# data[].attributes.headline
Οι ΗΡΩΕΣ λένε την αλήθεια τους

# data[].attributes.subject
Οι ΗΡΩΕΣ λένε την αλήθεια τους

# data[].attributes.headline
Διαδραστικό Χρονολόγιο - Charistos (ΧΑΡΙΣΤΟΣ) Lemonias (ΛΕΜΟΝΙΑΣ)

# data[].attributes.subject
Διαδραστικό Χρονολόγιο - Charistos (ΧΑΡΙΣΤΟΣ) Lemonias (ΛΕΜΟΝΙΑΣ)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1821

Διαδραστικό Χρονολόγιο Ελληνικής Επανάστασης

1823

1825

1827

1829

1822

1824

1826

1828

1830

Έκδοση 1.0

ΠηγέςΑ. Χάρτης - φόντο μαχών, αρχικής οθόνης, υπομνήματος1821 "Αγώνας για την Ελευθερία" (2001) [Βιντεοπαιχνίδι], icehole ( Ελληνική Εταιρεία κατασκευής παιχνιδιών)B. ΕικόνεςΔιαδίκτυοΥπερατού (HYPERTRUMPS) 1821, ΔεσύλλαςΓ. ΚείμεναWikipediaΙστορία του νεότερου και του σύγχρονου κόσμου, ΙΤΥΕ, ΔιόφαντοςΠαπαρρηγόπουλος, Κ. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, National GeographicΗ χρήση των παραπάνω πηγών έγινε για λόγους εκπαιδευτικούς

# data[].attributes.attachment_link.title
Διαδραστικό Χρονολόγιο Ελληνικής Επανάστασης 1821 by Charistos (ΧΑΡΙΣΤΟΣ) Lemonias (ΛΕΜΟΝΙΑΣ) on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
1821 Διαδραστικό Χρονολόγιο Ελληνικής Επανάστασης 1823 1825 1827 1829 1822 1824 1826 1828 1830 Έκδοση 1.0 ΠηγέςΑ. Χάρτης - φόντο μαχών, αρχικής οθόνης, υπομνήματος1821 "Αγώνας για την Ελευθερία" (2001) [Βιντεοπαιχνίδι], icehole ( Ελληνική Εταιρεία κατασκευής παιχνιδιών)B. ΕικόνεςΔιαδίκτυοΥπερατού (HYPERTRUMPS) 1821, ΔεσύλλαςΓ. ΚείμεναWikipediaΙστορία του νεότερου και του σύγχρονου κόσμου, ΙΤΥΕ, ΔιόφαντοςΠαπαρρηγόπουλος, Κ.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Αναφερόμαστε στη σφαγή δεκάδων χιλιάδων Ελλήνων στη Χίο από τους Οθωμανούς Τούρκους στις 30 Μαρτίου 1822, ως αντίποινα για την κήρυξη της επανάστασης στο νησί από τον Σάμιο Λυκούργο Λογοθέτη.

Η έκρηξη της Επανάστασης βρήκε το πολυπληθές ελληνικό στοιχείο της Χίου να ευημερεί (117.000 έναντι 3.000 Οθωμανών Τούρκων και 100 Εβραίων). Με τον στόλο τους, το εμπορικό τους δαιμόνιο και τη διπλωματία τους, οι Χιώτες κυριαρχούσαν στη Μαύρη Θάλασσα, το Αιγαίο και τη Μεσόγειο. Το γεγονός αυτό ώθησε τον Σουλτάνο να παραχωρήσει στο νησί πολλά προνόμια, που άγγιζαν το καθεστώς αυτονομίας.

Έτσι, οι κυρίαρχες τάξεις της Χίου δεν είχαν κανένα λόγο να ξεσηκωθούν κατά των Τούρκων. Το μαρτυρά και η αποτυχία του Τομπάζη τον Απρίλιο του 1821. Οι ντόπιοι πρόκριτοι είχαν και μία σοβαρή δικαιολογία να αντιδρούν στον ξεσηκωμό: η Χίος βρίσκεται σχεδόν δύο μίλια από τη Μικρασιατική ενδοχώρα, με αποτέλεσμα κάθε απόπειρα εξέγερσης να είναι καταδικασμένη σε αποτυχία.

Στις 10 Μαρτίου 1822 ο Σάμιος Λυκούργος Λογοθέτης, με την προτροπή του Χιώτη Αντωνίου Μπουρνιά, αποβιβάστηκε στο νησί με 1.500 άνδρες και πέτυχε να συνεγείρει τους ντόπιους, κυρίως τους κατοίκους της υπαίθρου. Οι 3.000 Τούρκοι του νησιού πρόλαβαν να κλειστούν στο Κάστρο και η ολιγοήμερη πολιορκία τους δεν έφερε κάποιο σημαντικό αποτέλεσμα, καθώς οι άνδρες του Λογοθέτη ήταν ανεπαρκώς εξοπλισμένοι.

Μόλις έφθασε το μαντάτο της εξέγερσης στην Υψηλή Πύλη, ο Σουλτάνος Μαχμούτ Β' την εξέλαβε ως αχαριστία των Χίων, αλλά και ως προσωπική προσβολή, επειδή η αδελφή του καρπούταν από το νησί τον φόρο από τα μαστιχόδεντρα. Έμπλεος οργής διέταξε αμέσως να φυλακιστούν όλοι οι Χιώτες της Κωνσταντινούπολης και εξήντα από αυτούς να αποκεφαλιστούν. Στη συνέχεια έδωσε την εντολή στον αντιναύαρχο Καρά-Αλή πασά να καταπλεύσει στον νησί και να τιμωρήσει παραδειγματικά τους εξεγερθέντες.

Στις 30 Μαρτίου 1822 και μετά από έντονο κανονιοβολισμό, ο Καρα-Αλής αποβίβασε στην ακτή 7.000 άνδρες και με τη συνδρομή της τουρκικής φρουράς κατέστειλε εύκολα και σύντομα την εξέγερση, εκμεταλλευόμενος τον κακό σχεδιασμό της και τις έριδες για την αρχηγία μεταξύ Μπουρνιά και Λογοθέτη. Στη συνέχεια πυρπόλησε όλα τα περίχωρα και την πρωτεύουσα του νησιού και επιδόθηκε σε ανήκουστες σφαγές. Υπολογίζεται ότι από τους 117.000 χριστιανούς κατοίκους του νησιού, 42.000 σφαγιάστηκαν, 50.000 πιάστηκαν αιχμάλωτοι και 23.000 διέφυγαν προς τις επαναστατημένες περιοχές της Ελλάδας και τη Δυτική Ευρώπη. Οι Τούρκοι έχασαν περίπου 600 άνδρες, ενώ αναφέρθηκαν και θύματα μεταξύ των Εβραίων, που διεκπεραιώθηκαν από τη Μικρασιατική ακτή στο νησί για να πλιατσικολογήσουν και επόπτευαν το δουλεμπόριο.

Τα αιματηρά γεγονότα της Χίου προκάλεσαν αλγεινή εντύπωση στην Ευρώπη. Η κοινή γνώμη ξεσηκώθηκε και οι τάξεις των φιλελλήνων πύκνωσαν. Αυτόπτες μάρτυρες περιέγραψαν τις φρικιαστικές σκηνές στις εφημερίδες, ζωγράφοι ( Ντελακρουά) τις απεικόνισαν και ποιητές (Ουγκώ, Χέμανς, Πιέρποντ, Χιλ, Σιγκούρνεϊ) έψαλλαν τη θλιβερά καταστροφή. Πολλοί έκαναν λόγο για το ασυμβίβαστο της τουρκικής φυλής με τον ανθρωπισμό, ενώ άλλοι τόνισαν την αδυναμία συνύπαρξης Χριστιανών και Μουσουλμάνων. Η ελληνική νέμεση θα έλθει σύντομα, με την ανατίναξη της τουρκικής ναυαρχίδας του Καρα-Αλή από τον Κωνσταντίνο Κανάρη (6 - 7 Ιουνίου 1822).

Ο γερμανός ναύαρχος Βίλχελμ φον Κανάρις (1887-1945), αρχηγός της αντικατασκοπείας του Χίτλερ, ισχυριζόταν ότι καταγόταν από τη Χιακή Διασπορά, που προέκυψε από τη Σφαγή της Χίου.

Ο σύγχρονος κινέζος ζωγράφος Γιούε Μιντζούν φιλοτέχνησε με τον δικό του τρόπο ένα πίνακα που ονόμασε "Η σφαγή της Χίου". Πουλήθηκε το 2007 σε δημοπρασία έναντι 4,1 εκατομμυρίων δολαρίων.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Σαν Σήμερα .gr

# data[].attributes.attachment_link.title
Η καταστροφή της Χίου

# data[].attributes.attachment_link.description
Αναφερόμαστε στη σφαγή δεκάδων χιλιάδων Ελλήνων στη Χίο από τους Οθωμανούς Τούρκους στις 30 Μαρτίου 1822, ως αντίποινα για την κήρυξη της επανάστασης στο νησί από τον Σάμιο Λυκούργο Λογοθέτη. Η έκρηξη της Επανάστασης βρήκε το πολυπληθές ελληνικό στοιχείο της Χίου να ευημερεί (117.000 έναντι 3.000 Οθωμανών Τούρκων και 100 Εβραίων).

# data[].attributes.headline
Νυχτερινός Άγγελος

# data[].attributes.subject
Νυχτερινός Άγγελος

# data[].attributes.attachment_link.title
Νυχτερινός Άγγελος, 1978

# data[].attributes.headline
Μπουμπουλίνα - Μαντώ

# data[].attributes.subject
Μπουμπουλίνα - Μαντώ

# data[].attributes.body
Λεοντόκαρδες γυναίκες
όμορφες δυναμικές

καπετάνισσες γενναίες
πάντοτε ηρωικές

Μπουμπουλίνα Λασκαρίνα
και Μαντώ του Μαυρογένους

πλοία δώσατε και χρήμα
για τη λευτεριά του γένους.

Πολεμήσατε σαν άντρες
δε σκιαχτήκατε εχθρό

λευτεριά για την Ελλάδα
είχατε μόνο σκοπό

Θε να μείνετε για πάντα
σ’ όλων μέσα τις καρδιές

Σαν παράδειγμα Ελληνίδων
σε στιγμές ηρωικές

# data[].attributes.headline
 Η Μαντώ Μαυρογ

# data[].attributes.body
Η Μαντώ Μαυρογένους (1796 ή 1797- 1848), ήταν μια από τις γνωστότερες αγωνίστριες της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 με καταγωγή από τη Μύκονο. Γόνος πλούσιας ελληνικής οικογένειας εμπόρων, επέστρεψε στη Μύκονο από την Τεργέστη όπου διέμενε, προκειμένου να εξοπλίσει με δικά της έξοδα πλοία για την καταδίωξη των πειρατών που λυμαίνονταν στις Κυκλάδες, ενώ, παράλληλα διέθεσε όλη της την περιουσία για τις ανάγκες του Αγώνα των Ελλήνων εναντίον των Τούρκων. Η Μαυρογένους είναι η πρώτη και μοναδική γυναίκα στην οποία απενεμήθη το αξίωμα του επίσημου αντιστράτηγου, τιμή που της απένειμε ο Πρωθυπουργός της Ελλάδας Ι. Καποδίστριας. Μετά το τέλος της Επανάστασης η Μαυρογένους καταδιώχτηκε από τον πρωθυπουργό Ι. Κωλέττη. Πέθανε στην Πάρο το 1848 πάμφτωχη και ξεχασμένη απ' όλους.

# data[].attributes.body
(Μουσική Μάνος Χατζιδάκις, Στίχοι Νίκος Γκάτσος, ερμηνεία Μανώλης Μητσιάς από τον δίσκο Αθανασία)

Στα κακοτράχαλα τα βουνά
με το σουραύλι και το ζουρνά
πάνω στην πέτρα την αγιασμένη
χορεύουν τώρα τρεις αντρειωμένοι.
Ο Νικηφόρος κι ο Διγενής
κι ο γιος της Άννας της Κομνηνής.

Δική τους είναι μια φλούδα γης
μα εσύ Χριστέ μου τους ευλογείς
για να γλιτώσουν αυτή τη φλούδα
απ’ το τσακάλι και την αρκούδα.
Δες πώς χορεύει ο Νικηταράς
κι αηδόνι γίνεται ο ταμπουράς.

Από την Ήπειρο στο Μοριά
κι απ’ το σκοτάδι στη λευτεριά
το πανηγύρι κρατάει χρόνια
στα μαρμαρένια του χάρου αλώνια.
Κριτής κι αφέντης είν’ ο Θεός
και δραγουμάνος του ο λαός.

# data[].attributes.headline
Μαντώ Μαυρογέννους

# data[].attributes.subject
Μαντώ Μαυρογέννους

# data[].attributes.headline
Θεόδωρος Κολοκοτρώνης

# data[].attributes.subject
Θεόδωρος Κολοκοτρώνης

# data[].attributes.attachment_link.title
Μαρία Δημητριάδη - Ήρωες

# data[].attributes.headline
Οι ήρωες του 1821

# data[].attributes.subject
Οι ήρωες του 1821

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Γαλανόλευκη Πατρίς

# data[].attributes.attachment_link.title
Οι ήρωες του 21 ζωντανεύουν με την βοήθεια της τεχνολογίας.

# data[].attributes.headline
Μπουμπουλίνα   - Μαντώ

# data[].attributes.subject
Μπουμπουλίνα   - Μαντώ

# data[].attributes.attachment_link.title
Μπουμπουλίνα - Μαντώ Μαυρογένους (σε Εικονόλεξο) - Παιδόκοσμος

# data[].attributes.headline
Η Μπουμπουλίνα (1771

# data[].attributes.body
Η Μπουμπουλίνα (1771-1825), Ελληνίδα ηρωίδα της Επανάστασης του 1821, γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη και παντρεύτηκε δυο φορές τον Σπετσιώτη Δημήτριο Γιάννουζα και τον επίσης Σπετσιώτη πλοιοκτήτη και καπετάνιο Δημήτριο Μπούμπουλη. Και οι δυο σκοτώθηκαν από Αλγερινούς πειρατές. Της άφησαν μια τεράστια περιουσία, την οποία ξόδεψε εξ ολοκλήρου για να αγοράσει καράβια και εξοπλισμό για την Ελληνική Επανάσταση.

# data[].attributes.headline
Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα

# data[].attributes.subject
Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα

# data[].attributes.headline
Οι γυναίκες στην Επανάσταση του '21

# data[].attributes.subject
Οι γυναίκες στην Επανάσταση του '21

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Μίκης Θεοδωράκης Οδηγός

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Τα κόκκινα αυγά της επανάστασης τα βάφουνε με αίμα οι γυναίκες -λέει σοφά ο Μίκης Θεοδωράκης-. Τα βάφουν οι μανάδες, οι κόρες, οι αδερφές. Επανάσταση χωρίς αυτές δε γινόταν και δε γίνεται.

Η θέση των γυναικών στην επανάσταση του '21 δεν ήταν παθητική, όπως κάποιοι/-ες μας είπαν. Μπορεί οι γυναίκες ως επί το πλείστον να βρέθηκαν στα μετόπισθεν, όμως η στάση τους δεν ήταν παθητική, αλλά ενεργητική. Οι Ελληνίδες συνέδραμαν τον αγώνα της ελευθερίας αποφασιστικά και πλήρωσαν δυσανάλογα το τίμημα.

Σε μια πατριαρχικά οργανωμένη κοινωνία, που ήταν τότε, δε σημαίνει ότι η γυναίκα βρισκόταν στο σπίτι περιμένοντας παθητικά το μοιραίο. Αυτό μπορούσε να συμβεί στην Τουρκική κοινωνία, αλλά όχι στην Ελληνική.

Όλοι οι πόλεμοι και οι επαναστάσεις στην ιστορία μέχρι τότε, ήταν υπόθεση των αντρών. Και στην Επανάσταση του '21 οι πρωτεργάτες ήταν κυρίως άντρες, αλλά δεν υστέρησαν οι γυναίκες και δεν ήταν λίγες οι φορές που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή στις πολεμικές συγκρούσεις.

Στην Επανάσταση του 1821 για πρώτη φορά στην παγκόσμια ιστορία οι γυναίκες διεκδίκησαν την ισότητα και την κατάκτησαν και στο πεδίο της μάχης. Μπορεί στο πολιτικό πεδίο η πρωτιά των γυναικών που διεκδίκησαν την ισότητα να βρίσκεται στις Γαλλίδες κατά τη στην Γαλλική Επανάσταση, αλλά και στο πολεμικό πεδίο βρίσκεται στις Ελληνίδες κατά την Ελληνική Επανάσταση.

Η καταγραφή της ιστορίας, τα δημοτικά τραγούδια, οι μαρτυρίες των πρωταγωνιστών, των περιηγητών της εποχής, των εικαστικών, των πολεμικών ανταποκριτών αναδεικνύουν, περιγράφουν και απεικονίζουν το σημαντικότατο ρόλο των γυναικών σε όλη τη διάρκεια του απελευθερωτικού αγώνα, τη γενναία συμπεριφορά τους, η οποία έφτανε στην αυτοθυσία. Σε συμβολικό επίπεδο η Ελλάδα της επανάστασης, η Ελευθερία, η Νίκη, η Δόξα παρουσιάζονται και απεικονίζονται με τη μορφή της γυναίκας.

Οι ηρωικές πράξεις ανδρών και γυναικών, στον αγώνα της ελευθερίας, φανερώνουν έναν αξιακό κόσμο που ανυψώνεται πολύ πάνω από συμφεροντολογική υλική πραγματικότητα της εποχής, πάνω ακόμα και από τη ζωή. Η ένταξη και η συμμετοχή στην επανάσταση συνεπαγόταν την αποδοχή του διλήμματος "ελευθερία ή θάνατος". Ήταν για όλους, ατομικά και συλλογικά, ένα αγώνας ζωής και θανάτου. Μέση κατάσταση δεν υπήρχε. Ούτε έγινε αποδεκτή, όταν στην πορεία προσφέρθηκε[1]. Η ελευθερία παράλληλα ταυτίστηκε με την Ανάσταση (του γένους, της Πατρίδας) και ο θάνατος με την οριστική εξαφάνιση του έθνους[2]. Αυτές οι συνθήκες προσδιόρισαν και την θέση και το ρόλο της Ελληνίδας στον Αγώνα και ανέλαβε ενσυνείδητα κι υπερήφανα τις ιστορικές της ευθύνες.

Κάθε άλλο λοιπόν παρά παθητικά "θύματα ακούσια των σφαγών, των βομβαρδισμών και των συγκρούσεων, της προσφυγιάς και της φυγής, επιφορτισμένες με την αναζήτηση τροφής και καταφυγίου, εμπόρευμα στα σκλαβοπάζαρα, λεία πολέμου και εύκολα -αδιάφορα- αναλώσιμες" ήταν οι γυναίκες της επανάστασης όπως διαβάζομε σε κάποιες περισπούδαστες αναλύσεις. Το μεγαλείο των Ελληνίδων της εποχής έγκειται στο γεγονός ότι δεν υπήρξαν αναλώσιμα και άβουλα όντα που παθητικά υπέμειναν την μοίρα τους, αλλά δεν έσκυψαν το κεφάλι, δεν τούρκεψαν, δεν αλλαξοπίστησαν, και συνειδητά έβαψαν τα αυγά της Ανάστασης. Οι πιο πολλές πλήρωσαν το τίμημα με τη ζωή τους, την σκλαβιά τους, την προσφυγιά τους, τον θάνατο των παιδιών τους κι όλες τις συμφορές που τους έφερε ο πόλεμος.

Να γιατί, εκείνο που χρειάζονται από μας αυτές οι γυναίκες, είναι ο σεβασμός της θυσίας τους.

Ας δούμε παρακάτω ορισμένες από τις χαρακτηριστικές περιπτώσεις του αγώνα των γυναικών στην επανάσταση του '21, που βεβαιώνουν τους ισχυρισμούς μας και μέσα από το βλέμμα των ίδιων των γυναικών.

Ο ηρωικός αγώνας των γυναικών

Η μεγαλύτερη Ελληνίδα φεμινίστρια η Καλλιρρόη Σιγανού - Παρρέν, στο βιβλίο της, "Ιστορία της γυναικός", που εκτύπωσε τέλη του 19 ου αιώνα γράφει ό,τι στην κορυφή του αγώνα των γυναικών βρίσκονται οι Σουλιώτισσες και ότι έλυσαν το ζήτημα της ισότητας με το ξίφος[3].

Και συνεχίζει παρακάτω: "Η γυνή εκεί δεν εκλείετο εις γυναικωνίτην, άλλ' ούτε εθεωρείτο ασθενεστέρα του ανδρός ύπαρξις. Ήτο η σύντροφος, η συνεργάτις, η σύμμαχος του ήρωος ανδρός. Ο της ελευθερίας τον θρόνον εις τα απρόσιτα όρη της πατρίδος του υψώσας Σουλιώτης, έδωκε μόνος το οπλον εις την χείρα της συζύγου και της θυγατρός του και την έταξεν ως άγγελον φύλακα προ του θρόνου αυτής.

Εννόησεν εκείνος ...ό,τι, ίνα ελεύθερος ο άνηρ διατήρησι πάντοτε την ελευθερίαν του, πρέπει προ παντός να είναι υιός και πατήρ και σύζυγος ελευθέρας γυναικός. Οι Σουλιώται εν τούτω είναι οι Σπαρτιάται της νεωτέρας Ελλάδος. Ούτοι ως και εκείνοι ύψωσαν το γόητρον της γυναικός, χειραφετήσαντες αυτήν από τας προλήψεις και τας παραδόσεις βαρβάρου και δουλικού παρελθόντος"[4].

Οι θρυλικές Σουλιώτισσες μάχονταν στο πλευρό των ανδρών, με αξιοσημείωτο σθένος και τόλμη. Διακρίθηκαν για τον ηρωισμό τους στις μάχες εναντίον του Αλή Πασά. Η ιστορία και τα δημοτικά τραγούδια καταγράφουν τον αγώνα τους, την γενναιότητά τους και την αψηφισιά του θανάτου. Ήταν οι γυναίκες που ποτέ δεν έσκυψαν το κεφάλι και δεν υποτάχθηκαν στον Τούρκικο ζυγό.

Χαρακτηριστικό είναι το τραγούδι:

Τρία μπαϊράκια φαίνονται ΄πο κάτω από το Σούλι
το ΄να ΄ναι του Μουχτάρ πασά, τ΄ άλλο του Σελιχτάρη
το τρίτο το καλλίτερο είναι του Μιστομπόνου
Μια παπαδιά τ΄ αγνάντεψε από ψιλή ραχούλα,
-Που ΄στε του Λάμπρου τα παιδιά, που ΄στε οι Μποτσαραίοι
Αρβανιτιά μας πλάκωσε, θέλει να μας σκλαβώσει,
ας έρτουν οι παλιότουρκοι, τίποτε δεν μας κάνουν,
ας έρτουν πόλεμο να ιδούν και Σουλιωτών τουφέκια,
να μάθουν Λάμπρου το σπαθί, Μπότσαρη το τουφέκι,
τ΄ άρματα των Σουλιώτισσων, της ξακουσμένης Χάιδως
Κι ο Κουτσονίκας φώναξε από το μετερίζι:
-Παιδιά σταθήτε στέρεα, σταθήτε αντρειωμένα
γιατί έρχεται ο Μουχτάρ πασάς με δώδεκα χιλιάδες.
Ο πόλεμος αρχίνησε κι ανάψαν τα τουφέκια
τον Ζέρβα και τον Μπότσαρη εφώναξε ο Τζαβέλας,
-Παιδιά μ΄ ηρθ΄ ώρα του σπαθιού, κι ας πάψη το τουφέκι
Κι ολ΄ έπιασαν και σπάσανε τις θήκες των σπαθιών τους
τους Τούρκους βάνουνε μπροστά, τους βάνουν σαν κριάρια.
Αλλ΄ έφευγαν κι αλλ΄ έλεγαν "Πασά μου ανάθεμάσε!
μέγα κακό μας έφερες τούτο το Καλοκαίρι,
εχάλασε τόση Τουρκιά, Σπαΐδες κι Αρβανίτες,
δεν είν΄ εδώ το Χόρμοβο, δεν είν΄ η Λαμποβίτσα
εδώ ειν΄ το Σούλι το κακό, εδώ ειν΄ το Κακοσούλι,
που πολεμούν μικρά παιδιά, γυναίκες σαν τους άντρες
που πολεμάει η Τζαβέλαινα σαν άξιο παλικάρι.

Σε παρόμοια θέση ήταν και οι γυναίκες της Μάνης. Το Σούλι και η Μάνη είναι δυο απόρθητα μέρη. Έγιναν πολλές φορές σκληροί και πείσμονες αγώνες για την κατάκτησή τους, πράγμα που έκανε άντρες και γυναίκες έμπειρους στον πόλεμο.

Ο μαρτυρικός αγώνας των γυναικών

Οι γυναίκες του Μεσολογγίου

Απαράμιλλη δύναμη, αντοχή και θάρρος έδειξαν και οι "ελεύθερες πολιορκημένες" Μεσολογγίτισσες, οι οποίες σε όλη τη διάρκεια της μακράς πολιορκίας της πόλης, στάθηκαν στο πλευρό των πολεμιστών, εμψυχώνοντάς τους και βοηθώντας τους στα οχυρωματικά έργα, στη περίθαλψη των τραυματισμένων και στη μεταφορά των πυρομαχικών. Όταν αποφασίστηκε η ηρωική έξοδος στις 10 Απριλίου 1826, μετά από το φοβερό λιμό, αποφάσισαν να θυσιαστούν μαζί με τους άντρες πολεμιστές.

Η ηρωική στάση των γυναικών του Μεσολογγίου αποτυπώνεται στο έργο "Ελεύθεροι Πολιορκημένοι" του Διονυσίου Σολομού. Επίσης καταγράφεται από τον Φιλέλληνα αυτόπτη μάρτυρα, Fabre Auguste στο βιβλίο του "Η ιστορία της πολιορκίας του Μεσολογγίου"[5], που γράφτηκε τότε.
Θεόδωρος Βρυζάκης: "Η έξοδος του Μεσολογγίου" (10-11 Απριλίου 1826). Κατά την ηρωική έξοδο του Μεσολογγίου οι γυναίκες ζωσμένες με άρματα, πολεμούν δίπλα στους άνδρες. (Εθνική Πινακοθήκη της Ελλάδας - Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου).
Οι γυναίκες της Χίου και των Ψαρών

Η Χίος κατά την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήταν πολύ πλούσιο νησί, χάρη στις εμπορικές και ναυτιλιακές δραστηριότητες των κατοίκων της και το εμπόριο της μαστίχας. Οι Χιώτες όπως και οι άλλοι νησιώτες είχαν ανεπτυγμένη Εθνική συνείδηση και δεν κοίταξαν το συμφέρον τους, ώστε να απέχουν από τον αγώνα, αλλά έδωσαν αμέσως το παρόν.

Μετά την κήρυξη της επανάστασης στο νησί της Χίου το 1822, ο Σουλτάνος Μαχμούτ ο Β' αποφάσισε την εξολόθρευση του πληθυσμού. Έτσι, αποβιβάστηκαν στο νησί 7 χιλιάδες τούρκοι στρατιώτες, οι οποίοι κατέσφαξαν δεκάδες χιλιάδες αμάχων, το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού. Πολλές από τις Χιώτισσες που δεν σφαγιάστηκαν, αιχμαλωτίστηκαν για να πουληθούν στα σκλαβοπάζαρα της Κωνσταντινούπολης. "Χιλιάδες γυναίκες , κορίτσια κι αγόρια πουλιόνταν κάθε μέρα στο παζάρι. Πολλά από αυτά τα δυστυχισμένα πλάσματα αυτοκτόνησαν κατά τη μεταφορά. Βλέπεις γυναίκες να μη δέχονται τροφή, μ' όλο που μαστιγώνονταν, για να πεθάνουν από την πείνα", ανέφερε ο Άγγλος πρόξενος στη Σμύρνη Francis Werry.

Η σφαγή συγκλόνισε τότε όλο τον κόσμο και ενέπνευσε το Γάλλο ζωγράφο Ευγένιο Ντελακρουά, που φιλοτέχνησε τον περιβόητο πίνακά του "Η Σφαγή της Χίου".
Eugene Delacroix, Σκηνή από τη "Σφαγή της Χίου", 1824 Le Massacre de Chios, held at the Louvre, Λούβρο Paris
Ανάλογη σφαγή ακολούθησε αργότερα το έτος 1824 εις τα Ψαρά, ως τιμωρία για την πυρπόληση της τουρκικής ναυαρχίδας στη Χίο το 1822, από την ομάδα του Κωνσταντίνου Κανάρη.

Στις 20 Ιουνίου ο τουρκικός στόλος με 176 πλοία και 12 χιλιάδες άνδρες κατέλαβαν τα Ψαρά, όπου βρίσκονταν 30.000 Έλληνες, οι περισσότεροι πρόσφυγες.

Η τελευταία αντίσταση που προέβαλαν Ψαριανοί πριν την ολοκληρωτική καταστροφή του νησιού, ήταν στην οχυρή θέση Παλαιόκαστρο, την "Μαύρη Ράχη", όπου βρισκόταν η πυριτιδαποθήκη του νησιού. Όταν ο κλοιός έγινε ασφυκτικός, αποφάσισαν να αυτοπυρποληθούν, ανατινάζοντας τα πυρομαχικά και τους εαυτούς τους.

Η καταστροφή του νησιού υπήρξε ολοκληρωτική. Από τους 30.000 κατοίκους του νησιού, οι 18.000 θανατώθηκαν ή πωλήθηκαν ως σκλάβοι.

Την εικόνα της καταστροφής δίνει με παραστατικό τρόπο ο Διονύσιος Σολωμός στο επίγραμμά του:

Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη

περπατώντας η Δόξα μονάχη

μελετά τα λαμπρά παλληκάρια

και στην κόμη στεφάνι φορεί

γινωμένο από λίγα χορτάρια

πούχαν μείνει στην έρημη γη.

Απ' αυτό το ποίημα είναι εμπνευσμένος και ο πίνακας του Νικόλαου Γύζη, "Η Δόξα των Ψαρών"

Επίσης και ο Ανδρέας Κάλβος αφιέρωσε στα Ψαρά μια Ωδή του: (αποσπάσματα)

Ιδού τα πολυτάραχα

κύματα της θαλάσσης·

ιδού, ιδού των αμώμων

Ψαρών δικαιοτάτων

η τραχείαι πέτραι.

...

Υπέρ γονέων και τέκνων,

υπέρ των γυναικών,

υπέρ πατρίδος πρόκειται

και πάσης της Ελλάδος

όσιος αγώνας.

...

Ω πατρίς, την εκούσιον

"δέξου θυσίαν"... -Αστράπτει.-

Σεισμός πολέμου ακούεται.

Υπό τύμβον υψήνορα

ήρωες κοιμώνται.

*

Επί το μέγα ερείπιον

η Ελευθερία ολόρθη

προσφέρει δυό στεφάνους·

εν από γήινα φύλλα,

κ άλλον απ άστρα.

Οι ηγετικές γυναικείες μορφές

Πολλές ήταν οι γυναίκες σε όλη την ελληνική επικράτεια, στην Πελοπόννησο, τα νησιά του Αιγαίου, την Κρήτη, τη Στερεά Ελλάδα, τη Θεσσαλία, τη Μακεδονία και την Ήπειρο, που διακρίθηκαν στο αγώνα, είτε ως καπετάνισσες, είτε ως απλές αγωνίστριες.

Η Παρρέν ξεχωρίζει πρώτη την Μόσχω Τζαβέλλα, σύζυγο του Λάμπρου Τζαβέλα, που οδήγησε 300 γυναίκες, σε ένοπλη επίθεση εναντίον τριών χιλιάδων Τουρκαλβανών.

"Η Μόσχω Τζαβέλλα -γράφει η Παρρέν[6] - η πρωταγωνίστρια του Σουλίου γίνεται εν ταυτώ η σημαιοφόρος του γυναικείου ζητήματος... Τον ηρωισμόν των Σουλιωτίδων κατά την μάχην εκείνην και ιδία της Μόσχως Τζαβέλλα απηθανάτισαν και δημώδη άσματα, τα οποία κατά το σύνηθες εψάλλοντο ως επινίκεια παρά των νικητών". Όπως το παραπάνω: "...Που πολεμάει η Τζαβέλενα με το σπαθί στο χέρι,/ Με το παιδί στην αγκαλιά, με το τουφέκι στ' άλλο."

Ή το:

"Η κυρά-Μόσχω φώναξε 'πο πάνω απ' την Κιάφα:
Πούστε, παιδιά Σουλιώτικα και σεις οι Τζαβελαίοι,
μαζί μου όλοι τρέξετε και άνδρες και γυναίκες,
τους Τούρκους κατακάψετε, σπόρο να μην αφήστε.
Να μείνουν χήρες κι ορφανά, γυναίκες και παιδιά τους.
Να λεν στο Σούλι τους σκότωσαν, Σουλιώτισσες γυναίκες".

Επίσης η Παρρέν ξεχωρίζει στις Σουλιώτισσες τη Χάιδω Σέχου, τη Δέσπω Μπότση, τη Δέσπω Λιακάτα κ.ά. οι οποίες διακρίθηκαν στο πεδίο της μάχης.

Υπάρχουν βέβαια και εκατοντάδες -αν όχι χιλιάδες- άλλες Ελληνίδες ανώνυμες κι επώνυμες, που διακρίθηκαν για την γενναιότητά τους και την αυτοθυσία τους όπως η Λένω Μπότσαρη η οποία αυτοκτόνησε πέφτοντας στο ποτάμι για να μην πέσει στα χέρια των Τούρκων. Λέει το τραγούδι της:

Όλαις οι καπετάνισσαις από το Κακοσούλι

όλαις την Άρτα πέρασαν, 'ς τα Γιάννινα τοις πάνε,

σκλαβώθηκαν οι αρφαναίς, σκλαβώθηκαν οι μαύραις,

κʼ η Λένω δεν επέρασε, δεν την επήραν σκλάβα.

Μόν πήρε δίπλα τα βουνά, δίπλα τα κορφοβούνια,

σέρνει τουφέκι σισανέ κ' εγγλέζικα κουμπούρια,

έχει και ʽς τη μεσούλα της σπαθί μαλαματένιο.

Πέντε Τούρκοι την κυνηγούν, πέντε τζοχανταραίοι.

Τούρκοι, για μην παιδεύεστε, μην έρχεστε σιμά μου,

σέρνω φουσέκια 'ς την ποδιά και βόλια 'ς τοις μπαλάσκαις

-Κόρη, για ρηξε τ' άρματα, γλύτωσε τη ζωή σου.

-Τι λέτε, μωρ' παλιότουρκοι και σεις παλιοζαγάρια;

Εγώ είμαι η Λένω Μπότσαρη, η αδελφή του Γιάννη,

και ζωντανή δεν πιάνουμαι εις των Τουρκών τα χέρια".

Στο πλάι των οπλαρχηγών και των καπεταναίων στο πεδίο της μάχης, βρίσκομε σε πολλές περιπτώσεις τις γυναίκες ή τις μανάδες τους. Εκτός από τη Μόσχω Τζαβέλα (πάνω), είναι η Δέσπω Τζαβέλα, η Ασήμω Γκούρα, η Δέσποινα Κανάρη, η Ελένη Κίτσου, η Αγγελίνα Νικήταινα σύζυγος του Νικηταρά, μέχρι η μάνα του Θόδωρου Κολοκοτρώνη η καπετάνισσα Ζαμπέτα Κολοκοτρώνη.

Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα και Μαντώ Μαυρογένους

Τέλος από τις ηρωίδες της θάλασσας ξεχώρισαν η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα και η Μαντώ Μαυρογένους.

Η γενναία Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα, από τις Σπέτσες, χήρα με έξι παιδιά, μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και συμμετείχε δυναμικά στον αγώνα με όλα τα πλοία της. Συμμετείχε με οχτώ πλοία στην πολιορκία του Ναυπλίου, διοικώντας το πλοίο "Αγαμέμνων", το οποίο όπλισε με δεκαοκτώ κανόνια. Αφού λύθηκε η πολιορκία του Ναυπλίου, αποβιβάστηκε στους Μύλους και από 'κει έφτασε έφιππη στο Άργος, μεταφέροντας χρήματα και πολεμοφόδια και ενθαρρύνοντας τους πολεμιστές. Πολέμησε στην Τριπολιτσά δίπλα στον Κολοκοτρώνη, ενώ τον Μάιο του 1821 μαζί με τη Μαντώ Μαυρογένους πολιόρκησε με το πλοίο της "Αγαμέμνων" το φρούριο της Μονεμβασιάς, αναγκάζοντας τους πολιορκημένους Τούρκους να παραδοθούν.

Η Μαντώ Μαυρογένους, κόρη του ηγεμόνα της Βλαχίας Νικολάου Μαυρογένους, όταν κηρύχθηκε η επανάσταση εγκαταστάθηκε στη Μύκονο και ναύλωσε για τις ανάγκες του αγώνα δυο πλοία. Τον Οκτώβριο του 1822, ως επικεφαλής σώματος Μυκονιατών, απέκρουσαν διακόσιους Αλγερινούς που αποβιβάστηκαν στο νησί. Το 1823 συμμετείχε με ένα μικρό στόλο στην εκστρατεία της Καρύστου στην Εύβοια, στο Πήλιο και στη Φωκίδα. Είχε το βαθμό του Αντιστράτηγου, μια πολύ μεγάλη διάκριση για την εποχή εκείνη. Η Μαντώ Μαυρογένους προσέφερε όλη την περιουσία της στον αγώνα για την απελευθέρωση.

Η συνταγματική κατοχύρωση της ισότητας

Η Επανάσταση του '21 ανέτρεψε το καθεστώς δουλείας του Οθωμανού κατακτητή και θέσπισε ένα νέο δημοκρατικό κράτος σε καθεστώς εθνικής κυριαρχίας, δημοκρατίας και ελευθερίας. Καθοριστική και πρωτοποριακή αποδείχτηκε ότι ήταν η συνταγματική θεμελίωση του νέου κράτους. Από την αρχή του αγώνα (Δεκ.Γεν. του 1821) οι αντιπρόσωποι των επαναστατημένων Ελλήνων συνήλθαν σε εθνοσυνέλευση στην Επίδαυρο και ψήφισαν την Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας της Ελλάδος και το πρώτο Σύνταγμα, το "Προσωρινόν Πολίτευμα της Ελλάδος", με τα οποία μετουσίωσαν συνταγματικά τις επαναστατικές ιδέες και τη διακήρυξη της Γαλλικής Επανάστασης για "τα δικαιώματα του ανθρώπου και του πολίτη".

Απ'αυτό το πρώτο αλλά και τα επόμενα συντάγματα αναγνωρίστηκε και κατοχυρώθηκε η θεμελιώδης αρχή της ελευθερίας και της ισότητας. "Όλοι οι Έλληνες εισίν όμοιοι ενώπιον των νόμων άνευ τινός εξαιρέσεως ή βαθμού ή κλάσεως ή αξιώματος". Με βάση αυτή την αρχή κάθε άνθρωπος, άντρας ή γυναίκα, θεωρείται πολίτης, έχει ικανότητα δικαίου και είναι φορέας δικαιωμάτων και υποχρεώσεων. Με τις συνταγματικές ρυθμίσεις του επαναστατημένου έθνους των Ελλήνων εξοβελίστηκε για πρώτη φορά στο κόσμο το καθεστώς δουλείας που ακόμα επικρατούσε στις νομοθεσίες των άλλων κρατών.

Στα πλαίσια αυτά έγινε το πρώτο βήμα στην αναγνώριση της ισότητας ανδρών και γυναικών μέσα στην Επανάσταση. Το γεγονός ότι στη Γαλλική Επανάσταση δεν αναγνωρίστηκαν και δεν αποδόθηκαν ταυτόχρονα και ίσα πολιτικά δικαιώματα στις γυναίκες, φαίνεται επηρέασε και τους Έλληνες και άφησαν ανολοκλήρωτη ως προς αυτό το σημείο την ισότητα. Δεν αποδόθηκε δηλ. τότε το δικαίωμα ψήφου.

Οι πρώτες Ελληνίδες φεμινίστριες, είναι και οι μούσες της επανάστασης του '21

Αγγελική Πάλλη

Η Αγγελική Πάλλη (1798 - 1875) ήταν Ελληνο-Ιταλίδα λογοτέχνης, συνθέτης και πρώιμη φεμινίστρια. Κόρη Έλληνα εμπόρου από την Παραμυθία της Ηπείρου, γεννήθηκε στο Λιβόρνο της Τοσκάνης και μεγάλωσε στην εκεί ελληνική κοινότητα. Η Αγγελική Πάλλη είχε παντρευτεί τον Ιταλό πολιτικό Ιωάννη Παύλο Βαρθολομαίο, ο οποίος ήταν ένας από τους πρωταγωνιστές της Ιταλικής ανεξαρτησίας.

Η Πάλλη συνέθεσε τραγούδια, έγραψε τραγωδίες, δράματα, διηγήματα, ρομαντικά μυθιστορήματα και ποιήματα. Το λογοτεχνικό και ποιητικό της έργο είναι τεράστιο. Αν και δεν έζησε ποτέ στην Ελλάδα, το κύριο θέμα στο έργο της ήταν ο ελληνικός αγώνας για την ελευθερία. Ήταν πολύγλωσση και μεταξύ των άλλων μετέφρασε έργα του Ουίλιαμ Σαίξπηρ, του Βίκτωρ Ουγκώ όπως και άλλα έργα Γάλλων και Ελλήνων ποιητών στα ιταλικά.

Αφοσιώθηκε στην υποστήριξη του αγώνα με την διάδοση των επαναστατικών ιδεών στην Ιταλική και ευρωπαϊκή διανόηση, στην ανάπτυξη του φιλελληνισμού και στην συγκέντρωση οικονομικής βοήθειας για τον αγώνα.

Το λογοτεχνικό σαλόνι της προσέλκυσε πολλούς διανοούμενους της εποχής, μεταξύ των οποίων τους: Ούγο Φώσκολο, Λόρδο Βύρωνα, Ανδρέα Κάλβο, Alessandro Manzoni, Alphonse de Lamartine, Giovanni Battista Niccolini, Giuseppe Mazzini και Firmin Didot.

Η Πάλλη ήταν ο υποστηρικτής πολυάριθμων πρωτοβουλιών υπέρ των γυναικών και συγγραφέας λογοτεχνικών έργων στα οποία αναφέρονται οι δυσκολίες των γυναικών - τόσο των Ελληνίδων, όσο και των Ιταλίδων - και ζητείται η αντιμετώπισή τους. Το 1851, δημοσίευσε ένα φεμινιστικό δοκίμιο που απευθύνεται σε νεαρές μητέρες "Discorso di una donna alle giovani maritote del suo paese". Ήταν μια πρωτοπόρος φεμινίστρια και επηρέασε τις Ελληνίδες, την Καλλιρόη Περρέν[7] και την Αντωνούσα Καμπουράκη που θα δούμε στη συνέχεια.

ΒΙΝΤΕΟ
Αγγελική Πάλλη, Ωδή εις τον Λόρδο Βύρωνα (1824)
Τραγουδά η σοπράνο Φαίη Νούσια. Στο πιάνο η Καλλιόπη Γερμανού.

"Τους λαμπρούς ύμνους της νίκης αφήνων / Κλαυθμών ηχεί ηρώων ο στρατός.

Πικρώς λυπούντ' αι ψυχαί των Ελλήνων / Τ' ακούει μακρόθεν και χαίρει ο εχθρός.

Ο φίλος ήλθε, πλην, μόλις το είδον / Σκάπτουν κλαίοντες τον τάφον αυτού.

Ιδού το τέλος ενδόξων ελπίδων / Και το τρόπαιον θανάτου σκληρού.

Της νίκης παιάνας τους λαμπρούς αφήνων / Αντηχεί με θρήνους ο γραικών στρατός.

Τους βαθείς δε θρήνους ήδη των Ελλήνων / μακρόθεν ακούων χαίρετ' ο εχθρός".

Αντωνούσα Καμπουράκη

Ο Κωνσταντίνος Φουρναράκης ανέσυρε πρόσφατα από τη λήθη μια λαϊκή ποιήτρια της Επανάστασης, την Αντωνούσα Καμπουράκη - Καμπουροπούλα (1790-1875). Η Αντωνούσα γεννήθηκε στα Χανιά το 1790, υπήρξε μια δραστήρια γυναίκα κοινωνικά και πολιτικά και καταγράφεται ως ο πρόδρομος της φεμινιστικής συνείδησης στην Ελλάδα.

Κατά την επανάσταση του 1821 στα Χανιά, με το κύμα τρομοκρατίας και σφαγής που ακολούθησε, κατέφυγε πρώτα στα βουνά και αφού έχασε τον άντρα της σε μια μάχη στο Μελιδόνι, διέφυγε με τον γιό της μαζί με άλλους Χανιώτες πρόσφυγας στη Σύρο. Στην Σύρο είχε την τύχη να γνωρίσει και να μαθητεύσει δίπλα στην Ευανθία Καΐρη, μια από τις διαπρεπέστερες Ελληνίδες της εποχής, μια εξέχουσα μορφή του διαφωτισμού, η οποία λίγο μετά την κήρυξη τής Επανάστασης εγκαταστάθηκε στην Ερμούπολη.

Εκεί -γράφει ο Κ. Φουρναράκης[8] - η Αντωνούσα γνώριζε τις ιδέες των προοδευτικών εκπροσώπων του Διαφωτισμού, για την ισότητα των δύο φύλων και το δικαίωμα συμμετοχής των γυναικών στη δημόσια σφαίρα.

Γράφει σχετικά: ""Η στιχουργική αύτη εξιστόρησις, συνθεμένη με αχειραγώγητον από παντός είδους παιδείας νουν, είναι φυσικόν προϊόν γυναικείου πνεύματος, το οποίον η φιλαυτία των ανδρών κατέχει δεσμευμένον εις το σκοτεινόν της αμαθείας περίβολον, τον οποίον άρχισε να κρημνίζη η φιλοσοφία κατά τον παρόντα αιώνα"

Οι φιλοσοφικές ιδέες, που υπονοεί, θα πρέπει να αναζητηθούν στις απόψεις του εγκυκλοπαιδιστή φιλόσοφου Νικολά Κοντορσέ, ο οποίος το 1790 - χρονιά που γεννήθηκε η Αντωνούσα - σε ένα πολιτικό του δοκίμιο έκανε λόγο για τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα των γυναικών.

Από τους εκπροσώπους του Νεοελληνικού Διαφωτισμού ο Ρήγας είχε ζητήσει την καθολική εκπαίδευση αγοριών και κοριτσιών και την ένοπλη συμμετοχή των γυναικών στην άμυνα του Γένους... Στη σκέψη της επέδρασσαν, τέλος, και οι λόγιες Ευρωπαίες της εποχής της, ιδιαίτερα ο πατριωτισμός της ποιήτριας Αγγελικής Πάλλη- Bartolommei"

Το 1840 δημοσίευσε το πρώτο της βιβλίο με τίτλο: "Ποιήματα τραγικά εμπεριέχοντα διαφόρους πολέμους της Κρήτης επί της ελληνικής επαναστάσεως συντεθέντα και εκδοθέντα υπό Αντωνούσας Καμπουροπούλας Εν Ερμουπόλει, εκ της τυπογραφίας Γεωργίου Πολυμέρη".

Τα "Ποιήματα τραγικά" είναι ένα επικό έργο 3000 περίπου στίχων στα οποία αφηγείται τα επαναστατικά γεγονότα του 1821 στα Χανιά και την Κρήτη όπως τα έζησε και τα έμαθε. Ένα μικρό απόσπασμα:

Μέσα εις την Μητρόπολιν έσφαζαν έναν-έναν

κι από την σκάλαν έτρεχεν ποταμηδόν το αίμα...

Ογδόντα θανατώσασι εκείνην την ημέραν

κι ο ουρανός εμαύρισεν και έφριξεν η σφαίρα.

Κείνην την μέρα έφευγα από την πολιτείαν

και έτρεμ' ακατάπαυστα η μαύρη μου καρδία.

Της πεδιάδος τα πουλιά ήκουα να λαλούσι

και εις τον δούλον έλεγα Τούρκοι μάς κυνηγούσι....

Χιλιάδες ήταν στα βουνά γυναίκες και παιδία

τον Ύψιστον εκράζαμεν για την ελευθερίαν

Οι έγκυαις γεννούσασι εκεί που περπατούσαν

Τα βρέφη μένασι νεκρά και άλλοι τα πατούσαν.

Μητέρες παρατούσασι τα βρέφη των στα δάση

θρήνος κλαυθμός εγίνετο και τις να τα κοιτάξει.

Κείναις οι νέαις τών Χανιών, οι καλομαθημένες

εις τα βουνά εμένασι πολλές αποθαμένες.

Μήτε ψωμί μήτε νερόν δεν είχαμεν μαζί μας

μόνο τα χόρτα του βουνού ήτανε η τροφή μας...

Μετά την έκδοση του πρώτου βιβλίου της, η Αντωνούσα εκδίδει κι άλλα βιβλία εμπνευσμένα από την επανάσταση τού 1821 στην Κρήτη:

-Το θεατρικό έργο "Γεώργιος Παπαδάκης ή η έφοδος της Γραμβούσης"

-Το 1861 κυκλοφορεί ένα θεατρικό με τίτλο: "Λάμπρω. Τραγωδία εις πράξεις πέντε, ποίημα της Αντωνούσης Ι.Καμπουροπούλας εκ Χανίων της Κρήτης, εν Μεσολογγίω, τύπ. Ελληνικών Χρονικών, αφιερωμένο στον Δημ.Καλλέργη.

- Το 1875 επίσης ένα θεατρικό με τίτλο: "Η έξοδος του Μεσολογγίου", εν Αθήναις, εκ της τυπογραφίας Ι.Κ.Βλαστού.

Λίγο μετά τη δημοσίευσή του πέθανε και κηδεύτηκε στην Αθήνα.

Καλλιρρόη Σιγανού Παρρέν

Τέλος η κορυφαία Ελληνίδα φεμινίστρια, την οποία αναφέραμε παραπάνω, η Καλλιρρόη Σιγανού Παρρέν, γεννήθηκε 40 χρόνια μετά την επανάσταση ωστόσο το έργο της διακατέχεται από το πνεύμα της επανάστασης.

Η Καλλιρρόη Παρρέν (1861-1940) ήταν Ρεθυμνιώτισα γεννήθηκε στα Πλατάνια Αμαρίου το 1861. Το γένος της ήταν Σιγανού. Μετά την επανάσταση του 1866, ο πατέρας της Στυλιανός Σιγανός έφυγε από την Τουρκοκρατούμενη Κρήτη και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Πήρε μαζί την 6χρονη κόρη του Καλλιρρόη και φρόντισε να μορφωθεί. Η Καλλιρρόη αποφοίτησε από το Αρσάκειο, απ' όπου βγήκε δασκάλα το 1878. Παντρεύτηκε τον Κωνσταντινοπολίτη δημοσιογράφο γαλλικής καταγωγής, Ιωάννη Παρρέν.

Η Καλλιρρόη Σιγανού Παρρέν είναι η Ελληνίδα που σ' όλη της τη ζωή πάλεψε δυναμικά και μεθοδικά για τα δικαιώματα των γυναικών. Στις 9 Μαρτίου του 1887, έκδωσε τη πρώτη γυναικεία εφημερίδα στην Ελλάδα. Ήταν η "Εφημερίς των Κυριών", που εκδιδόταν μέχρι το 1918. Ήταν μαζί δημοσιογράφος, εκδότης, μεταφράστρια και συγγραφέας. Είχε διεθνή δράση και σχέσεις με φεμινιστικές οργανώσεις σε διάφορες χώρες. Συμμετείχε σε διεθνή συνέδρια για τα δικαιώματα της γυναίκας στο Σικάγο (1893), Λονδίνο (1899), Παρίσι (1889, 1891 και 1896) και αλλού.
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ [1] Η συμβιβαστική πρόταση της Ρωσίας για ημιαυτονομία, απορρίφθηκε από τους Έλληνες επαναστάτες. [2] Έτσι δηλώνεται στην Διακήρυξη της 1ης Εθνοσυνέλευσης στην Επίδαυρο την 1-1-1822 [3] Ιστορία της Γυναικός, Σύγχρονοι Ελληνίδες 1530-1896, Υπό Καλλιρρόης Παρρέν Εν Αθήναις Εκ του Τυπογραφείου Παρασκευά Λεώνη, σελ.32 "Το ηρωικόν Σούλι ανοίγει πρώτον τας χρυσάς της ιστορίας του δέλτους εις την Ελληνίδα των νεότερων χρόνων, την διά του ξίφους της λύσασαν προ διακοσίων όλων ετών αιώνων το ζήτημα τής ισότητας των δύο φύλων." [5] Fabre Auguste, Η ιστορία της πολιορκίας του Μεσολογγίου, (Histoire du siege de Missolonghi) Εκδ. Πολύπλευρο, 1999 [7] Ada Boubara, EMANCIPAZIONE FEMMINILE IN GRECIA E INFLUENZE STRANIERE. IL CASO DI KALLIRROI PARREN [8] Κωνσταντίνος Φουρναράκης, Η διαμόρφωση μιας ανεξάρτητης γυναικείας ταυτότητας στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα· η περίπτωση της ποιήτριας Αντωνούσας Καμπουράκη. https://www.eens.org/EENS_congresses/2010/Foumarakis_Konstantinos.pdf https://anemi.lib.uoc.ar/metadata/5/3/f/metadata-378-0000000.tkl

# data[].attributes.attachment_link.title
Η γυναίκα στην Επανάσταση του '21 - Μίκης Θεοδωράκης Οδηγός

# data[].attributes.attachment_link.description
Τα κόκκινα αυγά της επανάστασης τα βάφουνε με αίμα οι γυναίκες -λέει σοφά ο Μίκης Θεοδωράκης-. Τα βάφουν οι μανάδες, οι κόρες, οι αδερφές. Επανάσταση χωρίς αυτές δε γινόταν και δε γίνεται. Η θέση των γυναικών στην επανάσταση του '21...

# data[].attributes.headline
Οι Σουλιώτισσες

# data[].attributes.subject
Οι Σουλιώτισσες

# data[].attributes.body
Άρι Σέφερ: Οι Σουλιώτισσες

# data[].attributes.attachment_link.title
σοθλιωτισσεσ

# data[].attributes.headline
«Η μάχη του Γκιαούρη και του Χασάν» 

# data[].attributes.subject
«Η μάχη του Γκιαούρη και του Χασάν» 

# data[].attributes.body
Πίνακας του Eugène Delacroix (1826), εμπνευσμένος από το ποίημα «Γκιαούρης» του Λόρδου Μπάιρον.

# data[].attributes.headline
«Ο Καραϊσκάκης καταδιώκων τον Κιουταχή»

# data[].attributes.subject
«Ο Καραϊσκάκης καταδιώκων τον Κιουταχή»

# data[].attributes.body
του λαϊκού ζωγράφου Θεόφιλου Χατζημιχαήλ.
Ο  έφιππος Γεώργιος Καραϊσκάκης  καταδιώκει τον Κιουταχή Πασά κατά την πολιορκία της Ακρόπολης το 1826.

# data[].attributes.headline
Δερβενάκια (Ιούλιος 1822)

# data[].attributes.subject
Δερβενάκια (Ιούλιος 1822)

# data[].attributes.body
Μάχη στα στενά των Δερβενακίων (πίνακας του Θ. Βρυζάκη)

# data[].attributes.headline
Η καταστροφή των Ψαρών (Ιούνιος 1824)

# data[].attributes.subject
Η καταστροφή των Ψαρών (Ιούνιος 1824)

# data[].attributes.body
Πίνακας του Νικόλαου Γύζη

# data[].attributes.headline
Σφαγή της Χίου (Μάρτης 1822) 

# data[].attributes.subject
Σφαγή της Χίου (Μάρτης 1822) 

# data[].attributes.body
Πίνακας του Γάλλου ζωγράφου Ευγένιου Ντελακρουά, εμπνευσμένος από την σφαγή της Χίου το 1822. (Μουσείο του Λούβρου)

# data[].attributes.headline
Η Έξοδος του Μεσολογγίου: 10 Απριλίου 1826

# data[].attributes.subject
Η Έξοδος του Μεσολογγίου: 10 Απριλίου 1826

# data[].attributes.body
Η Έξοδος των Ελεύθερων πολιορκημένων
Άκρα του τάφου σιωπή στον κάμπο βασιλεύει...

# data[].attributes.attachment_link.title
Άκρα του τάφου σιωπή - Νίκος Ξυλούρης

# data[].attributes.attachment_link.title
Το χάραμα επήρα - Νένα Βενετσάνου (Ελεύθεροι Πολιορκημένοι)

# data[].attributes.headline
                Η πείνα βασανίζει τους αγωνιστές του Μεσολογγίου

# data[].attributes.subject
                Η πείνα βασανίζει τους αγωνιστές του Μεσολογγίου

# data[].attributes.body
Aρχίσαμεν, περί τας 15 Mαρτίου, ταις πικραλήθραις, χορτάρι της θαλάσσης˙ το εβράζαμεν πέντε φοραίς έως ότου έβγαινεν η πικράδα, και το ετρώγαμεν με ξείδι και λάδι ωσάν σαλάτα, και με ζουμί από καβούρους ανακατωμένον και τούτο. Eδόθησαν και εις τους ποντικούς, πλην ήτον ευτυχής όστις εδύνατο να πιάση έναν. Bατράχους δεν είχαμεν, κατά δυστυχίαν. Aπό την έλλειψην της θροφής αύξαναν αι ασθένειαι, πονόστομος και αρθρίτις. Eις τοιαύτην κατάστασιν ευρισκόμασθον όταν μας έφθασεν γράμμα των απεσταλμένων μας εις Nαύπλιον συσταίνον και να φάγωμεν (εν ανάγκη) ένας τον άλλον. [...] Εκείνην την ημέραν ένας Kραβαρίτης έκοψεν κρέας από το μηρί ενός φονευμένου και το έφαγεν.

N. Kασομούλης, Eνθυμήματα στρατιωτικά της Επαναστάσεως των Eλλήνων. Aπό τα 1821 μέχρι των 1833, επιμ. Γ. Bλαχογιάννης, Aθήνα 1939, τόμ. Β΄, σ. 256.

# data[].attributes.body
Και βλέπω πέρα τα παιδιά και τες αντρογυναίκες
Γύρου στη φλόγα π' άναψαν, και θλιβερά τη θρέψαν
Μ' αγαπημένα πράματα και με σεμνά κρεβάτια,
Ακίνητες, αστέναχτες, δίχως να ρίξουν δάκρυ·
Και 'γγίζ' η σπίθα τα μαλλιά και τα λιωμένα ρούχα·
Γλήγορα, στάχτη, να φανείς, οι φούχτες να γιομίσουν.

Είν'  έτοιμα στην άσπονδη πλημμύρα των αρμάτων
Δρόμο να σχίσουν τα σπαθιά, κι ελεύθεροι να μείνουν,
Εκείθε με τους αδελφούς, εδώθε με το χάρο.

Διονύσιος Σολωμός
Ελεύθεροι Πολιορκημένοι - ΣΧΕΔΙΑΣΜΑ Γ'

# data[].attributes.headline
Η τελευταία μετάληψη των Μεσολογγιτών

# data[].attributes.subject
Η τελευταία μετάληψη των Μεσολογγιτών

# data[].attributes.body
Louis Josef Toussaint Rossignion

# data[].attributes.headline
Η υποδοχή του Λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι

# data[].attributes.subject
Η υποδοχή του Λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι

# data[].attributes.body
του Θεόδωρου Βρυζάκη, (1861), λάδι σε καμβά, Εθνική Πινακοθήκη, Ελλάδα.

# data[].attributes.headline
Στο Μεσολόγγι ο Βύρω

# data[].attributes.body
Στο Μεσολόγγι ο Βύρων έφτασε στις 4 Ιανουαρίου 1824. Η υποδοχή από τους Μεσολογγίτες ήταν θερμή, σε ατμόσφαιρα ενθουσιασμού.

# data[].attributes.headline
Το Μεσολόγγι

# data[].attributes.subject
Το Μεσολόγγι

# data[].attributes.headline
11. Οι Ήρωες της Επανάστασης

# data[].attributes.subject
11. Οι Ήρωες της Επανάστασης

# data[].attributes.headline
10. Οι Μάχες της Επανάστασης

# data[].attributes.subject
10. Οι Μάχες της Επανάστασης

# data[].attributes.body
Η Επανάσταση του 1821 έχει ένδοξες στιγμές γεμάτες ηρωισμό από τους Ελληνες που δεν δίστασαν να τα βάλουν με τους πολυάριθμους Τούρκους και στο τέλος να αποτινάξουν τον ζυγό φέρνοντας την πολυπόθητη λευτεριά.

# data[].attributes.attachment_link.title
Κατηγορία:Μάχες της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα Μάχες της Ελληνικής Επανάστασης του 1821

# data[].attributes.headline
Δεύτε Παίδες

# data[].attributes.subject
Δεύτε Παίδες

# data[].attributes.attachment_link.keywords[].name
κωνσταντινος

# data[].attributes.attachment_link.keywords[].name
κωνσταντοπουλος

# data[].attributes.attachment_link.title
ΔΕΥΤΕ ΠΑΙΔΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ-Μίλτος Πασχαλίδης

# data[].attributes.attachment_link.description
Από την συναυλία του Χρήστου Λεοντή στο Κέντρο Πολιτισμού "Ελληνικός Κόσμος" με την Ορχήστρας Σύγχρονης Μουσικής και την Χορωδία της ΕΡΤ.(27/5/2011) Στο πρώτο μέρος, οι Ιωάννα Φόρτη και Γιώργος Καλογήρου ερμήνευσαν το έργο "Ακάθιστος Υμνος", βασισμένο στο ποίημα του Ρωμανού του Μελωδού. Η μουσική παραπέμπει στους βυζαντινούς ύμνους, αλλά και στη δυτική θρησκευτική μουσική του 14ου αιώνα.

# data[].attributes.headline
Όλα τα έθνη πολεμούν

# data[].attributes.subject
Όλα τα έθνη πολεμούν

# data[].attributes.attachment_link.title
ΟΛΑ ΤΑ ΕΘΝΗ-Μίλτος, Πασχαλίδης

# data[].attributes.headline
Ας κρατήσουν οι χοροί

# data[].attributes.subject
Ας κρατήσουν οι χοροί

# data[].attributes.attachment_link.title
«Ας κρατήσουν οι χοροί» - Tο βιντεοκλίπ της επετείου των 200 χρόνων μετά την Επανάσταση

# data[].attributes.body
Α. Κάλβος - Μ. Θοδωράκης

Όσοι το χάλκαιον χέρι
βαρύ του φόβου αισθάνονται,
ζυγόν δουλείας ας έχωσι
θέλει αρετή και τόλμην η ελευθερία.

Αυτή και ο μύθος κρύπτει νουν αληθείας
επτέρωσε τον Ίκαρον
και αν έπεσεν ο πτερωθείς κι επνίγει
θαλασσωμένος.

Αφ’ υψηλά όμως έπεσε,
και απέθανεν ελεύθερος.

Αν γένεις σφάγιον άτιμον
ενός τυράννου,
νόμιζε φρικτόν τον τάφον

# data[].attributes.attachment_link.keywords[].name
γιορτή 25ης μαρτίου

# data[].attributes.attachment_link.keywords[].name
ανδρέας κάλβο

# data[].attributes.attachment_link.keywords[].name
μαρία φαραντούρη

# data[].attributes.attachment_link.keywords[].name
μελοποιημένη ποίηση

# data[].attributes.attachment_link.keywords[].name
σχολική γιορτή

# data[].attributes.attachment_link.keywords[].name
μίκης θεοδωράκης

# data[].attributes.attachment_link.title
εις σάμον Μαρία Φαραντούρη

# data[].attributes.attachment_link.description
χρονικό της ελληνικής επανάστασης...

# data[].attributes.headline
Το φλάμπουρο

# data[].attributes.subject
Το φλάμπουρο

# data[].attributes.attachment_link.title
Παιδική Χορωδία Σπύρου Λάμπρου - Ξύπνα Ραγιά (Official Lyric Video HQ)

# data[].attributes.attachment_link.title
Τσάμικος, Μάνος Χατζιδάκις, Νίκος Γκάτσος

# data[].attributes.body
Οι Σουλιόταις να μην υποκίψουν εις τον ζυγόν του Αλή πασα απεφάσισαν οι γυναίκες αυτών να ανέβου εις τους βράχους του Ζαλόγγου εκυμάτισαν κύκλο χορόν και εγκρεμίζοντο  από τους βράχους του Ζαλόγγου εις τον Αχέρωντα ποταμόν του Σουλίου το 1808. οι δε άνδρες έπεσαν μαχόμενοι.
Έργον Θεοφίλου Γ. Χ. Μιχαήλ 1929". Μουσείο Θεόφιλου, Βαρειά Μυτιλήνης.

# data[].attributes.headline
Έχε γεια καημένε κόσμε ...

# data[].attributes.subject
Έχε γεια καημένε κόσμε ...

# data[].attributes.attachment_link.title
Ο ΧΟΡΟΣ ΤΟΥ ΖΑΛΟΓΓΟΥ (με στίχους)

# data[].attributes.attachment_link.title
Καραϊσκάκης (Κ.Χατζής)

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Ελληνικό Τραγούδι

# data[].attributes.attachment_link.title
Δημήτρης Ψαριανός - Του Θοδωρή Κολοκοτρώνη | Official Audio Release

# data[].attributes.headline
9.Η Μουσική της Επανάστασης του 1821

# data[].attributes.subject
9.Η Μουσική της Επανάστασης του 1821

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Μίκης Θεοδωράκης Οδηγός

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Του Γιώργου Αγοραστάκη

Μια μουσική επισκόπηση της περιόδου του πρώτου μισού του 19ου αιώνα (πριν, κατά και μετά την επανάσταση του'21). Περιλαμβάνει τα τραγούδια και τα μουσικά έργα των Ελλήνων και των Φιλελλήνων εκείνης της περιόδου, που άντλησαν την έμπνευσή τους από τον αγώνα του Ελληνικού λαού για ελευθερία.

Πολεμάμε & Τραγουδάμε

Η επανάσταση του '21 ήταν ποιητική και μουσική. Ο απελευθερωτικός αγώνας κερδήθηκε με το τραγούδι, το λόγο και το ντουφέκι.

Το δημοτικό τραγούδι με την ποίησή του αποτέλεσε για τους υπόδουλους Έλληνες το μέσο μεταβίβασης των ιστορικών παραγγελμάτων, της διατήρησης της συλλογικής μνήμης, της εθνικής συνείδησης και ταυτότητας και για την περίοδο του αγώνα το μέσο της αφύπνισης και της εμψύχωσης πριν την μάχη.
Μέσα από τα τραγούδια της εποχής μπορεί να δει κανείς ό,τι οι Έλληνες επαναστάτες είδαν τον εαυτό τους και το πεπρωμένο τους, ως μια ιστορική συνέχεια του ελληνικού έθνους, από την αρχαιότητα δια μέσου του Βυζαντίου. Οι εικόνες της επανάστασης που περιγράφονται στην ποίηση ή ζωγραφίζονται, αναμιγνύουν το ελληνικό παρελθόν με το παρόν. Ο χώρος της δράσης είναι ενιαίος, οι συγκρούσεις και οι μάχες διεξάγονται ανάμεσα στα ερείπια των αρχαίων ναών και των πόλεων. Το πνεύμα της αρχαιότητας και της ιστορικής συνέχειας διαπερνά το πνεύμα της ελληνικής επανάστασης.

Τα εγερτήρια τραγούδια

Ο Θούριος του Ρήγα Φεραίου

Ο Ρήγας Φεραίος ήξερε τη δύναμη που έχει το τραγούδι, γι' αυτό και προσπάθησε να πετύχει το σκοπό του, να ξεσηκώσει τους υπόδουλους Έλληνες, μ΄ ένα τραγούδι, το Θούριο.

Ο Θούριος του Ρήγα, ήταν ένας πατριωτικός παιάνας, ένα σύνθημα επαναστατικού συναγερμού κι ένα προσκλητήριο εξέγερσης, για όλη την τουρκοκρατούμενη Βαλκανική.

Ήταν μια έμμετρη διακήρυξη, με την οποία απέβλεπε να μεταφέρει και να καταστήσει κατανοητές τις επαναστατικές ιδέες του. Επέλεξε την έμμετρη και τραγουδιστική μορφή, για να μπορεί εύκολα να απομνημονευτεί και να μεταδοθεί, πράγμα που έγινε. Τον έγραψε το 1797 και τον τραγουδούσε σε συγκεντρώσεις. Ο Θούριος υπήρξε ένα από τα πιο πολυτραγουδισμένα και πιο διαδεδομένα άσματα του νεότερου Ελληνισμού.

Υπέδειξε πως πρέπει να τραγουδιέται με τη μουσική του δημοτικού τραγουδιού "Μια προσταγή μεγάλη", που αναφέρεται στα κατορθώματα του Λάμπρου Κατσώνη. Γιαυτό και έχει υπότιτλο "MIA ΠPOΣTAΓH MEΓAΛH" και πρώτο στίχο "Ως πότε παλικάρια να ζούμεν στα στενά" [Δες: Ρήγας Φεραίος ο πρόδρομος και πρωτομάρτυρας της Επανάστασης ]

"Μια προσταγή μιγάλη..." "Του Λάμπρου Κατσώνη" Ο Λάμπρος Κατσώνης (1752 - 1805) από τη Λιβαδειά ήταν Έλληνας συνταγματάρχης του ρωσικού Ναυτικού και ήρωας του απελευθερωτικού κινήματος του 1787. Το τραγούδι αναφέρεται στην ναυμαχία ανάμεσα στη νήσο Κέα και τον Κάβο Ντόρο στις 5 Μαΐου 1790, όπου ο μικρός στόλος του Λάμπρου Κατσώνη καταστράφηκε από την τουρκική αρμάδα.

Ο Ρήγας έγραψε ένα δεύτερο παιάνα με τίτλο "Ύμνος Πατριωτικός", για τον οποίο σημείωσε ότι πρέπει να τραγουδιέται με τη μουσική του τραγουδιού της Γαλλικής Επανάστασης της "Καρμανιόλας". Ο "Ύμνος Πατριωτικός" είναι ένα πολεμικό σάλπισμα προς τους κλεφταρματωλούς και όλους τους Έλληνες για τον μεγάλο αγώνα της απελευθέρωσης από την σκλαβιά. Σκοπός του ήταν να τους ωθήσει να πάρουν τα άρματα για την μάχη, τον ένοπλο αγώνα, την "φωτιά", όπως τον ονομάζει.

Όλα τα έθνη πολεμούν / και στους Τυράννους τους ορμούν,

εκδίκησιν γυρεύουν και τους εξολοθρεύουν·

και τρέχουν για την δόξαν με χαρά στη φωτιά!

...

Υπάρχουν κι άλλα πολλά τραγούδια - Θούριοι που αποδίδονται στο Ρήγα και κυκλοφορούσαν την περίοδο της επανάστασης. Ένα πολύ γνωστό τραγούδι -που εσφαλμένα θεωρείτο ως ο Θούριος- είναι το "Δεύτε παίδες των Ελλήνων" το οποίο τραγουδιέται με την μουσική της Μασσαλιώτιδας.
Δεύτε παίδες των Ελλήνων
Δεύτε παίδες των Ελλήνων / ο καιρός της δόξης ήλθε

ας φανώμεν άξιοι εκείνων / που μας δώσαν την αρχήν

Έλληνες,Ελληνίδες άγωμεν / Τα όπλα μας ας λάβωμεν

το αίμα των εχθρών ποταμηδόν / ας τρέξει προ ποδών.

Αποσείσωμεν ανδρείως / τον ζυγόν της τυραννίδος

εκδικήσωμεν πατρίδος / τόσον όνειδος αισχρόν.

Έλληνες,Ελληνίδες άγωμεν....
Έλληνες, Ελληνίδες άγωμεν....
Ο συνθέτης Δημήτρης Λάγιος το 1975 κυκλοφόρησε ένα δίσκο με "4 επαναστατικά τραγούδια" του Ρήγα Φεραίου με μουσική ανασύνθεση Γεώργιου Λαδά.

Περιλαμβάνει τα τραγούδια 1/ Θούριος, 2/ Ύμνος Πατριωτικός, 3/ Επαναστατικό Τραγούδι, 4/ Ω, Παιδιά μου, Ορφανά μου (βασισμένο στη μουσική της "Μασσαλώτιδας")

Και μια συλλογή: "Η ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΡΗΓΑ" με εθνεγερτήρια τραγούδια του Ρήγα Φεραίου και άλλων, αποδιδόμενα σ' αυτόν.

Τραγουδούν Χρόνης Αηδονίδης, Χρυσόστομος Μητροπάνος, Κατερίνα Παπαδοπούλου, Κώστας Γεωργαλής, Βασίλης Μπαραμπούτης, Τάσος Αλούπης.

Το χορωδιακό εργαστήρι Αθηνών διευθύνει ο Σταύρος Μπερής. Μουσικολογική έρευνα, κείμενα, καλλιτεχνική διεύθυνση Γιώργος Κωνστάντζος
Περιλαμβάνει τα παρακάτω τραγούδια
Ύμνος πατριωτικός (όλα τα έθνη πολεμούν)

Τι καρτερείτε φίλοι κι αδελφοί

Δεύτε παίδες των Ελλήνων (ελληνική Μασσαλιώτις)

Ο καιρός αδελφοί (Freut euch des Lebens)

Ο καιρός αδελφοί (μουσική καταγραφή Σιγάλα)

Η πατρίς προς τα τέκνα της (Ω παιδιά μου ορφανά)

Ω παιδιά μου ορφανά

Του Λάμπρου Κατσώνη (καταγραφή Σταύρου Καρακάση)

Μια προσταγή μεγάλη (καταγραφή Πάπα-Γιώργη Ρήγα)

Μια προσταγή μεγάλη (καταγραφή Γιώργος Παχτίκος)

Θούριος του Ρήγα (καταγραφή Κλεόβουλου Αρτεμίδη)

Θούριον άσμα (καταγραφή Αντωνίου Σιγάλα)

Θούριος (Γεώργιος Λαδάς)

Θούριος (Σίμωνος Καρρά)

Ο όρκος (Δημητρίου Κυριαζή)

ο Θούριος του Ρήγα (Ιωάννου Μαργαζιώτου)

Πολεμιστήριον (Ανδρέα Τσικνόπουλου)

Στίχοι τινές εκ του θουρίου του Ρήγα (Ι. Σακελλαρίδου)

Ως πότε παληκάρια (Ν. Δημητρίου)

Πως βαστάς καρδιά μ' θαυμάζω

Εγώ πως είμαι δούλος δικός σου

Την ώραν π' αξιώνομαι

Τάχα ξεύρεις πως πεθαίνω

Στα προεπαναστατικά τραγούδια ανήκει και το τραγούδι του Δασκαλογιάννη σε ποίημα του Μπαρμπα Πατζελιού. Είναι ένας ύμνος 1032 στίχων για τον Δασκαλογιάννη αρχηγό της επανάστασης του 1770 στα Σφακιά των Χανίων. Η επανάσταση καταπνίγηκε από τα Τουρκικά στρατεύματα που κατέλαβαν και πυρπόλησαν τα περισσότερα χωριά των Σφακιών τον Ιούνιο του 1770 . Οι συνέπειες για τους Σφακιανούς ήταν βαριές. 4000 σκοτώθηκαν, πέθαναν ή πιάστηκαν αιχμάλωτοι ή εκπατρίστηκαν. Μετά απ' αύτη την καταστροφή και για να αποφευχθούν άλλα αντίποινα των Τούρκων, ο Δασκαλογιάννης παραδόθηκε και μεταφέρθηκε στο Ηράκλειο μαζί με συνεργάτες του, όπου λίγο αργότερα γδάρθηκε ζωντανός, για παραδειγματισμό.

Προφορική μουσική παράδοση: Παπα Ψυλλάκης, Τραγούδι : Ανδρέας Γιακουμάκης

Πολεμάμε & τραγουδάμε - Τα τραγούδια του αγώνα

Μουσική μνήμη του ΄21

Μια εκπομπή της ERT του 1976, την οποία επιμελήθηκε και παρουσίασε η Δόμνα Σαμίου σε κείμενα του Νίκου Μπαζιάνα, αναφέρεται στα τραγούδια της Επανάστασης του 1821 και παρουσιάζονται εκτελεσμένα με τη χρήση μουσικών οργάνων της εποχής.

Παρέχονται στοιχεία για τα κλέφτικα τραγούδια κατά την επαναστατική δράση των κλεφτών και των αρματολών, για τη μουσική της περιόδου του Αγώνα της Ανεξαρτησίας και το ρόλο της, καθώς και για το είδος των μουσικών οργάνων με τα οποία ψυχαγωγούνταν οι αγωνιστές του '21 σε στιγμές ανάπαυλας όπως, το λαούτο, ο ταμπουράς, η φλογέρα.

Στην εκπομπή, παρουσιάζονται τραγούδια γραμμένα από τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, τον λαϊκό ποιητή Παναγιώτη Κάλα ή Τσοπανάκο από τη Δημητσάνα, τον Μεσολογγίτη Στασινό Μικρούλη, καθώς και από τον πρόδρομο της Επανάστασης, Ρήγα Φεραίο.

Τραγουδούν οι: Χρήστος Πανούτσος, Δημήτρης Βάγιας και Λάμπρος Παπαθανασίου.

Τα κείμενα των τραγουδιών και οι μελωδίες τους αντλήθηκαν από το υλικό της Συλλογής του Νικολάου Πολίτη και του Κέντρου Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών.

Πολλοί από τους αγωνιστές του '21 ήξεραν κι έπαιζαν παραδοσιακά μουσικά όργανα.

Μάλιστα, στην εκπομπή παρουσιάζεται ο ταμπουράς του Μακρυγιάννη που φυλάσσεται στο Ιστορικό Εθνολογικό Μουσείο. Σύμφωνα με τα απομνημονεύματά του κατά την πολιορκία της Ακρόπολης από τον Κιουταχή το 1826, αυτοσχεδίασε κι έπαιξε με τον ταμπουρά του το θρυλικό μοιρολόι "Ο ήλιος εβασίλεψε", το οποίο ακούγεται στην εκπομπή.

Γνωρίζουμε την ιστορία των τραγουδιών αυτών, τα οποία έπλαθαν οι αγωνιστές ή προσάρμοζαν υπάρχοντα μοτίβα της δημοτικής ποίησης και πρόσθεταν και δικούς τους στίχους.

Και μια συλλογή από τα τραγούδια του αγώνα:

ΚΡΥΦΑ ΤΟ ΛΕΝΕ ΤΑ ΠΟΥΛΙΑ
Παραδοσιακά τραγούδια για την επανάσταση του 1821
Μια προυσταγή μεγάλη. Νίκος Κωνσταντινόπουλος

Τι έχεις καημένε πλάτανε. Μυρσίνη Κατσιναβάκη

Σε ψηλό βουνό. Ανδρέας Γιακουμάκης

Στη μέση στην Αράχωβα. Παναγιώτης Παππάς

Σαράντα κλέφτες. Χορωδία ανδρών συνοδεία παραδ. οργάνων

Της Τζαβέλλαινας. Χρυσόστομος Μητροπάνος

Πιδιά μ' σα θέλτι λιβιντιά. Παναγιώτης Παππάς

Η κλεφτοπούλα. Μυρσίνη Κατσιναβάκη

Τα μυστικά. Πέτρος Ταμπούρης

Τρεις καλογέροι κρητικοί. Νίκος Κωνσταντινόπουλος

Ο Δασκαλογιάννης. Ανδρέας Γιακουμάκης

Κρυφά το λένε τα πουλιά. Μυρσίνη Κατσιναβάκη

Πότε θα γίνει ρεμπελιό. Νίκος Κωνσταντινόπουλος

Ο Παπαγιώργης. Χρυσόστομος Μητροπάνος

Τίποτες δεν εζήλεψα. Νίκος Κωνσταντινόπουλος

Να 'μουν πουλί να πέταγα. Μυρσίνη Κατσιναβάκη

Ήρθαν καράβια στο γιαλό. Χρυσόστομος Μητροπάνος

Μουσικολογική έρευνα Π. Ταμπούρης, Γιώργος Κωνστάντζος, Μ. Κατσιναβάκη

Μιχάλης Βοριάς βιολί, Νέστωρ Δρούγκας κρουστά, Σωκράτης Σινόπουλος πολίτικη λύρα, Ανδρέας Γιακουμάκης κρητική λύρα, Πέτρος Ταμπούρης ούτι, κανονάκι, σαντούρι, νέϊ, πολίτικο λαούτο.

Δεν θα πρέπει να παραλείψουμε, το κατ' εξοχήν επαναστατικό τραγούδι όλων των εποχών, το ριζίτικο "πότε θα κάνει ξαστεριά", που ξεκινά το '21 με φερόμενο συνθέτη ένα πρόγονο του Μίκη Θεοδωράκη τον οπλαρχηγό Στέφανο Χάλη, ο οποίος πέφτει σε μάχη το 1822 στο Θέρισο Χανίων.

Εδώ σε μια σύγχρονη εκτέλεση με τον Αλέξανδρο Καλοχριστιανάκη: Πότε Θα Κάνει Ξαστεριά

Η Επτανησιακή ποίηση και μουσική το '21

Η Επτάνησος άνοιξε το δρόμο στην νεοελληνική ποίηση. "Ο μόνος τομέας της τέχνης που μπόρεσε να "εξελιχθεί" στην Ελλάδα είναι η ποίηση, -σημειώνει ο Μίκης Θεοδωράκης στο "Χρέος"- γιατί εδώ βρέθηκαν δύο μεγάλοι, δύο μεγαλοφυείς, ο Σολωμός και ο Κάλβος, που τη στιγμή κατά την οποία το έθνος αποκτούσε συνείδηση του εαυτού του πήραν ό,τι ουσιαστικότερο υπήρχε από αυτή την κληρονομιά, το προχώρησαν, το ανέπτυξαν, βάζοντας τις βάσεις της ελληνικής ποίησης, που σήμερα είναι από τις καλύτερες του κόσμου". [Σε άλλες αναρτήσεις μας εδώ παρουσιάζεται αναλυτικά το έργο και η προσφορά των πρωτοπόρων ποιητών, του Σολωμού και του Κάλβου]

Αλλά και στην λόγια μουσική έγινε το ίδιο. Η Επτάνησος αποτέλεσε την μουσική γέφυρα με την Ευρώπη στα πρώτα βήματα του νεοελληνικού κράτους. Η επανάσταση ενέπνευσε του Επτανήσιους συνθέτες και προχώρησαν στην μελοποίηση της επαναστατικής ποίησης.

Αναμφισβήτητα ο αρχηγέτης της επτανησιακής σχολής, είναι ο συνθέτης του Εθνικού μας Ύμνου, ο Νικόλαος Χαλικιόπουλος - Μάντζαρος, (1795-1872), ο οποίος υπήρξε και ο θεμελιωτής της λόγιας μουσικής στην Ελλάδα.

Ο Μάντζαρος που ήταν φίλος του Διονύσιου Σολωμού μελοποίησε ολόκληρο τον Ύμνο στην Ελευθερία. Επίσης έγραψε μουσική και για άλλα ποιήματα του Σολωμού, "Φαρμακωμένη", "Ύμνος εις τον Μπάιρον" κ.ά.

"Ο Ύμνος εις την Ελευθερίαν" του Σολωμού σε μελοποίηση Μάντζαρου

Ο Διονύσιος Σολωμός έγραψε τον "Ύμνο εις την Ελευθερίαν" το 1823 και τυπώθηκε τον επόμενο χρόνο στο Μεσολόγγι, τον ίδιο μήνα που πέθανε ο Λόρδος Βύρων. Το 1828 μελοποιήθηκε από τον Νικόλαο Μάντζαρο, για τετράφωνη ανδρική χορωδία. Πολύ αργότερα το 1865 έγινε ο εθνικός ύμνος της Ελλάδας και ένα αιώνα μετά και της Κύπρου, το 1966. Είναι ο μεγαλύτερος σε μέγεθος εθνικός ύμνος στον κόσμο, αποτελούμενος από 158 στροφές ή 632 στίχους.

Όλος ο Ύμνος εδώ: ♫ Ο Ύμνος εις την Ελευθερίαν | Ελληνικός Εθνικός Ύμνος - Διονύσιος Σολωμός / Νικόλαος Μάντζαρος ♫

Επιλεγμένες στροφές του ύμνου εδώ: Ύμνος εις την Ελευθερίαν

Κέντρο Χορωδιακής Πράξης στην Κεφαλονιά - 2η Συνάντηση Χορωδιών 1999 Διονύσιος Σολωμός - Νικόλαος Μάντζαρος-Χαλικιόπουλος: Ύμνος εις την Ελευθερίαν (στο Youtube αποσπάσματα), Αργοστόλι,10.9 1999 - LIVE Ενορχήστρωση & χορωδιακή επεξεργασία: Άλκης Μπαλτάς, (ανάθεση του ΚΧΠ) ΧΟΡΩΔΙΕΣ: ΕΡΤ (Α. Κοντογεωργίου), Πολυφωνική Πάτρας (Στ. Σολωμός), Παιδική Πολυφωνικής Πάτρας (Λ. Σουρμελή), "Αρμονία¨Πρέβεζας (Β. Στεφάνωφ), Παιδική "Αρμονία" Πρέβεζας (Α, Στεφάνοβα), Παιδική Δήμου Ροδίων (Γ. Σακελλαρίδης), Παιδική & Γυναικεία Δήμου Αργοστολίου (Α. Γεωργακάτος), Αργοστολίου (Β. Μουντάκης). Συντονισμός Χορωδιών: Αντώνης Κοντογεωργίου Η Ορχήστρα Σύγχρονης Μουσικής της ΕΡΤ Διεύθυνση: ΑΛΚΗΣ ΜΠΑΛΤΑΣ

Δεύτερος μεγάλος συνθέτης που θεωρείται και "συνθέτης της Επανάστασης του 1821" είναι ο Παύλος Καρρέρ (Ζάκυνθος, 1829-1896).

Ο Καρρέρ συνέθεσε το δημοφιλέστερο λόγιο τραγούδι του 19ου αιώνα, τον Γεροδήμο μελοποιώντας το ποίημα "Ο Δήμος και το καριοφίλι του" του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη. Μεταγενέστερα το τραγούδι εντάχθηκε από τον συνθέτη ως άρια στην όπερα του "Μάρκος Μπότσαρης".

Ο ΓΕΡΟ ΔΗΜΟΣ, ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΡΡΕΡ

"Ο Γέρο Δήμος"

Μουσική: Παύλος Καρρέρ

Στίχοι από το δημοτικό τραγούδι "Ο Δήμος και το καριοφύλι του"

Ερμηνεία: Angelo Simo (Βαγγέλης Χατζησίμος)-τενόρος

The Pazardzhik Symphony Orchestra

Διευθυντής Ορχήστρας: Βύρων Φιδετζής

& η Όπερα, Μάρκος Μπότσαρης του Παύλου Καρρέρ

Εκτός από την όπερα "Μάρκος Μπότσαρης" του Καρρέρ, εμπνευσμένη από το '21 είναι και η όπερά του "Δέσπω".

Κι ένα πιανιστικό Επτανησιακό για την επανάσταση
Ιωσήφ Λιμπεράλης: Το Ξύπνημα του Κλέφτη
Ο Ιωσήφ Λιμπεράλης (Giuseppe Liberali, Κέρκυρα, 1820 - Ζάκυνθος, 17 Σεπτεμβρίου 1899), ήταν Έλληνας συνθέτης ιταλικής καταγωγής, γιος του Ιταλού αρχιμουσικού του Βρετανικού στρατού Ντομένικο Λιμπεράλι (Domenico Liberalli) και της Ζακυνθινής Αικατερίνης Μιλιοράτη. Στον Ιωσήφ Λιμπεράλη οφείλεται και η σύνθεση των παλαιότερων έργων ελληνικής πιανιστικής μουσικής "εθνικού χαρακτήρα".

The Awakening of the Kleph - Le Reveil du klepht

Πιάνο: Natalia Miroshnikova
Συνεχίζεται στο επόμενο με το "Είμαστε όλοι Έλληνες" Η ποίηση και η μουσική της Επανάστασης του 1821 από τους Φιλέλληνες

# data[].attributes.attachment_link.title
Η μουσική της επανάστασης του 1821 - Μίκης Θεοδωράκης Οδηγός

# data[].attributes.attachment_link.description
Του Γιώργου Αγοραστάκη Μια μουσική επισκόπηση της περιόδου του πρώτου μισού του 19ου αιώνα (πριν, κατά και μετά την επανάσταση του'21). Περιλαμβάνει τα τραγούδια και τα μουσικά έργα των Ελλήνων και των Φιλελλήνων εκείνης της περιόδου, που άντλησαν την έμπνευσή...

# data[].attributes.headline
Στα Τρίκορφα

# data[].attributes.subject
Στα Τρίκορφα

# data[].attributes.attachment_link.title
ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ ΦΩΝΑΞΕ...  ΧΟΡΩΔΙΑ

# data[].attributes.headline
Παιδιά της Σαμαρίνας

# data[].attributes.subject
Παιδιά της Σαμαρίνας

# data[].attributes.body
Εσείς μωρέ παιδιά κλεφτόπουλα
παιδιά της Σαμαρίνας
μωρέ παιδιά καημένα
παιδιά της Σαμαρίνας
κι ας είστε λερωμένα.

Αν πάτε πάνω μωρέ στα βουνά
κατά τη Σαμαρίνα
μωρέ παιδιά καημένα
κατά τη Σαμαρίνα
κι ας είστε λερωμένα.

Τουφέκια μωρέ να μη ρίξετε
τραγούδια να μη πείτε
μωρέ παιδιά καημένα
τραγούδια να μη πείτε
κι ας είστε λερωμένα.

Κι αν σας ρωτήσει μωρ’ η μάνα μου
κι η δόλια η αδερφή μου
μωρέ παιδιά καημένα
κι η δόλια η αδερφή μου
κι ας είστε λερωμένα.

Μη πείτε πως μωρέ εχάθηκα
πως είμαι σκοτωμένος
μωρέ παιδιά καημένα
πως είμαι σκοτωμένος
κι ας είστε λερωμένα.

Πείτε τους μωρέ πως παντρεύτηκα
τη μαύρη γη πως πήρα
μωρέ παιδιά καημένα
τη μαύρη γη πως πήρα
κι ας είστε λερωμένα.

# data[].attributes.attachment_link.title
Παιδιά της Σαμαρίνας - Δημήτρης Κωνσταντίνου (Έξοδος 1826)

# data[].attributes.attachment_link.description
VideoLink lets you share videos on YouTube easily, without distracting third-party content or advertisements.

# data[].attributes.headline
     "Παιδιά της Σαμαρίνας"

# data[].attributes.subject
     "Παιδιά της Σαμαρίνας"

# data[].attributes.body
Οι στίχοι του δημοτικού τραγουδιού είναι τα τελευταία λόγια του λαβωμένου Μίχου Φλώρου, αρχηγού των 120 ανδρών από τη Σαμαρίνα που πολέμησαν στο Μεσολόγγι το 1826. Από τους 120 πολεμιστές κατά την έξοδο, επέζησαν οι 33...

# data[].attributes.attachment_link.title
Μπάρμπα Γιάννη Μακρυγιάννη - Ν. Ξυλούρης

# data[].attributes.attachment_link.title
Δέκα Παλικάρια - Γιώργος Νταλάρας

# data[].attributes.attachment_link.description
VideoLink lets you share videos on YouTube easily, without distracting third-party content or advertisements.

# data[].attributes.attachment_link.title
25Η ΜΑΡΤΙΟΥ-ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ-παιδ.χορωδία Σπ.Λάμπρου

# data[].attributes.attachment_link.title
ΓΡ.ΜΠΙΘΙΚΩΤΣΗΣ- ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ-ΠΑΛΑΜΑΣ.wmv

# data[].attributes.attachment_link.title
"Athanasios Diakos" by Yiota Vei / "Αθανάσιος Διάκος" Γιώτα Βέη

# data[].attributes.attachment_link.title
ΤΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΔΙΑΚΟΥ - ΜΑΝΩΛΗΣ ΡΑΣΟΥΛΗΣ

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Γιάννης Μαγουλάς

# data[].attributes.attachment_link.title
Ο ΓΕΡΟΣ ΤΟΥ ΜΩΡΙΑ -  ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΜΩΡΙΑ

# data[].attributes.attachment_link.title
Περήφανοι όλοι

# data[].attributes.body
Ήταν μαζεμένοι όλοι μια βραδιά
και στο τζάκι έκαιγε η φωτιά
μες τα μάτια τους φαινόταν καθαρά
πως γι' αυτούς τα χρόνια ήταν σκληρά

Περήφανοι όλοι με γενναία καρδιά πολεμούσαν για τη λευτεριά

Όλοι τους καπεταναίοι κι αρχηγοί
ήταν κλέφτες και αρματολοί
ποτέ τους δεν σκεφτόταν φόβος τι θα πει
και το βόλι ας έπεφτε βροχή

Περήφανοι όλοι με γενναία καρδιά πολεμούσαν για τη λευτεριά
και τώρα μιλούσαν πάλι για τα παλιά καθισμένοι γύρω απ΄ τη φωτιά

Πάνω που μιλούσαν για παλικαριές
κι είχαν δυναμώσει οι φωνές
θυμήθηκαν τα αδέρφια τους που χάθηκαν πολεμώντας και πικράθηκαν

Περήφανοι όλοι με γενναία καρδιά πολεμούσαν για τη λευτεριά

Γι' αυτό πολεμήσανε και φτιάξαν παιδιά
για να ζήσουν μες τη λευτεριά
και βγήκαν λεβέντες με γενναία καρδιά σαν τους πατεράδες τους κι αυτά
και πάνω σ΄ αυτή τη σκέψη ήσυχοι πια κοιμηθήκαν για παντοτινά

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΛΙΒΑΔΕΙΑΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
Σαράντα παλικάρια από τη Λιβαδειά....

# data[].attributes.body
Μαύρη μωρέ πικρή είν’ η ζωή
που κάνουμε εμείς οι μαύροι
κλέφτες, εμείς οι μαύροι κλέφτες.

Όλη μωρέ, όλη μερούλα
πόλεμο. Όλη μερούλα πόλεμο
το βράδυ καραούλι....

# data[].attributes.attachment_link.title
Δημοτικό  Παραδοσιακό * Κλέφτικη  ζωή * Λάκης  Παππάς

# data[].attributes.body
Το κλέφτικο τραγούδι είναι μελοποίηση του ποιήματος "Ο Δήμος και το καριοφίλι του'' του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, από τον Ζακυνθινό συνθέτη Παύλο Καρρέρ (1829 - 1896), που έχει χαρακτηριστεί και ως "Ο συνθέτης της Επανάστασης του 1821". Αρχικά δημιουργήθηκε ως ανεξάρτητο τραγούδι και στη συνέχεια εντάχτηκε από τον συνθέτη ως άρια στην περίφημη όπερά του "Μάρκος Μπότσαρης" (1858 - 1860).

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Good Music Good Life / Christos Zouliatis

# data[].attributes.attachment_link.title
Ο ΓΕΡΟ ΔΗΜΟΣ_ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΡΡΕΡ_ANGELO SIMO_ΒΥΡΩΝ ΦΙΔΕΤΖΗΣ

# data[].attributes.headline
Τα κλεφτόπουλα

# data[].attributes.subject
Τα κλεφτόπουλα

# data[].attributes.attachment_link.title
ΜΑΝΑ ΜΟΥ ΤΑ ΚΛΕΦΤΟΠΟΥΛΑ (με στίχους)

# data[].attributes.headline
8. Οι κλέφτες

# data[].attributes.subject
8. Οι κλέφτες

# data[].attributes.body
Οι Οθωμανοί Τούρκοι είχαν να αντιμετωπίσουν διάφορες εξεγέρσεις από ομάδες Ελλήνων που συνέχιζαν την παράδοση των πολεμιστών του Βυζαντίου. Άλλοι ένοπλοι Έλληνες κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας ήταν οι Κλέφτες.
Οι κλέφτες ζούσαν στην ύπαιθρο και είχαν τα λημέρια τους σε δύσβατα μέρη. Ήταν οργανωμένοι σε μικρές ομάδες, η καθεμιά με τον καπετάνιο της και το δικό της μπαϊράκι. Έγιναν σύμβολο της αντίστασης των υπόδουλων Ελλήνων ενάντια στους κατακτητές.
Στιγμές από τις δράσεις τους αποτυπώθηκαν στα κλέφτικα τραγούδια.

# data[].attributes.headline
Όρκος της Φιλικής Εταιρείας

# data[].attributes.subject
Όρκος της Φιλικής Εταιρείας

# data[].attributes.body
«Ορκίζομαι εις το όνομα της αληθείας και της δικαιοσύνης, ενώπιον του Υπερτάτου Όντος, να φυλάξω, θυσιάζων και την ιδίαν μου ζωήν, υποφέρων και τα πλέον σκληρά βάσανα το μυστήριον, το οποίον θα μου εξηγηθεί και ότι θα αποκριθώ την αλήθειαν εις ό,τι ερωτηθώ».

# data[].attributes.headline
Συμβολικά είχε οριστ

# data[].attributes.body
Συμβολικά είχε οριστεί η 14η Σεπτεμβρίου, επέτειος της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού ,ως ημέρα ίδρυσης της Φιλικής Εταιρείας. Ιδρυτές της ο Νικόλαος Σκουφάς, 35 χρόνων, από το Κομπότι της Άρτας, ο Εμμανουήλ Ξάνθος, 42 χρόνων, από την Πάτμο και ο Αθανάσιος Τσακάλωφ, 26 χρόνων, από τα Γιάννενα. Και οι τρεις έχουν ήδη γίνει κοινωνοί των επαναστατικών ιδεών και του εταιρισμού.

# data[].attributes.headline
7. Η Φιλική Εταιρεία

# data[].attributes.subject
7. Η Φιλική Εταιρεία

# data[].attributes.body
Μία από τις οργανώσεις που δημιουργήθηκαν μέσα σε αυτό το ιδεολογικό και πολιτικό κλίμα ήταν η Φιλική Εταιρεία, μια μυστική οργάνωση που ιδρύθηκε το 1814 στην Οδησσό από τρεις Έλληνες εμπόρους με σκοπό την προετοιμασία μιας ελληνικής επανάστασης.

# data[].attributes.attachment_link.title
ΘΟΥΡΙΟΣ-(Ρήγας,Λεοντής) Μίλτος Πασχαλίδης

# data[].attributes.headline
Ο Θούριος είναι πατριωτικός ύμνος, έργο του Ρήγα Βελεστινλή, τον οποίο είχε γράψει το 1797 και έλεγε σε συγκεντρώσεις, με σκοπό να ξεσηκώσει τους Έλληνες.

# data[].attributes.subject
Ο Θούριος είναι πατριωτικός ύμνος, έργο του Ρήγα Βελεστινλή, τον οποίο είχε γράψει το 1797 και έλεγε σε συγκεντρώσεις, με σκοπό να ξεσηκώσει τους Έλληνες.

# data[].attributes.body
Ο Θούριος μελοποιήθηκε το 1970 από τον Χρήστο Λεοντή.

# data[].attributes.headline
Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαμάντιος Κοραής υποβαστάζουν την Ελλάδα. Πίνακας του Θεόφιλου, 19ος αιώνας. Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης

# data[].attributes.subject
Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαμάντιος Κοραής υποβαστάζουν την Ελλάδα. Πίνακας του Θεόφιλου, 19ος αιώνας. Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης

# data[].attributes.headline
Φυλλάδιο του 1798 - Έκθεμα της Βιβλιοθήκης της Ακαδημίας Αθηνών

# data[].attributes.subject
Φυλλάδιο του 1798 - Έκθεμα της Βιβλιοθήκης της Ακαδημίας Αθηνών

# data[].attributes.headline
Όπλο του η πένα

# data[].attributes.subject
Όπλο του η πένα

# data[].attributes.body
«Εστάθη ο Ρήγας ο μέγας ευεργέτης της φυλής μας. Το μελάνι του θα είναι πολύτιμο ενώπιον του Θεού, όσο και το αίμα του το άγιο»

Θεόδωρος Κολοκοτρώνης

# data[].attributes.headline
6. Ρήγας Φεραίος

# data[].attributes.subject
6. Ρήγας Φεραίος

# data[].attributes.body
Εφτά το πρωί ήρθαν ο κατής (=μουσουλμάνος δικαστής που δίκαζε με βάση τον ισλαμικό νόμο) κι ο αρχηγός του σώματος των γενιτσάρων με τον γραμματέα, να πιάσουνε δουλειά. Κάθισαν σταυροπόδι στα χαλιά, που ήταν απλωμένα καταγής. Πίσω τους ήρθαν και σταθήκανε πέντε γενίτσαροι αρματωμένοι ως τα δόντια.

Ταράχτηκε ο κόσμος. Οι χριστιανοί προχώρησαν μπροστά τους. Όλοι είχανε κλαμένα μάτια. Όλοι κρατούσαν από το χέρι ένα-δύο παιδιά. Ο γραμματέας γύρισε κατά το πλήθος των χριστιανών και φώναξε με ψιλή στεγνή φωνή:

- Αηδονόπουλος... ο Γιώργης του Στρατή! Δύο παιδιά… Εδώ μπροστά!

Ξεχώρισε ο Γιώργης του Στρατή από τον όχλο μέσα, έχοντας μπροστά τα δύο παιδιά του, οχτώ και δέκα χρονών. Τα παιδιά μήτε που κλαίγανε πια απ’ την πολλή τρομάρα. Είχαν ανοίξει διάπλατα τα μάτια τους και κοίταζαν. Ο πατέρας γεμάτος αγωνία δεν τολμούσε να ξεστομίσει λέξη. Ο Τούρκος τα εξέταζε. Από μέσα του ο πατέρας μουρμούρισε:

- Θεέ μου, βοήθα μας στη δυστυχία μας… Σου τάζω, Θεέ μου, δύο λαμπάδες ίσαμε το μπόι των παιδιών…

Πήρανε του Γιώργη το ένα το παιδί, το πιο γερό, το πιο όμορφο. Εκείνο που το καμάρωνε. Και τότε πέρασαν στη σειρά όλοι οι χριστιανοί, όσοι είχαν αγόρι από εφτά έως δεκαπέντε χρονών. Πιο πίσω ένας πατέρας που έχει τρία παιδιά και του παίρνουν τα δύο.

- Αμάν, εφέντημ, ένα παιδί από κάθε σπίτι λέει ο νόμος. Λυπήσου μας…

Ασυγκίνητος ο Τούρκος διέταξε τους γενίτσαρους να τα πάρουν και τα δύο παιδιά, γιατί και τα δύο τα ‘χει ανάγκη ο Σουλτάνος. Τον πατέρα τον τραβάνε πιο πέρα κάτι άλλοι χριστιανοί, να τον σώσουν.

Μετά ένας πατέρας με μοναχογιό.

- Δεν τα παίρνουν τα μοναχοπαίδια, μπέη μου, παρακαλούσε ο δυστυχισμένος κι αγκάλιαζε το παιδί του. Μα ένας γενίτσαρος του το άρπαξε μες απ’ τα χέρια.

Κι έπειτα μια χήρα με τέσσερα παιδιά. Την φέρνουνε λιπόθυμη, για να της πάρουνε το ένα. Πάντα το πιο γερό, πάντα το πιο όμορφο έπαιρναν. Οι άλλοι οι χριστιανοί τη σήκωσαν στα χέρια αναίσθητη, ξεμαλλιασμένη. Μα το παιδί που έχανε τη μάνα του βάλθηκε να φωνάζει προς τον Τούρκο. Τότε ένας γενίτσαρος που βρέθηκε πιο κοντά, ορμά με την χατζάρα και παίρνει το κεφαλάκι του παιδιού.

Τα παιδιά βουβά από την τρομάρα, είχανε πάψει πια το κλάμα. Όμως μεμιάς τώρα ξαναρχινάνε τ’ αναφιλητά. Κλαίνε, κλαίνε καθώς ξέρουν να κλαίνε μόνο τα παιδιά, για να ραγίζουν και τις πέτρες.

Ράνσιμαν Στ., Η Μεγάλη Εκκλησία εν αιχμαλωσία, α΄ τόμος

# data[].attributes.headline
Την περίοδο 

# data[].attributes.body
Την περίοδο αυτή, η διάδοση της παιδείας συνοδεύτηκε με τη διάδοση -αρχικά μεταξύ των Ελλήνων που ζούσαν στη Δυτική Ευρώπη- της ιδέας της ύπαρξης ενός ελληνικού έθνους που συνδεόταν με την αρχαία Ελλάδα και δικαιούταν χωριστή πολιτική ύπαρξη.

# data[].attributes.body
Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ευλογεί τη σημαία της επανάστασης, ενώ οι Έλληνες επαναστάτες ορκίζονται στο Θεό για αυτήν. Θεόδωρος Βρυζάκης, 1865.
Απεικόνιση του θρύλου της Αγίας Λαύρας.

# data[].attributes.headline
"Νέοι Έλληνες στο τζαμί"

# data[].attributes.subject
"Νέοι Έλληνες στο τζαμί"

# data[].attributes.body
Ελαιογραφία  του Jean-Léon Gérôme, (1865), Ινστιτούτο Τέχνης της Μινεάπολης, ΗΠΑ.

# data[].attributes.headline
5. Ο δρόμος προς την Ελευθερία

# data[].attributes.subject
5. Ο δρόμος προς την Ελευθερία

# data[].attributes.body
Οι απαρχές του ελληνικού εθνικού κινήματος που οδήγησε στην Επανάσταση εμφανίζονται στην ώριμη φάση του νεοελληνικού Διαφωτισμού το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα.

# data[].attributes.headline
Ο Μαρμαρωμένος Βασιλιάς

# data[].attributes.subject
Ο Μαρμαρωμένος Βασιλιάς

# data[].attributes.body
Έστειλα δυο πουλιά στην Κόκκινη Μηλιά
που λένε τα γραμμένα,
τo 'να σκοτώθηκε, τ' άλλο λαβώθηκε δε γύρισε κανένα.

Για τον μαρμαρωμένο βασιλιά, ούτε φωνή, ούτε λαλιά.
τον τραγουδάει όμως στα παιδιά, σαν παραμύθι η γιαγιά.

Έστειλα δυο πουλιά στην Κόκκινη Μηλιά
που λένε τα γραμμένα,
το 'να σκοτώθηκε, τ' άλλο λαβώθηκε δε γύρισε κανένα.

Έστειλα δυο πουλιά στην Κόκκινη Μηλιά,
δυο πετροχελιδόνια,
μα κει εμμείνανε κι όνειρο γίνανε και δακρυσμένα χρόνια.

Για τον μαρμαρωμένο βασιλιά, ούτε φωνή, ούτε λαλιά.
τον τραγουδάει όμως στα παιδιά,
σαν παραμύθι η γιαγιά.

# data[].attributes.headline
Το Παιδομάζωμα

# data[].attributes.subject
Το Παιδομάζωμα

# data[].attributes.body
«Ανάθεμά σε, βασιλιά, και τρις ανάθεμα σε,
με το κακό οπόκαμες, και το κακό που κάνεις.
Στέλνεις, δένεις τους γέροντας, τους πρώτους τους παπάδες
Να μάσης παιδομάζωμα, να κάμης γενιτσάρους.
Κλαιν' οι γοναιοι τα παιδιά, κ' οι αδελφές τ' αδέλφια,
Κλαίγω κ' εγώ και καίγομαι και όσο θα ζω θα κλαίγω.
Πέρσι πήραν τον γιόκα μου, φέτο τον αδελφό μου».

Δημοτικό τραγούδι από την Ήπειρο

# data[].attributes.body
Οι Χριστιανοί επιβαρύνονταν οικονομικά πληρώνοντας πολλούς τακτικούς φόρους, όπως τον κεφαλικό φόρο, τον φόρο εστίας για τις κατοικίες τους,

φόρο για τη χρήση της γης (έγγειος) αλλά και για την αγροτική παραγωγή (δεκάτη).

Εκτός από τους τακτικούς, υπήρχαν και έκτακτοι φόροι, καθώς και αγγαρείες.

# data[].attributes.body
Τα πιο σκληρά όμως μέτρα που αντιμετώπισαν οι Χριστιανοί, ιδιαίτερα τους πρώτους αιώνες της κατάκτησης, ήταν οι σφαγές και οι αιχμαλωσίες, οι εξισλαμισμοί, το παιδομάζωμα καθώς και η εγκατάσταση τουρκικών και άλλων φύλων σε εύφορα εδάφη, με συνέπεια την αναγκαστική μετακίνηση ελληνικών πληθυσμών στο εξωτερικό ή σε απομονωμένα και ορεινά μέρη στο εσωτερικό.

# data[].attributes.headline
Πόσο έμεινε η κάθε περιοχή της Ελλάδας κάτω από τον Οθωμανικό ζυγό

# data[].attributes.subject
Πόσο έμεινε η κάθε περιοχή της Ελλάδας κάτω από τον Οθωμανικό ζυγό

# data[].attributes.attachment_link.title
Κυριαρχία....