soorten.

Het dierenrijk is te verdelen in 2 groepen: gewervelde en ongewervelde dieren.

Ongewervelde dieren kun je weer verdelen in verschillende soorten:

-       Geleedpotigen (uitwendig skelet, insect)

-       Weekdieren (schelp, buikpotigen, kleppen, koppotigen; slak, schelp en inktvis)

-       Ringwormen (regenworm)

-       Stekelhuiden (zee-egel, zeester)

-       Holtedieren (kwal)

-       Sponzen

Gewervelde dieren:

-       Kraakbeen- en beenvissen (haai, rog)

-       Amfibieën (kikker, salamander, etc)

-       Reptielen (hagedis, schildpad, slang)

-       Vogels

-       Zoogdieren (mens, walvis, etc.)

Dieren die leven in/onder water halen meestal adem door kieuwen. Dieren die op het land leven, halen adem via ‘tracheeën’ dit zijn kleine luchtbuisjes die in de huid zitten. Dieren

Voortplanting:

Sommige dieren leggen eieren, dit zijn vaak reptielen, amfibieën en vogels. Hier zijn ook uitzonderingen voor, bijv: de slang. Zoogdieren baren levende jongen.

# data[].attributes.body
- Ontmoeten/waarnemen (herkennen)
- Verklaren
- Herkennen
- Waarderen (herkennen)

# data[].attributes.body
Een magneet is een soort gesteente, dat kan aantrekken of afstoten. Het heeft een noord-en een zuidpool.
Om iets magnetisch te laten zijn, moeten er twee tegengestelde polen bij elkaar gebracht worden. Dus bijvoorbeeld de noord-en zuidpool.
Wanneer je twee dezelfde polen tegen elkaar aanzet, stoten deze elkaar af.
Je kunt bepaalde metalen magnetisch maken door er met een magneet overheen te wrijven. In bijvoorbeeld een spijker liggen de magnetische gebieden allemaal door elkaar. Door met een magneet langs de spijker te gaan, gaan alle gebieden dezelfde richting op wijzen.
Rond elke magneet zit een gebied waarbinnen de onzichtbare magnetische kracht werkt. Dit heet een magnetisch veld. Hoe verder je van de magneet afgaat, hoe zwakker de aantrekkingskracht is.
Het magnetisch veld is het sterkst bij de polen.

# data[].attributes.body
Zintuigen

Zintuigen: ruiken, zien, horen, proeven, voelen.

Zintuigen spelen een belangrijke rol bij het overleven. Ze stellen dieren en mensen in staat om voedsel, water, gevaar of een partner te kunnen waarnemen. Op deze waarnemingen kunnen ze vervolgens adequaat reageren door het voedsel en het water tot zich te nemen, het gevaar te vermijden of te bevechten, of de partner te veroveren.

Zintuigen spelen ook een belangrijke rol bij de non-verbale communicatie.

Stevigheid en beweging

Om het gewicht van je lichaam te kunnen dragen, zit er in het lichaam een aantal stevige draagbalken (skelet). Het skelet speelt een belangrijke rol bij het beschermen van organen. De botten van je armen en benen zorgen voor stevigheid en maken beweging mogelijk, doordat ze met elkaar verbonden zijn door gewrichten. Skeletspieren zorgen voor beweging van verschillende botten.

Voeding

Het kleinmaken van het voedsel gebeurt door het te kauwen met je gebit. Verschillende soorten tanden hebben ieder een eigen functie. Zodra je voedsel doorslikt, komt het in je maag terecht.

Schijf van vijf: dit zijn richtlijnen voor goede voeding. Het is beter om plantaardig te eten dan dierlijk. Daarnaast is het beter om suikerhoudende dranken te beperken. Drink bijvoorbeeld thee en water. Het uitgangspunt is om uit ieder vak dagelijks te eten. De schijf van vijf bestaat uit: dranken, groente en fruit, smeer en bereidingsvetten, zuivel – noten – vis – peulvruchten – vlees en ei, brood – graanproducten en aardappelen.

Ziekte

Door een infectie kan je ziek worden. Je lichaam heeft dan een tijdje nodig om antistoffen aan te maken. In die tijd ben je ziek. Dit kan gepaard gaan met koorts.

# data[].attributes.body
Operationele vragen

Waarnemingsvraag

Vergelijkingsvraag

Tel- en meetvragen

Denk- en begeleidingsvragen

Conceptverhelderingsvragen

Voorspellingsvragen

Coachingsvragen

Waarderingsvragen

# data[].attributes.body
- Voedselketen/pyramide
- Verandering in ecosysteem
- Milieuvervuiling
- Klimaatverandering
- Duurzame ontwikkeling

# data[].attributes.body
Preconcepten kan je openen door: conceptcartoon, intrigerend voorwerp, voorspellend gesprek, een verhaal, begrippenschema. Je opent deze concepten in de fase ontmoeten/waarnemen.

# data[].attributes.body
Geluid ontstaat doordat een geluidsbron trillingen veroorzaakt.  De trillingen brengen de omringende lucht in beweging. Het geluid wordt zo door de lucht verplaatst. Het trommelvlies in je oor gaat trillen en vervolgens worden deze trillingen via de gehoorbeentjes doorgegeven naar de vloeistof in je binnen oor . Kleine haartjes in de vloeistof worden als gevolg hiervan in beweging gebracht en geven een elektrisch signaal aan de hersenen. Je hersenen zijn in staat om deze signalen te interpreteren als geluid. Je kunt een geluid alleen maar horen als er een tussenstof (medium) is. Tussenstof is een stof waardoor de trillingen zich kunnen verplaatsen van de geluidsbron naar je oren. De meeste geluiden bereiken je oren via de lucht. Geluid kan zich ook verplaatsen door een vloeistof of een vaste stof.
Bij een hard geluid is de uitwijking van trilling groter en daarmee ook de drukgolf die veroorzaakt wordt. Deze drukgolven komen in je oor terecht. En brengen het trommelvlies in beweging. Bij een hard geluid is de uitwijking van je trommelvlies groter dan bij een zacht geluid. Hierdoor kun je harde en zachte geluiden waarnemen. Het aantal trillingen dat een geluidsbron per seconden maakt noem je de frequentie of toonhoogte van geluid. Dit word uitgedrukt in Hertz. Een toon is een geluid met een constante frequentie. De frequentie van de geproduceerde geluidstrillingen zegt niets over de snelheid van geluid. De geluidssnelheid in een soort stof is hetzelfde bij lage of hoge tonen.

# data[].attributes.body
Heen en weer, heen en weer, en daar toch verder mee komen.

Iedereen heeft weleens ervaren dat je meer leerde van doen dan van luisteren naar de leerkracht of kijken naar het digibord.
Zo ook bij Natuur en Techniek onderwijs als je de eigenschappen van meelwormen of de werking van magneten wilt leren kennen.
Leren is niet enkel een activiteit van de geest, maar een zaak van heel het lichaam. Hoe en waar je staat, zit of beweegt, je lijf en de omgeving hebben invloed op wat je leert en hoe je dat ervaart.
In een kwartier struinen door het bos leren kinderen vaak meer dan van een heel uur kennisoverdracht in de klaslokaal.
Hoe meer gebieden van je hersenen betrokken zijn als je iets nieuws ervaart, des te groter de kans dat je nieuwe of verbeterde inzichten (concepten) ontwikkelt én onthoudt. Aan den lijve ervaren heeft een grote impact!
Kinderen ontdekken in hun eerste levensjaren al dat zij allerlei boeiende gebeurtenissen kunnen oproepen door zelf in actie te komen; daar zijn ze dan ook graag en veel mee bezig.

# data[].attributes.headline
Contexten voor concepten & verbreden en verdiepen

# data[].attributes.subject
Contexten voor concepten & verbreden en verdiepen

# data[].attributes.body
Lichtbron > Voorwerpen die ZELF licht produceren

Zon

Lichtbronnen op elektriciteit

Licht > Beweging via trillingen, als een golfbeweging

Rechte lijnen

weerkaatsing/ reflectie (wat je ziet)

absorptie

Breking van licht > veranderen van richting

Rietje in glas met water

Holle lens > verkleint (negatieve bril)

Bolle lens > vergroot (vergrootglas) (positieve bril

Verziend (dichtbij zicht is slecht)

Bijziend (verre zicht is slecht)

Kleuren > zichtbaar doordat licht wordt gebroken

De ene kleur is sterker dan de ander

Altijd zelfde volgorde

Kleuren zien

Primaire kleuren (rood, blauw, groen)

Andere kleuren zichtbaar door kegeltjes in je oog

# data[].attributes.body
Sportcommentator -> benoemd objectief wat hij waarnemend : ziet, ruikt en hoort
Observant -> observeert wat de kinderen nodig hebben.
Interviewer-> stelt vanuit verschillende bedoelingen vragen. Soorten vragen zijn te vinden  in de Marell en de Vaan
Dirigent -> organiseerde, regels, stemt af en overziet. Hij is gespreksleider maar as hij de vragen stel ben je meer de interviewer.
Model ->
Organisator ->
Experts -> geeft uitleg, legt de relatie tussen oorzaak en gevolg.

# data[].attributes.body
Kracht kun je niet zien, maar de werking van kracht kan op twee manieren voorkomen:
- Een voorwerp tijdelijk of blijvend vervormen.
- Een voorwerp een snelheidsverandering geven.

Kracht is een vectorgrootheid: het heeft een grootte en een richting.
Het symbool van kracht is de letter F (force). De eenheid van kracht is newton (N). De kracht wordt weergegeven met een pijl, die geeft aan in welke richting de kracht werkt.
De plaats waar de kracht op het voorwerp werkt, noem je het aangrijpingspunt.

Er zijn verschillende soorten krachten:
- Magnetische kracht
- Waterkracht
- Elektrische kracht
- Windkracht
- Spierkracht

Krachten die effect hebben in direct contact met het voorwerp, noem je contactkrachten. Andere krachten werken op afstand, die noem je veldkrachten.

# data[].attributes.body
Materiaal is de stof waarvan iets gemaakt is:

Natuurlijke materialen: hout, natuursteen, leer en wol.

kunstmatige materialen: plastic, glas en beton.

Kunstmatige materialen kun je alleen verkrijgen door eerst een grondstof te bewerken.
Ruwe materialen worden bewerkt tot bruikbare halffabricaten.
Materiaal kies je voor de functie van het product.

Eigenschappen van materialen verbeteren:
- Combineren van verschillende materialen
- Mengen van materialen (metaalmengsel heet legering)

Materiaalverbinding: los materiaal wordt gebruikt om onderdelen aan elkaar te bevestigen.

Vormverbindingen: de vorm van 2 onderdelen gebruik je om een verbinding te maken.

Voorwerkwerpverbindingen: je gebruikt een voorwerp om een verbinding te maken (klittenband)

Vormen:
-driehoeken
-vierhoeken
-bogen
-piramides
-profielen

Materiaal:
Denk hierbij aan het experiment met kranten en tape. Hierbij kun je materiaal, profiel, vorm en verbindingen aanbod laten komen.

# data[].attributes.body
Energie is het vermogen om verandering teweeg te brengen.

Verschillende soorten energie:
Chemische energie zijn stofjes

Als iets verbrandt verdwijnt het niet Het verandert alleen en er komt energie vrij

·        Elektrische energie

·        Potentiële energie - hoogte energie

bijvoorbeeld een bal vast houden die valt naar beneden als je los laat

·        Bewegingsenergie
Komt naar de potentiële. Als je bal los laat

·        Warmte energie

Trillen van de moleculen

·        Stralingsenergie  --> licht / radioactieve straling

Wed van behoud van energie:

Energie wordt niet gemaakt of kan niet beëindigd worden. Energie verandert alleen van vorm en kan veranderen van plaats.

Transport middels:

-        Geleiding (conductie)

-        Stroming (convectie)

-        Straling (radiatie)

In een stroom kring blijft door de gehele kring net zoveel stroom op elke plek lopen.

Spanning = verschil in lading (spanning)

Hoe breder de draad hoe hoger de stroomsterkte is

Als je een weerstand toevoegt dan wordt de stroomsterkte minder.

# data[].attributes.body
Hefbomen, katrollen, tandwielen

# data[].attributes.body
Rietje in een glas met water

Rietje in glas bekijken zonder water, er verandert niks aan het rietje

Rietje in glas bekijken met water, het lijkt alsof het rietje uit twee delen bestaat. Dit komt doordat het water het licht breekt.

Bolle vissenkom

Bij een bolle vissenkom wordt de vis vergroot door het bolle glas. Hij lijkt dus groter dan hij in werkelijkheid is.

Brillen

Bij brillen met negatieve (holle) lenzen lijken de ogen kleiner

Bij brillen met positieve (bolle) lenzen lijken de ogen groter

Loepen en verrekijkers

# data[].attributes.body
- Verschillende prullenbakken voor het scheiden van afval
- Mini ecosysteem
- Buiten bekijken hoe/wat er allemaal leeft

# data[].attributes.body
Wat kan je doen met kleuter m.b.t. dit onderwerp?
* Water laten verdampen en stollen: Je laat water koken in een pannetje op het vuur. Je kan water in de diepvries zetten en een paar uur of een dag erna kijken wat er is gebeurt.

Luchtdruk:
* Met een rietje luchtbellen in limonade blazen
* Met een glas op de kop in het water laten zakken: Als je het glas een klein beetje schuin houdt, kunnen er luchtbellen ontsnappen
* Een glas op zijn kop op de bodem met een gevulde bak water zetten: Als je een glas op zijn kop op de bodem van een met water gevulde bak zet, kan er geen water in het glas komen. De lucht in het glas neemt ruimte in, waardoor het waterpeil in de bak stijgt.
* Proefje met de zoenen
* Iets met ballonnen

# data[].attributes.body
- Batterij
- Magneet op het whiteboard
- Verschillende materialen om te kijken wat magnetisch is

# data[].attributes.body
- Trapveer
- Blikje (knijpen)
- Bal
- Fietspomp
- Winkelkarretje
- Hellingbanen (bijv. ballen ergens vanaf laten rollen)

# data[].attributes.body
Ziekenhuishoek (ziekte)
- bed
- verbanddoos
- stethoscoop
- spuit
- etc.

Supermarkt (voeding)
- groente
- fruit
- brood
- ongezond eten
- drinken
- noten
- geld
- etc.

Zintuigen/stevigheid
- skelet
- lichaamsdelen
- opticien
- hoortest

# data[].attributes.body
Muziek instrumenten
Water -> geluid onder water
Verkeer
Blikjes telefoon

# data[].attributes.body
* Zeilbootje maken: hoe kom ik aan de overkant? --> Blazen
* Iets laten vallen (bijv. een bal): bewegingsenergie/potentiële energie
* Windmolens

# data[].attributes.body
-       Echte dieren

-       Insecten zoeken buiten

-       Dieren knuffels

-       Kikkervisjes

-       Dierenvoeding