# data[].attributes.location_name
Εύοσμος Θεσσαλονίκη Τανάγρας 30, Εύοσμος

# data[].attributes.headline
Προσφυγικό μνημείο στον Εύοσμο

# data[].attributes.subject
Προσφυγικό μνημείο στον Εύοσμο

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Αφροδίτη Διαμαντοπούλου

# data[].attributes.attachment_link.title
Ένα προσφυγικό μνημείο στη γειτονιά μας-2ο Γυμνάσιο Ευόσμου

# data[].attributes.attachment_link.description
Με αφορμή το μνημείο του Ποντιακού Ελληνισμού στο Κορδελιό, μαθαίνουμε την Ιστορία των Ποντίων, των Ποντίων στον Εύοσμο και το Κορδελιό καθώς και στοιχεία για το ίδιο το έργο. - Download as a PPTX, PDF or view online for free

# data[].attributes.location_name
Evripides Art Gallery, Ηρακλείτου, Αθήνα

# data[].attributes.headline
Με ένα αίσθημα ελπίδας

# data[].attributes.subject
Με ένα αίσθημα ελπίδας

# data[].attributes.attachment_link.title
«1922 – 2022: Με ένα αίσθημα ελπίδας» στην Evripides Art Gallery: Μία έκθεση-φόρος τιμής στους Μικρασιάτες πρόσφυγες - ελculture

# data[].attributes.attachment_link.description
Η Evripides Art Gallery παρουσιάζει από τις 9 Δεκεμβρίου την ομαδική έκθεση ζωγραφικής «1922 – 2022: Με ένα αίσθημα ελπίδας».

# data[].attributes.location_name
Σιδηρόκαστρο

# data[].attributes.headline
Αινίγματα από τη Μικρά Ασία

# data[].attributes.subject
Αινίγματα από τη Μικρά Ασία

# data[].attributes.attachment_link.title
Αινίγματα από την Μικρά Ασία

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Ελληνισμός της Μικράς Ασίας - Τελευταίες αναρτήσεις Το πόι μ’ εχωρεί, το κιφάλι μ’ κι εχωρεί. (Το μπόι μου χωράει, το κεφάλι μου δεν χωρ…

# data[].attributes.location_name
Μπάφρα, Bafra/Σαμσούντα, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Σοφία Γαζεπίδου, η καπετάνισσα

# data[].attributes.subject
Σοφία Γαζεπίδου, η καπετάνισσα

# data[].attributes.attachment_link.title
Ιστορία της Η «καπετάνισσα» Σοφία Καζεπίδου από τον Πόντο

# data[].attributes.headline
Σημαντικά μέρη της Σμύρνης πριν το 1922!

# data[].attributes.subject
Σημαντικά μέρη της Σμύρνης πριν το 1922!

# data[].attributes.body
Δες τη μακέτα και μάθε ποια ήταν τα πιο σημαντικά μέρη της όμορφης Σμύρνης... πριν την καταστροφή!

# data[].attributes.location_name
Τσεσμέ, Ovacık, Çeşme/Επαρχία Σμύρνης, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Άγιος Χαράλαμπος Τσεσμέ

# data[].attributes.subject
Άγιος Χαράλαμπος Τσεσμέ

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.title
Ο ορθόδοξος ναός του Αγ. Χαραλάμπους στον Τσεσμέ μετατράπηκε σε παζάρι. Η μεγαλοπρεπής εκκλησία της Μικρασιατικής Ερυθραίας απέναντι από τη Χίο, όπου το ’22 είχαν βρει καταφύγιο χιλιάδες γυναικόπαιδα - ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.description
Πρόσφατα λειτούργησε εκεί για πρώτη φορά από το 1922 ο Οικουμενικός Πατριάρχης

# data[].attributes.location_name
Dalyan, Çeşme/Επαρχία Σμύρνης, Τουρκία

# data[].attributes.headline
AΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΟΥ ΤΣΕΣΜΕ

# data[].attributes.subject
AΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΟΥ ΤΣΕΣΜΕ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
του Κυριάκου Λυκουρίνου

Στη χερσόνησο της Ερυθραίας, σε απόσταση 5 χιλιομέτρων από τον Τσεσμέ, βρισκόταν η Αγία Παρασκευή ή Κιόστε (σημερινό Dalyan), ένα παραθαλάσσιο χωριό με αμιγή ελληνικό πληθυσμό 5.000 κατοίκων. Μέχρι τη Μικρασιατική Καταστροφή η Αγία Παρασκευή ήταν το μεγάλο καπετανοχώρι της Μικράς Ασίας, το μόνο χωριό στα μικρασιατικά παράλια του Αιγαίου που διέθετε συγκροτημένο αλιευτικό στόλο.

Οι Αγιοπαρασκευούσοι ήταν σπουδαίοι ναυτικοί και ψαράδες. Γνώριζαν όλα τα περάσματα και τις "καλάδες" στις θάλασσες του Αιγαίου -από τα Δωδεκάνησα μέχρι τα θρακικά παράλια και τον κόλπο της Καβάλας - και με τράτες, ανεμότρατες και περάματα (ψαροπούλες) ψάρευαν και εμπορεύονταν χιλιάδες τόνους ψάρια, συναγωνιζόμενοι τους μαρμαρινούς γεμιτζήδες.

Το χωριό διέθετε περισσότερα από 300 αλιευτικά: Περίπου 100 τράτες με κουπιά, που είχαν η κάθε μία πλήρωμα 15-20 ανδρών, πάνω από 100 ιστιοφόρες ψαροπούλες, με πλήρωμα 2-3 ανδρών, πάνω από 30 ζευγάρια (δηλ. πάνω από 60) ανεμότρατες, με πλήρωμα 3-5 ανδρών το κάθε καΐκι, και περισσότερα από 50 παστωτζήδικα, εμπορικά και άλλα καΐκια! Κάθε τρατοκάικο απέδιδε κατά μέσο όρο 400 χρυσές λίρες το χρόνο!

Μέχρι το 1914 αλλά και μέχρι τη Μικρασιατική Καταστροφή οι ψαράδες της Αγίας Παρασκευής ήταν οι μόνοι που γνώριζαν την τέχνη της αλιείας με τράτα και ανεμότρατα, δηλ. το σύστημα αλιείας βυθού με συρόμενο σάκο. Τράτες και ανεμότρατες δεν υπήρχαν τότε ούτε στην υπόλοιπη Μικρά Ασία ούτε στην Ελλάδα. Η ελληνική αλιεία περιοριζόταν ακόμη σε παραγάδια, μανωμένα δίχτυα, συρτές, καθετές, γρύπους και σε παράνομες μορφές ψαρέματος, φλόμους και δυναμίτιδες. Αυτές οι μορφές αλιείας, τοπικής κλίμακας και περιορισμένης απόδοσης, δεν μπορούσαν να καλύψουν τις ανάγκες των ελληνικών και τουρκικών παραθαλάσσιων πόλεων. Τις μεγάλες ποσότητες φρέσκων ψαριών τις προμήθευαν τα τρατοκάικα της Αγίας Παρασκευής, που ψάρευαν σ' όλο το Αιγαίο και καθημερινά με τις ψαροπούλες τους εφοδίαζαν τις μεγάλες αγορές (Σμύρνη, Θεσσαλονίκη, Καβάλα κ.ά.).

Πεζότρατες, "ψάρενες" (ατελείς μορφές ανεμότρατας) και "γκαγκάβες" (σάκοι για την αλιεία σφουγγαριών) υπήρχαν από πολύ παλιά στο χωριό και πρέπει να ήταν προϊόν της τοπικής ναυτικής παράδοσης. Όμως την εξελιγμένη μορφή της ανεμότρατας την έμαθαν μάλλον από τους Ιταλούς, οι οποίοι ψάρευαν στο Αιγαίο χρησιμοποιώντας και ναύτες από την Αγία Παρασκευή. Έτσι εξηγούνται και οι ιταλικές λέξεις της τρατάρικης γλώσσας τους για τα μέρη του καϊκιού, τα ξάρτια, τα δίχτυα και τις εργασίες (π.χ. "πρίμα σέρα" = η πρώτη βραδινή "καλάδα"). Γύρω στα 1900 άρχισε να διαδίδεται η νέα, πιο αποδοτική μορφή ψαρέματος και σύντομα πολλές τράτες μετατράπηκαν σε ανεμότρατες.

Μετά το 1914 και κυρίως μετά το 1922 οι Αγιοπαρασκευούσοι εγκαταστάθηκαν σε διάφορα μέρη της Ελλάδας και μετέδωσαν την τρατάρικη και ανεμοτρατάρικη τέχνη και σ' άλλους ψαράδες. Κάτι ανάλογο έγινε και με τους προσφυγικούς πληθυσμούς από τα μικρασιατικά παράλια και την Προποντίδα, που μετέδωσαν την τέχνη της επιφανειακής αλιείας (γρι-γρι).

Στα καΐκια οφείλεται η οικονομική ευμάρεια του χωριού και η πλούσια πολιτιστική ζωή του αλλά και η σωτηρία των χωριανών εκείνες τις τραγικές μέρες του Μαΐου 1914 και του 1922. Όσα καΐκια έτυχε να δουλεύουν κοντά στο χωριό μετέφεραν το σύνολο του πληθυσμού αρχικά στη Χίο και μετά σε άλλα μέρη της Ελλάδας. Τα μόνα θύματα της Αγίας Παρασκευής οφείλονταν στο "μπατάρισμα" ενός υπερφορτωμένου καϊκιού μέσα στις συνθήκες του πανικού.

Η Μικρασιατική Καταστροφή ξερίζωσε τους ανθρώπους από την πατρογονική γη, τους χώρισε από τους χωριανούς, τους συγγενείς και τους φίλους και τους σκόρπισε στους "πέντε ανέμους", στα λιμάνια και τους ψαρότοπους της Ελλάδας: Καβάλα, Σκιάθο, Νέα Μηχανιώνα, Νέα Κρήνη, Αλεξανδρούπολη, Χαλκίδα, Βόλο, Θεσσαλονίκη, Πειραιά...

Τα μέρη της Καβάλας οι Αγιοπαρασκευούσοι ψαράδες τα γνώριζαν από παλιά. Ακόμη και μετά το 1913 που η Καβάλα εντάχθηκε στο ελληνικό κράτος, τα χωριανά καΐκια (αν και "οθωμανικά") είχαν την άδεια των τοπικών ελληνικών αρχών να ψαρεύουν στις παράκτιες περιοχές μας και παρέμεναν εδώ για αρκετούς μήνες. Στις προφορικές μαρτυρίες των παλιότερων και στα "τσουρμαρίσματα" (τα ρυθμικά τραγούδια για την κίνηση των κουπιών) αναφέρονται καλάδες, ναυάγια και άλλα περιστατικά που είχαν συμβεί στην Καβάλα, στη Θάσο, τις Ελευθερές κ.ά. Επίσης στο Νηολόγιο της Καβάλας βρήκαμε καΐκια χωριανών με χρονολογίες καταγραφής πριν το 1920, που υποδηλώνει ότι κάποιες οικογένειες είχαν καταφύγει εδώ τον καιρό των πρώτων διωγμών (1914-1918).

Ήξεραν λοιπόν ότι στην Καβάλα μπορούσαν να κάνουν ένα νέο ξεκίνημα στη ζωή τους. Στην πόλη μας πρέπει να εγκαταστάθηκαν 80-100 οικογένειες (ακριβή στοιχεία δεν υπάρχουν), από τις οποίες άλλες ήρθαν απευθείας εδώ κι άλλες αφού έμειναν ένα διάστημα στη Χίο ή τη Λέσβο. Βρήκαν στέγη σε ανταλλάξιμα της Παναγίας ή έχτισαν σπίτια στη συνοικία της Αγίας Παρασκευής. Η αποκατάσταση στη νέα πατρίδα ήταν πιο εύκολη για τους ψαράδες, αφού έφεραν τα καΐκια τους, το βιος τους, δεν πείνασαν τουλάχιστον, κάποιοι κουβάλησαν και λίγα πράγματα από το χωριό τους.

Μαζί με τους ψαράδες ήρθαν και άλλοι χωριανοί, "τόπακες", δηλ. στεριανοί, όπως ο δεύτερος παππούς μου (Θεόδωρος Ορφανίδης), που εργαζόταν εποχιακά σε καπνεργοστάσια της Καβάλας τουλάχιστον από το 1909, και η οικογένεια της γιαγιάς μου (το γένος Βλήτου), που είχε στο χωριό καταστήματα υφασμάτων και χρωμάτων και αμπέλια. Ακολούθησαν τον άντρα της μεγαλύτερης κόρης και αδελφής, τον τρατάρη Γιάννη Κουκιά.

Τα πρώτα χρόνια της εδώ εγκατάστασής τους οι χωριανοί ψαράδες δούλευαν με τα ίδια τρατοκάικα, αυτά που ήρθαν από την Αγία Παρασκευή (κάποια σκαριά διατηρήθηκαν μέχρι και την Κατοχή). Όμως ο παραδοσιακός τρόπος ψαρέματος δεν κράτησε πολύ: Γύρω στα 1930 άρχισαν να μπαίνουν στα καΐκια οι πετρελαιομηχανές, σταδιακά κατέβηκαν τα πανιά και από τις τράτες καταργήθηκαν τα κουπιά. Την ίδια εποχή οι ανεμότρατες έβαλαν τις "πόρτες" και έγιναν "μονές". Αργότερα, μετά τον Πόλεμο, μπήκαν και τα βίντσια και έτσι το τράβηγμα των διχτυών με τα χέρια και τα "φουρνέλια" έγινε παρελθόν. Με τα μηχανικά μέσα μειώθηκαν τα μέλη του πληρώματος, ενώ με τον πάγο και τα ψυγεία οι ψαροπούλες δεν ήταν πια απαραίτητες.

Ωστόσο παρά τις αλλαγές η παράδοση κρατούσε: Μέχρι τον Πόλεμο του 1940 σχεδόν όλες οι τράτες και ανεμότρατες της Καβάλας βρίσκονταν στα χέρια των προσφυγικών οικογενειών από την Αγία Παρασκευή του Τσεσμέ, ενώ τα γρι-γρι ανήκαν κυρίως στους "μπουγαζιανούς", δηλ. στους πρόσφυγες από τις μικρασιατικές ακτές του Μαρμαρά. Ακόμη και στις αρχές της δεκαετίας του 1970 υπήρχαν στην Καβάλα περίπου 40 τράτες και ανεμότρατες, που ανήκαν σε απογόνους προσφύγων από την Αγία Παρασκευή.

Με τον ερχομό των ψαράδικων προσφυγικών πληθυσμών αυξήθηκε κατακόρυφα η αλιευτική παραγωγή στην περιοχή μας, όπως και σε όλη την Ελλάδα. Γύρω στα 1950, χάρη και στον εκσυγχρονισμό των αλιευτικών μέσων, η ετήσια παραγωγή της Καβάλας ξεπερνούσε τους 1.500 τόνους ψαριών και η αλιεία ήταν ένας από τους πιο δυναμικούς κλάδους της τοπικής οικονομίας. Περίπου 1.500 άτομα εργάζονταν στον κύκλο της παραγωγής, διακίνησης και επεξεργασίας των ψαριών: αλιεργάτες, ιχθυέμποροι, μεταφορείς, κιβωτοποιοί, υπάλληλοι κ.ά. Η ιχθυοπαραγωγή κάλυπτε τις ανάγκες της τοπικής αγοράς, μεγάλες ποσότητες έπαιρναν το δρόμο της εξαγωγής και περίπου 800 τόνοι το χρόνο απορροφούνταν από τις τοπικές βιοτεχνίες αλιπάστων, που έδιναν μόνιμη απασχόληση σε 400 εργάτριες.

Σ' αυτό συνέβαλαν και οι χωριανοί πρόγονοί μας. Επειδή το παρόν κείμενο είναι μια εκπλήρωση χρέους, ας μας επιτραπεί να τους αναφέρουμε (όσους κράτησε η μνήμη των μεγαλύτερων κι όσους εντοπίσαμε στις γραπτές πηγές): Καραβοκύρηδες τρατάρηδες και ανεμοτρατάρηδες ήταν οι χωριανές οικογένειες Αγγελιδάκη, Αθηνιώτη, Ανδρεαδάκη, Αξιώτη ("Μπουγιέτα"), Ασλάνη, Βαζάκα, Βαρδάκα, Γιαγκουδάκη (ή Καδή), Γούπα, Καραμπουρνιώτη, Καρασταμάτη ("Τσουβάλα"), Καρδιόλακα, Κάψα, Κουκιά, Κουλαξίζη, Λυκουρίνου (ή Παρασχάρα), Μπάφα, Μπιτάδου (ή Κοντονικολή), Μπουσέ, Μυλωναδάκη, Πουλή, Τζούμα και Χατζηγεωργίου. Γρι -γρι είχαν οι οικογένειες Κοκοκύρη και Σωτηρόπουλου. Με το εμπόριο αλιευμάτων ασχολήθηκαν οι οικογένειες Αθηνιώτη, Βουτσή, Καραμπουρνιώτη, Κοϊδάκη, Κώνστα, Σωτηρόπουλου, Τζούμα, Τηγανίτα και Χατζηγεωργίου, ενώ καραβομαραγκοί ήταν οι οικογένειες Βαζάκα και Τσουρού. Τα προαναφερόμενα οικογενειακά ονόματα μπορεί να αντιστοιχούν σε ένα σόι, σε οικογένειες αδελφών ή ξαδέλφων, άρα και σε πολλά καΐκια. Παράδειγμα οι "Τζούμηδες" (απόγονοι του μεγαλοκαραβοκύρη και προύχοντα της Αγίας Παρασκευής Δημητρίου Τζούμα - Καπή), που κατά καιρούς είχαν περισσότερα από δέκα τρατοκάικα. Σημειώνουμε ακόμη ότι τουλάχιστον μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα οι λίγες "ξένες" ανεμότρατες της Καβάλας είχαν χωριανό καπετάνιο.

Από τις δεκαετίες του 1970 και 1980 διαμορφώθηκε ένα νέο τοπίο στην ελληνική φυσικά και στην τοπική αλιεία: Τα νέα καΐκια εξοπλίστηκαν με τα μέσα της μηχανικής και ηλεκτρονικής τεχνολογίας, περιορίστηκε η αλιευτική περίοδος, άλλαξε ριζικά η σύνθεση των πληρωμάτων και οι περισσότεροι παραδοσιακοί ψαράδες αποκατέστησαν τα παιδιά τους στη στεριά, μακριά από τα βάσανα της θάλασσας. Ακόμη και σήμερα όμως, αν κάνεις ένα γύρο στις μεγάλες ιχθυόσκαλες της Ελλάδας και ρωτήσεις τους τρατάρηδες "από πού βαστά η σκούφια τους", θα μάθεις ότι πολλοί είναι απόγονοι εκείνων των σπουδαίων ναυτικών και ψαράδων που ήρθαν πρόσφυγες από την Αγία Παρασκευή, τον Τσεσμέ ή την Κάτω Παναγιά της Ερυθραίας.

Τα παλιά γραφικά καΐκια υπάρχουν πια μόνο σε φωτογραφίες και οι άνθρωποι της πρώτης προσφυγικής γενιάς, όσοι γεννήθηκαν στην "πατρίδα", έχουν φύγει σχεδόν όλοι. Παραμένουν όμως στις μνήμες μας και ζουν μέσα από τις διηγήσεις, τα ευτράπελα, τα τραγούδια και μέσα από τις παροιμιακές φράσεις και τους ιδιωματισμούς της τρατάρικης γλώσσας μας. Ο αχός του τίμιου μόχθου τους πλανιέται ακόμη στις θάλασσες, στις ιχθυόσκαλες και στα λιμάνια μας.

Το κείμενο αυτό αφιερώνεται στη μνήμη τους και στη μνήμη του πατέρα μου, του τρατάρη Αναστάσιου Λυκουρίνου - Παρασχάρα, 1929-2010. Στους αδελφούς Τζούμα (Σταμάτη, Κώστα και Δημητρό), φίλους του πατέρα μου, που συνεχίζουν τη χωριανή τρατάρικη παράδοση, οφείλω θερμές ευχαριστίες για τον πλούτο των πληροφοριών τους. Ευχαριστώ επίσης τους ανθρώπους του Κεντρικού Λιμεναρχείου Καβάλας - Τμήμα Νηολογίου για την πρόθυμη εξυπηρέτηση.
Οι τρατάρηδες της Καβάλας από την Αγία Παρασκευή του Τσεσμέ

Ο Κυριάκος Λυκουρίνος, ιστορικός και προϊστάμενος στα Γενικά Αρχεία του Κράτους - Αρχεία Ν. Καβάλας, είναι γραμματέας του Συλλόγου Μικρασιατών Ν. Καβάλας. Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στη "Μνήμη", εφημερίδα του Συλλόγου Μικρασιατών Ν. Καβάλας, φύλλο 4 (Σεπτεμβρίου 2010).

ΛΕΖΑΝΤΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ: Το λιμάνι της Καβάλας με τις ιστιοφόρες τράτες και ανεμότρατες, περίπου 1930.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
Boats and boating--Equipment and supplies

# data[].attributes.attachment_link.title
Οι τρατάρηδες της Καβάλας από την Αγία Παρασκευή του Τσεσμέ - Mikrasiatis | Μικρασιάτης

# data[].attributes.attachment_link.description
Οι Αγιοπαρασκευούσοι ήταν σπουδαίοι ναυτικοί και ψαράδες. Γνώριζαν όλα τα περάσματα και τις "καλάδες" στις θάλασσες του Αιγαίου -από τα Δωδεκάνησα μέχρι τα

# data[].attributes.headline
ΒΡΕΣ 20 ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΜΕΡΗ ΤΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ πριν το 1922!

# data[].attributes.subject
ΒΡΕΣ 20 ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΜΕΡΗ ΤΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ πριν το 1922!

# data[].attributes.body
Πρώτα δες το άλλο παιχνίδι με τα σημαντικά μέρη της Σμύρνης και μετά παίξε αυτό, για να δεις αν θυμάσαι πού ήταν!

# data[].attributes.attachment_link.title
Σμύρνη πριν το 1922 - Βρες τα κτίσματα!

# data[].attributes.attachment_link.description
Βρες: Αγ.Φωτεινή, Αγ. Βουκόλο, γέφυρα καραβανιών, γήπεδο Πανιωνίου, Ιωνικό Πανεπιστήμιο, σταθμό Αϊδινίου και Κασαμπά, πλατεία Φασουλά, Διοικητήριο, στρατώνες, Νέα Ευαγγελική, Αγ. Αικατερίνη, Αγ. Ιωάννη, θέατρο, Σπόρτινγκ, Εθνική Τράπεζα, Πούντα, Πάγο.

# data[].attributes.headline
Είστε για ...σουτζουκάκια;

# data[].attributes.subject
Είστε για ...σουτζουκάκια;

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Μνήμες Ελληνισμού

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Σουτζούκ (sucuk) στα τουρκικά θα πει λουκάνικο, και μάλλον τα σουτζουκάκια ονομάστηκαν έτσι εξαιτίας του μακρόστενου σχήματός τους, που θυμίζει μικρό λουκάνικο.

Οι ρίζες της συνταγής πηγαίνουν πολύ πίσω στο χρόνο, καθώς με διάφορες παραλλαγές, συναντάται σε όλες της περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, συνήθως τυλιγμένα σε ιστό εντέρου, κάτι που οι Έλληνες δεν συνήθιζαν στην δική τους συνταγή.

Τα σουτζουκάκια όπως τα γνωρίζουμε σήμερα, υπήρξαν έμπνευση των γυναικών της Σμύρνης οι οποίες τα έλεγαν κιουφτέδες. Η κάθε μια είχε κι ένα μικρό μυστικό που διαφοροποιούσε ελαφρώς τη συνταγή, και δεν το μοιραζόταν με κανέναν παρά μόνο μόνο με τις κόρες της. Οι ελληνικές συνταγές παρά τις διάφορες παραλλαγές τους, περιείχαν απαραιτήτως κύμινο, ενδεχομένως λόγω της αρχαιοελληνικής προτίμησης στο μπαχαρικό αυτό, ενώ οι αρμένικες κατά παράδοση ήταν πιο πικάντικες.

Στην κυρίως Ελλάδα το φαγητό αυτό έγινε δημοφιλές μετά τη μικρασιατική καταστροφή, από τους πρόσφυγες, κυρίως των περιοχών της Ιωνίας και της Κωνσταντινούπολης.

Στην αμιγώς ελληνική κουζίνα, τα σουτζουκάκια μαγειρεύονταν χωρίς τη σάλτσα που έχουν τα σμυρναίικα, και μοιάζανε με απλά κεφτεδάκια στη σχάρα.

Η ονομασία τους διέφερε από περιοχή σε περιοχή, έτσι παρεμφερή εδέσματα συναντάμε με διάφορες παραλλαγές και ονομασίες. Στα βαλκάνια συνήθως τα αναφέρουν ως ćevapčići και στα τούρκικα ως sucuk köfte, αλλά και İzmir köfte (κεφτέδες Σμύρνης).

Υλικά:
Για τα σουτζουκάκια θα χρειαστούμε :

μισό κιλό μοσχαρίσιο κιμά (ή μείγμα μοσχαρίσιου κιμά, με αρνίσιο ή και χοιρινό κιμά)

5 - 6 σκελίδες σκόρδο (που έχουμε προηγουμένως περάσει στον τρίφτη)

4 μέτριες φέτες ψωμί (μπαγιάτικο, τουλάχιστον μιας ή δύο ημερών, κατά προτίμηση προζυμένιο)

ένα γεμάτο ποτηράκι (περίπου 150 γρ.) κρασί κόκκινο (ή ανακατεμένο με λίγη μαυροδάφνη ή/και κονιάκ)

ένα κουταλάκι του γλυκού, κύμινο

μισό κουταλάκι του γλυκού, κανέλα

μισό κουταλάκι του γλυκού, μοσχοκάρυδο

αλάτι και φρεσκοτριμμένο πιπέρι (ποσότητα ανάλογα με τις προτιμήσεις μας)

λίγο αλεύρι (ή κορν φλάουρ αν προτιμάμε)

Προαιρετικά μπορούμε να προσθέσουμε ένα κρεμμύδι πολτοποιημένο, αν και στην αυθεντική σμυρναίικη συνταγή, δεν το συνήθιζαν, και μπορούμε να τα συνοδέψουμε με πράσινες ελιές όπως άρεσε στους παλιούς Σμυρνιούς.

Για τη σάλτσα θα χρειαστούμε :

μισό κιλό ντομάτες (όσο πιο ώριμες, τόσο το καλύτερο)

ένα μέτριο ξερό κρεμμύδι, και δύο μεγάλες σκελίδες σκόρδο (όλα προηγουμένως θα πρέπει να τα έχουμε ψιλοκόψει)

ένα μεγάλο ποτήρι (περίπου 250 γρ.) κρασί κόκκινο (ή ανακατεμένο με λίγη μαυροδάφνη)

ένα κουταλάκι του γλυκού πελτέ ντομάτας

μία κουταλιά της σούπας βούτυρο

ένα κουταλάκι του γλυκού ζάχαρη

ένα ξυλάκι κανέλα

3 - 4 κόκκους μπαχάρι

2 - 3 μοσχοκάρφια

ελάχιστο κύμινο (προεραιτικά)

λίγο ελαιόλαδο, πιπέρι και αλάτι

και αρκετό αλεύρι για τηγάνισμα

Εκτέλεση:
Ετοιμάζουμε τα σουτζουκάκια :

Κόβουμε τα σκόρδα σε πολύ ψιλά κομματάκια.

Βάζουμε την ψίχα απ' το μπαγιάτικο ψωμί, να μουλιάσει στο κρασί, και έπειτα το στραγγίζουμε καλά.

Σε ένα μεγάλο δοχείο που να χωράει όλα τα υλικά μας, ανακατεύουμε τον κιμά (μαζί με το κρεμμύδι αν αποφασίσουμε να παραλλάξουμε τη συνταγή), και τα ζυμώνουμε για λίγη ώρα.

Προσθέτουμε τα υπόλοιπα υλικά για τα σουτζουκάκια, και τα ζυμώνουμε όλα μαζί, πολύ καλά.

Σκεπάζουμε το μείγμα μας, και βάζουμε το δοχείο στο ψυγείο. Το αφήνουμε εκεί να κρυώσει, για μισή ώρα.

Στη συνέχεια, πλάθουμε το μείγμα του κιμά, σε σουτζουκάκια, ελαφρώς στενόμακρου σχήματος, και τα απλώνουμε σε ένα δίσκο. Αφού τα έχουμε τοποθετήσει όλα στο δίσκο, τα πασπαλίζουμε με το αλεύρι (ή το κορν φλάουρ).

Ετοιμάζουμε τη σάλτσα :

Ξεφλουδίζουμε, και κόβουμε τις ντομάτες σε πολύ μικρά κομματάκια.

Σε ένα βαθύ τηγάνι, σωτάρουμε για λίγη ώρα το ψιλοκομμένο κρεμμύδι και το ψιλοκομμένο σκόρδο, με το βούτυρο και με λίγο ελαιόλαδο (και ελάχιστο κύμινο αν θέλουμε να πάρει πιο βαρύ άρωμα η σάλτσα μας).

Προσθέτουμε τις ντομάτες, τη ζάχαρη, την κανέλα, το μπαχάρι, τα μοσχοκάρφια, το αλάτι και το πιπέρι και ανακατεύουμε. Κατόπιν προσθέτουμε τον πελτέ, το κρασί, (και λίγο νερό, αν οι ντομάτες μας δεν είναι και πολύ ζουμερές).

Αφήνουμε τη σάλτσα να βράσει για λίγη ώρα, σε σιγανή φωτιά.

Τηγάνισμα :

Όση ώρα περιμένουμε να βράσει η σάλτσα μας, τηγανίζουμε τα σουτζουκάκια σε μπόλικο ελαιόλαδο, ομοιόμορφα, γυρίζοντάς τα να τηγανιστούν απ' όλες τις πλευρές. (Εναλλακτικά μπορούμε να τα ψήσουμε στο γκριλ αποφεύγοντας το τηγάνισμα. Το φαγητό θα γίνει πιο ελαφρύ, αλλά όχι το ίδιο νόστιμο).

Στη συνέχεια, τα ρίχνουμε μέσα στη σάλτσα χωρίς να διακόψουμε το βρασμό της, και συνεχίζουμε να τα βράζουμε όλα μαζί, ώσπου να δέσει καλά η σάλτσα.

Κατεβάζουμε τότε το φαγητό μας από τη φωτιά, και τα σουτζουκάκια μας, είναι έτοιμα για σερβίρισμα.

Μπορούμε να τα συνοδεύσουμε με πιλάφι ή με πουρέ, ή με χυλοπίτες (ή με άλλη γαρνιτούρα της αρεσκείας μας), με χωριάτικη σαλάτα, ή με άλλη φρέσκια σαλάτα εποχής και με τυρί φέτα.

# data[].attributes.attachment_link.title
Σουτζουκάκια σμυρναίικα - Μνήμες Ελληνισμού

# data[].attributes.attachment_link.description
Στην κυρίως Ελλάδα το φαγητό αυτό έγινε δημοφιλές μετά τη μικρασιατική καταστροφή, από τους πρόσφυγες, κυρίως των περιοχών της Ιωνίας και της Κωνσταντινούπολης.

# data[].attributes.location_name
35310 Επαρχία Σμύρνης, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Ιμάμ Μπαϊλντί

# data[].attributes.subject
Ιμάμ Μπαϊλντί

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Μνήμες Ελληνισμού

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Όπως δηλώνει και το όνομά του, το İmam bayıldı έχει τούρκικες καταβολές, συνοδευμένες από το μύθο του ιμάμη που μπαΐλντισε. Για τους λόγους της λιποθυμίας του Ιμάμη, υπάρχουν τρεις εκδοχές.

Η πρώτη, και πιο γνωστή, μας λέει πως τέτοια ήταν η λαχτάρα του Ιμάμη να δοκιμάσει το φαγητό, που μόλις τα κατάφερε, ένιωσε τόσο έντονη συγκίνηση λόγω της νοστιμιάς του, που δεν άντεξε και έχασε τις αισθήσεις του.

Η δεύτερη, η πιο αστεία, είναι πως του τσιγκούνη Ιμάμη, του ήρθε "κόλπος" όταν έμαθε πόσοι παράδες χρειάστηκαν για το λάδι που ρούφηξαν οι μελιτζάνες, κατά την παρασκευή του φαγητού αυτού.

Η τρίτη εκδοχή που είναι λιγότερο γνωστή, αλλά και πιο ενδιαφέρουσα, αφορά την ιστορία ενός καλοφαγά Ιμάμη, που παντρεύτηκε την μοσχοαναθρεμένη κόρη ενός πλούσιου εμπόρου, και πήρε ως προίκα 12 κιούπια πανάκριβο ελαιόλαδο, πρώτης ποιότητας. Την πρώτη βραδιά του γάμου, η νιόπαντρη του μαγείρεψε μελιτζάνες παραγεμισμένες με ντομάτα και κρεμμύδι, κι ο Ιμάμης ενθουσιάστηκε με τις μαγειρικές ικανότητες της νύφης.

Του άρεσε τόσο πολύ το φαγητό, ώστε ζήτησε από την κοπέλα να του το μαγειρεύει κάθε μέρα. Έτσι η νεόνυμφη χαρούμενη που ο σύζυγος ήταν τόσο ευχαριστημένος με την πρωτοβουλία της, σερβίριζε καθημερινά φρεσκομαγειρεμένο το λαδερό αυτό φαγητό (κακώς, γιατί τη 2η μέρα είναι πιο νόστιμο). Κάθε μέρα επί 12 ολόκληρες μέρες! Φτάνοντας η 13η μέρα όμως, ο Ιμάμης παραξενεμένος δεν βρήκε φαγητό στο τραπέζι και όπως ήταν φυσικό, ρώτησε για ποιο λόγο συμβαίνει αυτό.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ιμάμ Μπαϊλντί - Μνήμες Ελληνισμού

# data[].attributes.attachment_link.description
Για τους λόγους του "μπαϊλντίσματος" του Ιμάμη υπάρχουν τρεις εκδοχές...

# data[].attributes.headline
Ραβανί πολίτικο

# data[].attributes.subject
Ραβανί πολίτικο

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Μνήμες Ελληνισμού

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Οι μαγείρισσες της Πόλης φημίζονταν για τον πρωτοποριακό τρόπο που μαγείρευαν. Δημιούργησαν ρηξικέλευθες και ιδιοφυείς συνταγές αλλά και εμπνευσμένες μίξεις γεύσεων που γεφύρωναν Δύση και Ανατολή. Και όπως πάντα η Ελλάδα ακροβατεί ανάμεσα στους δύο αυτούς κόσμους, έτσι κι αυτή η συνταγή "παντρεύει" την Ανατολή (ραβανί) με τη Δύση (κρέμα ζαχαροπλαστικής και σαντιγί), παράγοντας ένα αρμονικό αλλά κυρίως απολαυστικό αποτέλεσμα.

Αρχικά έχουμε το κλασικό ραβανί (ή ρεβανί για τους πιο βόρειους), γνωστό ως revani στην Τουρκία και basbousa στον αραβικό κόσμο, το γνωστό σε όλους μας γλύκισμα φτιαγμένο από γιαούρτι και σιμιγδάλι που αφού ψηθεί στο φούρνο, περιχύνεται με σιρόπι.

Παράδοση στην παρασκευή του γλυκού αυτού έχει η πόλη της Βέροιας, από την εποχή της τουρκοκρατίας, ενώ έως σήμερα συνεχίζει να είναι ιδιαιτέρως δημοφιλές, με κάθε ζαχαροπλαστείο της πόλης να διατηρεί τη δική του μυστική συνταγή κάποιας παραλλαγής του γλυκού.

Το όνομά του, γενικά φαίνεται να περιπλέκεται με τοποθεσίες, ιστορικά γεγονότα και ποίηση σε ένα σύνθετο μωσαϊκό που εξελίσσεται μέχρι σήμερα. Μία από τις εκδοχές ισχυρίζεται πως το γλυκό αυτό οφείλει το όνομά του στον Τούρκο ποιητή του 16ου αι. Ρεβανί, του οποίου τα ποιήματα υπήρξαν μελιστάλαχτα.

Πάνω σε αυτό το λαχταριστό γλυκό η προκοπή και η δημιουργική φαντασία των μαγειρισσών της κοσμοπολίτικης Κωνσταντινούπολης φέρνει την δυτική ζαχαροπλαστική να προσθέσει τις γνώσεις τις απογειώνοντάς το.

Γλυκό γιορτινό, ελαφρύ, σχετικά εύκολο στην παρασκευή που αν και έχει πολλά αυγά παραμένει χωρίς την οσμή τους λόγω των μπόλικων μυρωδικών της συνταγής (βανίλια, κανέλα, μαστίχα).

# data[].attributes.attachment_link.title
Ραβανί βυζαντινό (ή πολίτικο Θεσ/νικης). Το γλυκό που γεφυρώνει Ανατολή και Δύση. - Μνήμες Ελληνισμού

# data[].attributes.attachment_link.description
"Ο κάθε λόγος σου γλυκός, σαν ραβανί αφράτος"...

# data[].attributes.location_name
Κασταμονού, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Φούστουρον ποντιακόν!

# data[].attributes.subject
Φούστουρον ποντιακόν!

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Μνήμες Ελληνισμού

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Από αρχαιοτάτων χρόνων, τα αυγά χρησιμοποιούνταν στην μαγειρική σε διάφορες μορφές και τρόπους μαγειρέματος, μεταξύ των οποίων και χτυπητά, όπως στην ομελέτα, την οποία στους ρωμαϊκούς χρόνους συνήθως ονόμαζαν patinae.

Στην Ελλάδα η ομελέτα είχε διάφορες ονομασίες, μεταξύ των οποίων ο καγιανάς, το σφουγγάτο, ο ωοτηγανίτης, και φυσικά το ποντιακό φούστορο ή φούστρο.

Τον 12ο αιώνα ο βυζαντινός διανοούμενος Θεόδωρος Πρόδρομος (ή Πτωχοπρόδρομος) περιγράφει σε σύγγραμά του τα διπλοσφουγγάτα (διπλές ομελέτες), ενώ ο όρος ομελέτα άρχισε να χρησιμοποιείται από τους Γάλλους, περίπου στα μέσα του 16ου αιώνα, ενδεχομένως ως παράφραση της λατινικής λέξης lamella (επειδή είναι λεπτή ή επειδή ψηνόταν πάνω σε λαμαρίνα), ή από παράφραση των λέξεων ovum (αβγό) και lacte (γάλα).

Σε κάθε περίπτωση το Φούστουρον (φούστορον ή και φούστρον), αποτελεί μια από τις πιο αντιπροσωπευτικές συνταγές της ποντιακής κουζίνας, η οποία φημίζεται για την λιτότητα των φαγητών της.

Το φούστουρον, εκτός από εύκολο και νόστιμο φαγητό, συχνό στην καθημερινότητα των Ποντίων, αποτελεί μία από τις καθιερωμένες γαμήλιες ποντιακές συνταγές, που παραδοσιακά φτιαχνόταν το πρωί πριν τον γάμο για να κεραστεί στον γαμπρό ο οποίος θα κατέφθανε έφιππος, ως επικεφαλής της γαμήλιας πομπής για το νυφόπαρμα (ή νυφέπαρμαν), δηλ. την παραλαβή της νύφης από το πατρικό της.

# data[].attributes.attachment_link.title
Φούστουρον: η ποντιακή εκδοχή της ομελέτας - Μνήμες Ελληνισμού

# data[].attributes.attachment_link.description
Από αρχαιοτάτων χρόνων, τα αυγά χρησιμοποιούνταν στην μαγειρική σε διάφορες μορφές και τρόπους μαγειρέματος, μεταξύ των οποίων και χτυπητά, όπως στην ομελέτα, την οποία στους ρωμαϊκούς χρόνους συνήθως ονόμαζαν patinae. Στην Ελλάδα η ομελέτα είχε διάφορες ονομασίες, μεταξύ των οποίων ο καγιανάς, το

# data[].attributes.location_name
Bursa, Προύσα, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Ο χορός των ζεϊμπέκηδων

# data[].attributes.subject
Ο χορός των ζεϊμπέκηδων

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Μνήμες Ελληνισμού

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο ζεϊμπέκικος χορός εμφανίστηκε τον 17ο αιώνα στα αστικά κέντρα της Ανατολής, και κυρίως στην Κωνσταντινούπολη, στη Σμύρνη, στη Μαγνησία και στο Αϊδίνι, ενώ στην κυρίως Ελλάδα, δεν διαδόθηκε πριν το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα.

Αρχικά ήταν αντικριστός χορός δύο οπλισμένων χορευτών, ο οποίος αποκαλούνταν και "χορός του αετού", ενώ σταδιακά εξελίχθηκε σε "μονήρη αυτοσχεδιαστικό ανδρικό χορό". Πρόκειται για έναν σύνθετο συνδυαστικό χορό με στοιχεία χορευτικών βημάτων από διάφορους χορούς, με τον χορευτή να αυτοσχεδιάζει κάνοντας κινήσεις στο ρυθμό του βυζαντινού μέτρου (9/8).

Έχουν βρεθεί μικρογραφίες του 1100 π.χ. στην περιοχή της Θράκης και συγκεκριμένα στην περιοχή του Γονικού και του Χίλια που αναπαριστούν χορευτικές φιγούρες που εξυμνούν τον θεό Ορφέα και τον Θράκα αοιδό, που πιστεύεται πως λατρεύτηκε κατά τον 13ο αι. π.Χ., που έχουν "συμπεριφορά" Ζεϊμπέκικη.

Η καταγωγή του αντλείται από την εποχή των Ζεϊμπέκων, οι οποίοι αποτελούσαν μειονότητα πληθυσμού, με παραβατική συμπεριφορά με καταγωγή κυρίως από τις μικρασιάτικες περιοχές της Προύσας, του Αϊδινίου και της χερσονήσου της Ερυθραίας.

Οι Ζεϊμπέκοι ονομάζονταν και "ιππότες των ορέων" και για την απόκτηση του ονόματός τους υπάρχουν διάφορες εκδοχές. Οι περισσότερες συμπίπτουν στο ότι πρόκειται για συνδυασμό λέξεων που αποδίδουν την έννοια της σύμπνοιας του σώματος με το πνεύμα.

Ανάλογος χορός υπήρχε και στην αρχαιότητα, ενώ σύμφωνα με μια εκδοχή, οι Ζεϊμπέκηδες ήταν Έλληνες (Μακεδόνες και Θρακιώτες), ακόλουθοι του Μεγάλου Αλεξάνδρου στις εκστρατείες του, οι οποίοι ήταν μακελάρηδες (χασάπηδες) και ζωέμποροι και χόρευαν αντικριστά το χορό με σπαθιά στα χέρια ή στο στόμα φωνάζοντας πολεμικές ιαχές.

Άλλες θεωρίες υποστηρίζουν πως πρόκειται για αρχαίο θρακικό χορό που διαδόθηκε στην Ανατολή από τους Αργείους-Θράκες κατά τον αποικισμό τους στις Τράλλεις (μετέπειτα Αϊδίνιο) στη Μ. Ασία, ή πως πρόκειται για αρχαιοελληνική κληρονομιά του σχήματος των εννέα χρόνων των ωδών της Σαπφους ή πως είναι μετεξέλιξη ενός αρχαίου φρυγικού χορού.

Όπως και να έχει, ο ζεϊμπέκικος χορός απέκτησε το όνομά του από τους Ζεϊμπέκους, παρότι τουλάχιστον από τον 19ο αιώνα, είχε πολύ μικρή σχέση με το θέαμα που παρουσίαζαν εκείνοι, με φορεσιά που αποτελούσε κινητό οπλοστάσιο, και το οποίο επιδείκνυαν κατά τη διάρκεια του χορού.

Αυτό που μεταφέρθηκε από εκείνον τον χορό, εκτός από την ονομασία του, είναι κάποιες παραλλαγμένες φιγούρες. Τα χτυπήματα των χεριών του χορευτή στα πόδια του, αλλά και στο έδαφος, οι τελετουργικές στροφές γύρω απ' τον εαυτό του, και διάφορες άλλες μικρολεπτομέρειες.

Ζεϊμπεκ (zeybek ή zeybeği ) ονομάζουν και οι Τούρκοι κάποιους απ' τους δικούς τους χορούς, με διάφορα δεύτερα συνθετικά (αναλόγως της περιοχής), που όμως δεν έχουν καμία σχέση με τον ελληνικό Ζεϊμπέκικο. Οι τουρκικοί αυτοί χοροί, ρυθμικά αποτελούν μια μορφή τσιφτετελιού (4/4), και συνήθως χορεύονται ομαδικά.

Το ελληνικό ζεϊμπέκικο (9/8) είναι απόρροια του ρεμπέτικου τραγουδιού, αποτελούμενου από μουσικές προσμίξεις ελληνικής παραδοσιακής και βυζαντινής μουσικής, που ξεκίνησε στη Μικρασία το 1870 και συνεχίσθηκε στην Ελλάδα από τους ρεμπέτες, και μετά την μικρασιατική καταστροφή.

Στις μέρες μας ο ζεϊμπέκικος διαφοροποιείται από κάθε άλλο χορό, καθώς δεν χρειάζεται να γνωρίζει κανείς συγκεκριμένα βήματα, αλλά ούτε και μπορεί να τον διδαχτεί με ακρίβεια από κάποιον άλλο, όσο έμπειρος και αν είναι στο είδος. Το σημαντικό και το βασικότερο όλων, είναι να συγκεντρωθεί κανείς στη μουσική και στο στίχο, και να αφήσει τα συναισθήματα που του προκαλούνται να οδηγήσουν τις κινήσεις του.

Ο κάθε χορευτής ζεϊμπέκικου, αναλόγως με τα συναισθήματά του, αποκτά το δικό του ύφος και και το σώμα του εκφράζεται από τις φιγούρες, που έρχονται μόνες τους αυθόρμητα. Βέβαια, ο ζεϊμπέκικος σίγουρα χορεύεται πιο επιδέξια από κάποιον που έχει ασχοληθεί, και προσπαθήσει πάνω στο είδος, καθώς με την επανάληψη αποκτιέται η εμπειρία.

Ο Μάνος Χατζηδάκης σε διάλεξή του σχετικά με το ρεμπέτικο, το 1949, μεταξύ άλλων είπε για τον ζεϊμπέκικο τα εξής:

Ο ζεϊμπέκικος είναι ο βασικότερος ρυθμός της ρεμπέτικης μουσικής. Προήλθε απ΄τα χορευτικά 9/8 των Κυκλάδων και του Πόντου, όμως έγινε πλέον αργός, βαρύς, μακρόσυρτος και περιεκτικότερος. Χορεύεται από έναν μόνο χορευτή που εάν έχει την αίσθηση του ρυθμού, και αρκετή φαντασία μπορεί να προχωρήσει σε μια αφάνταστη ποικιλία αυτοσχεδιασμών, ώστε να μην μείνει ούτε μια νότα χωρίς αντίστοιχη κίνηση του σώματος. Πρόκειται για έναν από τους δυσκολότερους και δραματικότερους χορούς στις μέρες μας, με καθαρό ελληνικό ρυθμό.

Ο ζεϊμπέκικος εκδηλώνει την εσωτερική ένταση του χορευτή, και αποτελεί τη σωματική έκφραση της ήττας, την απελπισία και το παράπονο. Οι παλιοί ρεμπέτες δεν χόρευαν ποτέ "στην ψύχρα" για μια κούφια επίδειξη. Άκουγαν τη μουσική, έπιναν, έρχονταν στο κέφι, και σηκώνονταν να χορέψουν όταν τους το επέβαλε η ψυχική τους κατάσταση

Ο κάθε ένας επέλεγε να χορέψει έναν και μοναδικό ζεϊμπέκικο, που ο στίχος του εξέφραζε τον προσωπικό του πόνο, και αυτοσχεδιάζοντας ταπεινά σε μικρό χώρο, χόρευε με κατάνυξη και ταπεινότητα, χωρίς επίδειξη χορευτικών ικανοτήτων, και φιγούρες εντυπωσιασμού.

Ο ζεϊμπέκικος χορεύονταν κυρίως απ' τους μάγκες. Επρόκειτο για έναν αυστηρά μοναχικό χορό, χωρίς άλλους τριγύρω να χορεύουν παράλληλα ή να παροτρύνουν τον χορευτή, αφού αποτελούσε έκφραση πόνου και δεν χωρούσε πανηγυρισμούς και ενθουσιασμό. Ο μόνος που μπορούσε να συμμετάσχει στον πόνο του χορευτή χτυπώντας ταπεινά παλαμάκια, ήταν αυτός που γνώριζε το πρόβλημά του και ήθελε να του συμπαρασταθεί. Οι υπόλοιποι περίμεναν να τελειώσει και ενδεχομένως έπειτα να τον κερνούσαν ή να έπιναν στην υγειά του. Θεωρούνταν μάλιστα μεγάλη προσβολή να ενοχλήσει κάποιος απρόσκλητος τον χορευτή, και η παρεξήγηση σ' αυτήν την περίπτωση θα μπορούσε να φτάσει και σε ακραίες αντιδράσεις.

Οι γυναίκες δεν χόρευαν ζεϊμπέκικο καθώς όπως είπαμε ήταν χορός για μάγκες, και αυτοί σύμφωνα με τα λεξικά είναι γένους αρσενικού. Η γυναίκα όφειλε να είναι θηλυκό σε όλες της τις εκδηλώσεις της, και οι κινήσεις του ζεϊμπέκικου δεν ταίριαζαν με το "φαίνεσθαι" που όφειλε να έχει μία σωστή γυναίκα. Επίσης θεωρούνταν προσβολή για τον συνοδό ή τον σύζυγο να εκδηλώσει η γυναίκα του τους καημούς της ενώπιον τρίτων, γιατί αυτό σήμαινε πως αυτός ήταν ανίκανος να την προστατέψει από τις στεναχώριες και να αναλάβει το βάρος των προβλημάτων της.

Οι μόνες γυναίκες οι οποίες δεν θα κακοχαρακτηρίζονταν εάν αποτολμούσαν να χορέψουν έναν ζεϊμπέκικο, ήταν οι ηλικιωμένες ή και αυτές που είχαν υποστεί κάποια μεγάλη τραγωδία, γνωστή στον περίγυρο, όπως απώλεια κάποιου παιδιού ή συζύγου.

Παρόλα τα παραπάνω, στις μέρες μας η αυστηρή παράδοση του χορού αυτού έχει αλλοιωθεί, ενώ έχει εισαχθεί και μία άλλη μορφή χορού, παρόμοιου με τον ζεϊμπέκικο, που πολύ συχνά παρουσιάζει πολύ όμορφο θέαμα. Συναντάμε εξαιρετικούς χορευτές, άντρες και γυναίκες, που χορεύουν με εντυπωσιακές φιγούρες μόνοι τους ή ομαδικά, στον ίδιο ρυθμό, με τα ίδια παλιά ρεμπέτικα τραγούδια αλλά και με άλλα σύγχρονα.

Η τροποποίηση αυτή είναι πολύ δημοφιλής και προφανώς εκφράζει τους χορευτές, αλλά ενδεχομένως να έπρεπε να προστεθεί κάποιο συνθετικό στην ονομασία του, ούτως ώστε να μείνει ο παλιός ζεϊμπέκικος, αυθεντικός και ατόφιος, όπως μας τον παρέδωσαν οι παλιοί ρεμπέτες μάγκες.

Πηγές:

Εφημερίδα "Τα Νέα" tanea.gr/2002/09/14/lifearts/culture/o-monaxikos-thrinos/

Ιστοσελίδα Pro-dance.gr/dances/popular-greek-dances/zeimbekiko-the-greek-dance

Βικιπαίδεια

Ερευνώ άρα υπάρχω, blogspot

Μπάμπης Κ.Μώκος, rempetikogeo69.blogspot.com

οριζοντεσ τεχνησ Escapemedia

ΕΚΠΟΜΠΗ "ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ" ΑΡΧΕΙΟ ΕΡΤ

Ο τοποσ και οι χοροι του: https://www.epiaspalathon.gr/

# data[].attributes.attachment_link.title
Ζεϊμπέκικος, η σωματική έκφραση του πόνου! - Μνήμες Ελληνισμού

# data[].attributes.attachment_link.description
Από την αρχαιότητα, στους "ιππότες των ορέων", στα αστικά κέντρα της Ανατολής, και μέσω του ρεμπέτικου, στη σύγχρονη Ελλάδα

# data[].attributes.location_name
Νησί Λήμνος, Λήμνος

# data[].attributes.headline
"Βενιζελικά" Λήμνου

# data[].attributes.subject
"Βενιζελικά" Λήμνου

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Μνήμες Ελληνισμού

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Αν χρειαστεί επαναλαμβάνουμε το "βούτηγμα" στη βανίλια, άλλη μια φορά, κι αν η βανίλια στο κατσαρολάκι έχει αρχίζει στο μεταξύ να πήζει, την ξαναζεσταίνουμε όσες φορές χρειαστεί.

Αφού τελειώσουμε, αφήνουμε τα βενιζελικά μας να στεγνώσουν χωρίς να ακουμπούν μεταξύ τους (περίπου μισή ώρα).

Εάν θέλουμε το γλάσο να είναι σκούρο, ανακατεύουμε όση βανίλια χρειαζόμαστε για την ποσότητα των σκούρων βενιζελικών μας, με τριμμένη κουβερτούρα (ποσότητα αναλόγως πόσο σκούρο θέλουμε το χρώμα τους) και ανακατεύουμε πολύ καλά, μαζί με λίγο σπορέλαιο και λίγο μέλι.

Εάν θέλουμε πιο "επαγγελματική δουλειά" και διαθέτουμε κορνέ ζαχαροπλαστικής, κάνουμε ένα ψιλό σχεδιάκι με γραμμούλες στο πάνω μέρος απ' τα βενιζελικά μας (συνήθως σε σχήμα σπιράλ και μπορεί να χρησιμοποιηθεί και χρωματιστή βανίλια). Κατόπιν κόβουμε αν θέλουμε λίγο το κάτω μέρος για να "στέκονται" καλύτερα, και τα τοποθετούμε σε ατομικές χάρτινες θήκες που κυκλοφορούν στο εμπόριο.

Η παραπάνω δοσολογία, βγάζει περίπου 30 βενιζελικά, τα οποία μπορούμε να διατηρήσουμε για περισσότερο από ένα μήνα, όμως σε δροσερό περιβάλλον και σε δοχείο που να κλείνει καλά.

# data[].attributes.attachment_link.title
Βενιζελικά Λήμνου (ιστορία + συνταγή) - Μνήμες Ελληνισμού

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Βενιζέλος κεράστηκε και ζήτησε κι άλλο, από τότε αυτά έγιναν τα γλυκά του Βενιζέλου....τα βενιζελικά.

# data[].attributes.location_name
Σκάλα Λουτρών

# data[].attributes.headline
Εκπληκτικός χάρτης της Σμύρνης από το Σύλλογο Μικρασιατών της Σκάλας Λουτρών Μυτιλήνης "ΔΕΛΦΙΝΙ 1922"

# data[].attributes.subject
Εκπληκτικός χάρτης της Σμύρνης από το Σύλλογο Μικρασιατών της Σκάλας Λουτρών Μυτιλήνης "ΔΕΛΦΙΝΙ 1922"

# data[].attributes.body
Η ΣΜΥΡΝΗ ΟΠΩΣ ΗΤΑΝ ΠΡΙΝ ΤΟ 1922. Μακέτα με ΟΛΑ ΤΑ ΚΤΙΡΙΑ!! Εξαιρετική δουλειά!

# data[].attributes.location_name
Επαρχία Ορντού, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Η "βαρβάρα" σε 4 εκδοχές - γλυκόν αρχαίον!

# data[].attributes.subject
Η "βαρβάρα" σε 4 εκδοχές - γλυκόν αρχαίον!

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Μνήμες Ελληνισμού

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το έθιμο της "βαρβάρας" συμβολίζοντας την πανσπερμία, έρχεται από την αρχαιότητα, ως κατάλοιπο της λατρείας της θεάς Εκάτης, και πρόκειται για ένα είδος ασουρέ.

Τα "Εκαταία" εορτάζονταν στην αρχή του χειμώνα, με τις αποθήκες της Αρχαίας Θράκης, γεμάτες από στάρια και αποξηραμένους καρπούς. Αυτά χρησιμοποιούνταν για το Εκαταίο Δείπνο, ως αναίμακτη προσφορά στη θεά, με αντάλλαγμα την προστασία ανθρώπων και σπαρτών.

Το αρχαιοελληνικό έθιμο πέρασε, μέσω του Βυζαντίου, και σε άλλους λαούς, ενώ αντικαταστάθηκε απ' τη "βαρβάρα", λόγω της σύνδεσής του με ένα περιστατικό των πρωτοχριστιανικών χρόνων:
Ο πατέρας της Αγίας Βαρβάρας, ο Διόσκουρος, όντας φανατικός αντιχριστιανός, έδωσε εντολή στους εμπόρους άρτου και τροφίμων της περιοχής του, να δηλητηριάσουν ό,τι προορίζονταν για τους χριστιανούς. Η κόρη του όμως που το άκουσε, προειδοποίησε τους χριστιανούς, να περιοριστούν στα αποθέματα τροφίμων που υπήρχαν στα σπίτια τους. Οι προμήθειες σύντομα τελείωσαν, κι αυτά που απέμειναν ήταν μια ποικιλία καρπών, που δεν αρκούσαν για κανονικά γεύματα. Αυτοσχεδιάζοντας λοιπόν, ανακάτευαν κάθε φορά, ό,τι μπορούσαν να συλλέξουν.

Έτσι οι χριστιανοί σώθηκαν από τη δηλητηρίαση, χάρη στη Βαρβάρα, που στη συνέχεια υπέστη φρικτά βασανιστήρια και θανατώθηκε από τα χέρια του πατέρα της, επειδή ασπάστηκε τον χριστιανισμό. Σε ανάμνηση της σωτηρίας τους οι χριστιανοί, έδωσαν το όνομά της στο έθιμο της "βαρβάρας", που κατέστη αναπόσπαστο κομμάτι της λαϊκής παράδοσης πολλών περιοχών, και ιδίως του Πόντου, της Κωνσταντινούπολης, και της Θράκης, όπου συνήθως η συνταγή περιέχει εννέα υλικά. Στην Αδριανούπολη και στη Μακρά Γέφυρα, πρόσθεταν στη "βαρβάρα" και μερικά κουκιά, που ήταν γούρι για όποιον τα έβρισκε.

Ακολουθούν τέσσερις απ' τις δημοφιλέστερες συνταγές για την παρασκευή της "βαρβάρας", δεν έχετε παρά να διαλέξετε αυτή που σας ταιριάζει, ή/και να αυτοσχεδιάσετε ως προς την προσθήκη ή αφαίρεση καρπών:

1η συνταγή (δημοφιλής στη Θράκη)

Υλικά:

μισό κιλό αποφλοιωμένο σιτάρι

2 φλυτζάνια ζάχαρη

1 φλιτζάνι ξανθές σταφίδες

10 ξερά σύκα ψιλοκομμένα

1 βάζο ταχίνι

κανέλα, καρύδια, και όποιον άλλον καρπό επιθυμείτε (αμύγδαλα,δαμάσκηνα, χουρμάδες, βερίκοκα, ακτινίδια, ρόδια κλπ)

Εκτέλεση:
Την επομένη, το πλένουμε καλά, το στραγγίζουμε και το βράζουμε καλά. Πολτοποιούμε περισσότερη απ' τη μισή ποσότητα, και το ξαναβράζουμε μαζί με τις σταφίδες σε χαμηλή φωτιά. Ρίχνουμε τα σύκα και τα αφήνουμε να βράσουν καλά όλα μαζί ανακατεύοντας συχνά ώσπου να χυλώσει το μείγμα.

Προσθέτουμε τη ζάχαρη και ανακατεύουμε ώσπου να λιώσει. Κατεβάζουμε απ' τη φωτιά και ρίχνουμε το ταχίνι ανακατεύοντας καλά. Σερβίρουμε σε μπολάκια, πασπαλίζουμε με καρύδια και κανέλα. Διακοσμούμε με ένα χουρμά κι ένα δαμάσκηνο (χωρίς το κουκούτσι) στο κάθε μπολάκι.

2η συνταγή (ποντιακή εκδοχή)
Υλικά

μισό κιλό σιτάρι αποφλοιωμένο

μισό φλιτζάνι μαύρες σταφίδες

μισό φλιτζάνι καρύδια χοντροκομμένα

μισό φλιτζάνι αμύγδαλα ξεφλουδισμένα και χοντροκομμένα

μισό φλιτζάνι καλαμπόκι

μισό φλιτζάνι φασόλια ψιλά

ένα φλιτζάνι νισεστέ ή κορν φλάουρ

ένα φλιτζάνι ζάχαρη

κανέλα και σουσάμι για το στόλισμα

Εκτέλεση

Προετοιμάζουμε το σιτάρι όπως στην προηγούμενη συνταγή, απ' την προπαραμονή της γιορτής, και με τον ίδιο τρόπο προετοιμάζουμε τα φασόλια και το καλαμπόκι.
Βράζουμε το σιτάρι τα φασόλια και το καλαμπόκι, για μια-δύο ώρες σε δύο λίτρα νερό περίπου, ώσπου να χυλώσει. Παρακολουθούμε τον βρασμό και προσθέτουμε νερό όποτε χρειαστεί. Σε ένα άλλο σκεύος ανακατεύουμε τη ζάχαρη και το νισεστέ με ένα ποτήρι νερό, και τα βράζουμε για λίγο (ώσπου να πήξουν καλά). Βάζουμε τα δύο μείγματα στο ίδιο σκεύος και προσθέτουμε τα καρύδια, τα αμύγδαλα και τις σταφίδες. Σερβίρουμε σε μπολάκια και πασπαλίζουμε με το σουσάμι και την κανέλα.

3η συνταγή (δημοφιλής στην Κωνσταντινούπολη)
Υλικά

μισό κιλό σιτάρι

1 φλιτζάνι ρυζάλευρο

2 φλιτζάνια αμύγδαλα χοντροκομμένα

2 φλιτζάνια σταφίδες ξανθές

μισό φλιτζάνι σταφίδες μαύρες

4 φλιτζάνια ζάχαρη

9-10 ξερά βερίκοκα σε κομματάκια

9-10 ξερά σύκα σε κομματάκια

2 φλιτζάνια καρύδια χοντροκομμένα

4-5 καρφάκια γαρύφαλλο

μισό φλιτζάνι ανθόνερο

Για το στόλισμα: κανέλα, ρόδια και ξηρούς καρπούς χοντροκομμένους

Εκτέλεση Προετοιμάζουμε το σιτάρι όπως στην πρώτη συνταγή, απ' την προπαραμονή της γιορτής.
Στο ίδιο νερό που το μουλιάσαμε, το βράζουμε μέχρι να μαλακώσει συμπληρώνοντας όσο νερό χρειαστεί (1,5-2 λίτρα περίπου). Αφού βράσει καλά, προσθέτουμε τα γαρύφαλλα και όλους τους ξηρούς καρπούς (εκτός απ' τα σύκα). Τα βράζουμε όλα μαζί για ακόμα10 λεπτά περίπου. Στη συνέχεια, λιώνουμε το ρυζάλευρο σε λίγο νερό, και το προσθέτουμε στο μείγμα, μαζί με τη ζάχαρη και τα σύκα και βράζουμε για άλλα 10 λεπτά. Έπειτα προσθέτουμε το ανθόνερο, ανακατεύουμε ελαφρά, και κατεβάζουμε την κατσαρόλα από την φωτιά. Σερβίρουμε σε μπολάκια και στολίζουμε με τα υλικά του στολίσματος.

4η συνταγή (δημοφιλής σε πολλές περιοχές)
Υλικά

Εκτέλεση
Βάζουμε το σουσάμι σε ένα ταψάκι, στο φούρνο στους 200 βαθμούς (ή σ' ένα τηγάνι) και το καβουρντίζουμε ώσπου να ροδίσει ελάχιστα. Όταν κρυώσει, το αλέθουμε ή το ψιλοκοπανίζουμε. Το ίδιο περίπου κάνουμε και με το αλεύρι, μόνο που αυτό θέλει λίγο περισσότερη ώρα, και πρέπει να το ανακατεύουμε συχνά (γιατί καίγεται εύκολα και πικρίζει).

Αφού πλύνουμε και στραγγίξουμε το σιτάρι, το βράζουμε σε περίπου ενάμιση λίτρο νερό, με ελάχιστο αλάτι, για 15 λεπτά. Έπειτα προσθέτουμε τη ζάχαρη και την κανέλα και ανακατεύουμε ρίχνοντας λίγο λίγο το αλεύρι. Αφήνουμε το μείγμα να βράσει για λίγα λεπτά και να είναι ελαφρώς κρεμώδες. Το κατεβάζουμε απ' τη φωτιά, προσθέτουμε όλους τους καρπούς ανακατεύοντας προσεκτικά. Αδειάζουμε το μείγμα σε μπολάκια, κι όταν κρυώσει και πήξει, στολίζουμε με ξηρούς καρπούς και ρόδια.

# data[].attributes.attachment_link.title
Η "βαρβάρα" από την αρχαιότητα, στα πρωτοχριστιανικά χρόνια & 4 παραδοσιακές συνταγές - Μνήμες Ελληνισμού

# data[].attributes.attachment_link.description
Το έθιμο της "βαρβάρας" συμβολίζοντας την πανσπερμία, έρχεται από την αρχαιότητα, ως κατάλοιπο της λατρείας της θεάς Εκάτης, και πρόκειται για ένα είδος ασουρέ. Τα "Εκαταία" εορτάζονταν στην αρχή του χειμώνα, με τις αποθήκες της Αρχαίας Θράκης, γεμάτες από στάρια και αποξηραμένους καρπούς. Αυτά χρ

# data[].attributes.location_name
Νίγδη, Niğde Merkez/Επαρχία Νίγδης, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Τραγούδι Καππαδοκίας

# data[].attributes.subject
Τραγούδι Καππαδοκίας

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Σιδηρόκαστρο

# data[].attributes.attachment_link.title
Γιαγιά από την Καππαδοκία τραγουδά Ελληνικό παραδοσιακό

# data[].attributes.location_name
ΕΣΤΙΑ Νέας Σμύρνης, Κωνσταντινου Παλαιολόγου, Νέα Σμύρνη

# data[].attributes.headline
Τι έτρωγαν οι Έλληνες της Σμύρνης;

# data[].attributes.subject
Τι έτρωγαν οι Έλληνες της Σμύρνης;

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ Τι μαγείρευαν στις προσφυγικές συνοικίες της Ελλάδας του 1922;

Η κουζίνα του ελληνισμού της Ιωνίας βασίζεται στα όσπρια, στα λαχανικά, στα ψάρια και στο κρέας. Το περίσσιο και εκλεκτό ελαιόλαδο, τα διάφορα είδη ψαριών, τα όστρακα και τα μαλάκια χαρακτήριζαν τις διατροφικές συνήθειες του χριστιανικού πληθυσμού. Στην περιοχή αφθονούσαν τα λαχανικά και τις τέσσερις εποχές. Οι πατάτες μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα ήταν εισαγόμενες, κυρίως από τη Γαλλία. Οι ντομάτες καλλιεργήθηκαν τον 19ο αιώνα. Έτρωγαν αρνιά, τραγιά, γουρουνόπουλα, κοτόπουλα, κυνήγι. Τα βοοειδή προορίζονταν για την καλλιέργεια της γης.

Τα σταφύλια, οι σταφίδες, το κρασί, το ξίδι και το πετιμέζι δεν έλειπαν από κανένα αγροτικό ή αστικό νοικοκυριό. Η αμπελοκαλλιέργεια στην Ιωνία ευδοκιμεί από τους αρχαϊκούς χρόνους. Όπως μας πληροφορεί ο Δημήτριος I. Αρχιγένης στα "Λαογραφικά" του, παράλληλα με τα τοπικά φρούτα εποχής, στα κεντρικά οπωροπωλεία της Σμύρνης πουλούσαν χουρμάδες Αιγύπτου, δαμάσκηνα και καϊσιά (βερίκοκα) Νυμφαίου, μήλα Τραπεζούντας, πεπόνια χειμωνιάτικα. Τα καταστήματα ξηρών καρπών διέθεταν καρύδες Αιγύπτου, χιώτικα αμύγδαλα, φυστίκια αλεξανδρινά και Δαμασκού, παστέλια από καϊσιά Βηρυτού, καρύδια από το Οδεμίσι κ.ά.

Στην κουζίνα της Ιωνίας, όπου ευδοκιμούσε η ελιά και υπήρχε παραγωγή ελαιολάδου, τα περίτεχνα εδέσματα της Πολίτικης κουζίνας, όπως τα λαδερά γεμιστά από διάφορα λαχανικά και φύλλα, αλλά και τα γεμιστά ψάρια, μύδια, κτένια και οι μελιτζάνες "ιμάμ", γεμισμένες με κρεμμύδια και σκόρδο, ήταν ιδιαίτερα αγαπητά, ιδίως στην κοσμοπολίτικη Σμύρνη. Επίσης συνήθιζαν τα όσπρια, τα λαχανικά, πίτες, χορτόπιτες, από τοπικά άγρια χόρτα, να μαγειρεύονται με λάδι. Δίπλα στα παραδοσιακά πιάτα της μικρασιατικής ενδοχώρας, όπως ήταν τα κρεάτινα φαγητά, τα όσπρια, το μαντί, το κεσκέκι, μαγειρεμένα με πρόβειο κρέας και βούτυρο, συνυπήρχαν και τα γεμιστά με κρέας φαγητά, που αποτελούσαν "κυρίως πιάτα". Στη Μικρά Ασία συνήθιζαν να αντικαθιστούν το ρύζι των κρεάτινων γεμιστών με πλιγούρι. Αντί για αυγολέμονο προτιμούσαν να τα σερβίρουν με γιαούρτι.

Ο Πρώσος ταξιδιώτης J. S. Bartholdy το 1803 έγραφε ότι στη Σμύρνη βρήκε: "Τα καλύτερα φρούτα και τα πιο νόστιμα λαχανικά σε αφάνταστη ποικιλία. Τα σύκα, τα σταφύλια και οι σταφίδες της Σμύρνης είναι περίφημα και στη Γερμανία, όπου εξάγονταν κατά μεγάλες ποσότητες. Περίφημα επίσης είναι τα ρόδια και τα κεράσια του Νυμφαίου, ενώ τα πεπόνια του Κασαμπά θεωρούνται τα καλύτερα της Μικρασίας και τα πορτοκάλια της δεν πάνε πίσω από κείνα της Χίου". ("Ξένοι ταξιδιώτες στην Ελλάδα", τόμος Γ1)

Στη Σμύρνη, στις σημαντικές οικογενειακές εκδηλώσεις, στους αρραβώνες, στους γάμους και στα βαφτίσια, απαραίτητο κέρασμα ήταν τα αμυγδαλωτά μαζί με τη σουμάδα (αναψυκτικό από πολτοποιημένα αμύγδαλα, ζάχαρη και νερό), καθώς ο καρπός της αμυγδαλιάς συμβόλιζε την ευγονία και την απόκτηση πολλών και καλών παιδιών, πρώτιστη επιδίωξη κάθε οικογένειας. Γλυκό των Χριστουγέννων ήταν τα σεκέρ λουκούμια (οι κουραμπιέδες) σε σχήμα S και τα φοινίκια, που συμβόλιζαν τον σπαργανωμένο Χριστό. Δυο τρεις μέρες πριν από τα Χριστούγεννα άρχιζαν τα γουρουνοσφαξίματα. Μαγείρευαν το γουρουνόπουλο περιχυμένο με χυμό από νεράντζι. Το χριστουγεννιάτικο τραπέζι ξεκινούσε με σούπα από βραστό. Τις γιορτινές μέρες που ακολουθούσαν, έφτιαχναν μπουρέκι διάνου, τζιγεροσαρμάδες, σουρά.

Για το πρωτοχρονιάτικο τραπέζι οι νοικοκυρές ετοίμαζαν συνήθως κόκορα κοκκινιστό στην κατσαρόλα, μπακλαβάδες, σμυρναίικη βασιλόπιτα από σκληρή ζύμη, διακοσμημένη με τον δικέφαλο αετό, στολισμένο στα μάτια με καρεφίλια (γαρίφαλα). Γλυκό της Αποκριάς ήταν τα αυγοκαλάμαρα, που θύμιζαν τις δίπλες. Της Τυρινής μαγείρευαν τυρόπιτες και γαλακτομπούρεκα. Την Καθαρά Δευτέρα η ταχινόπιτα και η χαβιαροσαλάτα ήταν απαραίτητες, το ίδιο και ο ζερντές, ρύζι βρασμένο στο νερό με ζάχαρη και κρόκο (σαφράνι), ή το χοσάφι, από ξερά βερίκοκα, δαμάσκηνα, σταφίδες, ξύσμα πορτοκαλιού και λίγη ζάχαρη ή πετιμέζι.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ Σούλα Μπόzη: "Η πολίτικη κουζίνα έχει εκλείψει"

Πάστρα μέσα στις γειτονιές και νοικοκυροσύνη ήταν τ' αντέτι της Σμυρνιάς σαν είν' Λαμπρή στη Σμύρνη.

Για το Πάσχα οι νοικοκυρές ζύμωναν επτάζυμα και τσουρέκια με τον ίδιο τρόπο που έφτιαχναν τη βασιλόπιτα. Το πρωί του Σαββάτου έβαφαν τα αυγά και έσφαζαν τα αρνιά. Το πασχαλινό αρνί είχε γέμιση από ρύζι, αμύγδαλα και κουκουνάρια. Το έψηναν στη χόβολη αποβραδίς έως το πρωί. Στη Μικρά Ασία το σουβλιστό αρνί δεν εθεωρείτο επιμελημένο γιορτινό φαγητό. Αρνί ή κατσίκι σούβλιζαν στα βοσκοτόπια. Θα παραθέσουμε το πασχαλινό έθιμο που διέσωσε η Ελπινίκη Σταμούλη-Σαράντη από το Μπαϊντίρι του νομού Σμύρνης ("Μικρασιατικά Χρονικά", τόμος 3, 1940): "Στο Μπαϊντίρι, όποιος ήθελε έβαζε μέσα σε πανέρι ψωμί, κομμάτια από ψημένο αρνί και μια νταμιτζάνα κρασί με μερικά ποτήρια κι ένα καλάθι κόκκινα αυγά. Τα πήγαινε τη νύχτα στον νάρθηκα της εκκλησίας.

Μετά τη λειτουργία της Ανάστασης, σε όσους από τους μπεκιάρηδες (τους ελεύθερους άντρες, δίχως οικογένεια) μεταλάμβαναν, τους μοίραζαν από λίγο ψητό, ψωμί, κρασί και κόκκινα αυγά". Τα γλυκά του κουταλιού - καθαρά ελληνική συνήθεια- ήταν ευρύτατα διαδεδομένα στη Σμύρνη και στην Ιωνία, όπως και τα σπιτικά σιροπιαστά γλυκά, μπακλαβάς, κανταΐφι, σεκέρ παρέ, σαμουσάς, εκμέκ, σαραϊλί. Στην Ιωνία και σε όλη τη Μικρά Ασία, δε διαδόθηκαν τα γαλακτερά γλυκίσματα της Πόλης, όπως το ταούκ γκιογκσού, το καζάν ντιμπί, το κεσκιούλ. Να θυμίσουμε ότι το ταούκ γκιογκσού (από στήθος κοτόπουλου και γάλα) ήταν ρωμαϊκό παλατιανό γλύκισμα που μεταφέρθηκε στη Νέα Ρώμη, όπου αγαπήθηκε και πολιτογραφήθηκε ως Πολίτικο γλυκό, ενώ ξεχάστηκε στον τόπο της καταγωγής του.
Το παραπάνω κείμενο με τον πρωτότυπο τίτλο "Οι γευστικές παραδόσεις της Ιωνίας" είναι απόσπασμα από το κεφάλαιο "Ιωνία" στο βιβλίο της Σούλας Μπόζη "Μικρασιατική Κουζίνα", εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2005.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Χρυσάνθη Δεβερίκου

# data[].attributes.attachment_link.title
Τι έτρωγαν οι Έλληνες της Σμύρνης; Η Σούλα Μπόζη μάς ξεναγεί στα έθιμα της Ιωνίας | ΤΟΠΙΚΕΣ ΚΟΥΖΙΝΕΣ | Gastronomos.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Αν κάποιος γνωρίζει καλά την κουζίνα και τα έθιμα της Μικράς Ασίας είναι η Πολίτισσα συγγραφέας και ερευνήτρια Σούλα Μπόζη.

# data[].attributes.location_name
ΕΣΤΙΑ Νέας Σμύρνης, Κωνσταντινου Παλαιολόγου, Νέα Σμύρνη

# data[].attributes.headline
Τι μαγείρευαν οι πρόσφυγες του 22;

# data[].attributes.subject
Τι μαγείρευαν οι πρόσφυγες του 22;

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Στα ζαχαροπλαστεία του Μεγάλου Μπεζεστενίου μπορεί κανείς να δοκιμάσει παγωτά, γιαούρτια, ρυζόγαλα, μουαλεμπί, κρέμες, λουκούμια, σεκέρ λουκούμια, κανταΐφια, καζάν ντιπί, κουρκουμπίνια, παστελάκια, φοινίκια, δεκάδων ειδών μπακλαβάδες κ.ά. Πίσω από το τζαμί υπάρχουν πολλά κεμπαπτζίδικα με νοστιμότατα αρνίσια σουβλάκια και ντονέρ [...] στην οδό Εσί Μαχκεμέ είναι συγκεντρωμένα τα γκιοζλεμετζίδικα [...] ενδιαφέρον όμως παρουσιάζουν και οι υπαίθριοι πωλητές με τα κεμπάπια, τους χαλβάδες και τα παγωμένα σερμπέτια". ( Από την έκδοση "Σμύρνη. Περιηγητικός οδηγός 1922", Γιώργος Πουλημένος, εκδόσεις Μπαλτά).

Η Σμύρνη ως μυθικός παράδεισος, ήταν ένας τόπος αφθονίας και ευημερίας, μια επίγεια Εδέμ, όπου το φαγητό κατείχε περίοπτη θέση στην καθημερινότητα των κατοίκων της. Από όλα τα βιβλία που ξεφύλλισα, από όλες τις διηγήσεις των ανθρώπων δεύτερης και τρίτης γενιάς - απόγονοι Σμυρνιών- αυτή την αίσθηση αποκόμισα. Προσπαθώ να διακρίνω τι είναι μύθος και τι όχι, πού υπεισέρχονται η υπερβολή και η νοσταλγία, πού λαθεύει η μνήμη και τα κάνει όλα πιο ωραία, πιο μεγάλα, καλύτερα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ Τι έτρωγαν οι Έλληνες της Σμύρνης; Η Σούλα Μπόζη μάς ξεναγεί στα έθιμα της Ιωνίας

"Αυτά μάθαμε, αυτά μαγειρεύουμε"

"Τα φαγητά, τις συνήθειες, τα έθιμα δεν χρειάστηκε να μας τα διηγηθούν, τα ζήσαμε και τα βιώσαμε, όταν οι γονείς μας ήρθαν εδώ και ύστερα από κάποιες δεκαετίες γεννηθήκαμε και εμείς. Στη Νίκαια όπου εγκαταστάθηκαν ζούσαν κυρίως πρόσφυγες και ανάμεσά τους πολλοί Σμυρνιοί. Για την υπόλοιπη ζωή στη Σμύρνη δεν πολυμιλούσαν, τους πλήγωναν οι αναμνήσεις, αλλά ό,τι είχε σχέση με την κουζίνα το μετέφεραν στα ελληνικά εδάφη ακέραιο", μας λέει ο πρόεδρος της Ένωσης Σμυρναίων, Γιώργος Αρχοντάκης.

Με τέτοιου είδους ερωτήματα στο μυαλό πήγα στην Ένωση. Κουβέντα και διηγήσεις σε σχέση με την κουζίνα της Σμύρνης θα περιλάμβανε η συνάντηση. Όταν μπήκα όμως στα γραφεία, το τραπέζι ήταν στρωμένο. Ο Γιώργος Αρχοντάκης, η Κυριακή Αρχοντάκη-Μιχοπούλου και η Ντέπυ Γιούλη με υποδέχτηκαν με κουλουράκια, γλυκό κυδώνι, πίτες και λικέρ. "Το άσπρο του καρπουζιού το περνούσαν από ασβεστόνερο για να σκληρύνει και να γίνει τραγανό και το έκαναν γλυκό του κουταλιού. Οτιδήποτε έφτιαχναν στη Σμύρνη το έφτιαχναν και εδώ μετά: τα ρεβύθια με ρύζι, τα κουλουράκια, τα τσουρέκια, τα φοινίκια τα Χριστούγεννα και τα μαντί στα επίσημα τραπέζια. Στη Σμύρνη τα μαντί τα σέρβιραν την Παρασκευή πριν από τον γάμο, στο σπίτι της νύφης σαν πρώτο πιάτο. Όλα αυτά τα έφτιαχνε η μαμά μου, τα φτιάχνω και εγώ, οι συνταγές πάνε από γενιά σε γενιά, αυτά μάθαμε, αυτά μαγειρεύουμε", συμπληρώνει η κ. Κυριακή Αρχοντάκη-Μιχοπούλου.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ Σμυρναίικα κουλουράκια: αυτή είναι η καλύτερη συνταγή και είναι 100 χρόνων!

Επίγειος παράδεισος

Ήταν όντως τόπος αφθονίας η Σμύρνη. Καραβάνια χιλιομέτρων έφταναν στην πόλη με προϊόντα από τα ενδότερα της χώρας, για να προωθηθούν στις αγορές της Ευρώπης, καθώς το λιμάνι της Σμύρνης ήταν το μεγαλύτερο της ανατολικής Μεσογείου. Τα σύκα και οι σταφίδες ήταν πρώτα στις εξαγωγές, αλλά έφευγαν από εκεί προς τη Δύση και πολλά άλλα γεωργικά προϊόντα. Τα σπίτια των προαστίων είχαν τους δικούς τους μπαξέδες και κήπους, τα μπεζεστένια, τα τσαρσιά και τα παζάρια πλημμύριζαν με τρόφιμα.

Το εμπόριο προσέλκυσε πολλές εθνικότητες στην πόλη, με αποτέλεσμα η κουζίνα να δεχτεί πολλές επιρροές. Τα σκορδομακάρονα που μαγείρευαν κατά τη διάρκεια της νηστείας είναι παρόμοια με συνταγή των Ιταλών. Η Κάλυμνος, η Σάμος και η Χίος ήταν από τα πρώτα μέρη όπου κατέφυγαν οι Μικρασιάτες μετά τους διωγμούς κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, και τότε τα Δωδεκάνησα ήταν υπό ιταλική κατοχή. Τα δάνεια και τα αντιδάνεια με όλες τις γειτονικές κουζίνες είναι πάμπολλα. Επίσης, υπάρχουν πολλές διαφορές με την πολίτικη κουζίνα, αλλά και πολλές ομοιότητες. Στη Σμύρνη, η κουζίνα είναι πιο ελαφριά, πιο εξωστρεφής, έχει ευρωπαϊκές επιρροές, αντικατοπτρίζοντας έτσι ακριβώς τον χαρακτήρα της πόλης.

Όταν η ζάχαρη γραφόταν ζάχαρι

Η μεγαλοπρεπής αίθουσα στην Εστία Νέας Σμύρνης είναι μόνο μία από τις πολλές όπου φιλοξενούνται εντυπωσιακές συλλογές αντικειμένων φερμένων από τη Μικρά Ασία. Η Θέμις Παπαδοπούλου, η ακούραστη έφορος των μουσείων της Εστίας, αναζητά συνεχώς νέα εκθέματα για τις συλλογές: ένα σερβίτσιο καφέ με χαραγμένα αρχικά, ένα μαγκάλι που χρησιμοποιούνταν για θέρμανση, πιατάκια ιζνίκ, το ειδικό σκεύος όπου σέρβιραν το γλυκό του κουταλιού. "Τίποτα δεν είναι αγορασμένο, προέρχονται όλα από σπίτια Μικρασιατών και δωρεές".

Η Θέμις, η Θέλξη, η Νατάσα, η Δωρίτα και η Ρίτα έχουν τα πάντα καταγεγραμμένα. Έχουν αναγνωρίσει από καιρό πόσο πολύτιμο είναι το αρχείο των προγόνων τους, αλλά δεν το νιώθουν ως βαρύ φορτίο στους ώμους τους, ίσα ίσα θέλουν να το μοιραστούν με άλλους και να το καμαρώσουν. Μου δείχνουν φωτογραφίες, παλιά τετράδια με συνταγές, μου εξηγούν την αλισίβα και το βούτυρο. "Θα σου δώσουμε τις φυλαγμένες συνταγές μας, αλλά δεν θα γίνουν ίδιες, το βούτυρο που είχαν τότε δεν συγκρίνεται με αυτά της αγοράς. Όπως και η ευωδιά των μυρωδικών την άνοιξη". Κάποια αντιδρά: "Γιατί, τι έχουν τα μυρώνια που αγοράζουμε σήμερα;".

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Λίνα Καπετάνιου

# data[].attributes.attachment_link.title
Τι μαγείρευαν στις προσφυγικές συνοικίες της Ελλάδας του 1922; | ΤΟΠΙΚΕΣ ΚΟΥΖΙΝΕΣ | Gastronomos.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Πέντε γυναίκες με καταγωγή από τη Σμύρνη και τη Μικρά Ασία μοιράστηκαν μαζί μας τις πολύτιμες μνήμες τους και συνταγές γλυκών από τα οικογενειακά τους τετράδια.

# data[].attributes.headline
Συνταγές μικρασιάτικες!

# data[].attributes.subject
Συνταγές μικρασιάτικες!

# data[].attributes.attachment_link.title
Συνταγές της πατρίδας -Μικρασιάτικες συνταγές για φαγητά και γλυκά - Mikrasiatis | Μικρασιάτης

# data[].attributes.attachment_link.description
Αυθεντικές Μικρασιάτικες συνταγές για φαγητά και γλυκά με το ιδίωμα της Ερυθραίας Μικράς Ασίας

# data[].attributes.location_name
Επαρχία Σμύρνης, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Συνταγές Σμύρνης 

# data[].attributes.subject
Συνταγές Σμύρνης 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
100 χρόνια μετά την καταστροφή της Σμύρνης και την έλευση των προσφύγων στην Ελλάδα, ίσως δεν έχουμε ακόμη αποτιμήσει την επιρροή που άσκησαν οι Σμυρνιοί στην ελληνική κουζίνα. Κάποια από τα πιάτα της σμυρναίικης κουζίνας, όπως το πιλάφι με το εικοσάλεπτο τσιγάρισμα, μπορεί να αλλάξουν γευστικά τις γαστρονομικές σας συνήθειες.

Ονομαστή από την αρχαιότητα η Σμύρνη, υπερηφανευόταν για τον Όμηρο, για τα μαθηματικά, τη φιλοσοφία, αλλά και την "καλή ζωή" που ζούσαν οι κάτοικοί της. Για τους χριστιανούς αργότερα είναι σημαντική, γιατί εκεί ιδρύεται η πρώτη εκκλησία από τον Απόστολο Παύλο.

Αν η "μοίρα" της Κωνσταντινούπολης, λόγω θέσης, ήταν να γίνει πρωτεύουσα, η "μοίρα" της Σμύρνης ήταν να γίνει σπουδαίο λιμάνι. Έξι ποτάμια χύνονται στον ευρύ κόλπο της, τα νερά είναι βαθιά και το λιμάνι προστατευμένο.

Η περίοδος στην οποία αναφερόμαστε όταν μιλάμε για σμυρναίικη κουζίνα ξεκινάει περίπου στα μέσα του 19ου αιώνα μέχρι την Καταστροφή. Είναι η "χρυσή εποχή" του μικρασιατικού ελληνισμού. Το 1813 η Σμύρνη είχε 130.000 κατοίκους, εκ των οποίων 70.000 Τούρκοι, 30.000 Έλληνες, 15.000 Αρμένιοι, 5.000 "Φράγκοι". Το 1840 ο ελληνικός πληθυσμός είχε διπλασιαστεί, ενώ ο τουρκικός είχε μειωθεί στο μισό. Και μέχρι την Καταστροφή, η τάση αυτή αυξάνεται. "Γκιαούρ Ιζμίρ" έλεγαν οι Τούρκοι, δηλαδή "Άπιστη Σμύρνη". Περίπου εκείνη την εποχή, γύρω στο 1850, εκθρονίζει την Κωνσταντινούπολη, παίρνοντας τα πρωτεία του εξωτερικού εμπορίου της Τουρκίας. Μαζί με το εμπόριο ανθούν τα γράμματα και όλες οι εκφάνσεις του πολιτισμού: σχολεία, νοσοκομεία, θέατρα, εφημερίδες και περιοδικά, ιδρύματα. Μία από αυτές, στοιχείο δομικό στη ζωή των Σμυρνιών, η κουζίνα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ Τι μαγείρευαν στις προσφυγικές συνοικίες της Ελλάδας του 1922;

Η φυσιογνωμία της σμυρναίικης κουζίνας

Την καλύτερη έκφραση για τη σμυρναίικη κουζίνα την άκουσα από τη Μαρία Βεϊνόγλου: υβριδική την ονόμασε, και δικαίως. Δύσκολο να την περιγράψεις και να την κατατάξεις. Όλες οι επιρροές συναντώνται στα τετράδια μαγειρικής των γυναικών της Σμύρνης. Αιγαιοπελαγίτικη, ευρωπαϊκή, τουρκική. Όσο πιο εύπορη η μαγείρισσα, τόσο πιο "ευρωπαϊκές" συνταγές. Όσο πιο κοντά στις λαϊκές τάξεις, τόσο πιο έντονες οι αιγαιοπελαγίτικες και οι τουρκικές επιρροές. Όμως, στεγανά δεν υπάρχουν. Έτσι, στα σπίτια των ευπόρων, που ταξίδευαν στην Ευρώπη και είχαν γραφεία στη Μασσαλία, στο Τριέστι, στο Λονδίνο, το κυριακάτικο φαγητό ήταν το ρόστο, οι πορπέτες (το λ συχνά μετατρέπεται σε ρ), το κοτόπουλο μιλανέζα. Όσο για τα γλυκά, τα πιο συνηθισμένα από τα "ευρωπαϊκά" ήταν το μπλαν μανζέ (άσπρο επιδόρπιο με γεύση αμυγδάλου), το γκατό ρουαγιάλ (είδος σοκολατόπιτας) και το κέικ.

Στις φτωχότερες τάξεις των εργατών στα εργοστάσια, των αγροτών, των μικρεμπόρων που δουλεύουν μαζί με τους αντίστοιχους Τούρκους, Αρμένιους, Εβραίους, η κουζίνα έχει σαφείς τουρκικές επιρροές. Και ο σπουδασμένος στας Ευρώπας όμως, και ο μεροκαματιάρης στη σταφίδα, όλοι τρώνε πιλάφι με αρνί στους γάμους, όπως στην Κρήτη. Αλλά και το "κυδωνάτο", το κρέας με κυδώνια (που αφθονούν στις γειτονικές Κυδωνίες - το πολυθρύλητο Αϊβαλί), θεωρείται από όλους "καλό, κυριακάτικο φαγητό". "Ξέρει κι ο χωριάτης ποιο είν' το κυδωνάτο!" έλεγαν σε αυτούς που δεν "ήξεραν να φάνε".

Η αφθονία

Πριν ακόμα αναφερθούμε στα υλικά, ας πούμε ότι η Σμύρνη ήταν ονομαστή για τη σπατάλη της. Ακόμα και η Εκκλησία συχνά καυτηριάζει τις μεγάλες ποσότητες και τη σπατάλη των υλικών στα σμυρναίικα σπίτια. Στις εφημερίδες αφθονούν οι ρεκλάμες για χωνευτικά και χάπια για το στομάχι. Το τραπέζι, και ιδιαίτερα το βραδινό, αποτελεί ιεροτελεστία σε όλα τα σπίτια. Από το πιο φτωχό ως το πιο πλούσιο, έπρεπε να περιλαμβάνει πρώτα, δηλαδή μεζέδες ούζου, κυρίως πιάτα και επιδόρπιο. Το τραπέζι στρώνεται πάντα με καλό τραπεζομάντιλο. Στα εύπορα σπίτια τα σερβίτσια είναι πορσελάνες αγγλικές ή γαλλικές, τα μαχαιροπίρουνα ασημένια, τα ποτήρια κρυστάλλινα.

Ευρωπαϊκή, αλλά... παλιάς σχολής

Όταν ακούμε ευρωπαϊκές επιρροές, σκεπτόμαστε ίσως πιο ελαφριά κουζίνα. Και όμως είναι λάθος, καθώς μιλάμε για την ευρωπαϊκή κουζίνα στα μέσα του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού. Το βούτυρο μπαίνει παντού και θεωρείται απαραίτητο. Το ελαιόλαδο θεωρείται δεύτερης κατηγορίας υλικό. Από εκεί επηρεάζεται η σμυρναίικη κουζίνα, που χρησιμοποιεί βούτυρο ακόμη και στα τηγανητά. Το κρέας τσιγαρίζεται στο βούτυρο, το ίδιο και το πιλάφι. Τα μακαρόνια πρέπει απαραιτήτως να περιχυθούν με καμένο βούτυρο.

Τα "λαδερά" μόνο σώζονται και αυτά μετά βίας, καθώς συνήθως είναι γεμιστά με κρέας και ρύζι τσιγαρισμένα στο βούτυρο. Τα αυγά χρησιμοποιούνται σε ντουζίνες.

Δεν πρέπει να μας κάνει εντύπωση, δεδομένου ότι η "καλή" κουζίνα της εποχής θεωρείται η γαλλική υψηλή μαγειρική, η αποθέωση της ανθυγιεινής κουζίνας.

Έτσι τα "καλά" εστιατόρια στην Ευρώπη και στη Σμύρνη σερβίρουν αστακό θερμιντόρ (πνιγμένο στο βούτυρο) και τουρνεντό Ροσίνι (φιλετάκια μοσχαρίσια τηγανισμένα σε βούτυρο, σερβιρισμένα με φουαγκρά και γαρνιρισμένα με τρούφες). Στο σπιτικό τραπέζι θα βρούμε ρόστο, ροσμπίφ, βοδινό Στρογκανόφ, κουνουπίδι ογκρατέν, βολοβάν κ.ά.

Η άλλη όψη του νομίσματος

Στην ανατολίτικη κουζίνα οι συνταγές αλλάζουν, το ρόστο γίνεται ατζέμ πιλάφι (επί λέξει περσικό πιλάφι), αλλά και πάλι το κρέας τσιγαρίζεται στο βούτυρο. Οι πολπέτες γίνονται ιτσλί κιοφτέ, αλλά και αυτοί τηγανίζονται στο σαμόλαδο (= σησαμέλαιο) κυρίως και σπανιότερα στο ελαιόλαδο. Βλέπουμε βέβαια στα τετράδιά τους να αναφέρουν πού και πού το "καλό ελαιόλαδο", αλλά η χρήση του είναι περιορισμένη. Συνηθισμένες συνταγές είναι το ατζέμ πιλάφι, τα θρυλικά σμυρναίικα σουτζουκάκια, το ιμάμ, ο μουσακάς, τα ντολμαδάκια, σπανίως γιαλαντζί, συνήθως παραγεμισμένα με κρέας και διάφορες παρασκευές με εντόσθια, που θα τις ζήλευαν και οι Ρουμελιώτες. Τα πιλάφια ανάγονται σε τέχνη με σταφίδες, φυσικά, και κουκουνάρια, χωρίς ζωμούς, κρασί και πολλά αρωματικά, αλλά με μακρύ σοτάρισμα για 20 λεπτά.

Η αιγαιοπελαγίτικη επιρροή

Η αιγαιοπελαγίτικη επιρροή είναι παρούσα, αλλά αρκετά "πειραγμένη". Τα ψάρια και τα θαλασσινά δεν αποτελούν βασικό στοιχείο της σμυρναίικης κουζίνας. Σε σχέση με το κρέας, δεν είναι ούτε το 10% των συνταγών. Βρίσκουμε όμως καλαμάρια και σουπιές, μπακαλιάρους, μύδια, κάποιες ψαρόσουπες που στα "μεγάλα τζάκια" γίνονται μπουγιαμπέσες, μπαρμπούνια, κυρίως σαβόρο, μικρά ψάρια και χταποδάκι κυρίως ως μεζέδες του ούζου. Τα όσπρια συνηθίζονται... στις νηστείες, αλλά υπάρχουν τα νησιωτικά κεφτεδάκια λαχανικών και οσπρίων, για παράδειγμα κολοκυθοκεφτέδες, πατατοκεφτέδες και ρεβιθοκεφτέδες.

Τα υλικά και οι ονομασίες

Τα υλικά, όπως ήδη τα είπαμε, είναι κυρίως το κρέας, το βούτυρο, τα αυγά. Κηπευτικά παντός είδους, συνήθως σε λαδερή μορφή, ελάχιστες σαλάτες. Τα ψάρια και τα θαλασσινά υπάρχουν, αλλά δεν δίνουν τον τόνο. Αντίθετα, οι ελιές είναι πανταχού παρούσες και συχνά μπαίνουν ωμές μέσα στη σάλτσα.

Εξ Εσπερίας έρχονται τα ζαμπόνια, το λαρδί, το βoδινό κρέας, τα μανιτάρια του κουτιού, οι ασπάραγγοι του κουτιού, η αγγλική σκόνη (baking powder) κ.ά. Οι μπόλιες, οι μποξάδες, τα κεμπάπ έχουν ανάμεικτη καταγωγή. Τα πιροσκί και τα μαντί προέρχονται από την ποντιακή και την αρμένικη κουζίνα.

Για τις ονομασίες θα μπορούσε να γραφτεί ξεχωριστό βιβλίο. Τι χοτσάφια, τι κιγιντισμένο κοτόπουλο, τι γκιουν μπαλί (το μέλι της μέρας = το πετιμέζι, κατά άλλους ανθόμελο). Όπου χοτσάφια τα καρότα, κιγιντισμένο το ψιλοκομμένο, το κιμαδιασμένο. Από την άλλη, ρος τουν (ρόστο), ιρις τουν (irish stew= κρέας κατσαρόλας ιρλανδικό), πεζέδες και πουδίγκες, και άλλα νόστιμα...

Τα γλυκά

Ακολουθούν την ίδια λογική με το φαγητό. Ανάμεικτα ευρωπαϊκά και τουρκικά με οκάδες βουτύρου και ζάχαρης. Σαραγλί και ρεβανί, μπακλαβάς και καταΐφι, φοινίκια (μελομακάρονα), οι νησιωτικές δίπλες, αλλά και τα ανατολίτικα ισλί. Από την άλλη, κεκ (κέικ), πεζέδες (μπεζέδες) και πουδίγκες (πουτίγκες).

Με τον καφέ προσφέρουν πάντα κουλουράκια. Είναι γνωστό ότι ο βιομήχανος μπισκότων Ευάγγελος Παπαδόπουλος στην Καταστροφή επιβιβάστηκε σε πλοίο με προορισμό τη Μασσαλία. Το πλοίο έδεσε στον Πειραιά για ανεφοδιασμό και η οικογένεια βγήκε για να επισκεφτεί την πόλη. Όταν όμως στο καφενείο τού πρόσφεραν καφέ χωρίς κουλουράκι, σκέφτηκε ότι εδώ ανοίγεται πεδίον δόξης λαμπρόν και έμεινε στην Ελλάδα προς τέρψιν όλων των επόμενων γενεών.

Μικρός επίλογος

Η επίδραση της σμυρναίικης κουζίνας στην ελλαδική υπήρξε καθοριστική. Ξεφεύγει από το πλαίσιο αυτού του σημειώματος και θα έπρεπε να αποτελέσει αντικείμενο επιστημονικής μελέτης. Οι πρόσφυγες έφεραν μαζί τους τα μπαχαρικά και τα μυρωδικά, τον ευρωπαϊκό και τον ανατολίτικο αέρα. Όταν μάλιστα εγκαθίστανται σε ορεινές περιοχές, όπου η μαγειρική δεν είναι τόσο ανεπτυγμένη, αλλάζουν άρδην τα δεδομένα.

Στις Πρέσπες κάποιες ηλικιωμένες γυναίκες μού είπαν επί λέξει: "Ούτε μυρωδικά χρησιμοποιούσαμε ούτε μπαχαρικά. Ψητό κρέας τρώγαμε. Οι προσφυγίνες μάς έμαθαν να μαγειρεύουμε". Μπον απετί, αφιέτ ολσούν, καλή σας όρεξη.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ 8 μυστικά για τέλεια σουτζουκάκια κατσαρόλας

Δείτε εδώ 27 σμυρναίικες συνταγές:
Οι συνταγές του αφιερώματος έχουν εκσυγχρονιστεί ελαφρώς, ώστε να προσαρμοστούν στα σημερινά δεδομένα. Λόγου χάρη, οι Σμυρνιοί τελειοποιούσαν τις σάλτσες τους στο μύλο λαχανικών ή τις "απερνούσαν" από το "τρυπητόν". Το ίδιο και τους πουρέδες τους. Σήμερα τη δουλειά αυτή την κάνουν το μούλτι και το μπλέντερ. Επίσης, πέρα από το μαϊντανό και τον άνηθο, που χρησιμοποιούνταν φρέσκα, άλλα μυρωδικά (ρίγανη, θυμάρι κ.λπ.) ήταν διαθέσιμα στην αποξηραμένη τους μορφή. Σε όποια συνταγή προτείνονται φρέσκα μυρωδικά, πρόκειται για πινελιά των μαγείρων του Γαστρονόμου. Το ίδιο ισχύει και ως προς τα προτεινόμενα συνοδευτικά των φαγητών.

# data[].attributes.attachment_link.title
Αφιέρωμα Σμύρνη: 27 μοναδικές συνταγές με ανατολίτικο αέρα | ΤΟΠΙΚΗ ΓΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ | Gastronomos.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Εκατό χρόνια μετά την καταστροφή της Σμύρνης, η επίδραση της σμυρναίικης κουζίνας στην ελλαδική υπήρξε καθοριστική. Ένα αφιέρωμα γεμάτο γεύσεις, συνταγές και νοσταλγία...

# data[].attributes.location_name
Mimar Sinan Mh, İzmir Fuarı İçi Yolu 9/13, 35220 Konak/İzmir, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Η Σμύρνη ΠΡΙΝ το 1922

# data[].attributes.subject
Η Σμύρνη ΠΡΙΝ το 1922

# data[].attributes.body
Χάρτης από τη φοβερή μακέτα που υπάρχει στο Μουσείο Μικρασιατών της Σκάλας Λουτρών Λέσβου

# data[].attributes.location_name
35280 Επαρχία Σμύρνης, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Κουλουράκια Σμυρναίικα! Η καλύτερη συνταγή!

# data[].attributes.subject
Κουλουράκια Σμυρναίικα! Η καλύτερη συνταγή!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Μαζί με το τσουρέκι και τα κόκκινα αυγά, τα σμυρναίικα κουλουράκια είναι πλέον για πολλά νοικοκυριά αναπόσπαστο κομμάτι της γαστρονομικής τους εθιμοτυπίας. Τα λέμε σμυρναίικα και θεωρούμε δεδομένη τη μικρασιατική καταγωγή τους. Οι Σμυρνιές τα λένε απλώς πασχαλινά κουλουράκια, γιατί ήταν γεύση της Λαμπρής, αλλά στην Ελλάδα βαπτίστηκαν αμέσως σμυρναίικα, αφού έγιναν ευρέως γνωστά μετά το 1922, από τους Μικρασιάτες πρόσφυγες, που έφεραν μαζί τους με καμάρι και νοσταλγία τις συνταγές του τόπου τους.

Όπως μας εξηγεί η Αικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη, τ. διευθύντρια, επιστημονική συνεργάτιδα του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, στην Ελλάδα τα γλυκά, αφράτα ψωμιά τύπου κέικ ήταν σχεδόν άγνωστα. Το ίδιο και η ζάχαρη, είδος πολυτελείας που δεν είχε σχεδόν καμία χρήση στην ελληνική ζαχαροπλαστική, παρά μόνο ίσως ως γλυκαντικό σε ροφήματα και πάλι μόνο στις προνομιούχες κοινωνικές τάξεις. Οι οικείες γλυκαντικές ουσίες ήταν το μέλι και το πετιμέζι.

Στην κοσμοπολίτισσα Σμύρνη, ωστόσο, η ζάχαρη ήταν ένα συνηθισμένο υλικό που έφτανε στην πόλη τους από την Ευρώπη, μέσω του μεγάλου εμπορικού κέντρου της Κωνσταντινούπολης. "Μαζί με τη ζάχαρη κατέφθαναν από την Ευρώπη και οι ανάλογες συνταγές για να τη χρησιμοποιούν: κέικ, παντεσπάνια, μαρέγκες και γλυκά ψωμιά. Με τη ζάχαρη και με τις τεχνικές αυτές οι Μικρασιάτισσες τελειοποίησαν συνταγές όπως τη βασιλόπιτα (που στη Σμύρνη ήταν ένα γλυκό κέικ με αποξηραμένα φρούτα, ξηρούς καρπούς και μπαχαρικά), το τσουρέκι και βέβαια τα μπισκότα και τα κουλουράκια", εξηγεί η κ. Πολυμέρου-Καμηλάκη.

Προσθέστε τώρα τα άφθονα μπαχαρικά που είχαν στη διάθεσή τους, τη χιώτικη μαστίχα, τη συναρπαστική βανίλια, το μαχλέπι, το κάρδαμο και τόσα ακόμα "παράξενα" υλικά, και καταλαβαίνετε την ποικιλία, τη φινέτσα αλλά και την ιδιοτυπία των γλυκών τους.

Μερακλούδες και προνομιούχες, οι Σμυρνιές συνέθεσαν μια ζαχαροπλαστική απολύτως διαφορετική από της Ελλάδας.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ Κουλουράκια σμυρναίικα, γλυκά με παλιά συνταγή

Εξωτικό ίσον σμυρναίικο

Για τους Έλληνες, αυτά τα γλυκίσματα ήταν άγνωστα. Για παράδειγμα, η βασιλόπιτα στην Ελλάδα ήταν πάντα μια αλμυρή πίτα με κρέας, πουλερικό ή/και λαχανικά, καμωμένη με φύλλο. Το ίδιο και το χριστόψωμο, που δεν περιείχε ζάχαρη και μπαχαρικά, παρά γλυκαινόταν ελάχιστα με λίγο μέλι ή πετιμέζι "για να είναι γλυκιά η χρονιά". Το τσουρέκι ήταν άγνωστο. Με άλλα λόγια, δεν υπήρχε η εξοικείωση με γλυκές, αφράτες, ψωμένιες παρασκευές, με εξαίρεση ίσως τα μεγάλα άστεα. Όταν έφτασαν τα πρωτόγνωρα τσουρέκια, τα παντεσπάνια, τα κέικ (κάποια μάλιστα με σοκολάτα και κακάο!), τα φουσκωτά κουλουράκια που μοσχοβολούσαν βούτυρο και μαστίχα, αγκαλιάστηκαν, αγαπήθηκαν και υιοθετήθηκαν αμέσως. Καθετί που έφεραν μαζί τους οι Σμυρνιές ονομάστηκε "σμυρναίικο" και κάπως έτσι πήραν και το όνομά τους τα συγκεκριμένα κουλουράκια.

Τα βασικά υλικά των σμυρναίικων κουλουριών είναι το άφθονο καλό βούτυρο και τα μυρωδικά, όπως η βανίλια, ενίοτε και το ξύσμα πορτοκαλιού ή η μαστίχα. Οι παραλλαγές είναι αρκετές, αλλά σε όλες το βασικό χαρακτηριστικό είναι η αφράτη αλλά τραγανή υφή και η ευωδιά τους. Η φινέτσα τους. Το συνηθέστερο σχήμα τους είναι μια μακρόστενη σπείρα (σαν βαρκούλα), ο σαλίγκαρος, ο διπλός σαλίγκαρος, αλλά συχνά πλέκονται και σαν απλό πλεξούδι. Β.Κ

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ Κουλουράκια σμυρναίικα, με λίγη ζάχαρη

Η συνταγή πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό Ζάχαρη & Αλεύρι, τεύχος 48.

# data[].attributes.attachment_link.title
Σμυρναίικα κουλουράκια: αυτή είναι η καλύτερη συνταγή και είναι 100 χρόνων! | ΣΥΝΤΑΓΗ | Gastronomos.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Αυθεντικά σμυρναίικα κουλουράκια με οικογενειακή συνταγή 5 γενεών! Είναι μακράν τα καλύτερα κουλουράκια που έχουμε δοκιμάσει. Αξίζει να τα δοκιμάσετε και εσείς. Είναι ακαταμάχητα.

# data[].attributes.location_name
Λωζάνη, Ελβετία

# data[].attributes.headline
Συνθήκη Λοζάνης

# data[].attributes.subject
Συνθήκη Λοζάνης

# data[].attributes.body
Όλο το κείμενο της Συνθήκης της Λοζάνης

# data[].attributes.location_name
Σεβρ, Γαλλία

# data[].attributes.headline
ΜΕΓΑΛΗ ΕΛΛΑΔΑ - Χάρτης

# data[].attributes.subject
ΜΕΓΑΛΗ ΕΛΛΑΔΑ - Χάρτης

# data[].attributes.body
Λιθογραφία με τη Μεγάλη Ελλάδα, που δημιουργήθηκε μετά τη Συνθήκη των Σεβρών

# data[].attributes.location_name
Αεροδρόμιο Λωζάνης, Avenue du Grey, Λωζάνη, Ελβετία

# data[].attributes.headline
ΣΥΝΘΗΚΗ ΛΟΖΑΝΗΣ

# data[].attributes.subject
ΣΥΝΘΗΚΗ ΛΟΖΑΝΗΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
«Συνθήκη της Λοζάνης, 100 χρόνια μετά» – Άγγελος Συρίγος

# data[].attributes.location_name
Λωζάνη, Ελβετία

# data[].attributes.headline
Δυό φορές ξένοι

# data[].attributes.subject
Δυό φορές ξένοι

# data[].attributes.body
ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΗΣ ΛΟΖΑΝΗΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
Η συνθήκη της Λωζάνης - 2 Φορές Ξένοι

# data[].attributes.location_name
Ali Reis, 35240 Konak/Επαρχία Σμύρνης, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Χάρτης Σμύρνης ασπρόμαυρος

# data[].attributes.subject
Χάρτης Σμύρνης ασπρόμαυρος

# data[].attributes.location_name
Ülkü, 35240 Konak/Επαρχία Σμύρνης, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Συνοικίες της Σμύρνης, χάρτης

# data[].attributes.subject
Συνοικίες της Σμύρνης, χάρτης

# data[].attributes.headline
Χάρτης Ερυθραίας

# data[].attributes.subject
Χάρτης Ερυθραίας

# data[].attributes.headline
Χερσόνησος ΕΡΥΘΡΑΙΑΣ

# data[].attributes.subject
Χερσόνησος ΕΡΥΘΡΑΙΑΣ

# data[].attributes.headline
Οι Φιλόλογοι της Κοζάνης προτείνουν βιβλία

# data[].attributes.subject
Οι Φιλόλογοι της Κοζάνης προτείνουν βιβλία

# data[].attributes.body
Προτάσεις βιβλίων σχετικών με τη ΜΙΚΡΑΣΙΑ από τον ΣΥΝΔΕΣΜΟ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ ΚΟΖΑΝΗΣ

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
μικρασιατική καταστροφή

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ανατολική θράκη

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
φιλαναγνωσία

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
σύνδεσμος φιλολόγων κοζάνης

# data[].attributes.attachment_link.title
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο κατάλογος του Συνδέσμου Φιλολόγων Κοζάνης περιλαμβάνει κυρίως λογοτεχνικά βιβλία, αλλά και ορισμένα κόμικς ή ιστορικά βιβλία με εκλαϊκευμένο λόγο, με τα εξώφυλλά τους και μια μικρή περίληψη για το περιεχόμενο κάθε βιβλίου. Τα βιβλία του καταλόγου χωρίζονται σε τέσσερις ενότητες, ανάλογα με τη θεματική τους (βιβλία γενικά για τη Μικρασιατική καταστροφή, για πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, τον Πόντο, την Ανατολική Θράκη).

# data[].attributes.location_name
Μουρνιές Χανίων, οδός Διογένη, Μουρνιές

# data[].attributes.headline
Ελευθέριος Βενιζέλος - Οπτικοακουστικό ντοκουμέντο

# data[].attributes.subject
Ελευθέριος Βενιζέλος - Οπτικοακουστικό ντοκουμέντο

# data[].attributes.attachment_link.title
ΣΠΑΝΙΟ ΟΠΤΙΚΟ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ ΜΕ ΤΗ ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ (TV100-090419)

# data[].attributes.location_name
Σπίτι Ελευθερίου Βενιζέλου, Platia Eleftheriou Venizelou, Χανιά

# data[].attributes.headline
Ελευθέριος Βενιζέλος

# data[].attributes.subject
Ελευθέριος Βενιζέλος

# data[].attributes.body
Ντοκιμαντέρ για τη ζωή του Ελευθερίου Βενιζέλου

# data[].attributes.attachment_link.title
ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ

# data[].attributes.headline
Μητροπολίτης ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ

# data[].attributes.subject
Μητροπολίτης ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ

# data[].attributes.body
Από τη Μηχανή του Χρόνου

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΑΛΗΘΕΙΑ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΑΓΙΟΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΣΜΥΡΝΗΣ

# data[].attributes.location_name
Τρίγλια, Tirilye, Μουδανιά/Προύσα, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Ένα τραγούδι για τον Μητροπολίτη Χρυσόστομο

# data[].attributes.subject
Ένα τραγούδι για τον Μητροπολίτη Χρυσόστομο

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Τομέας Νεότητας ΙΜΔΠΚ

# data[].attributes.attachment_link.title
Ἅγ  Χρυσόστομος, Μητροπολίτης Σμύρνης (+10.9.1922)

# data[].attributes.location_name
Αδραμύττιο/Επαρχία Μπαλικεσίρ, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Γερμανός Καραβαγγέλης

# data[].attributes.subject
Γερμανός Καραβαγγέλης

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί.
Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 02/04/2017.

Ο Γερμανός Καραβαγγέλης ( Στύψη Λέσβου, 16 Ιουνίου 1866 - Βιέννη, 11 Φεβρουαρίου 1935), ήταν Έλληνας επίσκοπος, που διατέλεσε Μητροπολίτης Καστορίας και διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα οργανώνοντας αντάρτικα σώματα με ντόπιους Μακεδόνες οπλαρχηγούς, με συνέπεια να αναδειχθεί μία από τις σημαντικότερες μορφές του Αγώνα. Το 1913 έγινε τοποτηρητής του Πατριαρχείου και το 1924 Έξαρχος στη Βιέννη, όπου το 1935 πέθανε και ετάφη. Τα οστά του μεταφέρθηκαν στην Καστοριά το 1959.

Ο Γερμανός Καραβαγγέλης σε νεαρή ηλικία

Ο Καραβαγγέλης γεννήθηκε στη Στύψη της Λέσβου στις 16 Ιουνίου του 1866, από Ψαριανό πατέρα. Οι γονείς του Χρυσόστομος και Μαρία απέκτησαν, εκτός από τον πρωτότοκο Στυλιανό (τον μετέπειτα Γερμανό) και άλλα επτά παιδιά: έξι κορίτσια και ένα αγόρι, από τα οποία το αγόρι και ένα κορίτσι πέθαναν νωρίς.
Μεγάλωσε στο Αδραμύττιο της Μικράς Ασίας, όπου μετακόμισε η οικογένειά του, όταν ο Στυλιανός ήταν δύο χρονών· εκεί ο πατέρας του άνοιξε εμπορικό κατάστημα. Από το Αδραμύττιο θα φύγει νέος πια, με υποτροφία που του χορηγεί, εκτιμώντας την ευφυΐα του, τη φιλομάθειά του και το επιβλητικό παρουσιαστικό του, ο Μητροπολίτης Εφέσου Αγαθάγγελος, για να σπουδάσει στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, από την οποία θα αποφοιτήσει με άριστα το 1888. Την ημέρα της αποφοίτησης, χειροτονήθηκε διάκονος από τον Πατριάρχη Διονύσιο Ε΄ και πήρε το όνομα Γερμανός, προς τιμήν του ιδρυτή της Σχολής, Πατριάρχη Γερμανού Δ΄. Κατόπιν, συνέχισε τις σπουδές του, με δαπάνες του πλούσιου ομογενή Παύλου Στεφάνοβικ Σκυλίτση, σπουδάζοντας επί τριετία φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Λειψίας και της Βόννης.

Άγαλμα του Γερμανού Καραβαγγέλη στην Καστοριά

Μετά την ανακήρυξή του σε διδάκτορα επέστρεψε στη Κωνσταντινούπολη. Εκεί το 1891 διορίστηκε καθηγητής της ονομαστής Θεολογικής Σχολής της Χάλκης. Με αυτή την ιδιότητα δίδαξε με ζήλο εκκλησιαστική ιστορία, ομιλητική και Θεολογία. Συνέγραψε εγκυκλοπαίδεια της Θεολογίας και διάφορα επιστημονικά έργα, εκκλησιαστικούς λόγους, την περί του Πάσχα ιστορικήν επιστημονικήν διατριβήν και άλλες μελέτες που δημοσιεύθηκαν σε περιοδικά και εφημερίδες. Το 1896 χειροτονήθηκε επίσκοπος Πέραν με τον τίτλο "επίσκοπος Χαριουπόλεως", όπου και ανέπτυξε σπουδαία δράση, αφενός καταπολεμώντας ξένη ανθελληνική προπαγάνδα και αφετέρου για την ελληνοπρεπέστερη μόρφωση των Ελλήνων μαθητών, αποσπώντας τους από ξένες σχολές, που είχαν στο μεταξύ ιδρυθεί, ιδίως των Καθολικών Γάλλων. Χαρακτηριστικά, απέσπασε 130 Έλληνες μαθητές από τη σχολή "Παπάζ Κιοπρού" και τους έπεισε να γραφτούν στο νεόκτιστο Ζωγράφειο Λύκειο ενώ ίδρυσε και Παρθεναγωγείο για τα κορίτσια που για χρόνια έφερε το όνομα "Παρθεναγωγείο Καραβαγγέλη". Οργάνωσε μαθήματα τις Κυριακές, κήρυττε ακατάπαυστα και συμμετείχε στην εκπαίδευση κι επιλογή νέων άξιων κληρικών.

Το 1900 τοποθετείται Μητροπολίτης Καστορίας (σημερινής Καστοριάς), από τον Πατριάρχη Κωνσταντίνο Ε΄, κατόπιν προτροπής του Έλληνα πρέσβη Νικόλαου Μαυροκορδάτου. Από της ενθρόνισής του άρχισε με τους πύρινους λόγους του να εμψυχώνει και να αναπτερώνει το ηθικό των Ελλήνων της περιοχής και να οργανώνει ένοπλα σώματα κατά των ομοίως ενόπλων Βουλγάρων Εξαρχικών, που επιχειρούσαν την προσάρτηση των ελληνογενών χριστιανικών πληθυσμών στη Βουλγαρική Εξαρχία. Μαζί και με άλλους ιεράρχες της περιοχής που έδρασαν ομοίως ακολουθώντας το παράδειγμά του, ο Μακεδονικός Αγώνας γενικεύθηκε. Κατάφερε πολλά χωριά και κωμοπόλεις να αποσκιρτήσουν από τη Βουλγαρική Εξαρχία και να επανενταχθούν στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.
Παράλληλα, στην πολιτική σκηνή ζήτησε την επίσημη παρέμβαση του Ελληνικού Κράτους στον Αγώνα, προκειμένου να μη μένει η πρωτοβουλία στους Βουλγάρους. Βέβαια το αίτημά του εκείνο είχε περισσότερο θρησκευτικό χαρακτήρα, παρά εθνικο-κεντρικό. Οι προσπάθειές του εκείνες, στέλνοντας σχετικές εκθέσεις στους Έλληνες πρωθυπουργούς Α. Ζαΐμη και Θ. Δεληγιάννη, τελικά απέδωσαν, όταν το 1904 η Ελλάδα -υπό την πίεση και της κοινής γνώμης- απεφάσισε την ενεργή συμμετοχή της στον ένοπλο αγώνα αντίστασης. Ο ελληνικός κλήρος, ως ήταν επόμενο, υποστήριξε με μανία την τότε επιχείρηση του ελληνικού κράτους, με συνέπεια ο μητροπολίτης Γερμανός Καραβαγγέλης να καταστεί ο μεγαλύτερος εχθρός του Βουλγαρικού Κομιτάτου. Πολλά στοιχεία για τη δράση του αντλούνται από τα απομνημονεύματά του, τα οποία δημοσιεύτηκαν από το Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου (ΙΜΧΑ) (Καραβαγγέλης Γερμανός, Μητροπολίτης Καστοριάς: Ο Μακεδονικός Αγών).

Μνημείο που απεικονίζει τον Γερμανό Καραβαγγέλη (αριστερά) και τον Παύλο Μελά (δεξιά)

Ο Γερμανός Καραβαγγέλης κατέστη ο πρώτος και ο πιο επίμονος υπέρμαχος του αντιανταρτικού κινήματος σε συνεργασία με τον δραστήριο πρόξενο της Ελλάδας στο Μοναστήρι Ίωνα Δραγούμη και το 1904 με τον Παύλο Μελά. Στην αρχή προσπάθησε με τα κηρύγματά του να συνετίσει τους πάντες, ότι ανήκουν στο Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης και μόνο, ενώ ως εθνότητα που κατοικεί στην περιοχή είναι όλοι Έλληνες. Στις ομιλίες του εκείνες δεν δίστασε αρχικά να επισκεφτεί τους ίδιους τους κομιτατζήδες, όπως και τον αρχικομιτατζή Βασίλ Τσακαλάρωφ. Στα επόμενα όμως 7 χρόνια (1900 - 1907) όπου γενικεύτηκαν οι καταστροφές και οι σκοτωμοί, ως μητροπολίτης Καστοριάς ύψωσε το σύνθημα "Βούλγαρος να μη μείνει".
Έφιππος ο ίδιος και με το όπλο (μάνλιχερ) στον ώμο, από κοινού με τον αξιωματικό του Ελληνικού Στρατού Βάρδα, ο Καραβαγγέλης εμπνέει και δημιουργεί τις απαραίτητες προϋποθέσεις για την εκδίκηση των σφαγών, που συγκλόνισαν τότε τον κόσμο. Μεταξύ αυτών των αντιποίνων ήταν και η σφαγή στη Ζαγορίτσανη, για την οποία ο ίδιος ο Γερμανός Καραβαγγέλης γράφει:

"Το χωριό είχε πάνω από 600 σπίτια... Ήταν οι χειρότεροι Βούλγαροι της επαρχίας μου. Όταν ο Βάρδας αποφάσισε να εφαρμόσει την τιμωρία τους, μου έγραψε και εγώ του έστειλα τα ονόματα των δικών μας (πρακτόρων), για να μην τους αγγίζει. Στις παραμονές της 25ης Μαρτίου 1905 αυτός, μαζί με 300 άντρες κρύφτηκε στο δάσος που βρισκόταν απέναντι από το χωριό. Πρωί - πρωί μπήκαν στο χωριό και άρχισαν οι τουφεκιές. Σκότωναν και πυρπολούσαν τα σπίτια τους. Εκείνη τη μέρα δολοφονήθηκαν 79 Βούλγαροι και δυστυχώς και μερικοί δικοί μας, σλαβόφωνοι μεν αλλά πολύτιμοι. Οι δικοί μας άνθρωποι δεν έπαθαν πολλές ζημιές, επειδή είχα δώσει τον κατάλογό τους στον Βάρδα και αυτοί είχαν κρυφτεί...".[4]

Η φωτογραφία του κεφαλιού του Λάζαρ Ποπτράικοφ, την οποία ο Γερμανός Καραβαγγέλης έβαλε στο γραφείο του

Ως ηγέτης τού αντιβουλγαρικού ανταρτικού κινήματος, ο ίδιος γράφει: "Οι αντάρτικες ομάδες μεγάλωναν και αυξανόταν συνεχώς (παραθέτονται τα ονόματα 30 Κρητών, που ήταν επικεφαλής τέτοιων ομάδων). Διατηρούσα μαζί τους τακτική επαφή, μέσω του προξενείου του Μοναστηρίου και των μητροπολιτών. Συναντιόμουν προσωπικά μαζί τους και τους συμβούλευα να σκοτώνουν όλους τους ιερείς και Βούλγαρους δασκάλους". (χαρακτηριστικό σημείο του θρησκευτικού και μόνο μένους).

Δυσαρεστημένος με τον Κώττα, που κωλυσιεργούσε στη δράση του απέναντι στον Μήτρο Βλάχο, με τον οποίο ήταν αδελφοποιτοί, και πληροφορούμενος μία μεταξύ τους συνάντηση τον Μάιο του 1904, ο Καραβαγγέλης αποφάσισε να τον καταδώσει στις οθωμανικές αρχές. Με εντολή του Καραβαγγέλη, ο Παύλος Κύρου, παλιός φίλος και συμπολεμιστής του Κώττα, οδήγησε τον Ιούνιο του 1904 ένα τουρκικό απόσπασμα στο σπίτι του Κώττα στη Ρούλια με αποτέλεσμα ο Κώττας να συλληφθεί, να φυλακιστεί και τον επόμενο χρόνο να απαγχονιστεί.

Η δράση αυτού του μητροπολίτη είναι χαρακτηριστική για τον ρόλο της Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στον αγώνα εναντίον των Βουλγάρων, που είχαν υπαχθεί στη Βουλγαρική Εξαρχία. Οι ελληνικές προσπάθειες για την προσάρτηση των εδαφών όπου κατοικούσαν και Βούλγαροι της Μακεδονίας, έγιναν δυνατές μετά την παρέλευση δέκα τουλάχιστον χρόνων από τη λήξη του Μακεδονικού Αγώνα και όχι χάρη στην αποτυχία της Εξέγερσης του Ίλιντεν (καλοκαίρι 1903), όπως πολλοί πρεσβεύουν, δεδομένου ότι δέκα χρόνια μετά, το 1913, υπεγράφη η πρώτη συνθήκη ανταλλαγής πληθυσμών μεταξύ Βουλγαρίας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, που προηγήθηκε σαφώς της ελληνικής προσάρτησης.

Το 1907, με το τέλος του Μακεδονικού Αγώνα η Οθωμανική κυβέρνηση απαίτησε από τον Πατριάρχη Ιωακείμ Γ', μετά τις καταγγελίες Βουλγάρων και την επακόλουθη αφόρητη πίεση του Ρώσου πρεσβευτή Ζηνόβιεφ προς τον Σουλτάνο, την απομάκρυνση του Γερμανού. Μετά από μήνες πιέσεων, ο Πατριάρχης αναγκάστηκε να δεχτεί κι ο Γερμανός αρχικά επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη ως Συνοδικός. Όταν όμως τον Ιανουάριο του 1908 εχήρευσε η Μητρόπολη Αμάσειας, ο Πατριάρχης του ζήτησε και πάλι να γυρίσει κοντά στο ποίμνιο που τον χρειαζόταν κι ανέλαβε Μητροπολίτης Αμάσειας στις 5 Φεβρουαρίου 1908, με έδρα τη Σαμψούντα. Ο Γερμανός και εκεί ανέπτυξε έντονη εθνική δράση, δημιουργώντας σχολεία στα πιο απομακρυσμένα χωριά και ιδρύοντας γυμνάσιο για να μαθαίνουν τα παιδιά ελληνικά, αλλά και ένοπλες ομάδες κατά των Τούρκων ατάκτων, που λυμαινόταν την περιοχή. Τον Ιανουάριο του 1913, μετά τον θάνατο του Πατριάρχη Ιωακείμ διετέλεσε προσωρινά τοποτηρητής του πατριαρχικού θρόνου της Κωνσταντινούπολης. Συμμετείχε ως υποψήφιος και στην ψηφοφορία ανάδειξης νέου Πατριάρχη αλλά μετά από παρέμβαση τριμελούς επιτροπής της Εθνικής Αμύνης που τον θερμοπαρακαλούσε να αποσύρει την υποψηφιότητά του, υπάκουσε και διέθεσε τις ψήφους του στον Πατριάρχη Γερμανό Ε' που εξελέγη στις 28 Ιανουαρίου 1913.

Ο Γερμανός επέστρεψε στην Αμάσεια και αντιστάθηκε σθεναρά στις διώξεις των Νεοτούρκων, αφιερώνοντας τις δυνάμεις του στην υπεράσπιση των δικαίων των Ελλήνων και Αρμενίων, έχοντας ως συνεργάτες τον μητροπολίτη Χρύσανθο Τραπεζούντας, τον συντοπίτη του από τη Λέσβο επίσκοπο Ευθύμιο Ζήλων και τον αρχιμανδρίτη Πλάτωνα Αϊβαζίδη. Κατά τις σφαγές των Αρμενίων έσωσαν εκατοντάδες αθώους, κρύβοντας άλλους μες στον μητροπολιτικό ναό κι άλλους σε σπίτια Ελλήνων. Τις πράξεις του αυτές αναγνώρισαν αρμενικές εφημερίδες στις ΗΠΑ.

Για τις ενέργειές του αυτές συνελήφθη και στάλθηκε δέσμιος στην Κωνσταντινούπολη, όπου και φυλακίστηκε το 1917 για κάποιο χρονικό διάστημα, αλλά αποφυλακίστηκε χάρη σε ενέργειες του Πατριάρχη Γερμανού Ε'. Το στρατοδικείο του Κεμάλ Ατατούρκ, που εν τω μεταξύ πήρε με τα όπλα τον έλεγχο της κατάστασης, τον καταδίκασε ερήμην σε θάνατο το 1920 και τον κυνήγησε ανηλεώς. Στις 10 Μαρτίου 1921 ο Γερμανός πρότεινε στον υπουργό εξωτερικών της Ελλάδας Γεώργιο Μπαλτατζή, συνεργασία με Κούρδους και Αρμένιους εναντίον του εθνικιστικού κινήματος του Κεμάλ Ατατούρκ. Η ποντο- αρμενική συνεργασία αποσκοπούσε στην ίδρυση μιας αυτόνομης χριστιανικής δημοκρατίας (κράτους) στην περιοχή του Πόντου. Η κυβέρνηση όμως του Γούναρη, απομονωμένη από τους συμμάχους, δεν πήρε καμιά πρωτοβουλία. Τον Νοέμβριο του 1921 ήταν ο επικρατέστερος για να γίνει Πατριάρχης, αλλά προτίμησε και πάλι να δώσει τις ψήφους του στον Μελέτιο Μεταξάκη.

Τον Αύγουστο του 1922 βρισκόταν στο Βουκουρέστι της Ρουμανίας για τη στέψη του Ρουμάνου βασιλιά όταν συνέβη η Μικρασιατική Καταστροφή. Έσπευσε στην Κωνστάντζα της Ρουμανίας για να πάρει το πλοίο για την Κωνσταντινούπολη, όμως τον πρόλαβαν τα τουρκικά στρατεύματα του Κεμάλ, που απαγόρευσαν την αποβίβασή του από το ατμόπλοιο αφού έλαβε επιστολή από τον Πατριάρχη ότι αν αποβιβαζόταν θα τον συνελάμβαναν και θα εκτελούνταν με βάση την απόφαση του στρατοδικείου. Για να τον προστατέψει ο Πατριάρχης τον διόριζε Μητροπολίτη Ιωαννίνων, όπου μετέβη άμεσα με το ίδιο πλοίο. Έτσι απομακρύνθηκε οριστικά από τη Μητρόπολη Αμασείας. Τυπικά απώλεσε και τον τίτλο του μητροπολίτη Αμασείας στις 27 Οκτωβρίου 1922. Εξελέγη τυπικά το έτος 1923 Μητροπολίτης Ιωαννίνων. Στα Γιάννενα έμεινε για ένα χρόνο.

Αργότερα μετά και τη Συνθήκη της Λωζάνης το 1923 και την ανάρρηση στον Πατριαρχικό θρόνο του Γρηγορίου Z', κι ενώ ο Γερμανός Καραβαγγέλης έκλεισε ένα χρόνο στα Ιωάννινα, τον Απρίλιο του 1924 έλαβε τηλεγράφημα από τον Πατριάρχη για τοποθέτησή του ως Μητροπολίτης Ουγγαρίας κι έξαρχος Κεντρώας Ευρώπης του Οικουμενικού Πατριαρχείου με έδρα τη Βουδαπέστη. Επρόκειτο για μια πολύ μικρή ελληνική κοινότητα με πενιχρή αμοιβή που δεν κάλυπτε ούτε τα έξοδα διαβίωσης του. Αρχικά αρνήθηκε και διαμαρτυρήθηκε με τηλεγράφημά του, όπως έκαναν και αρκετοί Ηπειρώτες, αλλά δεν εισακούστηκαν. Λόγος της δυσμενούς μετάθεσής του, σύμφωνα με την έρευνα του Μητροπολίτη Αυστρίας Μιχαήλ Στάικου, υπήρξε η πίεση στον Πατριάρχη από τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών Χρυσόστομο Α' (Παπαδόπουλο), που ήθελε να επαναφέρει στα Ιωάννινα τον φιλοβασιλικό/αντιβενιζελικό ιεράρχη Σπυρίδωνα Βλάχο, απομακρύνοντας τον γνωστό για το φιλοβενιζελικό του φρόνημα Γερμανό. Ο Γερμανός το θεώρησε ως εξορία κι εμπαιγμό και στις 24 Απριλίου παραιτήθηκε γραπτώς από τη θέση αυτή. Τότε η ελληνική κυβέρνηση πρότεινε στο οικουμενικό Πατριαρχείο τη μετάθεση της έδρας από τη Βουδαπέστη στη Βιέννη για την "Εξαρχία Κεντρώας Ευρώπης", ως επαρχίας της Μητρόπολης Θυατείρων, με μισθό από το Υπουργείου Εξωτερικών. Με τηλεγράφημά του ο Γερμανός στις 11 Αυγούστου προς τον Πατριάρχη αποδέχθηκε με τον όρο να του αποδοθεί ο τίτλος Μητροπολίτης Αμασείας και Έξαρχος Κεντρώας Ευρώπης.

Μετά την ανάληψη των καθηκόντων του στην Αυστριακή πρωτεύουσα τον Οκτώβριο ο Γερμανός μερίμνησε με κοπιώδη εργασία και πολυάριθμα ταξίδια για την αναζωογόνηση των αποδυναμωμένων ελληνικών κοινοτήτων σε Ιταλία, Αυστρία κι Ουγγαρία. Φρόντισε για τους εφημέριους, τους ναούς και τους απόδημους Έλληνες σε Βενετία, Μπρίντιζι, Λιβόρνο, Γένοβα, Μιλάνο, Ν(ε)άπολη, Τεργέστη, Κέτσκεμετ, Σέντες και Βουδαπέστη. Στη Βιέννη συνεργάστηκε άριστα με τον αρχιμανδρίτη, ιερατικό προϊστάμενο και μετέπειτα Μητροπολίτη Κυδωνίας κι Αποκορώνου Χανίων Αγαθάγγελο Ξηρουχάκη. Δοκιμάστηκε όμως από την πολύχρονη άρνηση του έτερου αρχιμανδρίτη της Βιέννης, ιερατικού προϊσταμένου της ενορίας Αγ. Γεωργίου Δημητρίου Γεωργιάδη να αποδεχθεί την πνευματική του δικαιοδοσία, που κρατούσε την ιστορική ελληνόφωνη κοινότητα για ιδιοτελείς λόγους πιστή στον Ρουμάνο επίσκοπο του Τσερνάουτσι (Cernăuți, σήμερα ανήκει στην Ουκρανία και είναι γνωστό ως Τσερνίβτσι). Επίσης την 1η Μαρτίου 1926 πικράθηκε από την απόφαση της δικτατορικής κυβέρνησης Θεόδωρου Πάγκαλου για περικοπή του μισθού του από 118 λίρες σε μόλις 50, με τα οποία αδυνατούσε να αποπληρώσει κατοικία, διατροφή, έξοδα περιοδείας και ξενοδοχεία, εξαρτώμενος σχεδόν αποκλειστικά σε δωρεές των ελάχιστων πιστών. Αναγκάστηκε για τον λόγο αυτό να ζει μακριά από τη Βιέννη, και συγκεκριμένα στην Αθήνα όπου κατείχε ιδιόκτητη κατοικία στο Ψυχικό.

Ανδριάντας του Γερμανού Καραβαγγέλη στη Θεσσαλονίκη

Πέθανε πάμπτωχος από εγκεφαλικό επεισόδιο στις 11 Φεβρουαρίου του 1935 σε ηλικία 69 ετών στην πόλη Μπάντεν, 30 χιλιόμετρα νότια από τη Βιέννη, σε ξενοδοχείο όπου είχε προσωρινά καταλύσει, μόνος και "ξένος μέσα σε ξένους". Η αδερφή του Κλεονίκη έφτασε αμέσως από το Βουκουρέστι, όπου διέμενε μόνιμα, και προσπάθησε να μεταφερθεί η σορός του για ενταφιασμό στην Αθήνα, με γραπτό αίτημα εκ μέρους του επιτετραμμένου της ελληνικής πρεσβείας Δημήτριου Τζιρακόπουλου. Το ίδιο ήταν κι επιθυμία του, όπως προκύπτει από τη διαθήκη του, όπου ζητούσε η εξόδιος ακολουθία του να τελεστεί στον Ι.Ν Αγίου Γεωργίου Καρύτση "μεθ' ενός μόνον ιερέως, άνευ διακόνου, ως κι άνευ της παρουσίας αντιπροσώπου της Ελληνικής Πολιτείας και της Εκκλησίας ομοίως", όπως έγραφε γεμάτος πίκρα και παράπονο για την αχαριστία που είχε βιώσει. Ούτε κι αυτό όμως δεν έγινε δεκτό στην Αθήνα, αφού "ούτε νεκρόν επεθύμουν τον εκκλησιαστικόν άνδρα κι εθνικόν ήρωα εις το Άστυ". Γι' αυτό η σορός του Καραβαγγέλη ετάφη σε λιτό μνήμα στη Βιέννη (Zentralfriedhof) από τον αρχιμανδρίτη Αγαθάγγελο Ξηρουχάκη.

Τα απομνημονεύματα που έγραψε ειδικά για τον Μακεδονικό Αγώνα, εκδόθηκαν από την Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών το 1959. Το ίδιο έτος το "Ίδρυμα Μελετών της Χερσονήσου του Αίμου" από κοινού με την "Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών" επιχορήγησαν τη μεταφορά των οστών του με τιμητική συνοδεία αρχικά στη Θεσσαλονίκη και στη συνέχεια στην Καστοριά, όπου και τοποθετήθηκαν σε κρύπτη κάτω από τον ανδριάντα του.

"Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ηλίου" τομ.10ος, σελ.274.

Ψάρας, I., "Ο Γερμανός Καραβαγγέλης και η ορθόδοξη Ελληνική Κοινότητα της Βενετίας (1924-1935)", Θησαυρίσματα 14 (1977), σελ. 275-287.

# data[].attributes.attachment_link.title
Γερμανός Καραβαγγέλης - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί. Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 02/04/2017.

# data[].attributes.headline
Χρύσανθος Φιλιππίδης

# data[].attributes.subject
Χρύσανθος Φιλιππίδης

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί.
Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 02/01/2017.

Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρύσανθος (κατά κόσμον Χαρίλαος Φιλιππίδης, Κομοτηνή Ν. Ροδόπης, 1881 - Αθήνα, 28 Σεπτεμβρίου 1949) ήταν Έλληνας θεολόγος και ακαδημαϊκός ( 1940), Μητροπολίτης Τραπεζούντας ( 1913- 1938) και Αρχιεπίσκοπος Αθηνών κατά τη Δικτατορία Μεταξά (3 Δεκεμβρίου 1938- 2 Ιουνίου 1941) παυθείς από την κατοχική κυβέρνηση Τσολάκογλου.

Γεννήθηκε το 1881 στο χωριό Γρατίνη (το οποίο απέχει 13 χλμ. από την Κομοτηνή) όπου και έλαβε τα πρώτα εγκύκλια γράμματα. Το 1897 εισήχθηκε στην Ιερά Θεολογική Σχολή της Χάλκης από την οποία και αποφοίτησε μετά εξαετία. Το 1903 χειροτονήθηκε διάκονος και τον ίδιο χρόνο ακολούθησε στην Τραπεζούντα τον μητροπολίτη Κωνσταντίνο Καρατζόπουλο όπου και άρχισε εκεί την υπηρεσία του ως ιεροκήρυκας και καθηγητής στο " Φροντιστήριο" (Γυμνάσιο) της πόλης, όπου δίδαξε θρησκευτικά μαθήματα αναπληρώνοντας και τον συνοδικό μητροπολίτη (που είχε μεταβεί στη Κωνσταντινούπολη) ως πρόεδρος των σχολικών επιτροπών. Μετά τον θάνατο του μητροπολίτη, ο Χρύσανθος διατήρησε τη θέση του και επί του διαδόχου μητροπολίτη του μετέπειτα Οικουμενικού Πατριάρχη Κωνσταντίνου Στ΄ μέχρι του 1907 οπότε και απήλθε προς ευρύτερες σπουδές στην Ευρώπη με την οικονομική βοήθεια των προυχόντων της Τραπεζούντας. Μετά από τετραετή φοίτηση σε πανεπιστημιακές σχολές στη Λειψία της Γερμανίας και στη Λωζάνη της Ελβετίας επέστρεψε στη Κωνσταντινούπολη όπου και ο Πατριάρχης Ιωακείμ Γ΄ του ανέθεσε τη διεύθυνση και αρχισυνταξία του επίσημου πατριαρχικού οργάνου "Εκκλησιαστική Αλήθεια". Κατά το στάδιο αυτό της παραμονής του στο Οικουμενικό Πατριαρχείο ο Χρύσανθος μυήθηκε στη σεβάσμια εκκλησιαστική τάξη και παράδοση καθώς και επί των προβλημάτων της Εκκλησίας και του Έθνους. Την ίδια εποχή γνωρίστηκε με τον Ίωνα Δραγούμη και με τον στενό συνεργάτη εκείνου τον Αθανάσιο Σουλιώτη - Νικολαΐδη με τους οποίους και ανέπτυξε μια μεγάλη φιλία δια της οποίας και αναδείχθηκε η περί του υψηλού Ιδεαλισμού κλίση του. Επίσης οι εθνικιστικές ιδέες του Περικλή Γιαννόπουλου την ίδια εποχή δεν έπαυσαν να τον συγκινούν.

Την εποχή εκείνη η Οθωμανική Αυτοκρατορία ταραζόταν από δύο αμφίρροπα ρεύματα. Εις μεν το εσωτερικό από την αποκληθείσα τότε "κίνηση των εθνικοτήτων" χριστιανών και μουσουλμάνων που βεβαίως την πνευματική, οικονομική αλλά και αριθμητική υπεροχή των μουσουλμάνων ωθούσε ο νεοτουρκικός σωβινισμός. Εις δε το εξωτερικό διαγραφόταν πράγματι μια απειλή κυοφορούμενης "σταυροφορίας" των χριστιανικών Χωρών πρώτιστα της Βαλκανικής κατά της Αυτοκρατορίας. Πράγματι στον αγώνα δρόμου των παραπάνω κινήσεων η δεύτερη πρόλαβε τη κατίσχυση της κίνησης των κινήματος των εθνικοτήτων στην οποία πολλοί εκλεκτοί Έλληνες μεταξύ των οποίων και ο Χρύσανθος αλλά βεβαίως και αλλοεθνείς συνδέθηκαν με το συναρπαστικώτερο ίσως όραμα μιας βαθμιαίας αναμόρφωσης της φθίνουσας Αυτοκρατορίας σε μια φιλελεύθερη ισονομούμενη κυρίαρχη πολιτεία σε νεοβυζαντινά ίχνη. Για το όραμα αυτό πολύ λίγα έγιναν γνωστά στον ελληνικό τύπο που όμως το εγνώριζαν πολύ καλύτερα ο Βασιλεύς Γεώργιος Α΄ των Ελλήνων καθώς και ο τότε διάδοχος του Σουλτάνου. Δυστυχώς όμως το είχαν πληροφορηθεί και οι Άγγλοι.

Αμέσως μετά τη λήξη του πολέμου με τη Βουλγαρία ο Χρύσανθος βρίσκεται ν΄ αγωνίζεται απεγνωσμένα στην ιδιαίτερη πατρίδα του προκειμένου να καταφέρει να ενώσει Έλληνες και Τούρκους στο αίτημα της αυτονόμησης της Δυτικής Θράκης προκειμένου να προλάβει την ενσφήνωση της Βουλγαρίας στη περιοχή μεταξύ της Ελλάδος και Τουρκίας. Την ίδια όμως εποχή τον Μάρτιο του 1913 ο μητροπολίτης Τραπεζούντας μετατέθηκε στη Κύζικο και οι Τραπεζούντιοι αξίωσαν τον Χρύσανθο ως νέο μητροπολίτη τους. Έτσι το ίδιο έτος 1913, ο Χρύσανθος εξελέγη μητροπολίτης στην Τραπεζούντα της τότε Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Όμως η δεκαετία που ακολούθησε αλλοίωσε σε μεγάλο βαθμό την όλη κατάσταση των πραγμάτων στη Μέση Ανατολή. Οι ιστορικοί εκείνοι πόλεμοι που ομολογουμένως διπλασίασαν την έκταση της Ελλάδας μείωσαν αντίστοιχα τη βαρύτητα του Ελληνισμού στην Ανατολή. Οι Νεότουρκοι, αποδεδειγμένα ιστορικά, παροτρυνόμενοι και επικουρούμενοι κυρίως από τους Γερμανούς άρχισαν να παρασκευάζουν τους απάνθρωπους διωγμούς κατά του γηγενή από χιλιετηρίδων ελληνικού στοιχείου. Το 1914 άρχισαν οι ομαδικές εκτοπίσεις από τη Θράκη και από τις άλλοτε Ιωνικές και Αιολικές ακτές της Μικράς Ασίας που άρχισαν όμως γρήγορα να επεκτείνονται και προς την Ανατολή. Ως "μέγας άθλος" καταλογίστηκε τότε για τον Χρύσανθο που με όπλα του τα πνευματικά του χαρίσματα, τη πειθώ του λόγου του και την προσωπική του παρουσία συγκράτησε στα σύνορα της μητροπολιτικής του επαρχίας τη πορεία του κύματος των διωγμών αγωνιζόμενος κατά τις παλινδρομικές φάσεις ανακαταλήψεων στο τετραετή πόλεμο Ρώσων και Τούρκων με χωρίς σχεδόν ελληνικές απώλειες. Τον Απρίλιο του 1916 ανέλαβε τη διοίκηση της Τραπεζούντας από τον Τούρκο βαλή Μεχμέτ Τζεμάλ Αζμή μπέη. Από τη θέση αυτή κατάφερε να επεκτείνει αποτελεσματικά τη προστασία του και προς τους Έλληνες των γειτονικών περιοχών Ροδόπολης και Χαλδείας. Μάλιστα κατάφερε να συνενώσει τους Τούρκους με τους Έλληνες αλλά και με τα κατάλοιπα της φρικτής σφαγής των Αρμενίων κατά της ρωσικής λαίλαπας από τα σταθμεύοντα στη περιοχή ρωσικά στρατεύματα, κατά τη ρωσική επανάσταση του Μαρτίου του 1917 που σε πλήρη διάλυση της πειθαρχίας είχαν αρχίσει τις καταστροφές. Ήταν και αυτό μια εκδήλωση του μυστικού οράματος της ιδέας διακυβέρνησης και συμβίωσης των σύνοικων λαών. Η δίχρονη προεδρία του Χρύσανθου υπήρξε ένα αληθινό διάλειμμα δημοκρατίας και αρμονικής συμβίωσης χριστιανών και μουσουλμάνων. Έτσι στη περίοδο της ανακωχής, κατά τη Συνθήκη του Μούδρου, η μορφή του Χρύσανθου δεσπόζει στη περιοχή του Πόντου και αποτελεί την εγκυρότερη και δημοφιλέστερη προσωπικότητα μεταξύ ομογενών και αλλογενών που του αναγνωρίζουν και οι "Μεγάλες Δυνάμεις" της Αντάντ.

Έτσι κάτω από αυτές τις συνθήκες αναγνώρισής του, το 1919 ο Χρύσανθος κλήθηκε από τον τότε τοποτηρητή του Οικουμενικού Θρόνου Δωροθέου (Μητροπολίτη Προύσας) και από τον Αλέξανδρο Παπά να εκπροσωπήσει τον Ελληνισμό του Πόντου στο Παρίσι κατά τις εκεί διασκέψεις. Από τις επιστολές, του τότε υπουργού εξωτερικών Ν. Πολίτη, έγραφα και πρακτικά του Οικουμενικού Πατριαρχείου αλλά και από δημοσιεύματα του Τύπου (ελληνικού και ξένου) της εποχής διαφαίνονται οι ενθουσιαστικές απηχήσεις επί των επιδέξιων χειρισμών των εμπιστευμένων στο Χρύσανθο θεμάτων ενώπιον των "Μεγάλων". Τότε ο Ελευθέριος Βενιζέλος τον εξουσιοδότησε να προχωρήσει σε διακρίβωση δυνατοτήτων για απ΄ ευθείας συνεννοήσεις με τους Τούρκους. Ακολούθησαν πολλές και ενθαρρυντικές επαφές, πλην όμως ο Βενιζέλος προτίμησε να μη δώσει συνέχεια όταν διαγνώσθηκε ότι "...οι διεκδικήσεις επί της Θράκης και της Δυτικής Μακεδονίας εύρισκαν διπλωματική κατευόδωση ".

Το 1920 ο Χρύσανθος ταξίδεψε στη Γεωργία η οποία μετά τη ρωσική επανάσταση είχε ημιαυτονομηθεί, προκειμένου να τακτοποιήσει εκκλησιαστικά ζητήματα ορθοδοξίας που είχαν ενσκήψει. Στη πραγματικότητα, ο κύριος σκοπός του Χρύσανθου στο ταξίδι του εκείνο ήταν η χάραξη ορίων μεταξύ του νεοπαγούς κράτους της Γεωργίας και της σχεδιαζομένης αυτονόμησης του Πόντου. Και πράγματι αυτό συντελέστηκε με την υπογραφή της διμερούς μυστικής συμφωνίας Χρύσανθου - Χατισιάν (Αρμένιου πρωθυπουργού Γεωργίας), λεγόμενη και Συμφωνία Εριβάν από το όνομα της πόλης που συνομολογήθηκε. Το 1921 ο Δημήτριος Γούναρης κάλεσε τον Χρύσανθο να μετάσχει της ελληνικής αποστολής στο Λονδίνο. Κατά τον χρόνο της παραμονής του Χρύσανθου στο Λονδίνο στη Τουρκία ειδικό "Δικαστήριο της Ανεξαρτησίας" καταδικάζει ερήμην τον Μητροπολίτη Τραπεζούντας εις θάνατο. Αυτό είχε ως συνέπεια την εσπευσμένη επιστροφή του Χρύσανθου στην έδρα του και στη συνέχεια προκειμένου ν΄ αποφύγει τη σύλληψή του από τις κεμαλικές δυνάμεις που είχαν ήδη εγκατασταθεί στη μητροπολιτική περιφέρειά του κατέφυγε στο Οικουμενικό Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης. Μετά όμως και από το άδοξο τέλος της Μικρασιατικής εκστρατείας, το 1922, ο Χρύσανθος κατέφυγε τελικά στην Αθήνα.

Από το 1922 ο "από Τραπεζούντος" (μητροπολίτης) Χρύσανθος βρίσκεται στην Αθήνα και παραμένει μακριά από τα τεκταινόμενα, ως απλός θεατής των γεγονότων χωρίς να λαμβάνει καμία θέση σε αυτά. Το 1926 διορίζεται από την τότε κυβέρνηση ως αποκρισάριος του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως στην Αθήνα, θέση που θα διατηρήσει μέχρι το 1938. Από τη θέση αυτή ο Χρύσανθος στην αρχή διαχειρίσθηκε όλα τα των εξωτερικών θεμάτων και σχέσεων της Μεγάλης Εκκλησίας. Το 1927 ανέλαβε και έφερε σε πέρας τη πρώτη εκκλησιαστική συμφωνία με τα Τίρανα τακτοποιώντας τα πρώτα θέματα της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Αλβανία. Όταν όμως λίγο αργότερα η κυβέρνηση των Τιράνων αθέτησε τα συμφωνημένα, το 1929, αμέσως ο Χρύσανθος επιχείρησε ένα μακρύ ταξίδι στο Βουκουρέστι, στο Βελιγράδι και στη Βαρσοβία προκειμένου να ενημερώσει και να κατατοπίσει τις Εκκλησίες των Χωρών αυτών περί της αθέτησης της Αλβανίας και να συστήσει επιφύλαξη και αποχή από αντικανονικές επαφές. Συνέπεια εκείνου του ταξιδίου ήταν η μετέπειτα εκδήλωση συμμόρφωσης της Αλβανίας στα συμφωνηθέντα θρησκευτικά θέματα. Το 1930 ο Χρύσανθος προήδρευσε στο Άγιο Όρος ως εκπρόσωπος του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως του τότε Πανορθόδοξου Συνεδρίου το οποίο και καθόρισε τα της ημερήσιας διάταξης θεμάτων της Πανορθόδοξης Συνόδου που όμως δεν συγκλήθηκε ποτέ. Τον ίδιο χρόνο ο Χρύσανθος συνεπικουρούμενος και από αντιπροσωπείες των Πατριαρχείων Ιεροσολύμων και Αλεξανδρείας κατάφερε σε ταξίδι του στη Δαμασκό ν΄ αποκαταστήσει την ειρήνη στο Πατριαρχείο Αντιοχείας (Εκκλησία Αντιοχείας) με την αναγνώριση του Πατριάρχη Αντιοχείας Αλέξανδρου. Τον επόμενο χρόνο ο Χρύσανθος έσπευσε για τον αυτό σκοπό στη Ρόδο για την αποκατάσταση της θρησκευτικής ειρήνης της Δωδεκανησιακής Εκκλησίας και αμέσως μετά βρέθηκε στη Κύπρο, όταν εκδηλώθηκε το αγγλικό πραξικόπημα του 1931.

Για τον Χρύσανθο θεωρείται πως καμία περιοχή εκκλησιαστική, τόσο εξω-ελλαδική όσο και εσω-ελλαδική, δεν έμεινε έξω από το θρησκευτικό του ενδιαφέρον, προσφέροντας κάθε φορά τη μέριμνα και τη στοργή του. Όταν τέλος ανέλαβε Πρόεδρος του Συμβουλίου του Ταμείου Ανταλλαξίμων Κοινοτικών και Κοινωφελών Περιουσιών (Τ.Α.Κ.Κ.Π.) από της σύστασής του, πέτυχε με υποδειγματική διαχείριση των προσόδων αυτού να θεραπεύσει τις στοιχειώδεις πνευματικές ανάγκες των νεοπαγών προσφυγικών κοινοτήτων με επικουρική χρηματοδότηση των ανεγειρομένων σχολείων και ναών και του εφοδιασμού τους με βιβλία, ιερά σκεύη, εικόνες άμφια κ.λπ. αντίστοιχα. Ειδικά γι΄ αυτή τη μεγάλη προσφορά του Χρύσανθου ο Ανδρέας Μιχαλακόπουλος είχε πει χαρακτηριστικά:

Δεν γνωρίζω παράδειγμα αποστολής εκ των πολλών αίτινες τω ανετέθησαν, την οποίαν να μην έφερε εις πέρας μετ΄ επιτυχίας.

Το 1937 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Μετά το θάνατο του Αρχιεπισκόπου Χρυσοστόμου, ( 22 Οκτωβρίου 1938) ο "από Τραπεζούντος" Χρύσανθος εκλέχθηκε να διεκδικεί στη Σύνοδο της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος τη θέση του Προκαθημένου έχοντας ως αντίπαλο τον Μητροπολίτη Κορινθίας Δαμασκηνό (μετέπειτα Αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό), ιεράρχη με έντονη κοινωνική δραστηριότητα. Έτσι στις 5 Νοεμβρίου του 1938 εκλέχθηκε μετά από τρίτη ψηφοφορία ο Κορινθίας Δαμασκηνός με οριακή εκλογή λαμβάνοντας 31 ψήφους έναντι 30 του Χρύσανθου. Ο Δαμασκηνός εκλέγεται τελικά Αρχιεπίσκοπος με 31 ψήφους έναντι 30 του Χρυσάνθου στις 5 Νοεμβρίου 1938. Ακολουθεί η τελετή του Μεγάλου Μηνύματος και ξεκινούν οι προετοιμασίες για την ενθρόνιση. Το μεταξικό καθεστώς, θεωρώντας τον Δαμασκηνό οπαδό του βενιζελισμού και ως εκ τούτου ανεπιθύμητο για την ανάληψη της διοίκησης της Εκκλησίας, προτρέπει μία ομάδα ιεραρχών, με επικεφαλής το Μητροπολίτη Φθιώτιδος Αμβρόσιο, να καταθέσουν προσφυγή για ακύρωση της εκλογής Δαμασκηνού στο Συμβούλιο της Επικρατείας (Σ.τ.Ε.) με αιτιολογία τη συμμετοχή στους εκλέκτορες του Μητροπολίτη Δρυινουπόλεως Ιωάννη, ο οποίος είχε καταδικαστεί για σιμωνία από το Συνοδικό Δικαστήριο πρωτοδίκως σε έκπτωση από το αξίωμά του, συμμετείχε όμως της εκλογής, λόγω της αποδοχής της έφεσής του κατά της καταδικαστικής απόφασης.

Το Σ.τ.Ε., υπό την ισχυρή επιρροή της δικτατορίας, αποφάσισε οριακά, με 8 έναντι 7 ψήφων, την αποδοχή της προσφυγής των ιεραρχών και ακύρωσε την εκλογή Δαμασκηνού παρά την ένσταση άλλων 32 Μητροπολιτών. Μετά την απόφαση αυτή το καθεστώς δημοσιεύει τον ειδικό αναγκαστικό νόμο 1493 της 3 Δεκεμβρίου 1938 διορίζοντας "Αριστίνδην Σύνοδο" (σύνοδο της οποίας τα μέλη έχουν επιλεγεί αυθαίρετα από την κυβέρνηση) όπου και αναδείχθηκαν τελικά τρεις υποψήφιοι: ο από Τραπεζούντος Χρύσανθος με 11 ψήφους και οι μητροπολίτες Λήμνου και Δράμας από 4 έκαστος. Ακολούθως και σύμφωνα λοιπόν με τα οριζόμενα του παλαιού νόμου, ο - ευρισκόμενος στο Λονδίνο - Βασιλεύς Γεώργιος Β΄ εξέλεξε τον Χρύσανθο Αρχιεπίσκοπο Αθηνών, μετά από τηλεγράφημα του Μεταξά που του υποδείκνυε τον Χρύσανθο.

Ο Δαμασκηνός περιορίζεται, φρουρούμενος από τη Χωροφυλακή, στην Ι. Μονή Φανερωμένης στη Σαλαμίνα όπου παραμένει καθ' όλη τη διάρκεια της διακυβέρνησης Μεταξά και του ελληνοϊταλικού πολέμου.

Ο Χρύσανθος αποτελούσε προσωπική επιλογή του Μεταξά. Έτσι προκρίθηκε έναντι του Δαμασκηνού, ο οποίος ήταν γνωστός για τα δημοκρατικά του φρονήματα. Σκοπός του Μεταξά ήταν ο απόλυτος έλεγχος της Ελλαδικής Εκκλησίας μέσω της αρχιεπισκοπικής εκλογής.

Το 1939 εξελέγη μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Με την εμπλοκή της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος ανέπτυξε έντονη εθνική δράση, εμψυχώνοντας τον λαό και τον Στρατό της χώρας. Όταν η Ελλάδα έπεσε στα χέρια του Άξονα το 1941, ο Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος αρνήθηκε να ορκίσει τη δωσίλογη κυβέρνηση του Γεωργίου Τσολάκογλου λέγοντας χαρακτηριστικά: "Δεν μπορώ να ορκίσω Κυβέρνηση προβληθείσα από τον εχθρό, εμείς γνωρίζουμε ότι τις Κυβερνήσεις τις ορίζει ο λαός ή ο Βασιλεύς." Η τοποθέτηση του Χρύσανθου έναντι της πρώτης κατοχικής κυβέρνησης ήταν σαφής: αρνείτο να προχωρήσει στην πολιτική νομιμοποίησή της, παραμένοντας πιστός στον βασιλιά και την κυβέρνησή του που συνέχιζαν την πολεμική προσπάθεια στην Κρήτη, όσο και στις συμμαχικές δεσμεύσεις της χώρας με τη Βρετανία. Ο Χρύσανθος είχε προκαλέσει την οργή των Γερμανών για το διάγγελμα που είχε εκφωνήσει με αφορμή την κήρυξη του πολέμου της Γερμανίας εναντίον της Ελλάδας. Ο Γερμανός καθηγητής του πανεπιστήμιου του Μονάχου, Franz Dölger, εξοργισμένος, ζήτησε εξηγήσεις για το διάγγελμα του Χρύσανθου από τον Πρόεδρο της Ακαδημίας Αθηνών Γεώργιου Σωτηρίου. Για τη στάση του αυτή, στις 2 Ιουνίου του 1941, με Συντακτική Πράξη της κατοχικής κυβέρνησης, καθαιρέθηκε από το αξίωμά του. Η μεθόδευση της απομάκρυνσής του ενισχυόταν και από τον Δαμασκηνό ο οποίος ήταν πρόθυμος να παράσχει τη συναίνεσή του στο σχηματισμό της κατοχικής κυβέρνησης κρίνοντάς το ως μέτρο ανάγκης Επίσης η τότε κυβέρνηση τονίζοντας τον απολυταρχικό χαρακτήρα του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου, ήθελε να ταυτίσει τον Χρύσανθο με τη μεταξική διακυβέρνηση. Ο Χρύσανθος θα αντιδράσει χαρακτηρίζοντας την κυβέρνηση Τσολάκογλου εξίσου δικτατορική με την προκάτοχό της. Ο κατοχικός υπουργός της Εθνικής Οικονομίας Πλάτων Χατζημιχάλης, συνδεόταν φιλικά με τον Χρύσανθο και τον θεωρούσε νόμιμο Αρχιεπίσκοπο, ενώ πίστευε ότι η κυβέρνηση στην οποία συμμετείχε είχε υπηρεσιακό χαρακτήρα, επομένως ήταν αναρμόδια για την επίλυση του αρχιεπισκοπικού ζητήματος. Στις 17 Ιουνίου του 1941, η Κυβέρνηση Τσολάκογλου δημοσίευσε Νομοθετικό Διάταγμα για τη σύγκληση Μείζονος Συνόδου που θα αποφάσιζε για το κύρος της αρχιεπισκοπικής εκλογής του Χρύσανθου και "ουσιαστικά μεθοδευόταν [...] η επαναφορά του Δαμασκηνού στην ηγεσία της Εκκλησίας". Η Σύνοδος θεώρησε, με απόφασή της, ως μη γενόμενη την εκλογή του Χρύσανθου και ανύπαρκτη την αρχιεπισκοπική του θητεία, ενώ χαρακτηριζόταν ΄΄επιβάτης΄΄ του θρόνου, δηλαδή παράνομα ευρισκόμενος στην ηγεσία της ελλαδικής Εκκλησίας. Το 1939- 1941 συνεργάστηκε δημιουργικά με τον επιλεγέντα υπ' αυτού ως Πρωτοσύγκελο της Αρχιεπισκοπής Αθηνών, Αρχιμανδρίτη Γερβάσιο Παρασκευόπουλο, μετέπειτα Άγιο Γερβάσιο των Πατρών.

Ο Χρύσανθος σε όλη τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής τήρησε την ίδια εχθρική στάση απέναντι σε όλες τις δωσιλογικές κυβερνήσεις, ακόμα και όταν του δόθηκε από την κυβέρνηση του Ιωάννη Ράλλη η δυνατότητα να επανέλθει στον αρχιεπισκοπικό θρόνο, κάτι που απέρριψε. Κατά την περίοδο του Εμφυλίου Πολέμου, τάχθηκε υπέρ της "δυναμικής αντιμετώπισης" των κομμουνιστών, όπως άλλωστε και οι διάδοχοί του στην ηγεσία της Εκκλησίας της Ελλάδος. Στη διάρκεια της κατοχής δε φαίνεται να ανέπτυξε ιδιαίτερη κινητικότητα. Μαρτυρείται ότι υπήρξε πρόεδρος της λεγόμενης "Εθνικής Αντίστασης" ή "Εθνικής Επιτροπής", η οποία πρέπει να ήταν επιτροπή προσωπικοτήτων του βασιλόφρονος χώρου με μάλλον μικρή παρουσία στην πολιτική και ιδεολογική καθοδήγηση δεξιών αντιστασιακών οργανώσεων.

Μεταπελευθερωτικά οι ελληνικές κυβερνήσεις δεν προέβησαν στην ακύρωση των διαταγμάτων της Κυβέρνησης Τσολάκογλου με τα οποία είχε παυθεί ο Χρύσανθος. Για τις τότε κυβερνήσεις της Ελλάδας και της Μεγάλης Βρετανίας αλλά και τον Βασιλιά Γεώργιο η όποια αμφισβήτηση της ισχύος και του κύρους των νόμων της Κατοχής, με τους οποίους ανήλθε στον θρόνο ο Δαμασκηνός "θα έθετε αυτόματα υπό αίρεση και το αξίωμα του αντιβασιλέα, που κατείχε ..." Αν ο Χρύσανθος προσέφευγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας είχε βάσιμες ελπίδες πως θα ακυρώνονταν τα νομοθετικά διατάγματα του Τσολάκογλου. Έτσι θα του ζητηθεί να μη διεκδικήσει επάνοδό του στον θρόνο και τελικά υπέβαλλε τυπικά και την παραίτησή του. Αφού πέθανε ο Δαμασκηνός και ένα μήνα πριν πεθάνει και ο ίδιος, ο Αρχιεπίσκοπος Σπυρίδων Βλάχος, τον αναγνώρισε κατ΄άκραν εκκλησιαστικήν οικονομίαν, ως τέως Αρχιεπίσκοπο Αθηνών, κυρίως για να τον ενισχύσει οικονομικά και να λαμβάνει την ανάλογη σύνταξη. Πέθανε το 1949. Η πόλη της Κομοτηνής τον τίμησε με την ανέγερση ανδριάντα ο οποίος βρίσκεται μέσα στο βυζαντινό φρούριο Κομοτηνής.

Χρύσανθος Φιλιππίδης, μητροπολίτης Τραπεζούντος, "Η Εκκλησία Τραπεζούντος", Αρχείον Πόντου, τομ. 4/5, (1933), σελ. 1-1070

1. "Χρύσανθος Φιλιππίδης: Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος, ο από Τραπεζούντος του Πόντου" Αρχειοθετήθηκε 2007-02-27 στο Wayback Machine. - Από το Ημερολόγιο 2001 της Ιεράς Μητρόπολεως Μυτιλήνης, επιμ. Παναγιώτης Τσαγκάρης, Μυτιλήνη 2001.

2. "Η αρχή έγινε με την ακύρωση της εκλογής του Αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού (Παπανδρέου), γνωστού για τα δημοκρατικά του φρονήματα"I.Μ. Κονιδάρης, 150 χρόνια μετά το αυτοκέφαλο, Άρθρο στην εφημερίδα το Βήμα, 15 Οκτωβρίου 2000 - Αρ. Φύλλου 13083

3. "Ο δικτάτορας Ι. Μεταξάς δεν τον ήθελε, έβαλε μητροπολίτες και έκαναν προσφυγή στο Συμβούλιο Επικρατείας" Ιωάννη Ε. Αναστασίου, Εκκλησιαστική Ιστορία, Τόμος Β', Εκδ. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη σελ.681

4. Καραμούζης, Πολύκαρπος (2004). Κράτος, εκκλησία και εθνική ιδεολογία στη νεώτερη Ελλάδα (κλήρος, θεολόγοι και θρησκευτικές οργανώσεις στο μεσοπόλεμο. Διδακτορική διατριβή. Αθήνα: Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών. Τμήμα Κοινωνιολογίας σ.381-382

5. "με απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, μέλη του οποίου κυριολεκτικώς εσύρθησαν για την έκδοσή της, προκειμένου να εκλεγεί ο Χρύσανθος (Φιλιππίδης)." Ι.Μ. Κονιδάρης ο.π.

6. "Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός: Βρέθηκε με πάθος στη δίνη των γεγονότων" - Άρθρο του Π. Μιχαηλάρη στην εφημ. Τα Νέα, 27 Νοεμβρίου 1999.

7. "Ο Δαμασκηνός αρνείται να αναγνωρίσει το αποτέλεσμα και τίθεται σε περιορισμό με αστυνομική φρουρά στο μοναστήρι της Φανερωμένης στη Σαλαμίνα." Γ. Καραγιάννης, Η διαπλοκή Κράτους και Εκκλησίας, Άρθρο στην εφημερίδα Το Βήμα, 2 Ιουλίου 2000 - Αρ. Φύλλου 12979

8. Καραμούζης, Πολύκαρπος (2004). Κράτος, εκκλησία και εθνική ιδεολογία στη νεώτερη Ελλάδα (κλήρος, θεολόγοι και θρησκευτικές οργανώσεις στο μεσοπόλεμο. Διδακτορική διατριβή. Αθήνα: Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών. Τμήμα Κοινωνιολογίας σ.381-382

9. Μ., "ΝΕΟΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΣ. Ο ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΑΘΗΝΩΝ κ. ΧΡΥΣΑΝΘΟΣ", Νέα Εστία, τομ. 26, τ/χ.310, (1939), σελ.1572 [1] Αρχειοθετήθηκε 2017-11-15 στο Wayback Machine.

10. "Τακτικά μέλη της Ακαδημίας Αθηνών κατά σειρά εκλογής". Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 7 Απριλίου 2015.

11. "Ο εμφύλιος πόλεμος στην Εκκλησία" Αρχειοθετήθηκε 2007-09-29 στο Wayback Machine. - Άρθρο της Μ. Αντωνιάδου στην εφημ. Το Βήμα, 14 Μαΐου 2000.

12. "Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, Μ. Ασία, Χρύσανθος Τραπεζούντος". Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 Μαρτίου 2016.

Μ., "ΝΕΟΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΣ. Ο ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΑΘΗΝΩΝ κ. ΧΡΥΣΑΝΘΟΣ", Νέα Εστία, τομ. 26, τ/χ.310, (1939), σελ.1572 [2] Αρχειοθετήθηκε 2017-11-15 στο Wayback Machine.

Γρηγόριος Παπαμιχαήλ, Ο πρώην αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρύσανθος. Νέα Εστία, τομ. 46, τ/χ. 535 (15 Οκτώβρη 1949), σελ.1361-1362 [3] Αρχειοθετήθηκε 2021-03-03 στο Wayback Machine.

Οδυσσέας Λαμψίδης, Δημοτικιστής και φίλος του Κωνστ. Χατζόπουλου ο Μητροπολίτης Χρύσανθος, Νέα Εστία, τομ.137,τ/χ.1629, (1995), σελ. 661-668 [4] Αρχειοθετήθηκε 2021-03-03 στο Wayback Machine.

Αρχιμ. Ιουστίνος Δ. Μαρμάρινος, Η ΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΧΡΥΣΑΝΘΟΥ ΕΝΑΝΤΙ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ ΚΑΤΑΚΤΗΤΩΝ [5]

Βερονίκη Δαλακούρα-Καμάρα, Χρύσανθος Φιλιππίδης-μητροπολίτης Τραπεζούντας, [6]

Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, Μ. Ασία, Χρύσανθος Τραπεζούντος [7]

I. Κωνσταντινίδη, "Χρύσανθος", Θρησκευτική και Ηθική, Εγκυκλοπαίδεια, τομ. 12 (1968), στ. 397-401

Θεοδόσης Τσιρώνης, Εκκλησία πολιτευομένη. Ο πολιτικός λόγος της Εκκλησίας της Ελλάδος (1913-1941), εκδ. Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2010

Αρχιμ. Ανθίμου Α. Παπαδόπουλου, "Χρύσανθος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών ο από Τραπεζούντος(1881-1949)", Αρχείον Πόντου, τομ. ΙΔ (1949), σελ. 209-234.

Οδυσσέας Λαμψίδης, "Μια νέα πηγή ιστορίας. Οι βιογραφικές αναμνήσεις του μητροπολίτη Τραπεζούντος Χρύσανθου. Παρουσίαση και αξιολόγηση", Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών,τομ.11 (1995-1996), σελ.239-265

Ευαγγελία Αχλάδη, "Το ζήτημα του Πόντου και ο Τραπεζούντος Χρύσανθος", Ο Ελληνισμός της Μικράς Ασίας, Ε' Ιστορικά, τ/χ.200, (28 Αυγούστου 2003),σελ.12-17

# data[].attributes.attachment_link.title
Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί. Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 02/01/2017. Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρύσανθος (κατά κόσμον Χαρίλαος Φιλιππίδης, Κομοτηνή Ν.

# data[].attributes.location_name
Sefa Çamlık, 10400 Αϊβαλί/Επαρχία Μπαλικεσίρ, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Γρηγόριος Ωρολογάς

# data[].attributes.subject
Γρηγόριος Ωρολογάς

# data[].attributes.body
Μητροπολίτης Κυδωνιών

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Γρηγόριος Κυδωνιών - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

# data[].attributes.headline
Ευθύμιος Αγριτέλης

# data[].attributes.subject
Ευθύμιος Αγριτέλης

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Άγιος Ευθύμιος Ζήλων, κατά κόσμον Ευστράτιος Αγριτέλης, ( Παράκοιλα Λέσβου, 6 Ιουλίου 1876 - Αμάσεια, 29 Μαΐου 1921) ήταν κληρικός και εθνομάρτυρας κατά τη Γενοκτονία των Ελλήνων. Η μνήμη του εορτάζεται στη γενέτειρά του κι αλλού στις 29 Μαϊου καθώς και την Κυριακή προ της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού (14 Σεπτεμβρίου) μαζί με τους Μικρασιάτες Νεομάρτυρες.

Η Μονή Λειμώνος Λέσβου, όπου ο Ευθύμιος Αγριτέλης εκάρη μοναχός.

Γεννήθηκε στο χωριό Παράκοιλα της δυτικής Λέσβου στις 6 Ιουλίου 1876, σε αγροτική οικογένεια, με το όνομα Ευστράτιος Αγριτέλης. Σε ηλικία εννέα ετών, το 1885, οι γονείς του τον αφιέρωσαν στη Μονή Λειμώνος κοντά στην Καλλονή Λέσβου, όπου ο ηγούμενος αρχιμανδρίτης Ἄνθιμος Γεωργιέλλης του έδωσε το όνομα Εὐθύμιος. Το 1889 γράφτηκε στη Λειμωνιάδα σχολή της μονής, όπου έλαβε εγκύκλιες σπουδές ως το 1892, αποφοιτώντας με τον βαθμό άριστα. Το 1900 αναχώρησε με υποτροφία της μονής Λειμώνος για την Κωνσταντινούπολη, όπου σπούδασε στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης. Τὸ 1906 χειροτονεῖται διάκονος στὴ μονὴ Χάλκου ἀπὸ τὸν Μητροπολίτη Γρεβενῶν Ἀγαθάγγελο καὶ τὴν ἑπόμενη χρονιὰ ὑποβάλλει στὴ Σχολὴ, γιὰ τὴν ἀπόκτηση τοῦ πτυχίου του, διδακτορικὴ διατριβὴ μὲ θέμα: "Σκοπὸς τοῦ Μοναχικοῦ βίου στὴν Ἀνατολὴ μέχρι τὸν 9ο αἰῶνα μ.Χ.".

Ἀφοῦ πήρε τὸ πτυχίο του μὲ ἄριστα, ἐπιστρέφει στὴ μονὴ Λειμῶνος στὴ Λέσβο καὶ διορίζεται ἱεροκήρυκας ἀπὸ τὸν Μητροπολίτη Μηθύμνης Στέφανο (Σουλίδη). Ἀπὸ τὴν θέση αὐτὴ διακρίνεται γιὰ τὴ ρητορική του δεινότητα, τὸ πλούσιο περιεχόμενο τοῦ λόγου του καὶ ἐπισκέπτεται τὰ χωριὰ καὶ κωμοπόλεις τῆς ἐπαρχίας, κηρύττοντας τὴν ἀγάπη γιὰ τὴν Πατρίδα. Τὸ 1909-1910 διετέλεσε Σχολάρχης στο χωριό Σκόπελος της επαρχίας Γέρας.

Το 1910 χειροτονείται πρεσβύτερος και αργότερα αναλαμβάνει πρωτοσύγκελλος τῆς Μητροπόλεως Μηθύμνης της Λέσβου για δύο χρόνια.

Στις 27 Ιουλίου 1912 χειροτονείται στην Κωνσταντινούπολη επίσκοπος και παίρνει τον τίτλο επίσκοπος Ζήλων, ως βοηθός του συντοπίτη του Μητροπολίτη Γερμανού Καραβαγγέλη. Τα Ζήλα του Πόντου βρισκονται κοντά στη Σαμψούντα και ο ελληνικός πληθυσμός εκεί δεν είχε προστασία.

Ἀπὸ τὴν Αμισὸ της Σαμψούντας, όπου ἐγκαθίσταται, επιδίδεται σε εναν εὐγενὴ και σπάνιο ἀγώνα γιὰ τὴν μόρφωση τῶν Ἑλλήνων της περιοχής, έχοντας στην εὐθύνη του μια τεράστια περιοχή με 340 περίπου ενορίες καὶ 150.000 Ἕλληνες. Τὸ 1913 ὁ Ἐπίσκοπος Εὐθύμιος τοποθετεῖται στὴν ἐπαρχία Πάφρας. Σὲ διάρκεια δέκα ἐτῶν, σημειώνει λαμπρὴ πνευματικὴ τροχιὰ καὶ ἡγετικὴ πορεία, κτίζοντας στὴν Πάφρα καὶ σὲ πολλὰ χωριά, σχολεῖα, ἀρρεναγωγεῖα καὶ παρθεναγωγεῖα καὶ ἐκκλησίες, φροντίζοντας γιὰ τὴν τοποθέτηση δασκάλων καὶ ἱερέων, ἀπαραίτητων γιὰ τὴν ἐθνικὴ καὶ πνευματικὴ ἀνάπτυξη τῆς περιοχῆς.

Τὸ 1914 ήταν η εποχή εθνικής ανάτασης για τους Έλληνες και πραγματοποίησης της μεγάλης ιδέας. Οι νίκες των βαλκανικών πολέμων είχαν ανυψώσει το εθνικό φρόνιμα των Ποντίων Παφραίων. Με το ξέσπασμα του πρώτου παγκόσμιου πολέμου ο Τούρκος Εμβέρ Πασάς δίνει εντολή κατάταξης σε όλους τους οθωμανούς πολίτες για πόλεμο κατά των Ρώσων. Πολλοί Παφραίοι, με προτροπὴ του Ευθυμίου, αρνήθηκαν να καταταγούν στoν Τουρκικὸ στρατὸ και βγήκαν στὰ βουνὰ, όπου δημιούργησαν αντάρτικα ένοπλα τμήματα. Οι Τούρκοι τους καταδιώκουν σα λιποτάκτες, ἰδιαίτερα στὴν περιοχὴ τῆς Πάφρας καὶ Σαμψούντας. Ο Ευθύμιος ταξιδεύει κι οδοιπορεί αδιάκοπα από ενορία σ' ενορία, συχνά υπό καταδίωξη και κίνδυνο σύλλυψης, χωρίς να λογαριάζει πείνα, αρρώστιες και κακουχίες για να βοηθήσει, να εμψυχώσει και να στηρίξει τους Έλληνες. Οι Τούρκοι για λόγους στρατηγικούς αποφάσισαν την εκτόπιση των χριστιανικών πληθυσμών αρμενίων κι ελλήνων του παραθαλάσσιου Πόντου στο εσωτερικό της Ανατολής. Οι διωγμοί ήταν στην ημερήσια διάταξη και ο Ευθύμιος. ήταν υποχρεωμένος, επειδή ο Μητροπολίτης Γερμανός απουσίαζε συχνά, να φροντίζει και να διευθύνει όλες τις υποθέσεις των Χριστιανών και να τους σώζει από βέβαιο θάνατο. Είχε πολιτική ευστροφία. Ήταν ο νους και η ψυχή των αντάρτικών ομάδων του Νεπιέν Νταγ και κατ' επέκταση όλων των ανταρτικών σωμάτων του Ταφσάν Νταγ, Αγιού Τεπέ κ.λ.π., που είχαν ιδρυθεί από τον Καραβαγγέλη και ο αριθμός τους ανέρχονταν στους είκοσι χιλιάδες αντάρτες περίπου.

Τὸ 1917 ἀναλαμβάνει ἡγετικὸ ρόλο σὲ ένοπλες ὁμάδες ἀνταρτῶν κατευθύνοντάς τις κατὰ του Τουρκικού στρατού και άλλων ατάκτων(τσέτες), ποὺ δρούσαν ὡς μισθοφόροι των Τούρκων κατὰ τῶν Ἑλλήνων.

Τον Απρίλιο τοῦ 1917, μεγάλη δύναμη τοῦ Τουρκικοῦ στρατοῦ με επικεφαλής το Μεχμέτ Αλί περικυκλώνει στὸ βουνὸ Νελτὲς κοντά στο χωριό Odkaya τὴ μονὴ τῆς Παναγίας, τῆς Μάαρα(Παρθένος στα Μάγαρα), κλείνοντας μετά απο καταδίωξη σε μια σπηλιά 650 γυναικόπαιδα και 60 ένοπλους ἀντάρτες. Μετὰ ἀπὸ ἑξαήμερη ἀντίσταση, οἱ περισσότεροι ἔγκλειστοι σκοτώνονται ἢ όταν τους τέλειωσαν τα πυρομαχικά αὐτοκτονοῦν για να μην πέσουν στα χέρια των Τούρκων.

Όσο κρατούσε η ανακωχή (Οκτώβριος 1918 - Μάιος 1919), παρότρυνε όλα τὰ σχολεία καὶ το λαὸ του Πόντου νὰ παραστούν σύσσωμοι στὴν ετήσια τελετὴ αναπαραστάσης τῆς αὐτοκτονίας τῶν τριάντα καὶ πλέον νεαρών κοριτσιῶν τοῦ Ασὰρ τῆς Πάφρας. Ἡ τελετὴ αὐτὴ πραγματοποιεῖτο κατὰ τὴν ἐπέτειο τῆς 25 ης Μαρτίου, ὡς ἀνάμνηση της θυσίας των νεαρών κοριτσιών, που έπεσαν τὸ 1680 ἀπὸ τὸ κάστρο Αλι Μπέη καὶ αὐτοκτόνησαν, γιὰ νὰ μὴν πέσουν στὰ χέρια τῶν Τούρκων κι ατιμαστούν.

Την άνοιξη του 1919 οι Άγγλοι έστειλαν εκστρατευτικό σώμα 2.000 αντρών για να επιβλέψει την ειρήνη που με διαμεσολάβηση του Ευθυμίου ζήτησε από τους αντάρτες να παραδώσουν τα όπλα. Αυτοι αρνήθηκαν κι αποδείχθηκε οτι έκαναν σωστά γιατί στις 19 Μαϊου ο Κεμάλ Ατατούρκ αθέτησε το λόγο του σουλτάνου, δημιούργησε νέα κυβέρνηση στη Σαμψούντα με στόχο τη συνέχιση του πολέμου κι άρχισε πάλι να κυνηγά και να σκοτώνει τους Έλληνες του Πόντου. Στις 15 Αυγούστου 1919 ο Εὐθύμιος συγκεντρώνει 12.000 ἀντάρτες ἔξω ἀπὸ την κωμόπολη Τσασοὺρ νότια της Πάφρας με επικεφαλής τον οπλαρχηγό Κυριάκο Παπαδόπουλο με αποτέλεσμα την ολοσχερὴ καταστροφὴ της πόλης και τον αφανισμὸ των Τούρκων ενόπλων. Απὸ εκείνη τὴ μέρα οι Τούρκοι τον καταζητούν ζωντανό ή νεκρό, θεωρώντας τὸν ἀρχηγὸ των ανταρτών του Δυτικού Πόντου.

Η κεμαλική κυβέρνηση αποφάσισε γρήγορα οτι όλοι οἱ Μητροπολίτες, οι επίσκοποι και οι αρχιμανδρίτες του Πόντου πρέπει να εγκαταλείψουν τὸν Πόντο και να φύγουν απὸ τις έδρες τους. Οι μόνοι που δεν υπάκουσαν στην εντολὴ αυτὴ ήταν ὁ Μητροπολίτης Τραπεζοῦντος Χρύσανθος, ο Ευθύμιος Ζήλων κι ο πρωτοσύγκελλός του κι αρχιμανδρίτης Ἀμασείας Πλάτων Ἀϊβαζίδης. Μετά απο λυσσαλέες έρευνες με δίκτυο καταδοτών, ο Ευθύμιος εντοπίζεται και συλλαμβάνεται τον Οκτώβρη του 1920. Τον κρατάν αρχικά ζωντανό για να τον ανταλλάξουν αν χρειαστεί με άλλους αιχμαλώτους. Μαζί του έχουν συλλάβει και τον Ἀρχιμανδρίτη Ἀϊβαζίδη και προύχοντες ελληνικής καταγωγής. Ο Εὐθύμιος οδηγείται στην Ἀμάσεια, για να δικαστεί στα δικαστήρια της Αμάσειας. Μόλις μαθεύτηκε η υποχώρηση του Ελληνικού στρατού, στάλθηκε από την Άγκυρα στην Αμάσεια ο Τουρκος δικηγόρος Εμίν Μπέη από την Πάφρα, άλλοτε νεότουρκος και πλέον οπαδός του Κεμάλ. Οι κρατούμενοι δεν φαίνεται πια να χρειάζονται γι' ανταλλάγματα κι ο Εμιν μέσα σε μια νύχτα τους καταδίκασε όλους σε θάνατο. Στην απολογία του ο Ευθύμιος παίρνει όλη την ευθύνη πάνω του και ζητά να θεωρηθεί μόνο αυτός εξ ολοκλήρου ένοχος και να ελευθερωθούν οι συγκατηγορούμενοί του. Το αίτημά του απορρίπτεται, κλείνεται στὶς φυλακὲς Σούγια, που έχουν μετατραπεί σε τόπο βασανιστηρίων με φρικτά μέσα.

Τη μέρα του Πάσχα, 18 Απριλίου 1921 στο διάδρομο των φυλακών χαιρετά τους συκρατούμενούς του χωρίς άδεια με το "Χριστός Ανέστη!" και τους εμψυχώνει να κάνουν υπομονή. Για τιμωρία οι Τούρκοι τον κλείνουν σε απομονωμένο υγρό κελί σε υπόγειο όπου κρατούνταν οι βαρυποινίτες γεμάτοι από μικρόβια και ψείρες. Σε 3-4 μέρες κρυολόγησε, μολύνθηκε από τα μικρόβια του εξανθηματικού τύφου, που εκεί έκαναν θραύση. Όταν τον ανέβασαν στον επάνω όροφο ήταν στα κακά του τα χάλια. Από επιζήσαντες συκρατούμενους του μας διασώθηκε οτι τον άκουγαν να ψέλνει την επιμνημόσυνη δέηση όσων είχαν ήδη εκτελεστεί. Καταταλαιπωρημένος, χωρις καμμία φροντίδα άφησε την τελευταία του πνοή στις 29 Μαίου του 1921, σε ηλικία 45 ετών. Μαζί του πέθαναν δύο άλλοι κρατούμενοι, ο Βασίλης Καλαϊτζής κι ο Ανδρέας Κολλάρος από τύφο.

Μετα το θάνατο του, οι Τούρκοι κρέμασαν από δέντρο σε πλατεία το άψυχο σώμα του για εκφοβισμό. Ετάφη στην αυλή γειτονικής εκκλησίας στην Αμάσεια από τους λίγους χριστιανούς που χαν μείνει στην πόλη. Τον προέπεμψε στην τελευταία του κατοικία ο αχώριστος σύντροφός του Πλάτων Αϊβαζίδης.

Στις 30 Μαίου 1936 φιλοτεχνήθηκε κι αποκαλύφθηκε προτομή του στη μονή Λειμώνος της Λέσβου προς τιμήν του.

Τὸ 1992 ὁ Εὐθύμιος κατατάσσεται στὴ χορεία τῶν Ἁγίων ἀπὸ τὴν Ἱερὰ Σύνοδο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος. Η αγιοκατάταξή του έγινε μαζί με τους μάρτυρες Χρυσόστομο Σμύρνης, Προκόπιο Ικονίου, Γρηγόριο Κυδωνιών και Αμβρόσιο Μοσχονησίων και των συν αυτοίς Μικρασιατών νεομαρτύρων και η μνήμη τους τιμάται την Κυριακή προ της Υψώσεως (τον Σεπτέμβριο).

Προς τιμήν του έχουν δοθεί ονομασίες δρόμων σε διάφορες περιοχές.

Ἀπολυτίκιον Ἁγίων Μικρασιατῶν Ἱερομαρτύρων. (Ἦχος δ΄):
Ἡ πενταυγὴς Ἀρχιερέων χορείᾳ,
τῇ τῶν ἀγώνων νοητὴ δαδουχία,
τὴν Μικρασίαν ἅπασαν αὐγάζει νοητῶς,
ὁ σοφὸς Χρυσόστομος, Γρηγορίῳ τῷ θείῳ,
Ἀμβρόσιος, Προκόπιος καὶ Εὐθύμιος ἅμα,
οὓς εὐφημοῦμεν εἴπωμεν πιστοί,
χαίροις Μαρτύρων, πεντάριθμε σύλλογε.

Παραπομπές

# data[].attributes.attachment_link.title
Επίσκοπος Ζήλων Ευθύμιος Αγριτέλης - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Άγιος Ευθύμιος Ζήλων, κατά κόσμον Ευστράτιος Αγριτέλης, ( Παράκοιλα Λέσβου, 6 Ιουλίου 1876 - Αμάσεια, 29 Μαΐου 1921) ήταν κληρικός και εθνομάρτυρας κατά τη Γενοκτονία των Ελλήνων. Η μνήμη του εορτάζεται στη γενέτειρά του κι αλλού στις 29 Μαϊου καθώς και την Κυριακή προ της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού (14 Σεπτεμβρίου) μαζί με τους Μικρασιάτες Νεομάρτυρες.

# data[].attributes.location_name
Μοσχονήσι, Αϊβαλί/Επαρχία Μπαλικεσίρ, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Αμβρόσιος Πλειανθίδης

# data[].attributes.subject
Αμβρόσιος Πλειανθίδης

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο άγιος Αμβρόσιος Μοσχονησίων (κατά κόσμον Αμβρόσιος Πλειαθός ή Πλειανθίδης, 1872-1922) ήταν Μικρασιάτης θεολόγος, επίσκοπος και άγιος μάρτυρας της Ορθόδοξης Εκκλησίας, ο οποίος μαρτύρησε κατά τη Γενοκτονία των Ελλήνων της Μικράς Ασίας .

Γεννήθηκε στη Σμύρνη και με καταγωγή από πατρός από τον Τριαντάρο Τήνου. Σπούδασε θεολογία στη Θεολογική Σχολή του Τιμίου Σταυρού στα Ιεροσόλυμα και στη Θεολογική Ακαδημία του Κιέβου. Διάκονος χειροτονήθηκε από τον Μητροπολίτη Σμύρνης Βασίλειο. Πρεσβύτερος χειροτονήθηκε στις 6 Αυγούστου 1900 στον Ιερό Ναό Σωτήρος Χριστού Γαλατά Κωνσταντινουπόλεως

Αρχικά διακόνησε ως Εφημέριος στην Κριμαία και συγκεκριμένα στις ενορίες Συμφεροπόλεως, Σεβαστουπόλεως και Θεοδοσίας. Το έτος 1910 επέστρεψε στη Σμύρνη. Στις 6 Οκτωβρίου 1913 χειροτονήθηκε τιτουλάριος Επίσκοπος Ξανθουπόλεως, Βοηθός Επίσκοπος της Ιεράς Μητροπόλεως Σμύρνης. Τη χειροτονία τέλεσε ο Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος στον Μητροπολιτικό Ναό Αγίας Φωτεινής Σμύρνης, συμπαραστατούμενος από τον Μητροπολίτη Φιλαδελφείας Χρυσόστομο και τον Επίσκοπο Μοσχονησίων Φώτιο.

Τον Φεβρουάριο του 1922 εξελέγη και χειροτονήθηκε Μητροπολίτης Μοσχονησίων. Κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή συνελήφθη από τους Τούρκους μαζί με άλλους ιερείς και τάφηκε ζωντανός σε λάκκο έξω από τις Κυδωνίες (Αϊβαλί) στις 15 Σεπτεμβρίου 1922, είτε, σύμφωνα με άλλη εκδοχή, βασανίστηκε, πεταλώθηκε και κατακρεουργήθηκε στην πορεία εκτοπισμού του στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας.

Η αγιοκατάταξη του μάρτυρα Αμβροσίου Μοσχονησίων καθώς και των μαρτύρων μητροπολιτών Χρυσοστόμου Σμύρνης, Προκοπίου Ικονίου, Γρηγορίου Κυδωνιών, Ευθυμίου Ζήλων και των συν αυτοίς Μικρασιατών νεομαρτύρων, πραγματοποιήθηκε το 1992 και η μνήμη τους τιμάται την Κυριακή προ της Υψώσεως (Σεπτέμβριος).

Το οδωνύμιο Αμβροσίου Μοσχονησίων υπάρχει σε διάφορες περιοχές που εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες. Προτομή του υπάρχει στον Τριαντάρο Τήνου.

Εξάδελφος του αγίου ήταν ο πατέρας του μετέπειτα Μητροπολίτη Χαλκίδος Γρηγορίου Πλειαθού.

Ἀπολυτίκιον Ἁγίων Μικρασιατῶν Ἱερομαρτύρων. Ἦχος δ΄

Ἡ πενταυγὴς Ἀρχιερέων χορείᾳ,
τῇ τῶν ἀγώνων νοητὴ δαδουχία,
τὴν Μικρασίαν ἅπασαν αὐγάζει νοητῶς,
ὁ σοφὸς Χρυσόστομος, Γρηγορίῳ τῷ θείῳ,
Ἀμβρόσιος, Προκόπιος καὶ Εὐθύμιος ἅμα,
οὓς εὐφημοῦμεν εἴπωμεν πιστοί,
χαίροις Μαρτύρων, πεντάριθμε σύλλογε.

# data[].attributes.attachment_link.title
Αμβρόσιος Μοσχονησίων - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο άγιος Αμβρόσιος Μοσχονησίων (κατά κόσμον Αμβρόσιος Πλειαθός ή Πλειανθίδης, 1872-1922) ήταν Μικρασιάτης θεολόγος, επίσκοπος και άγιος μάρτυρας της Ορθόδοξης Εκκλησίας, ο οποίος μαρτύρησε κατά τη Γενοκτονία των Ελλήνων της Μικράς Ασίας . Γεννήθηκε στη Σμύρνη και με καταγωγή από πατρός από τον Τριαντάρο Τήνου.

# data[].attributes.location_name
Ικόνιο, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Προκόπιος Λαζαρίδης

# data[].attributes.subject
Προκόπιος Λαζαρίδης

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο άγιος Προκόπιος Ικονίου (κατά κόσμον Προκόπιος Λαζαρίδης, 1859 - 20 Απριλίου 1923) ήταν Έλληνας Μικρασιάτης θεολόγος και επίσκοπος, που διετέλεσε Μητροπολίτης Δυρραχίου, Φιλαδελφείας και Ικονίου στη Μικρά Ασία, καθώς και ιεροεθνομάρτυρας. Μαρτύρησε εξόριστος και η μνήμη του τιμάται στις 20 Απριλίου και την Κυριακή προ της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού μαζί με όλους τους Μικρασιάτες Νεομάρτυρες.

Επιτάφιος Ελληνορθοδόξων από το Ικόνιο της Μικράς Ασίας (σήμερα φυλάσσεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ικονίου).

Ο Προκόπιος Λαζαρίδης γεννήθηκε από Έλληνες Ορθόδοξους γονείς στα Τύανα της επαρχίας Ικονίου Μικράς Ασίας το 1859. Σπούδασε στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης αποφοίτησε από αυτή το 1889 και διακόνησε ως διάκονος και πρεσβύτερος στις Μητροπόλεις Μελενίκου, Νικαίας και Νικομηδείας.

Η πόλη του Μελενίκου όπου τον 19ο αιώνα ανθούσε το ελληνικό στοιχείο και διετέλεσε αρχιδιάκονος ο Προκόπιος Λαζαρίδης.

Ο Προκόπιος Λαζαρίδης διακόνησε ως αρχιδιάκονος του Μητροπολίτη Μελενίκου Προκοπίου.

Τον Ιούνιο του 1890, συστάθηκε συντακτική επιτροπή για τη μεταρρύθμιση του παλαιού Κανονισμού της Ελληνικής Κοινότητας του Μελενίκου, υπό την προεδρία του αρχιδιακόνου Προκοπίου. Κατόπιν συνεννοήσεως με τις δύο κοινοτικές εφορείες της πόλης προέβη στη σύνταξη νέου Κανονισμού, με βάση τους Κοινοτικούς Κανονισμούς της Θεσσαλονίκης και των Σερρών. Η μεταρρύθμιση αυτή είχε ως αποτέλεσμα να παύσουν οι κομματικές έριδες μεταξύ των Ελλήνων και να αναπτυχθεί εκ νέου πνεύμα συνεργασίας και ενότητας.

Ενδεικτικό στοιχείο αποτελεί το γεγονός πως, κατά την απουσία του από το Μελένικο, ο Μητροπολίτης Προκόπιος άφηνε ως αντιπρόσωπό του στην πόλη τον αρχιδιάκονό του Προκόπιο, καθώς ο τελευταίος ήταν απόφοιτος της Χάλκης με οργανωτικές και κηρυκτικές ικανότητες. Κέρδισε μάλιστα τη συμπάθεια των κατοίκων του Μελενίκου, ιδίως μέσω των συνελεύσεων των εφοροεπιτροπών της Ελληνικής Κοινότητας και των Εκπαιδευτηρίων.

Η παρουσία του Προκοπίου Λαζαρίδη στο Mελένικο καταδείκνυε το ενδιαφέρον του μητροπολίτη Προκοπίου για την πνευματική ανάπτυξη του ποιμνίου του. Σε αυτό το πλαίσιο πραγματοποιήθηκε και η ενεργοποίηση του Προκοπίου Λαζαρίδη ως ιεροκήρυκα της μητρόπολης Mελενίκου, γεγονός που ικανοποίησε τον χριστιανικό πληθυσμό της περιοχής που είχε στερηθεί για πολλά χρόνια το κήρυγμα.

Μάλιστα από τις ευχαριστήριες επιστολές των κοινοτήτων Πετριτσίου και Kάτω Tζουμαγιάς της Μακεδονίας προς τον μητροπολίτη Mελενίκου, διαφαίνεται όχι μόνο η ευαρέσκεια που εκφράζουν οι Ελληνικές Κοινότητες αλλά και η κηρυκτική ικανότητα του Προκοπίου καθώς και ο άριστος χειρισμός από μέρους του της ελληνικής γλώσσας όπως και της τουρκικής, την οποία συχνά χρησιμοποιούσε για να γίνεται αντιληπτός από το σύνολο του πληθυσμού.

Ο Προκόπιος Λαζαρίδης παρέμεινε στο Μελένικο έως τα τέλη Μαΐου του 1891, λίγους μήνες πριν το θάνατο του γέροντός του, μητροπολίτη Μελενίκου Προκοπίου, τον Αύγουστο του ίδιου έτους.

Άποψη της Μονής Θεοτόκου Εικοσιφοινίσσης Παγγαίου, όπου το 1898 ο τότε επίσκοπος Αμφιπόλεως Προκόπιος Λαζαρίδης εστάλη ως Έξαρχος του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Στα τέλη Μαΐου του έτους 1891 προσελήφθη ως ιεροκήρυκας στην περιφέρεια Αδά Παζαρίου Νικομηδείας της Μικράς Ασίας, όπου χειροτονήθηκε πρεσβύτερος

Αργότερα ο Προκόπιος διακόνησε ως πρωτοσύγκελλος στη Μητρόπολη Νικαίας στη Μικρά Ασία. Στις 14 Φεβρουαρίου 1893 συμμετείχε ως υποψήφιος στο τριπρόσωπο για την εκλογή βοηθού επισκόπου στη Μητρόπολη Μελενίκου, υπό τον τίτλο Δαφνουσίας, με ευθύνη τη διαποίμανση των χριστιανών της περιοχής Σιντικής της Μακεδονίας, χωρίς τελικά να εκλεγεί.

Διετέλεσε τιτουλάριος επίσκοπος Αμφιπόλεως ( 1894- 1899) του Οικουμενικού Πατριαρχείου και εγκατεστάθη στην αρχιεπισκοπή Κωνσταντινουπόλεως υπηρετώντας στην συνοικία Βλάγκα. Το 1898 εστάλη ως πατριαρχικός έξαρχος του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Μακεδονία και ειδικώς στις ιερές μονές Αγίας Αναστασίας Βασιλικών Θεσσαλονίκης και Θεοτόκου Εικοσιφοινίσσης Παγγαίου, προκειμένου να φέρει την ειρήνευση στις εκεί μοναστικές αδελφότητες.

Διετέλεσε Μητροπολίτης Δυρραχίου ( 1899- 1906) όπου εργάστηκε με αφοσίωση για την πνευματική κατάρτιση του ποιμνίου με ειδική μέριμνα για τη στήριξη των κρυπτοχριστιανών της περιοχής της Σπαθίας της Βορείου Ηπείρου. Ακόμη ως συνοδικός Μητροπολίτης του Οικουμενικού Πατριαρχείου έθεσε το θέμα εκλατινισμού των ορθοδόξων της Βοσνίας Ερζεγοβίνης με αφορμή την εκεί εκλογή νέου επισκόπου. Η Οθωμανική Διοίκηση θορυβημένη για τη δράση του προς τους κρυπτοχριστινούς ζήτησε και πέτυχε την απομάκρυνση του Προκοπίου από το Δυρράχιο. Ακολούθως εξελέγη Μητροπολίτης Φιλαδέλφειας ( 1906- 1911).

Το 1911 εξελέγη Μητροπολίτης Ικονίου όπου ανέπτυξε πολύπτυχη δράση σε ποιμαντικό εθνικό και εκπαιδευτικό επίπεδο. Συνέστησε νέες ελληνικές κοινότητες, ίδρυσε πολλά σχολεία και ανήγειρε ναούς. Προασπιζόμενος την ορθή χριστιανική πίστη, πρωτοστάτησε στην αναχαίτιση της προσπάθειας των Νεότουρκων να οργανώσουν τουρκο-ορθόδοξη "Εκκλησία", ανεξάρτητη από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, η οποία χρησιμοποιούσε αποκλειστικά την τουρκική γλώσσα προς παραπλάνηση των πιστών. Μάλιστα το χριστιανικό ποίμνιο προσπαθούσαν να το παραπλανήσουν ή να το προσεταιρίσουν με τη βία. Τελικά, ο Μουσταφά Κεμάλ διέταξε την εξορία του από το Ικόνιο και έτσι στις 20 Σεπτεμβρίου 1920, ο Προκόπιος, μαζί με τον επίσκοπο των Αρμενίων και πάνω από 200 μουσουλμάνους προύχοντες της περιοχής, φυλακίστηκε με την κατηγορία ότι είχε δήθεν υποστηρίξει το αντικεμαλικό κίνημα του Μεχμέτ Ντελημπάς στο Ικόνιο.

Ο Προκόπιος ακολούθως εξορίστηκε στο Ερζερούμ από τον Οκτώβριο του 1920 έως τον Μάιο του 1922.

Μετά από πολλές έντονες ψυχικές και σωματικές ταλαιπωρίες στις οποίες είχε υποβληθεί, παρέδωσε την ψυχή του εξόριστος και απομονωμένος στη Μονή Τιμίου Προδρόμου στο Ζιντζίντερε (Φλαβιανά) κοντά στην Καισάρεια, στις 20 Απριλίου 1923.

Αγιοκατάταξη

Η αγιοκατάταξη του μάρτυρα Προκοπίου Μητροπολίτου Ικονίου καθώς και των μαρτύρων μητροπολιτών Χρυσοστόμου Σμύρνης, Γρηγορίου Κυδωνιών, Αμβροσίου Μοσχονησίων, Ευθυμίου Ζήλων και των συν αυτοίς Μικρασιατών νεομαρτύρων, πραγματοποιήθηκε το 1992 από την Εκκλησία της Ελλάδος και η μνήμη τους τιμάται την Κυριακή προ της Υψώσεως (Σεπτέμβριος).

Προς τιμή του υπάρχουν οδοί στη Θεσσαλονίκη, το Περιστέρι, τη Νέα Σμύρνη, τη Νέα Ιωνία, τον Υμηττό και τα Ιωάννινα ( Ανατολή) που φέρουν το όνομά του.

Ἀπολυτίκιον Ἁγίων Μικρασιατῶν Ἱερομαρτύρων. (Ἦχος δ΄)

Ἡ πενταυγὴς Ἀρχιερέων χορείᾳ,
τῇ τῶν ἀγώνων νοητὴ δαδουχία,
τὴν Μικρασίαν ἅπασαν αὐγάζει νοητῶς,
ὁ σοφὸς Χρυσόστομος, Γρηγορίῳ τῷ θείῳ,
Ἀμβρόσιος, Προκόπιος καὶ Εὐθύμιος ἅμα,
οὓς εὐφημοῦμεν εἴπωμεν πιστοί,
χαίροις Μαρτύρων, πεντάριθμε σύλλογε.

Παραπομπές

1. Kiminas, Demetrius (2009). The ecumenical patriarchate : a history of its metropolitanates with annotated hierarch catalogs. San Bernardino, CA: Borgo Press. σελ. 100. ISBN 9781434458766.

2. Βίος Αγίου:Άγιος Χρυσόστομος Σμύρνης και οι συν αυτώ Άγιοι Αρχιερείς Γρηγόριος Κυδωνιών, Αμβρόσιος Μοσχονησίων, Προκόπιος Ικονίου, Ευθύμιος Ζήλων καθώς και οι κληρικοί και λαϊκοί που σφαγιάσθηκαν κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή Αρχειοθετήθηκε 2019-12-25 στο Wayback Machine., Ιστοσ. Saint, Ανακτήθηκε 21/02/2015.

3. Τσίρη, Θεοδώρου (2008). "Η Προσφορά της Εκκλησίας και του Ιερού Κλήρου στη Μικρά Ασία 1912-1922". Thessaloniki: Aristotle University of Thessaloniki, Department of Theology.

4. "Eκκλησιαστικά", ΑΑ, περ.Β ́,φ. 24 (30/29.5.1891).

5. "Eκκλησιαστικά", ΑΑ, περ.Β ́,φ. 24 (30/29.5.1891).

6. Εταιρεία Μελέτης και Έρευνας της Ιστορίας των Σερρών (Ε.Μ.Ε.Ι.Σ)

7. Οι άγιοι Μικρασιάτες Νεομάρτυρες - άρθρο της Ένωσης Μικρασιατών Φοιτητών

8. Ζώνας, Λουκάς (2018). Υμηττός, 90 χρόνια ζωής, η πόλη και οι οδοί. Αθήνα. σελ. 93. ISBN 978-618-00-0629-2.

# data[].attributes.attachment_link.title
Προκόπιος Ικονίου - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο άγιος Προκόπιος Ικονίου (κατά κόσμον Προκόπιος Λαζαρίδης, 1859 - 20 Απριλίου 1923) ήταν Έλληνας Μικρασιάτης θεολόγος και επίσκοπος, που διετέλεσε Μητροπολίτης Δυρραχίου, Φιλαδελφείας και Ικονίου στη Μικρά Ασία, καθώς και ιεροεθνομάρτυρας. Μαρτύρησε εξόριστος και η μνήμη του τιμάται στις 20 Απριλίου και την Κυριακή προ της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού μαζί με όλους τους Μικρασιάτες Νεομάρτυρες.

# data[].attributes.location_name
Ριζούντα, Rize Merkez/Επαρχία Ριζούντας, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Νίκος Καπετανίδης

# data[].attributes.subject
Νίκος Καπετανίδης

# data[].attributes.body
Ο ήρωας δημοσιογράφος του Πόντου!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Νίκος Καπετανίδης γεννήθηκε το 1889 στη Ριζούντα της Τραπεζούντας και σπούδασε στο περίφημο Φροντιστήριο της Τραπεζούντας ¹, από το οποίο αποφοίτησε το 1905. Εργάστηκε στην τράπεζα των αδελφών Φωστηρόπουλων ενώ ταυτόχρονα ασχολούταν και με τη δημοσιογραφία.

Την περίοδο 1910-1911 συνεργάστηκε με τον Φίλωνα Κτενίδη ², μία από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες του ποντιακού ελληνισμού, ο οποίος εξέδιδε το δεκαπενθήμερο περιοδικό "Επιθεώρηση", που κυκλοφόρησε συνολικά σε 24 τεύχη, με τα 6 τελευταία υπό τη διεύθυνση του Νίκου Καπετανίδη, λόγω αποχώρησης του Κτενίδη για σπουδές. Στη συνέχεια δημοσίευσε κείμενά του και στην εφημερίδα "Ο Φάρος της Ανατολής" και στην "Ηχώ του Πόντου". Το 1917 έκδωσε την εφημερίδα "Σάλπιγξ", η οποία κυκλοφόρησε κατά τη διάρκεια της Ρωσικής κατοχής.

Μετά την ανακατάληψη της Τραπεζούντας από τους Νεότουρκους, τον Οκτώβριο του 1918, ο Νίκος Καπετανίδης εξέδωσε την εφημερίδα "Εποχή", στην οποία μέσω των άρθρων του, δεν φοβήθηκε να μιλήσει ανοιχτά για τις σφαγές των Ελλήνων και τις βιαιότητες εις βάρος τους, από τους Νεότουρκους, θέτοντας σε μεγάλο κίνδυνο τη ζωή του.

Στα γραφεία της εφημερίδας τον επισκέφτηκε η "ύαινα του Πόντου" ο Τοπάλ Οσμάν ³, προκειμένου να του κάνει συστάσεις και να τον τρομοκρατήσει, κάτι όμως που δεν το πέτυχε, καθώς ο ατρόμητος δημοσιογράφος δεν πτοήθηκε από τις έμμεσες και άμεσες απειλές του. Εξακολουθούσε να γράφει με το ίδιο σθένος, με αποτέλεσμα να συλληφθεί τον Μάρτιο του 1921 και να φυλακιστεί πρώτα στη Τραπεζούντα και αμέσως μετά στην Αμάσεια του Πόντου.

Οδηγήθηκε σε δίκη - παρωδία, στα Ανεξάρτητα Δικαστήρια που είχαν στηθεί στην Αμάσεια ⁴. Λέγεται ότι, όταν απολογούταν στον Κεμαλικό δικαστή, κατηγορήθηκε από την έδρα ότι συμμετείχε σε διαδικασία αυτονόμησης του Πόντου. Ο ίδιος απάντησε ότι ο δικαστής κάνει λάθος. Προς στιγμήν ο δικαστής χάρηκε, καθώς νόμισε ότι ο Καπετανίδης θα προχωρούσε σε δήλωση μετάνοιάς για να γλιτώσει αλλά εκείνος με στεντόρεια φωνή ανέκραξε ότι αποσκοπούσε στην Ένωση του Πόντου με την Ελλάδα.

Τελικά, την 21η Σεπτεμβρίου 1921, μαζί με άλλους 68 επιφανείς Έλληνες του Πόντου απαγχονίστηκε, μετά από απόφαση των Ανεξάρτητων Κεμαλικών Δικαστηρίων της "Ανεξαρτησίας". Στην αγχόνη, ο Νίκος Καπετανίδης, δεν δέχτηκε την κουκούλα και τα τελευταία του λόγια ήταν: "Ζήτω η Ελλάς". Το σώμα του πετάχτηκε από τους Τούρκους σε κάποια άγνωστη περιοχή, για να μην αποτελεί ο χώρος ταφής του, τόπος προσκυνήματος των Ελλήνων.

Ο Νίκος Καπετανίδης ήταν μόλις 32 ετών κι όμως πρόλαβε με την πένα του να βάλει το δικό του στίγμα στον Ποντιακό αγώνα. Ήταν ένα από τα πιο λαμπρά μυαλά και από τις σημαντικότερες προσωπικότητες του Πόντου.

Σε αυτό το σημείο, δεν μπορούμε να παραλείψουμε, για ιστορικούς λόγους και καθότι ο Νικόλαος Καπετανίδης πίστευε-ήλπιζε στην εξ Ελλάδος βοήθεια του Ελευθερίου Βενιζέλου, το εξής. Παρόλο τον αγώνα των Ποντίων και παρά τις αρκετές εκκλήσεις και τις επιστολές των τελευταίων προς τον Ελευθέριο Βενιζέλο, το καθεστώς του επέδειξε αδιάφορη ως και εχθρική στάση απέναντι στους αγώνες τους. Ο ίδιος δεν δίστασε να προτείνει να παραχωρηθεί στους Αρμενίους το βιλαέτι ⁵ της Τραπεζούντας, όπου κατοικούσαν 360.000 Έλληνες καθώς πίστευε ότι ένας ανεξάρτητος Πόντος θα ήταν ένα θνησιγενές και ευάλωτο κράτος και θα αποτελούσε... "περισπασμό" για το Ελληνικό κράτος. Όπως επίσης είχε δηλώσει το αποτρόπαιο ότι δεν εκπροσωπούσε τον Ποντιακό Ελληνισμό ⁶, άποψη που είχε προκαλέσει μεγάλη δυσαρέσκεια στους Ποντίους.

Ακολουθεί ένα ποίημα που έγραψα για τον Εθνομάρτυρα Νίκο Καπετανίδη:
Ο Δραγούμης του Πόντου, Νικόλαος Καπετανίδης
Νικόλα Καπετανίδη, Ριζούντας βλαστέ,

Δραγούμη ⁷ του Πόντου, λαμπρέ, ηρωικέ.

Του παρευξείνιου Ελληνισμού εκφραστή.

Συ δημοσιογράφε, θερμέ αγωνιστή.

***

Την Ελληνική σου την καταγωγή,

ποτέ, Καπετανίδη, δεν είχες αρνηθεί.

είχες Χριστό κι Ελλάδα ⁸ στη ψυχή,

αγάπη που συ καθιστούσες φανερή.

***

Δεν δίστασες την αλήθεια να πεις,

για τους Νεότουρκους ανθέλληνες σφαγείς.

Δεν δίστασες σ' αγώνα τους Έλληνες να καλείς,

τη ραγιαδοσύνη, τη δουλοπρέπεια να πολεμείς.

***

Δεν σταματούσες καμία στιγμή,

με πένα και με φλογερή ψυχή,

αγάπη στην Ελλάδα ν' εμφυσείς,

μάνα ⁹ που δεν πρόλαβες να δεις.

***

Στόχος σου ο Πόντος να λευτερωθεί,

με τη μάνα Ελλάδα να ενωθεί.

Γι' αυτόν αγωνίστηκες ηρωικά.

Έδειξες πως δεν έκειτο μακράν ¹⁰.

***

Δεν δείλιασες για τη δική σου τη ζωή.

Αγέρωχος στων Τούρκων την απειλή,

τόλμησες, Νίκο Καπετανίδη, να σταθείς,

δίχως τις συνέπειες καθόλου να σκιαχτείς.

***

Πριν το κατώφλι του θανάτου διαβείς.

Προτού εσύ στην αγχόνη ανεβείς,

μήνυμα δίνοντας σ' όλους εμάς,

ξάστερα κραύγασες "Ζήτω η Ελλάς"!

***

Εβόρα, Καπετανίδη, τ' εσόν ψη

στην ηχώρ γομάτη Ποντία γη,

μέραν λευτεριάς αναμένει να 'ρθείν,

λάβαρον Ελλάδος στο χώμα ν' εσταθείν.

***
(μετάφραση της ανωτέρω στροφής)
Σκιά, Καπετανίδη, η δική σου ψυχή

στη ματωμένη του Πόντου τη γη,

μέρα λευτεριάς αναμένει να 'ρθει,

η γαλανόλευκη στο χώμα να στηθεί.

Θα κλείσω, την μικρή μου αναφορά στον Εθνομάρτυρα Νικόλαο Καπετανίδη, με την φράση, ενός μεγάλου σύγχρονου ιστορικού και βραβευμένου από την Ακαδημία Αθηνών, του Δρ. Ιωάννη Σ. Παπαφλωράτου: " Ας κλείνουμε ευλαβικά το γόνυ, σε όλους τους Ποντίους που θυσίασαν την ζωή τους για το ιδανικό της Πατρίδος και της Ελευθερίας, αλλά και όσους ήρθαν στην μητέρα Ελλάδα, επιβίωσαν και πρόκοψαν μετατρέποντας τον πόνο τους σε δημιουργία ".

Πηγές:

1. https://www.lelevose.gr/ethnomartyras-nikos-kapetanidis/ | Ο εθνομάρτυρας Νίκος Καπετανίδης

2. https://www.pontosnews.gr/496908/pontos/prosopikotites/ktenidis-filon/ | Φίλων Κτενίδης (1889-1963)

3. Δρ. Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος, Ο Ελληνισμός του Πόντου, Εκδόσεις Λειμών, Αθήναι 2021.

4. https://www.pontosnews.gr/470052/san-simera-ston-ponto-kai-allou/san-simera-to-1920-oi-ellines-tou-pontou-pr/ | Σαν σήμερα, το 1920, οι Έλληνες του Πόντου προτείνουν στον Βενιζέλο να ξεσηκωθούν κατά του Κεμάλ (ντοκουμέντα)

5. https://www.pontosnews.gr/497450/pontos/genoktonia/tilegrafima-epitropeias-pontion-pro/ | Τηλεγράφημα Επιτροπείας Ποντίων προς Ελευθέριον Βενιζέλον - "Πανταχόθεν του Πόντου αγγέλλονται σφαγαί"

6. Δρ. Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος, Η προσπάθεια για την ίδρυση ανεξαρτήτου Ποντιακού κράτους [Ανοιχτό Πανεπιστήμιο 18/05/2022] | https://www.youtube.com/watch?v=QO_u3qEfh7g

________________________

1. Λέγεται ότι το Φροντιστήριο της Τραπεζούντας ιδρύθηκε το 1682 από τον Τραπεζούντιο Σεβαστό Κυμινήτη, ο οποίος ανέλαβε τη διεύθυνση του και έθεσε γερές βάσεις για να αναδειχτεί σε ένα από τα σημαντικότερα πνευματικά κέντρα του Ελληνορθόδοξου στοιχείου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Το Φροντιστήριο Τραπεζούντος στεγάστηκε αρχικά σε μετόχι της Μονής Παναγίας Σουμελά και αργότερα στην ενορία του Αγίου Γεωργίου, στην οικία του Ηλία Κανδήλογλου, ο οποίος αποτελούσε ένας από τους διδασκάλους του από το 1778 έως το 1784. Από τις αρχές του 19ου αιώνα, αυτό εγκαταστάθηκε στην ενορία του Αγίου Γρηγορίου, απέναντι από την Μητρόπολη, σε μετόχι της Μονής Περιστερεώτα. Το 1902 ολοκληρώθηκαν οι εργασίες για την στέγασή του σε νέο τετραώροφο κτήριο, σύμφωνα με τα σχέδια του Τραπεζούντιου αρχιτέκτονα Αλέξανδρου Κακουλίδη. (Πηγή: Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος, Ο Ελληνισμός του Πόντου, Εκδόσεις Λειμών, Αθήναι 2021)

2. Ο Φίλων Κτενίδης γεννήθηκε το 1889 και μεγάλωσε στη Κρώμνη. Το 1906 θα αποφοιτήσει με άριστα από το Φροντιστήριον Τραπεζούντος, και τα τρία επόμενα χρόνια θα εργαστεί ως λογιστής. Παράλληλα ξεκίνησε την ενασχόλησή του με τη δημοσιογραφία ως φιλολογικός συνεργάτης της εφημερίδας της Τραπεζούντας Εθνική Δράσις. Το 1910 έκδωσε ο ίδιος το δεκαπενθήμερο περιοδικό Επιθεώρησις που γνώρισε μεγάλη επιτυχία, αφού κυκλοφόρησε ακόμα και στη Ρωσία. Διωγμένος από τους Νεότουρκους, κατέφυγε στην Αθήνα και εγγράφηκε στην Ιατρική Σχολή. Με το ξέσπασμα των Βαλκανικών Πολέμων διέκοψε τις σπουδές του και πήγε εθελοντής στα μέτωπα της Ηπείρου και της Μακεδονίας. Μετά τη λήξη του πολέμου πήρε το πτυχίο της Ιατρικής και επέστρεψε στον Πόντο, όπου διώχθηκε από τους Τούρκους εξαιτίας της θητείας του στον ελληνικό στρατό. Κατέφυγε στα ελληνικά χωριά στο εσωτερικό της Τραπεζούντας προκειμένου να προσφέρει δωρεάν τις ιατρικές του υπηρεσίες. Τη περίοδο 1915-17, με τη ρωσική κατοχή της Τραπεζούντας υπηρέτησε ως διευθυντής του μεγαλύτερου ρωσικού στρατιωτικού νοσοκομείου στα Πλάτανα και Μετά την επανάσταση του 1917 αποστρατεύτηκε. Για ένα χρόνο διετέλεσε πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου των Ποντίων στο Κρασνοντάρ της Ρωσίας. Ζήτησε να απαλλαγεί από τα καθήκοντά του για να μεταβεί στην Αθήνα προκειμένου να ενημερώσει την ελληνική κυβέρνηση για το ζήτημα της ανεξαρτησίας του Πόντου. Απογοητευμένος για τη δυσάρεστη τροπή που πήρε αυτό το εθνικό θέμα, έφυγε για ιατρική ειδικότητα στο Παρίσι. Το 1920 διέκοψε πάλι τις σπουδές του και πήγε εθελοντής στο μικρασιατικό μέτωπο. Το 1938 εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του μόνιμα στη Θεσσαλονίκη, όπου άσκησε το επάγγελμα της ιατρικής. Ο Φίλων Κτενίδης απεβίωσε στις 13 Ιουλίου 1963, σε ηλικία 74 ετών.

(Πηγή: https://www.pontosnews.gr/496908/pontos/prosopikotites/ktenidis-filon/ | Φίλων Κτενίδης (1889-1963))

1. Ο Τοπάλ Οσμάν ήταν Τούρκος διοικητής της Κερασούντας, αγράμματος και κουτσός πρώην βαρκάρης. Αποτέλεσε έναν από τους αρχηγούς των ατάκτων τουρκικών σωμάτων (Τσετών) και ήταν υπεύθυνος για την ολοσχερή εξόντωση πληθυσμού ολόκληρων χωριών. (Πηγή: https://petheol.gr/άρθρα-μελέτες/εκκλησία/εκκλησιαστική-ιστορία/246-γερμανός-καραβαγγέλης,-ο-παπαφλέσσας-της-λέσβου | Ομιλία Θεολόγου Υπ. Δρ. Θεολογίας Παναγιώτη Τσαγκάρη, Γερμανός Καραβαγγέλης, ο Παπαφλέσσας της Λέσβου)

2. Στην αρχαιότητα, η Αμάσεια διετέλεσε πρώτη πρωτεύουσα του Βασιλείου του Πόντου, μέχρι το 183 π.Χ., οπότε η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε στη Σινώπη. Μετά την κατάκτησή της από τους Ρωμαίους, το 70 π.Χ., εντάχθηκε στην επαρχία Γαλατίας και αργότερα στην Καππαδοκία. Στη περίοδο της Ρωμανίας, η Αμάσεια συμπεριλαμβανόταν στο Θέμα Αρμενιακών. Το 1075 κατακτήθηκε από τους Τανισμάνιους εμίρηδες, που την έκαναν πρωτεύουσά τους. Το 1174 κατακτήθηκε από τους Σελτζούκους και το 1393 από τους Οθωμανούς. Στις αρχές του 20ού αιώνα, η Αμάσεια ήταν έδρα Μητρόπολης του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως και το χριστιανικό στοιχείο της περιοχής αριθμούσε 155.000 κατοίκους σε 392 ενορίες. Πολλοί από τους χριστιανούς κατοίκους της περιοχής ήταν τουρκόφωνοι. Κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου και του ελληνοτουρκικού πολέμου που ακολούθησε, η Αμάσεια έγινε θέατρο φοβερών διωγμών κατά του αρμενικού και ποντιακού πληθυσμού. Πολλοί Αρμένιοι και Έλληνες απαγχονίστηκαν με συνοπτικές διαδικασίες, μεταξύ άλλων και στα "Δικαστήρια Ανεξαρτησίας", που οργάνωσε το τουρκικό εθνικό κίνημα του Μουσταφά Κεμάλ και κατάφερε τη μαζική θανάτωση εκπροσώπων του ποντιακού Ελληνισμού. Στην πόλη σήμερα έχουν απομείνει οι παλιές ελληνικές γειτονιές, με σπίτια-φαντάσματα. Πολλά από αυτά βρίσκονται στις όχθες του Ίριδος ποταμού, που διασχίζει την Αμάσεια. (Πηγή: https://el.wikipedia.org/w/Αμάσεια | Αμάσεια)

3. Μεγάλη διοικητική περιφέρεια, κυρίως στην Οθωμανική Aυτοκρατορία. [τουρκ. vilâyet -ι < αραβ. wilāja `επαρχία΄] (Πηγή: https://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html?lq=βιλαέτι)

4. Δρ. Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος, Ο Ελληνισμός του Πόντου σ.σ.274-275 με παραπομπή στο Ευρ. Γεωργανόπουλος, σ.σ.159-160

5. Ο Ίων Δραγούμης (1878 - 31 Ιουλίου 1920), ήταν μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της νεότερης Ελλάδας. Υπήρξε ήρωας των εθνικοαπελευθερωτικών αγώνων της εποχής του, πολιτικός, διανοούμενος, δημοτικιστής αλλά και συγγραφέας. Ο Καπετανίδης εδώ παρομοιάζεται με τον Ίωνα Δραγούμη, καθώς οι βίοι τους έμοιαζαν σε πολλά πράγματα, όπως στο γεγονός ότι υπήρξαν και οι δύο διανοούμενοι στην αγάπη για τη Πατρίδα, συμμετοχή σε Εθνικό Αγώνα, αλλά και στο ότι η ζωή τους έσβησε νωρίς με βίαιο τρόπο. (Πηγή: Ευαγγελία Κ. Λάππα, Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ της Πολύτεκνης Οικογένειας στον ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΑΓΩΝΑ - Βιογραφίες Πολυτέκνων Μακεδονομάχων, Εκδόσεις "Νάμα", Αθήνα 2022)

6. 8. Όποιος χάνει τον Χριστό, χάνει και την Ελληνική του συνείδηση. Γι' αυτό και οι Μικρασιάτες είχαν σαν ευχή "να ζεις με το όνομά σου- το χριστιανικό και ελληνικό σου όνομα".

7. Απόσταγμα της αρνητικής θέσης και της πολιτικής του Ελευθέριου Βενιζέλου σχετικά με την απελευθέρωση του Πόντου και ένωση του με τη μάνα Ελλάδα. π.χ. ένας Ελληνικός Πόντος "... θα αποτελούσε περισπασμό για τις Ελληνικές κυβερνήσεις σε μακροχρόνια βάση" (Πηγή: https://www.youtube.com/watch?v=QO_u3qEfh7g | Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος, Η προσπάθεια για την ίδρυση ανεξαρτήτου Ποντιακού κράτους [Ανοιχτό Πανεπιστήμιο 18/05/2022])

# data[].attributes.attachment_link.title
Ο Εθνομάρτυρας Νικόλαος Καπετανίδης [1889 - 21 Σεπτεμβρίου 1921]

# data[].attributes.attachment_link.description
της Ευαγγελίας Λάππα, Ο Νίκος Καπετανίδης γεννήθηκε το 1889 στη Ριζούντα της Τραπεζούντας και σπούδασε στο περίφημο Φροντιστήριο της Τραπεζούντας1, από το οποίο αποφοίτησε το 1905. Εργάστηκε στην τράπεζα των αδελφών Φωστηρόπουλων ενώ ταυτόχρονα ασχολούταν και

# data[].attributes.location_name
Κερασούντα, Giresun Merkez/Επαρχία Κερασούντας, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης

# data[].attributes.subject
Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Πολατίδης Βασίλειος

# data[].attributes.attachment_link.title
Κωνσταντίνος Γ. Κωνσταντινίδης εκ Κερασούντος Πόντου 1856-1930

# data[].attributes.attachment_link.description
Κωνσταντίνος Γ. Κωνσταντινίδης εκ Κερασούντος του Πόντου 1856-1930, ο υιός του ισόβιου δήμαρχου Κερασούντος καπετάν Γιώργη Εφέντη Κωνσταντινίδη

# data[].attributes.location_name
Άγκυρα, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Κεμάλ Ατατούρκ, βιογραφία (στα αγγλικά)

# data[].attributes.subject
Κεμάλ Ατατούρκ, βιογραφία (στα αγγλικά)

# data[].attributes.attachment_link.title
Atatürk - Father of the Turks Documentary

# data[].attributes.location_name
Μουσείο Ατατούρκ Θεσσαλονίκης, Αποστόλου Παύλου, Θεσσαλονίκη

# data[].attributes.headline
Το σπίτι του Κεμάλ στη Θεσσαλονίκη

# data[].attributes.subject
Το σπίτι του Κεμάλ στη Θεσσαλονίκη

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Θύμηση και νοσταλγία περπατώντας στα χωριά

# data[].attributes.attachment_link.title
Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, επίσκεψη στο σπίτι του, μουσείο πλέον, στη Θεσσαλονίκη!

# data[].attributes.headline
Νικόλαος Πλαστήρας

# data[].attributes.subject
Νικόλαος Πλαστήρας

# data[].attributes.attachment_link.title
«Νικόλαος Πλαστήρας, ο Κινηματίας Ειρηνοποιός» (20/03/2016)

# data[].attributes.headline
Ταινία για τον Έιζα Τζένινγκς από μαθητές

# data[].attributes.subject
Ταινία για τον Έιζα Τζένινγκς από μαθητές

# data[].attributes.body
Ντοκιμαντέρ μαθητών από το Άργος για τον Έιζα Τζένινγκς. Βραβεύτηκε το 2019 στον πανελλήνιο διαγωνισμό μαθητικών ταινιών ΠΑΜΕ ΣΙΝΕΜΑ.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΝΙΚΟΣ ΠΙΣΤΕΥΟΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
Ο Άγνωστος Σωτήρας

# data[].attributes.location_name
Umurbey, Liman Cd., 35230 Konak/İzmir, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Αριστείδης Στεργιάδης - Μητροπολίτης Χρυσόστομος

# data[].attributes.subject
Αριστείδης Στεργιάδης - Μητροπολίτης Χρυσόστομος

# data[].attributes.attachment_link.title
Βίοι Παράλληλοι | Αριστείδης Στεργιάδης, Άγιος Χρυσόστομος Σμύρνης.

# data[].attributes.location_name
Σαμσούντα, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Συνταγή για ποντιακά "πισία"

# data[].attributes.subject
Συνταγή για ποντιακά "πισία"

# data[].attributes.attachment_link.title
Μαγειρεύοντας πισία με μία Πόντια στη Γερμανία

# data[].attributes.location_name
Kılıçali Paşa, 34433 Μπέγιογλου/Επαρχία Κωνσταντινούπολης, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Χαλβάς σιμιγδαλένιος, πολίτικος!

# data[].attributes.subject
Χαλβάς σιμιγδαλένιος, πολίτικος!

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Μνήμες Ελληνισμού

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Με το όνομα χαλβάς συναντάμε μια μεγάλη ποικιλία διαφορετικών μεταξύ τους γλυκισμάτων. Η λέξη χαλβά προέρχεται από την αραβική λέξη hulw, που σημαίνει γλυκό. Αναφορές για παρασκευή χαλβά στην Ελλάδα, υπάρχουν από τα τέλη του 12ου αιώνα. Δημοφιλέστεροι στη χώρα μας είναι ο σησαμένιος (του μπακάλη), ο φαρσαλινός (σαπουνέ), και ο κετέν χαλβάς (με τις ίνες) και βέβαια ο σιμιγδαλένιος του οποίου ακολουθούν η σμυρνέικη και η πολίτικη εκδοχή.

Στις πατρίδες της Ανατολής, οι Ελληνίδες νοικοκυρές, έφτιαχναν χαλβά σε κάθε χαρούμενη αναγγελία ή άλλη συγκυρία. Βέβαια σπάνια έλειπε απ' το σπίτι, καθώς θεωρούσαν πως έπρεπε να υπάρχει για παν ενδεχόμενο), αλλά επρόκειτο και για λύση σχετικά οικονομική, με λίγα υλικά που διατηρούνταν για αρκετές μέρες ανεξαρτήτως θερμοκρασίας περιβάλλοντος. Η κάθε περιοχή και η κάθε νοικοκυρά, προσέθετε ή αφαιρούσε κάτι απ' τα υλικά, αναλόγως και των προτιμήσεων της οικογένειας, έτσι υπάρχει ποικιλία στη διακόσμηση ή/και στις γεύσεις με πρόσθαφαίρεση ξηρών καρπών και αρωματικών/μπαχαρικών.

Βασικό γλυκό βέβαια και στις νηστείες, καθώς η συνταγή, είναι κατά κανόνα νηστίσιμη, αν και τα υλικά (ειδικά στην Κωνσταντινούπολη), τροποποιούνταν στις γιορτινές περιόδους με προσθήκη γαλακτοκομικών προϊόντων (βλ.2η συνταγή).

Η συνηθισμένη ποσότητα των βασικών υλικών του χαλβά, είναι η αναλογία 1,2,3,4. Όμως στη ζάχαρη μπορούμε να διαφοροποιηθούμε λίγο προς τα κάτω αν μας φαίνεται μεγάλη η ποσότητα.

Μικρασιάτικη συνταγή (νηστίσιμη)

# data[].attributes.attachment_link.title
Χαλβάς σιμιγδαλένιος (μικρασιάτικη και πολίτικη συνταγή) - Μνήμες Ελληνισμού

# data[].attributes.attachment_link.description
Με το όνομα χαλβάς συναντάμε μια μεγάλη ποικιλία διαφορετικών μεταξύ τους γλυκισμάτων. Η λέξη χαλβά προέρχεται από την αραβική λέξη hulw, που σημαίνει γλυκό. Αναφορές για παρασκευή χαλβά στην Ελλάδα, υπάρχουν από τα τέλη του 12ου αιώνα. Δημοφιλέστεροι στη χώρα μας είναι ο σησαμένιος (του μπακάλη),

# data[].attributes.location_name
72ο Γυμνάσιο Αθηνών, Κρουσίου, Αθήνα

# data[].attributes.headline
ΜΙΚΡΑΣΙΑ ΧΑΙΡΕ - kahoot

# data[].attributes.subject
ΜΙΚΡΑΣΙΑ ΧΑΙΡΕ - kahoot

# data[].attributes.attachment_link.description
Join a game of kahoot here. Kahoot! is a free game-based learning platform that makes it fun to learn - any subject, in any language, on any device, for all ages!

# data[].attributes.location_name
72ο Γυμνάσιο Αθηνών, Κρουσίου, Αθήνα

# data[].attributes.attachment_link.description
Join a game of kahoot here. Kahoot! is a free game-based learning platform that makes it fun to learn - any subject, in any language, on any device, for all ages!

# data[].attributes.location_name
4ο Γενικό Λύκειο Αιγάλεω, Μυστρά, Αιγάλεω

# data[].attributes.headline
ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗ

# data[].attributes.subject
ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗ

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Δημιουργήστε καλύτερα μαθήματα γρηγορότερα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ΤΖΟΡΤΖ ΧΟΡΤΟΝ - Η μάστιγα της Ασίας, ΡΕΝΕ ΠΥΩ - Ο θάνατος της Σμύρνης, ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ - Μαρτυρικός θάνατος στη Σμύρνη, ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ - Ήττα στις εκλογές του 1920, ΓΟΥΝΑΡΗΣ - Επιμονή για επέλαση προς Άγκυρα, ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ - Αρχηγός του θρυλικού 5/42 Συντάγματος Ευζώνων, ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΚΑΡΑΒΑΓΓΕΛΗΣ - Επίσκοπος Αμασείας, ΝΙΚΟΣ ΚΑΠΕΤΑΝΙΔΗΣ - Ο ήρωας δημοσιογράφος του Πόντου, ΣΤΕΡΓΙΑΔΗΣ - Ύπατος Αρμοστής Σμύρνης , ΤΟΠΑΛ ΟΣΜΑΝ - Πρωτεργάτης στο διωγμό των Ποντίων, ΚΕΜΑΛ ΑΤΤΑΤΟΥΡΚ - Υπέγραψε σύμφωνο φιλίας με Γάλλους και Ρώσους, ΕΪΖΑ ΤΖΕΝΙΝΓΚΣ - Έσωσε χιλιάδες πρόσφυγες εκβιάζοντας την ελληνική κυβέρνηση, ΛΕΩΝ. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΣ - Ο 1ος αρχιστράτηγος της στρατιάς Μικράς Ασίας, ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ - Ο πιο μισητός άνθρωπος στην Ευρώπη μετά τον Κάιζερ,

# data[].attributes.attachment_link.title
ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ - ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗ

# data[].attributes.attachment_link.description
ΤΖΟΡΤΖ ΧΟΡΤΟΝ - Η μάστιγα της Ασίας, ΡΕΝΕ ΠΥΩ - Ο θάνατος της Σμύρνης, ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ - Μαρτυρικός θάνατος στη Σμύρνη.

# data[].attributes.headline
35 σπάνιες φωτογραφίες της Σμύρνης

# data[].attributes.subject
35 σπάνιες φωτογραφίες της Σμύρνης

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η Σμύρνη ήταν μία πανέμορφη πόλη πριν από την ολοκληρωτική καταστροφή της, από πυρκαγιά που ξεκίνησε από την αρμένικη συνοικία και εξαπλώθηκε μέχρι και τα πολυτελή κτίρια της προκυμαίας Quai, εκτός από τον μαχαλά των Τούρκων.

Σμύρνη: Παραμένει στη μνήμη μονάχα όσων έζησαν τα γεγονότα και στους απογόνους τους

Το χειρότερο από όλα, όπως ανέφερε ο Χένρυ Μίλλερ, "Η Σμύρνη σβήστηκε από την παγκόσμια μνήμη". Κανένας παραγωγός του Χόλιγουντ δεν την έκανε ταινία την αίγλη της και το οδυνηρό της τέλος. Δεν είναι το Χόλιγουντ που θα προσδώσει αξία σε ένα γεγονός, αλλά τελικά η Σμύρνη και το δράμα της υποτιμήθηκαν τόσο που κατά κύριο λόγο παραμένουν στη συλλογική μνήμη μονάχα όσων έζησαν τα γεγονότα και στους απογόνους τους.

Σμύρνη: Οι άνθρωποί της υπέφεραν και ο πόνος αυτός συνεπάγεται έγκλημα κατά της ανθρωπότητας

Η Σμύρνη ως έννοια και βίωμα ξεθωριάζει και αυτό είναι μια κατάντια. Πρωτίστως, οι άνθρωποι της Σμύρνης υπέφεραν και ο πόνος αυτός συνεπάγεται έγκλημα κατά της ανθρωπότητας. Όπως πόνεσαν οι Ιάπωνες με τη ρίψη των δύο ατομικών βομβών, οι κάτοικοι της Δρέσδης με τον ανελέητο βομβαρδισμό των Συμμάχων, οι Βιετναμέζοι με τον πολύχρονο πόλεμο στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και πόσοι άλλοι λαοί.

Σμύρνη: Λίγες πόλεις μπορούσαν να συγκριθούν μαζί της

Η Σμύρνη είχε τον δικό της λαό. Οι άνθρωποί της, την καθιστούσαν διαφορετική από κάθε άλλη πόλη. Λίγες συγκρίνονταν μαζί της ως προς πολλά γνωρίσματα. Λόγω του πλούτου της, της αστικής της ομορφιάς, των φυσικών καλλονών που την περιέβαλλαν, της εξόδου της στο γοητευτικό μπλε χρώμα του Αιγαίου, των τραγουδιών της, των γεύσεών της και των ανθρώπων της.

Η Σμύρνη είναι κοσμοπολίτισσα. Η πληθυσμιακή της σύνθεση είχε πλουραλισμό και πολυχρωμία. Δεν ήταν μονότονη, άχρωμη, μίζερη και ας μου επιτραπεί η λέξη ανέραστη. Ίσα ίσα που ήταν πάρα πολύ ερωτική!

"Ξύπνα, πουλί μου, ξύπνησε κι έβγα στο παραθύρι, Έχω δυό λόγια να σου πω με πονεμέν' αχείλι..."

Ο μερακλίδικος αμανές που τραγουδούσαν τα ερωτοχτυπημένα παλικάρια κάτω από τα παραθύρια των κοριτσιών. Η πατινάδα ήταν τολμηρό εγχείρημα γιατί όπως αναφέρει και ο Δημήτριος Αρχιγένης - "Εκείνος που την έκανε θα 'ν ήπρεπε να 'ν' αποφασισμένος να παντρευτεί το κορίτσι...".

Απ' την άλλη, μια άσχημη Μπουρνοβαλιά, δηλαδή ένα άσχημο κορίτσι από το προάστιο Μπουρνόβα της Σμύρνης, παντρεύτηκε έναν πλούσιο μαύρο που της έκανε δώρο στο γάμο χρυσά βραχιόλια.

"Ηγλύστρησεν ο τέντζερης και ήυρε το καπάκι Παντρεύτηκ' η Κατερινιώ και πήρε τον αράπη. Τον έρωτα τση ήρριξεν απάνω στα βραχιόλια Κι ήσκυψε και ηφίλησε τη μαύρη κατσαρόλα"

Σμύρνη: Ήξεραν να χαίρονται τη ζωή μέχρι και οι φτωχοί

Στη Σμύρνη ακόμη και οι φτωχοί περνούσανε καλά γιατί παρά την ανέχεια ξέρανε να την χαίρονται τη ζωή. Οι βιοπαλαιστές της Σμύρνης, οι άντρες του "μπάσο ράγκου" που στα ιταλικά σημαίνει "κατωτέρας τάξεως", με το που τέλειωναν τη σκληρή δουλειά κατέφευγαν στις ταβέρνες, τα ζυθοπωλεία, τις μπακαλοταβέρνες και τους καφενέδες, που όλα τους είχαν ζωντανή μουσική. Εκεί μέσα ακούγαν τους αμανέδες, τα μερακλίδικα σμυρναίικα και χορεύανε τους καρσιλαμάδες, τα ζεϊμπέκικα και τα χασάπικα.

Σμύρνη: Θυσιάστηκε για να δηλωθεί ο αμείλικτος χαρακτήρας του Κεμαλισμού και της νέας Τουρκίας

Η παραδεισένια αυτή πόλη, θυσιάστηκε για να δηλωθεί ο αμείλικτος χαρακτήρας του Κεμαλισμού και της νέας Τουρκίας. Η καταστροφή της ήταν το μήνυμα των εθνικιστών της Τουρκίας, "Μη παίζετε μαζί μας, δε μασάμε". Αλλά πριν γίνουν όλα αυτά, η μελέτη της ιστορίας επιβεβαιώνει το συνεχές και επαναλαμβανόμενο, βλακώδες λάθος που κάνουμε οι Έλληνες. Που η συνοχή και η ομοψυχία είναι άγνωστες έννοιες αλλά ο εγωισμός και η προσωπική καταξίωση οι μόνιμες έγνοιες - παθογένειές μας.

Σμύρνη: Η Ελλάδα πρόδωσε τον ελληνισμό της Μικράς Ασίας

Διαβάζοντας για τη Μικρασιατιατική Καταστροφή αντιλαμβανόμαστε πόσο ανώριμος και βαθιά προβληματικός λαός είμαστε. Ίσως για αυτό, μας κάνουν ότι θέλουν. Οι απ' έξω και οι από μέσα. Θέλαμε να υλοποιήσουμε το όραμα της Μεγάλης Ιδέας όταν ο Εθνικός Διχασμός είχε σπείρει το άσβεστο μίσος ανάμεσα σε βασιλικούς και βενιζελικούς. Πως τολμήσαμε να διεξάγουμε μια εκστρατεία ενώ ήμασταν εθνικώς διχοτομημένοι και χωρίς την εγγυημένη βοήθεια των ξένων δυνάμεων; Κάναμε τεράστια λάθη και προδώσαμε τον Ελληνισμό της Μικράς Ασίας.

Η Σμύρνη δε γλίτωσε από τη μυθολογική έξαρση των αρχαίων Ελλήνων, οι οποίοι απέδιδαν την ίδρυση της Σμύρνης στον Θησέα και την ονομασία της στη σύζυγό του, την αμαζόνα Σμύρνα. Ωστόσο, ιδρύθηκε από τους Αιολείς το 1.100 π.Χ. και τον 8ο αι. π.Χ. καταλήφθηκε από τους Ίωνες (συγκεκριμένα τους Κολοφώνιους).

Σμύρνη: Άρχισε να ακμάζει με αμείωτο ρυθμό στα χρόνια της ρωμαϊκής κυριαρχίας

Επί ηγεμονίας των Αχαιμενιδών της Περσίας οι Σμυρνιοί διασκορπίστηκαν στα τριγύρω χωριά και όταν έφτασε στην περιοχή ο Μέγας Αλέξανδρος τους συνένωσε και κατασκεύασε την καινούργια πόλη στους πρόποδες του όρους Πάγου, εκεί που βρίσκεται και η σημερινή πόλη της Σμύρνης. Σταδιακά, η πόλη άρχισε να ακμάζει με αμείωτο ρυθμό ακόμη και στα χρόνια της ρωμαϊκής κυριαρχίας.

Σμύρνη: Στη βυζαντινή εποχή διένυσε περιόδους ακμής και παρακμής

Οι Ρωμαίοι δε την τίμησαν τρεις φορές με τον εγκωμιαστικό τίτλο της "νεωκόρου" λόγω της εκπληκτικής της ευημερίας. Στη βυζαντινή εποχή διένυσε περιόδους ακμής και παρακμής, πάντα επηρεαζόμενη από τις εσωτερικές αναταράξεις που κλόνιζαν συθέμελα την Αυτοκρατορία.

Η πόλη καταλήφθηκε από τους Οθωμανούς το 1424 και παρέμεινε υπό την κατοχή τους μέχρι το 1919, όταν και αποβιβάστηκαν τα ελληνικά στρατεύματα.

Σμύρνη: Μέχρι την καταστροφή της αποτελούσε το μεγαλύτερο λιμάνι της ανατολικής Μεσογείου

Από τα μέσα του 19ου αιώνα και μέχρι την καταστροφή της, η Σμύρνη αποτελεί το μεγαλύτερο λιμάνι της ανατολικής Μεσογείου. Διαμόρφωσε καταλυτικά τον ναυτιλιακό κόσμο και τις συναλλαγές του στη Μεσόγειο, ευνόησε στους κόλπους της την ανάπτυξη μια ετερόκλητης, πολυεθνικής τάξης εμπόρων και επιχειρηματιών, υπήρξε κέντρο συσσώρευσης των αγροτικών και βιοτεχνικών προϊόντων της ενδοχώρας και μέσω του λιμανιού της εξαγωγικό κέντρο στις διεθνείς αγορές.

Σμύρνη: Σημαντικό ρόλο αποτέλεσε η γεωγραφική θέση της, που βρίσκεται στο κέντρο των μικρασιατικών ακτών

Στα προαναφερθέντα προτερήματα σημαντικό ρόλο αποτέλεσε η γεωγραφική θέση της Σμύρνης που βρίσκεται στο κέντρο των μικρασιατικών ακτών, διευκολύνοντας τη μεταφορά των παραγόμενων αγαθών από τα διάφορα κέντρα της Μικράς Ασίας, αρχικά με καραβάνια καμήλων και από τα τέλη του 19ου αι. με σιδηροδρομικό δίκτυο. Τελικώς τα εμπορεύματα προωθούνται στις χώρες της Δύσης και της βορείου Αφρικής (Τύνιδα, Αλγέρι, Τρίπολη της Λιβύης).

Σμύρνη: Πρωτοστάτησαν το εμπόριο και οι μεταφορές

Η Σμύρνη επωφελήθηκε από τη μετατόπιση των διηπειρωτικών οδών και την παρακμή σημαντικών κέντρων εμπορίου όπως η Προύσα και το Χαλέπι. Σε αντίθεση με άλλες οθωμανικές πόλεις που ο οικονομικός πυλώνας ήταν η μεταποιητική δραστηριότητα όπως η υφαντουργία, στη Σμύρνη πρωτοστάτησαν το εμπόριο και οι μεταφορές. Εκεί συγκεντρώνονταν το μετάξι, το μαλλί, το βαμβάκι, οι βαφικές ύλες, τα υφάσματα, οι τάπητες, οι σταφίδες και τα σύκα για να εξαχθούν σε άλλες αγορές.

Από τα μέσα του 18ου αι., η ισχυρότερη οικονομική οντότητα της πόλης είναι τα εμπορικά δίκτυα των Λεβαντίνων (Βενετοί, Βρετανοί, Γάλλοι και Ολλανδοί). Οι Λεβαντίνοι εγκαθίστανται στη Σμύρνη και συνασπίζουν δίκτυα εμπορικών πρακτόρων, χονδρεμπόρων και πλανόδιων πωλητών.

Η οικονομική άνθηση λειτουργεί ελκυστικά και για άλλες πληθυσμιακές ομάδες που συρρέουν στη Σμύρνη αναζητώντας μια καλύτερη τύχη. Σε αυτούς ανήκουν οι Έλληνες, οι Αρμένιοι και οι Εβραίοι από διάφορα μέρη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας όπως η Κωνσταντινούπολη, η Θεσσαλονίκη, η Προύσα, η Μαγνησία, τα Βουρλά, το Χαλέπι, η Κρήτη, η Πελοπόννησος και τα νησιά του Αιγαίου.

Σμύρνη: Η οικονομική ενδυνάμωση της πόλης συμπαρασύρει και τις ισχυρές οθωμανικές οικογένειες

Η οικονομική ενδυνάμωση της πόλης συμπαρασέρνει και τις ισχυρές οθωμανικές οικογένειες που διατηρούν τσιφλίκια στην περιοχή. Οι Οθωμανοί γαιοκτήμονες ευνοούνται από την αυξημένη ζήτηση αγροτικών προϊόντων στις δυτικές αγορές και μεγιστοποιούν την παραγωγή τους και τα κέρδη τους. Στην κοινωνική αυτή τάξη των Οθωμανών της Σμύρνης ανήκει και η οικογένεια Ουσακιζαντέ, της οποίας η κόρη Λατιφέ θα γίνει η σύζυγος του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ.

Σμύρνη: Διέθετε χρηματιστήριο, 11 τραπεζικούς ομίλους και 61 ασφαλιστικές εταιρείες

Το έτος 1838 αποτελεί ορόσημο για την οθωμανική οικονομία. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία υπογράφει εμπορική συνθήκη με τις ευρωπαϊκές δυνάμεις, προβαίνοντας στην επίσημη θέσπιση του ελεύθερου εμπορίου. Στην περίπτωση της Σμύρνης, οι οικονομικές δραστηριότητες ενισχύονται και από το καθεστώς πολυμορφίας που διακρίνει την σμυρναίικη κοινωνία. Οι διαφορετικές εθνοτικές και θρησκευτικές ομάδες που απαρτίζουν το πληθυσμιακό σκηνικό της πόλης, λειτουργούν μεταξύ τους ανταγωνιστικά. Εν ολίγοις, η ετερότητα ενεργεί ως κίνητρο οικονομικής ανάπτυξης. Η Σμύρνη μέχρι και το 1922, εκτός από κυρίαρχο λιμάνι της ανατολικής Μεσογείου, διέθετε χρηματιστήριο, 11 τραπεζικούς ομίλους και 61 ασφαλιστικές εταιρείες.

Οι πολιτισμικές επιδόσεις της Σμύρνης δεν έμειναν αλώβητες από το διαφορετικό συνονθύλευμα των κατοίκων της. Οι πνευματικές ζυμώσεις μονοπωλούν στα αστικά σαλόνια, στις εφημερίδες, στα καφενεία, στους δρόμους και στους άμβωνες των εκκλησιών. Οι λέσχες, "Όμηρος", "Φιλολογικό Μουσείο", "Ιωνική Λέσχη" και "Μουσείο" υπήρξαν σπουδαίες ελληνόφωνες πνευματικές εστίες.

Σμύρνη: Η επικρατούσα γλώσσα των κατοίκων της ήταν τα ελληνικά

Η επικρατούσα γλώσσα των κατοίκων της Σμύρνης ήταν τα ελληνικά, μαρτυρώντας την άνθηση της ελληνικής κοινότητας και τον δυναμικό εξελληνισμό της παιδείας των υπόλοιπων κοινοτήτων. Ο Αμερικανός ιατρός E. Dekay, ο οποίος εστάλη στη Σμύρνη για να μελετήσει την ασιατική πανούκλα, διέκρινε την υπεροχή και παγίωση της ελληνικής γλώσσας στους κόλπους της σμυρναίικης κοινωνίας, σημειώνοντας τα εξής: "Είναι παράξενο για έναν Αμερικανό να τον συστήνουν σε μια κυρία Johnson, Smith, Black, Wilson και να διαπιστώνει πως δεν ξέρει λέξη αγγλικά.

Η γλώσσα που χρησιμοποιούν οι περισσότερες ελληνικές οικογένειες είναι τα ελληνικά και αυτή είναι η πρώτη γλώσσα που μαθαίνει το παιδί. Οι Αγγλίδες και οι Αμερικάνες κυρίες έχουν τόσο πολύ υιοθετήσει τους τρόπους, την ενδυμασία και την ελληνική γλώσσα ώστε δυσκολεύεται κανείς να τις ξεχωρίσει από τις Σμυρναίες". Στο ίδιο πνεύμα, ο Αμερικανός αξιωματικός Wines μας μεταφέρει πως σε ένα σχολείο όπου φοιτούν τα παιδιά των Αμερικανών και Ευρωπαίων επιχειρηματιών, οι μαθητές στα διαλείμματα μιλούσαν μεταξύ τους την ελληνική γλώσσα. Χαρακτηριστικό δείγμα, το ελληνικό εκπαιδευτικό ίδρυμα της Ευαγγελικής Σχολής που ιδρύθηκε το 1717 και απευθυνόταν σε άρρενες. Διέθετε βιβλιοθήκη 35.000 τόμων, 180 ιστορικών χειρογράφων και αξιόλογη νομισματική συλλογή. Το "Κεντρικόν Παρθεναγωγείον" ήταν η αντίστοιχη σχολή θηλέων, εγκατεστημένη σε κτίριο δωρεάς του Κιουπετζόγλου.

Το 1870 στη Σμύρνη λειτουργούσαν 17 τυπογραφεία, εκ των οποίων 10 ήταν ελληνικά, 3 αρμενικά, 2 γαλλικά, 1 τουρκικό και 1 εβραϊκό. Συνολικά κυκλοφορούσαν 134 εφημερίδες, περιοδικά και επιθεωρησιακά έντυπα.

Σμύρνη: Η αστική έκτασή της διακρινόταν στον "Άνω Μαχαλά" και στον "Κάτω Μαχαλά"

Η πόλη εκτεινόταν ανάμεσα στα όρη Σίπυλος και Πάγος, στην εύφορη πεδιάδα της Μενεμένης (Στα τούρκικα το φαγητό "σφουγγάτο" έχει λάβει το όνομα "menemen" επειδή ήταν μια ευρέως διαδεδομένη σπεσιαλιτέ της περιοχής). Η αστική έκταση της Σμύρνης διακρινόταν στον "Άνω Μαχαλά" και στον "Κάτω Μαχαλά". Ο "Άνω Μαχαλάς" απλωνόταν στις παρυφές του όρους Πάγος και φιλοξενούσε τη συνοικία των Τούρκων, των Εβραίων και ελάχιστων Ελλήνων. Στον "Κάτω Μαχαλά" κατοικούσαν οι Έλληνες, οι Αρμένιοι και οι Καθολικοί.

Μερικές από τις συνοικίες του Κάτω Μαχαλά ήταν η ελληνική συνοικία του Αγίου Γεωργίου, η αρμένικη του Αγίου Στεφάνου, τα Γυαλάδικα, η αγορά "Μεγάλες Ταβέρνες", ο Φραγκομαχαλάς των Καθολικών, η συνοικία των Νοσοκομείων, η συνοικία Φασουλάς, η αριστοκρατική Μπέλα Βίστα, τα Σχοινάδικα, το Κερασοχώρι, η Πούντα με τους Ιταλούς και τους Μαλτέζους, τα Χιώτικα με τους οίκους ανοχής και οι λαϊκές συνοικίες του Αγίου Τρύφωνα, των Ταμπάκικων, των Μορτακιών και του Αγίου Κωνσταντίνου.

Στα προάστια της Σμύρνης βρίσκονταν το Κορδελιό, το Γκιόζ Τεπέ, το Κοκάργιαλί, ο Μπουρνόβας, ο Προφήτης Ηλίας, ο Κουκλουτζάς, το Σεβντίκιοϊ και ο Μπουτζάς με τις επαύλεις του.

Το 1922 η Σμύρνη, δίχως τα προάστια και τα τριγύρω χωριά, αριθμούσε 370.000 κατοίκους, εκ των οποίων οι 165.000 ήταν Έλληνες οι 80.000 Τούρκοι οι 55.000 Εβραίοι οι 40.000 Αρμένιοι οι 6.000 Λεβαντίνοι και οι 30.000 διάφορες άλλες εθνικότητες.

Το πληθυσμιακό αυτό αμάλγαμα απέδωσε στη Σμύρνη τον χαρακτηρισμό "Γκιαούρ Ιζμίρ" ( Η Σμύρνη των απίστων).

Σμύρνη: Σήμερα είναι η τρίτη μεγαλύτερη πόλη της Τουρκίας

Στις μέρες μας, η Σμύρνη είναι η τρίτη μεγαλύτερη πόλη της Τουρκίας, μετά την Κωνσταντινούπολη και την Άγκυρα. Έχει πληθυσμό 3,5 εκατομμύρια κατοίκους. Δεν έχει Έλληνες αλλά εγκαθίστανται μόνιμα αρκετοί Ευρωπαίοι συνταξιούχοι, διότι το ύψος της σύνταξής τους σε συνδυασμό με την κατακόρυφη υποτίμηση της τουρκικής λίρας έναντι του ευρώ, τους επιτρέπει να απολαύσουν υψηλότερο βιοτικό επίπεδο από ότι στις χώρες τους. Επομένως, οι Λεβαντίνοι επιστρέφουν στη Σμύρνη.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ελληνικη γλωσσα

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
καταστροφη τησ σμυρνησ

# data[].attributes.attachment_link.title
Όταν η Σμύρνη ήταν η ωραιότερη πόλη του κόσμου, μέσα από 35 σπάνιες φωτογραφίες που δεν έχετε ξαναδεί

# data[].attributes.attachment_link.description
Η Σμύρνη ήταν μία πανέμορφη πόλη πριν από την ολοκληρωτική καταστροφή της, από πυρκαγιά που ξεκίνησε από την αρμένικη συνοικία και εξαπλώθηκε μέχρι και τα

# data[].attributes.attachment_link.title
Η Λογοτεχνία στον Αστικό Χώρο -

# data[].attributes.attachment_link.description
ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΕΘΝΙΚΩΝ ΙΔΡΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΓΛΩΣΣΑ (EFNIL)

# data[].attributes.headline
Η απόβαση στη Σμύρνη

# data[].attributes.subject
Η απόβαση στη Σμύρνη

# data[].attributes.attachment_link.title
03 Απόβαση στη Σμύρνη

# data[].attributes.location_name
Yenigün, 35250 Konak/Επαρχία Σμύρνης, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Μια Σμυρνιά στο παραθύρι

# data[].attributes.subject
Μια Σμυρνιά στο παραθύρι

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Δημήτρης Θωμαδάκης

# data[].attributes.attachment_link.title
Μια Σμυρνιά στο παναθύρι. (Αστικής προέλευσης τραγούδι της Σμύρνης).

# data[].attributes.headline
Ντοκιμαντέρ ΕΡΤ για τη Σμύρνη

# data[].attributes.subject
Ντοκιμαντέρ ΕΡΤ για τη Σμύρνη

# data[].attributes.attachment_link.title
"Τραγουδισμένη Σμύρνη", ένα ντοκιμαντέρ του 1982 για τα 99 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή (video)

# data[].attributes.attachment_link.description
Με κύριο άξονα τις πληροφορίες που δίνουν τα λαϊκά τραγούδια, η ταινία-ντοκιμαντέρ Τραγουδισμένη Σμύρνη του Διονύση Γρηγοράτου χρησιμοποιεί αλληγορικά τη

# data[].attributes.headline
Οδοιπορικό στη Σμύρνη του 22...σήμερα! 4ο μέρος

# data[].attributes.subject
Οδοιπορικό στη Σμύρνη του 22...σήμερα! 4ο μέρος

# data[].attributes.body
4ο μέρος!

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΡΑΚΟΥΛΗΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΣΜΥΡΝΗ. Οδοιπορικό στην Σμύρνη του 1922 ... σήμερα. 4/4

# data[].attributes.location_name
35220 Επαρχία Σμύρνης, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Οδοιπορικό στη Σμύρνη του 22...σήμερα! 3ο μέρος

# data[].attributes.subject
Οδοιπορικό στη Σμύρνη του 22...σήμερα! 3ο μέρος

# data[].attributes.body
3ο μέρος!

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΡΑΚΟΥΛΗΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΣΜΥΡΝΗ. Οδοιπορικό στην Σμύρνη του 1922 ... σήμερα. 3/4

# data[].attributes.location_name
35220 Επαρχία Σμύρνης, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Οδοιπορικό στη Σμύρνη του 22 ...σήμερα! 2ο μέρος

# data[].attributes.subject
Οδοιπορικό στη Σμύρνη του 22 ...σήμερα! 2ο μέρος

# data[].attributes.body
2ο μέρος

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΡΑΚΟΥΛΗΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΣΜΥΡΝΗ. Οδοιπορικό στην Σμύρνη του 1922 ... σήμερα. 2/4

# data[].attributes.location_name
Alsancak, 35220 Konak/Επαρχία Σμύρνης, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Οδοιπορικό στη Σμύρνη του 22...σήμερα! 1ο μέρος

# data[].attributes.subject
Οδοιπορικό στη Σμύρνη του 22...σήμερα! 1ο μέρος

# data[].attributes.body
1ο μέρος

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΡΑΚΟΥΛΗΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΣΜΥΡΝΗ. Οδοιπορικό στην Σμύρνη του 1922 ... σήμερα. 1/4

# data[].attributes.headline
Σμύρνη, η χαμένη πατρίδα

# data[].attributes.subject
Σμύρνη, η χαμένη πατρίδα

# data[].attributes.body
Storymap

# data[].attributes.attachment_link.title
Σμύρνη ... η χαμένη πατρίδα

# data[].attributes.attachment_link.description
Βγενόπουλος Αλέξανδρος

# data[].attributes.headline
Σε καινούργια βάρκα μπήκα

# data[].attributes.subject
Σε καινούργια βάρκα μπήκα

# data[].attributes.attachment_link.title
Σε καινούρια βάρκα μπήκα- Ηλιάνα & Αναστασία Φεργαδιώτη

# data[].attributes.headline
Ποντιακές συνταγές

# data[].attributes.subject
Ποντιακές συνταγές

# data[].attributes.location_name
Κιουτάχεια, Kütahya Merkez/Επαρχία Κιουτάχειας, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Ενθύμιον Κιουτάχειας

# data[].attributes.subject
Ενθύμιον Κιουτάχειας

# data[].attributes.location_name
Επαρχία Σμύρνης, Τουρκία

# data[].attributes.headline
29 Ιστορικές φωτογραφίες με χρώμα

# data[].attributes.subject
29 Ιστορικές φωτογραφίες με χρώμα

# data[].attributes.attachment_link.title
29 ιστορικές φωτογραφίες με χρώμα από τη μικρασιατική εκστρατεία και καταστροφή

# data[].attributes.location_name
Σεβρ, Γαλλία

# data[].attributes.headline
Η Συνθήκη των Σεβρών 

# data[].attributes.subject
Η Συνθήκη των Σεβρών 

# data[].attributes.attachment_link.title
Η Συνθήκη των Σεβρών

# data[].attributes.location_name
Σμύρνη, Επαρχία Σμύρνης, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Ημερίδα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή 

# data[].attributes.subject
Ημερίδα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή 

# data[].attributes.attachment_link.title
Ημερίδα με θέμα: 100 Χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή

# data[].attributes.location_name
Ελληνικό Κοινοβούλιο, Αγίας Σοφίας, Αθήνα

# data[].attributes.headline
Το 1922 στον ΤΥΠΟ

# data[].attributes.subject
Το 1922 στον ΤΥΠΟ

# data[].attributes.location_name
Κοινόν Ωρωπίων (Koinon Oropion), Μάρμαρα, Νέα Παλάτια

# data[].attributes.headline
Ομιλία Σαράντου Καργάκου

# data[].attributes.subject
Ομιλία Σαράντου Καργάκου

# data[].attributes.attachment_link.title
Ο Σαράντος Καργάκος στο "Αφιέρωμα στην Μικρασία", από το Κοινόν Ωρωπίων

# data[].attributes.location_name
4ο Γενικό Λύκειο Αιγάλεω, Μυστρά, Αιγάλεω

# data[].attributes.headline
Thinglink με φόντο την προκυμαία της Σμύρνης

# data[].attributes.subject
Thinglink με φόντο την προκυμαία της Σμύρνης

# data[].attributes.attachment_link.description
View the interactive image by Flora Vgontza

# data[].attributes.location_name
Προύσα, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Νουρεντίν Πασάς

# data[].attributes.subject
Νουρεντίν Πασάς

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Νουρεντίν Πασάς - (τουρκ. Nurettin Paşa) γνωστός και με το παρωνύμιο "γενειοφόρος Νουρετίν" (Sakallı Nurettin Paşa) ( Προύσα 1873 - Κωνσταντινούπολη 1932) ήταν Τούρκος αξιωματικός του Στρατού που πολέμησε στον Ελληνο-τουρκικό πόλεμο του 1897, στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο καθώς και στον Τουρκικό πόλεμο της Ανεξαρτησίας.
Επίσης κατείχε και αρκετές πολιτικές θέσεις, όπως κυβερνήτης των οθωμανικών επαρχιών της Βαγδάτης, της Βασόρας, της Μούγλας και της Αττάλειας.
Στην ελληνική ιστοριογραφία είναι περισσότερο γνωστός για τον ρόλο του στη θανάτωση του Μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσόστομου από τον τουρκικό όχλο.

Γεννήθηκε στην Προύσα τον Δεκέμβριο του 1873 και προερχόταν από στρατιωτική οικογένεια. Ο πατέρας του μάλιστα, İbrahim Edhem Paşa, αποστρατεύτηκε με τον βαθμό του στρατάρχη ( Müşir) της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Θωμά Βουλτσίου, ο οποίος επί 20 χρόνια υπηρετούσε στη Μητρόπολη Σμύρνης, ο Νουρεντίν ήταν Αλβανός. Φοίτησε στην Οθωμανική Στρατιωτική Ακαδημία, που τότε έδρευε στη συνοικία Παγκάλτι της Κωνσταντινούπολης, από την οποία αποφοίτησε το 1893, με τον βαθμό του Β' Ανθυπολοχαγού του Πεζικού ( Mülâzım-ı Sani).
Μιλούσε Αραβικά, Γαλλικά, Ρωσικά και Γερμανικά.

Η πρώτη μονάδα στην οποία κατατάχτηκε ήταν η 40η μεραρχία της Πέμπτης Οθωμανικής Στρατιάς, για να πάρει μετάθεση για τα γραφεία διοικήσεως της Πρώτης Οθωμανικής Στρατιάς, στην οποία και υπηρέτησε μέχρι το 1898. Τον Ιανουάριο του 1895 προήχθη σε Α' Ανθυπολοχαγό ( Mülâzım-ı Evvel) και λίγους μήνες μετά, τον Μάιο του 1895, σε Λοχαγό ( Yüzbaşı)
Με το ξέσπασμα του Ελληνοτουρκικού πολέμου του 1897, ο Νουρεντίν Πασάς, αποσπάστηκε στο επιτελικό γραφείο του Ετέμ Πασά ενώ το 1898 υπηρέτησε ως υπασπιστής του Σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ.
Το 1901 προβιβάστηκε σε ταγματάρχη ( Binbaşı).
Από το 1901 θα υπηρετήσει στην περιοχή των συνόρων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με τη Βουλγαρία, και θα πάρει μέρος σε μάχες εναντίον ατάκτων στη Μακεδονία, ενώ το 1907 θα διοριστεί στα γραφεία διοίκησης της Τρίτης Οθωμανικής Στρατιάς στη Θεσσαλονίκη.
Το 1907 θα προβιβαστεί σε Αντισυνταγματάρχη ( Kaymakam) και το 1908 σε Συνταγματάρχη ( Miralay).
Όταν δημιουργήθηκε η επιτροπή και μετέπειτα πολιτικό κόμμα της " Ενώσεως και της Προόδου", των Νεότουρκων, ο Νουρεντίν Πασάς προσχώρησε σε αυτό, (αρ. μέλους 6.463 ) μαζί με τους περισσότερους αξιωματικούς της 3ης στρατιάς.
Τιμωρήθηκε από τον Σουλτάνο (με βάση τον νόμο Περί Καθάρσεως των Στρατιωτικών Βαθμών) για τη συμμετοχή του στο κίνημα, με υποβιβασμό στο βαθμό του Ταγματάρχη και στάλθηκε στις εφεδρείες της 1ης στρατιάς.

Υπό τη νέα ηγεσία της χώρας πλέον, ο Νουρεντίν πασάς διορίστηκε τον Σεπτέμβριο του 1909, κυβερνήτης της πόλης Κιουτσούκ Τσεκμετζέ (σημερινό προάστιο της Κωνσταντινούπολης) αλλά τον Απρίλιο του 1910 επανήλθε στη στρατιωτική υπηρεσία, διοριζόμενος πρώτα ως υπο-διοικητής του 77ου συντάγματος Πεζικού και μετέπειτα διοικητής του 1ου Τάγματος του 83ου Συντάγματος Πεζικού.
Τον Φεβρουάριο του 1911, και για τα επόμενα δυο χρόνια, μέχρι το 1913, υπηρέτησε στην Υεμένη, στο 14ο Σώμα Στρατού, όπου επιχειρούσε ο Οθωμανικός στρατός εναντίον των επαναστατημένων Υεμενιτών.

Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος

Λίγους μήνες πριν η Οθωμανική Αυτοκρατορία μπει στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο, ο Νουρεντίν Πασάς, διορίστηκε διοικητής της 4ης Μεραρχίας, και στις 20 Απριλίου του 1914 ανέλαβε τη διοίκηση της στρατιάς του Ιράκ. Όταν έφτασε, τον Ιούνιο του 1914 στην περιοχή για να αναλάβει τα καθήκοντά του, διορίστηκε επίσης Κυβερνήτης του Βιλαετίου της Βαγδάτης (Vilâyet-i Bagdad),και του Βιλαετίου της Βασόρας (Vilâyet-i Basra).
Η σημαντικότερη μάχη του Οθωμανικού στρατού που δόθηκε υπό την αρχηγία του, ήταν η μάχη στην αρχαία πόλη της Κτησιφώντας: Συγκεκριμένα, τον Νοέμβριο του 1915 τα οθωμανικά στρατεύματα της περιοχής, συγκρούστηκαν με τον στρατό της Βρετανικής Αυτοκρατορίας και τον στρατό της Βρετανικής Ινδίας κοντά στην πόλη Κτησιφώντα, στις όχθες του Τίγρη ποταμού. Ύστερα από αρκετές μάχες στις οποίες ο ΟΘωμανικός στρατός είχε ηττηθεί (γι' αυτό και ο Νουρεντίν Πασάς στάλθηκε στην περιοχή) τα Οθωμανικά στρατεύματα νίκησαν τα Βρετανικά και τα ανάγκασαν να υποχωρήσουν στην πόλη Κουτ (Ιράκ) Κουτ.

Τα οθωμανικά στρατεύματα κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της Κουτ

Οι επόμενες μάχες δόθηκαν κατά την πολιορκία της πόλης Κουτ, με αρχηγό των Οθωμανικών στρατευμάτων τον Χαλίλ Πασά (ή Χαλίλ Κουτ), αφού ο Νουρεντίν Πασάς τον Ιανουάριο του 1916 και στο πλαίσιο της αναδιοργάνωσης του Οθωμανικού στρατού που διενεργούνταν ταυτόχρονα εκείνον τον καιρό, διορίστηκε διοικητής του 9ου σώματος στρατού που έδρευε στο Ερζερούμ.

Επιστολή του Νουρεντίν Πασά της 8ης Μαΐου 1919 (π.η. 25 Απριλίου) προς τον Διοικητή της Κεντρικού Λόχου της Χωροφυλακής του Αϊδινίου

"Ο Διοικητής του Κεντρικού λόχου της Χωροφυλακής μοίραρχος Μεχμέτ Αρίφ.... ......Εφιστώ την προσοχήν σας επί τών εξής: Γνωστή τυγχάνει η άτιμος συμπεριφορά, ήν επ εσχάτων επιδεικνύουσιν απέναντι των Μουσουλμάνων οι Έλληνες. Είμαι πρόθυμος να εργασθώ μεθ υμών πρός εξόντωσιν του χαμερπούς τούτου Έθνους. Λαμβάνω ήδη πρός τούτο τα δέοντα μέτρα. Πρωτίστως διατηρώ εις τα πέριξ της πόλεως και τα όρη ενόπλους πολλούς εκ τών γνωστών ληστανταρτών. Εις αυτούς διένειμα ημερομίσθια και όπλα. Ούτοι εν συνεννοήσει θέλουσιν ενεργήσει αποφασιστικώς. Μυήσατε συναδέλφους. Προκειμένη επιχείρησις πληρώσει βαλάντια. Ουδείς κίνδυνος δι ημάς. Ο θάνατος μόνον δια τους άτιμους Έλληνας. Είς πρώτον νεύμα σπεύσατε αμέσως εξοντώσητε τους περί υμάς. Κατά των γυναικών αυτών πράξατε ό,τι βούλεσθε. Περιφρονήσατε τιμήν. Νύν η στιγμή της εκδικήσεως. Εμπρός παιδιά!"

Τον Οκτώβριο του 1916 διατάχτηκε να οργανώσει και να διοικήσει το 11ο σώμα στρατού, με βάση του το Αϊδίνιο. Στις 25 Οκτωβρίου 1918 διορίστηκε αναπληρωτής κυβερνήτης του βιλαετίου του Αϊδινίου, ενώ προβιβάστηκε και στον βαθμό του Υποστράτηγου ( Mirliva) καθώς και τον τιμητικό τίτλο του Πασά.

Η πρώτη περίοδος διακύβερνησης της επαρχίας της Σμύρνης (βιλαέτι Αϊδινίου) ήταν από τις 25 Οκτωβρίου έως τις 30 Νοεμβρίου του 1918, αφού μετά διορίστηκε διοικητής του 25ους σώματος στρατού στην Κωνσταντινούπολη.
Ωστόσο, στις 2 Φεβρουαρίου του 1919, ξαναδιορίζεται πολιτικός και στρατιωτικός κυβερνήτης της Σμύρνης και των περιχώρων της, με αφορμή τις ταραχές που ξέσπασαν στα Βουρλά. Ο Νουρεντίν Πασάς, μέλος της "Ένωσης για τα Οθωμανικά δικαιώματα" ( İzmir Müdafaa-i Hukuk-ı Osmaniye Cemiyeti), προετοιμάστηκε για να αντιδράσει στην ελληνική κατοχής της Σμύρνης. Ωστόσο, λίγο πριν την Ελληνική απόβαση στη Σμύρνη, η Οθωμανική κυβέρνηση του Σουλτάνου Μωάμεθ ΣΤ΄, τον ανακάλεσε από τη θέση του, κατ΄ απαίτηση των Συμμάχων, καθώς θεωρούσαν ότι η παραμονή του εκεί, θα δυναμίτιζε το ήρεμο κλίμα που επικρατούσε.. Αντικαταστάθηκε από τον Αχμέτ Ιζέτ μπέη ως πολιτικός διοικητής της περιοχής, ενώ στρατιωτικός διοικητής έγινε ο Αλί Ναντίρ Πασά.

Δείτε επίσης Γενοκτονία των Ελλήνων, Δικαστήρια της Αμάσειας

Κατά τη διάρκεια του τουρκικού πολέμου της Ανεξαρτησίας, ο Νουρεντίν Πασάς ακολούθησε τον Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ και πολέμησε στον τουρκικό στρατό από διάφορες θέσεις δείχνοντας συχνά υπερβάλλοντα ζήλο.
Ο πυρήνας του κινήματος σχηματίστηκε και εδραιώθηκε στα εδάφη της Ανατολίας, με την ίδρυση της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης της Τουρκίας τον Απρίλιο του 1920. Η Μεγάλη Εθνοσυνέλευση, οργάνωσε τους Τούρκους εθελοντές στρατιώτες σε σώματα στρατού, και ο Νουρεντίν Πασά, ανέλαβε τον Ιούνιο του 1920 την ηγεσία της "Κεντρικής Στρατιάς", που αριθμούσε 10.000 στρατιώτες περίπου. Οι κύριες επιχειρήσεις που διεύθυνε ο Νουρεντίν Πασάς, ήταν η καταστολή της εξέγερσης των Ποντίων ( Αυτόνομη Δημοκρατία του Πόντου) όπως και η καταστολή της εξέγερσης των Κούρδων Αλεβιτών στην επαρχία της Σεβάστειας.
Η βιαιότητα της καταστολής ειδικά των Κούρδων οδήγησε τη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας να παραπέμψει τον Νουρεντίν Πασά σε δίκη. Ανακλήθηκε από τα καθήκοντά του στην περιοχή στις 3 Νοεμβρίου του 1921, αλλά λόγω της μεσολάβησης του Μουσταφά Κεμάλ, δεν δικάστηκε ποτέ.

Νουρεντίν Πασάς και Μουσταφά Κεμάλ

Αντιθέτως μάλιστα, στις 29 Ιουνίου του 1922 θα πάρει τη θέση του αρχηγού της Πρώτης τουρκικής στρατιάς ενώ στις 4 Αυγούστου θα λάβει και τον βαθμό του Αντιστρατήγου. ( Ferik).
Από αυτή τη θέση - διοικητής της Πρώτης τουρκικής στρατιάς θα πάρει μέρος στην τελευταία μάχη του Ελληνοτουρκικού πολέμου - ( Μικρασιατική Εκστρατεία), τη μάχη στο Τουμλού - Μπουνάρ, που διεξήχθη τέλη Αυγούστου του 1922 κοντά στην Κιουτάχεια.

Με την υποχώρηση των ελληνικών στρατευμάτων μετά τις απανωτές ήττες, οι Τούρκοι άρχισαν να καταλαμβάνουν το έδαφος που είχαν χάσει, και έτσι ο Νουρεντίν Πασάς, ξαναμπήκε στη Σμύρνη, ως διοικητής της Πρώτης στρατιάς αυτή τη φορά, στις 9 Σεπτεμβρίου του 1922. Από τις πρώτες πράξεις του, με την κατάληψη της Σμύρνης ήταν να εντοπίσει και να καλέσει ενώπιον του, τον μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσόστομο - ένθερμο αντίπαλό του από το 1919 ήδη. Κατόπιν τον παρέδωσε στον τουρκικό όχλο, ο οποίος και τον λυντσάρισε.

Η μαρτυρία του Τζωρτζ Χόρτον: Οι διηγήσεις ποικίλλουν σχετικά με τον τρόπο που πέθανε ο Χρυσόστομος, αλλά είναι πρόδηλη η πιθανότης ότι τον βρήκε ο θάνατος στα χέρια του Οθωμανικού όχλου. Ένας Τούρκος αξιωματικός πήγε μαζί με δυο στρατιώτες στα γραφεία της Μητρόπολης και τον οδήγησε στον Νουρεδίν Πασά, τον Τούρκο Αρχιστράτηγο, ο οποίος, όπως λέγουν, είχε υιοθετήσει τη μεσαιωνική ιδέα να παραδώση τον Μητροπολίτη στον φανατικό όχλο για να τον κάνει ό,τι ήθελε. ∆εν υπάρχουν επαρκείς αποδείξεις της ορθότητας αυτής της διαπιστώσεως, είναι όμως βέβαιο ότι ο Μητροπολίτης θανατώθηκε απ' τον όχλο. Εβιαιοπράγησαν επάνω του, του ξερρίζωσαν τη γενειάδα του, τον εχτύπησαν με ρόπαλα και με μαχαιριές, ωσότου πέθανε και υστέρα τον έσυραν, σβαρνίζοντάς τον επάνω στους δρόμους.

Bierstadt E.H.Η μεγάλη προδοσία.Εκδ. Νέα Σύνορα-Λιβάνης, Αθήνα 1997, σελ. 59. 1997, sel 59

Σύντομα η Πρώτη στρατιά πήρε διαταγή αναχώρησης και στις 11 Οκτωβρίου 1922, εγκαταστάθηκε στο Ιζμίτ ( ελλ. Νικομήδεια).

Αλλά και κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο Ιζμίτ, του χρεώθηκε ο φόνος του Αλί Κεμάλ Μπέη (Ali Kemal), πρώην υψηλόβαθμου αξιωματούχου των σουλτανικών κυβερνήσεων.
Στις 4 Νοεμβρίου του 1922, ο Αλί Κεμάλ απήχθη από ένα ξενοδοχείο της Κωνσταντινούπολης με σκοπό να δικαστεί στην Άγκυρα, για προδοσία του τουρκικού λαού. Στο Ιζμίτ όμως, παρενέβη ο Νουρεντίν Πασάς, που έδωσε διαταγές να οργανωθεί ο όχλος για να λυντσάρει τον Αλί Κεμάλ μόλις εμφανιζόταν. Όντως, στις 6 Νοεμβρίου, ο όχλος επιτέθηκε στον Αλί Κεμάλ και τη συνοδεία του και τον σκότωσε.

Το "Μετάλλιο της Ανεξαρτησίας", με το οποίο παρασημοφορήθηκε ο Νουρεντίν Πασάς από τη "Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας"

Με την υπογραφή της Συνθήκης ανακωχής των Μουδανιών στις 13 Οκτωβρίου 1923, ο πόλεμος έληξε. Το νέο κράτος, το τουρκικό, μπορούσε να προχωρήσει πλέον στην εποχή του κοινοβουλευτισμού.
Ο Νουρεντίν Πασάς, τον Μάρτιο του 1924 διορίστηκε μέλος του Ανωτάτου Στρατιωτικού Συμβουλίου, θέση που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει, προκειμένου να πολιτευθεί. Στις 2 Φεβρουαρίου του 1925 κατάφερε να εκλεγεί αντιπρόσωπος της Προύσας στη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας.

Πέθανε στις 18 Φεβρουαρίου του 1932, στο σπίτι του στο Καντίκιοϊ.

1. Το παρωνύμιο "γενειοφόρος Νουρετίν" το πήρε επειδή ήταν ο μόνος ανώτατος αξιωματικός του Τουρκικού στρατού που διατηρούσε γενειάδα. -πληροφορία από το αντίστοιχο λήμμα της αγγλικής βικιπαιδεία

2. https://tr.wikipedia.org/wiki/Nureddin_%C4%B0brahim_Konyar

3. T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, p. 31.

4. T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, s. 32.

# data[].attributes.attachment_link.title
Νουρεντίν Πασάς - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Νουρεντίν Πασάς - (τουρκ. Nurettin Paşa) γνωστός και με το παρωνύμιο "γενειοφόρος Νουρετίν" (Sakallı Nurettin Paşa) ( Προύσα 1873 - Κωνσταντινούπολη 1932) ήταν Τούρκος αξιωματικός του Στρατού που πολέμησε στον Ελληνο-τουρκικό πόλεμο του 1897, στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο καθώς και στον Τουρκικό πόλεμο της Ανεξαρτησίας.

# data[].attributes.location_name
72ο Γυμνάσιο Αθηνών, Κρουσίου, Αθήνα

# data[].attributes.headline
Αετουδάκια, ένα γλύκισμα από τη ΜΙΚΡΑΣΙΑ

# data[].attributes.subject
Αετουδάκια, ένα γλύκισμα από τη ΜΙΚΡΑΣΙΑ

# data[].attributes.body
Οι μαθητές του 72ου Γυμνασίου Αθηνών έφτιαξαν (στο πλαίσιο του αφιερώματος στη Μικρασία) τα Σμυρνέικα βασιλοπιτάκια ή αλλιώς αετουδάκια!

# data[].attributes.attachment_link.title
Μικρές Λαογραφίες της τροφής. Σμυρνέικα βασιλοπιτάκια

# data[].attributes.location_name
Κέντρο Μικρασιατικού Πολιτισμού (ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ), Πατριάρχου Ιωακείμ, Νέα Ιωνία

# data[].attributes.headline
Το γλωσσάρι της ΜΙΚΡΑΣΙΑΣ

# data[].attributes.subject
Το γλωσσάρι της ΜΙΚΡΑΣΙΑΣ

# data[].attributes.body
100 λέξεις που έφεραν μαζί τους οι Μικρασιάτες!

# data[].attributes.location_name
Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Λεωφόρος Βασιλέως Κωνσταντίνου, Αθήνα

# data[].attributes.headline
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΠΟΥ ΕΦΕΡΑΝ ΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ

# data[].attributes.subject
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΠΟΥ ΕΦΕΡΑΝ ΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
Ψηφιακή Έκθεση 100objects - Αντικείμενα σε Κίνηση

# data[].attributes.attachment_link.description
Τι αντικείμενα έφεραν μαζί τους οι πρόσφυγες που έφτασαν στην Ελλάδα μετά τον Αύγουστο του 1922;

# data[].attributes.location_name
4ο Γενικό Λύκειο Αιγάλεω, Μυστρά, Αιγάλεω

# data[].attributes.headline
Ταξινόμηση προσώπων: ΕΛΛΗΝΕΣ, ΤΟΥΡΚΟΙ, ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ

# data[].attributes.subject
Ταξινόμηση προσώπων: ΕΛΛΗΝΕΣ, ΤΟΥΡΚΟΙ, ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Δημιουργήστε καλύτερα μαθήματα γρηγορότερα

# data[].attributes.attachment_link.title
ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ: ΕΛΛΗΝΕΣ - ΤΟΥΡΚΟΙ - ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ

# data[].attributes.attachment_link.description
Ταξινόμηση κατά ομάδα - Σύρετε και τοποθετήστε κάθε στοιχείο στη σωστή ομάδα.

# data[].attributes.location_name
4ο Γενικό Λύκειο Αιγάλεω, Μυστρά, Αιγάλεω

# data[].attributes.headline
ΣΜΥΡΝΗ - Κουτιά με ερωτήσεις

# data[].attributes.subject
ΣΜΥΡΝΗ - Κουτιά με ερωτήσεις

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Δημιουργήστε καλύτερα μαθήματα γρηγορότερα

# data[].attributes.attachment_link.title
ΣΜΥΡΝΗ - ΚΟΥΤΙΑ ΜΕ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

# data[].attributes.attachment_link.description
1) Πώς λεγόταν ο ποταμός της Σμύρνης; 2) Πώς αποκαλούσαν την προκυμαία οι Σμυρνιοί; 3) Πώς λεγόταν η γνωστή γέφυρα της Σμύρνης;

# data[].attributes.location_name
4ο Γενικό Λύκειο Αιγάλεω, Μυστρά, Αιγάλεω

# data[].attributes.headline
ΣΤΑΥΡΟΛΕΞΟ ΜΕ ΠΡΟΣΩΠΑ

# data[].attributes.subject
ΣΤΑΥΡΟΛΕΞΟ ΜΕ ΠΡΟΣΩΠΑ

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Δημιουργήστε καλύτερα μαθήματα γρηγορότερα

# data[].attributes.attachment_link.title
ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ - ΠΡΟΣΩΠΑ

# data[].attributes.attachment_link.description
ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ - Υπέγραψε τη Συμφωνία των Σεβρών., ΦΟΝ ΣΑΝΤΕΡΣ - Ο Γερμανός που βοήθησε στην "εκκαθάριση" της Τουρκίας. Λίμαν.....

# data[].attributes.location_name
İstanbul, Επαρχία Κωνσταντινούπολης, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Kωνσταντινούπολη, πόλη φασματική, φαντασμαγορική

# data[].attributes.subject
Kωνσταντινούπολη, πόλη φασματική, φαντασμαγορική

# data[].attributes.attachment_link.title
Η Λογοτεχνία στον Αστικό Χώρο -

# data[].attributes.attachment_link.description
ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΕΘΝΙΚΩΝ ΙΔΡΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΓΛΩΣΣΑ (EFNIL)

# data[].attributes.location_name
Γενικά Αρχεία Κράτους, Δάφνης, Ψυχικό

# data[].attributes.headline
ΤΕΚΜΗΡΙΑ Μικρασιατικό ζήτημα

# data[].attributes.subject
ΤΕΚΜΗΡΙΑ Μικρασιατικό ζήτημα

# data[].attributes.body
Τεκμήρια από αρχεία και συλλογές των ΓΑΚ για τη Μικρασία και το προσφυγικό θέμα.

# data[].attributes.location_name
ΕΥΞΕΙΝΟΣ ΛΕΣΧΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, Λεωφόρος Νίκης, Θεσσαλονίκη

# data[].attributes.body
Μαρτυρίες των Αμερικάνων της Near East Relief για την Καταστροφή της Σμύρνης

# data[].attributes.attachment_link.title
«Οι αμερικανικές μαρτυρίες για την καταστροφή της Σμύρνης μέσα από τα αρχεία της Near East Relief»

# data[].attributes.headline
Συνέδριο των Νεότουρκων - η ιδεολογία τους

# data[].attributes.subject
Συνέδριο των Νεότουρκων - η ιδεολογία τους

# data[].attributes.body
Θεσσαλονίκη 1911 - Συνέδριο των Νεότουρκων

# data[].attributes.attachment_link.title
Το κίνημα των Νεότουρκων και η σύγχρονη ιδεολογική βάση της Τουρκίας | 19/5/2021 | OPEN TV

# data[].attributes.location_name
Βουρλά, Επαρχία Σμύρνης, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Βασιλικός μυρίζει εδώ, Βουρλιώτης κατεβαίνει

# data[].attributes.subject
Βασιλικός μυρίζει εδώ, Βουρλιώτης κατεβαίνει

# data[].attributes.body
Βασιλικός - τραγούδι που τραγουδούσε η "Ντεληγιάνναινα" στον σύζυγό της που ήταν η ψυχή των αποκριάτικων γλεντιών στην Ερυθραία. "Βασιλικός μυρίζει εδώ, Βουρλιώτης κατεβαίνει"

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Δημήτρης Θωμαδάκης

# data[].attributes.attachment_link.title
Βασιλικός (Βουρλά Ερυθραίας Μικράς Ασίας)

# data[].attributes.location_name
Κέντρον Μικρασιατικῶν Σπουδῶν, Κυδαθηναίων, Αθήνα

# data[].attributes.headline
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΤΑΛΟΙΦΟΣ, ανάγνωση μαρτυρίας

# data[].attributes.subject
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΤΑΛΟΙΦΟΣ, ανάγνωση μαρτυρίας

# data[].attributes.body
Από την "ΕΞΟΔΟ" του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών.

# data[].attributes.location_name
Κέντρον Μικρασιατικῶν Σπουδῶν, Κυδαθηναίων, Αθήνα

# data[].attributes.headline
ΛΗΔΑ ΠΡΩΤΟΨΑΛΤΗ ανάγνωση μαρτυρίας

# data[].attributes.subject
ΛΗΔΑ ΠΡΩΤΟΨΑΛΤΗ ανάγνωση μαρτυρίας

# data[].attributes.body
Από το εμβληματικό βιβλίο ΕΞΟΔΟΣ του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών.

# data[].attributes.attachment_link.title
H Λήδα Πρωτοψάλτη διαβάζει στο LiFO TV

# data[].attributes.location_name
Κέντρον Μικρασιατικῶν Σπουδῶν, Κυδαθηναίων, Αθήνα

# data[].attributes.headline
Νένα Μεντή, ανάγνωση μαρτυρίας

# data[].attributes.subject
Νένα Μεντή, ανάγνωση μαρτυρίας

# data[].attributes.body
Από την "ΕΞΟΔΟ" του Κέντρου Μικρασιατικών Μελετών.

# data[].attributes.attachment_link.title
«Μερικές πνίξανε τα μωρά τους, για να μη τους ακούσουν» - H Νένα Μεντή διαβάζει στο LiFO TV

# data[].attributes.location_name
Ερτ, Αγία Παρασκευή

# data[].attributes.headline
Μνήμες προσφύγων

# data[].attributes.subject
Μνήμες προσφύγων

# data[].attributes.body
Αφιέρωμα της ΕΡΤ στο προσφυγικό. Μιλά η Διδώ Σωτηρίου, Πανεπιστημιακοί κ.α.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Φέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και το Αρχείο της ΕΡΤ στα πλαίσια των εκδηλώσεων μνήμης της επετείου παρουσιάζει μια σειρά αφιερωμάτων με το γενικότερο τίτλο ''Μνήμες Προσφύγων''. Αποσπάσματα από σημαντικές μαρτυρίες προσφύγων που ζούσαν στη Μικρά Ασία στις αρχές του 20ου αιώνα, βιώσαν τις φρικαλεότητες της καταστροφής και τις δυσκολίες της εγκατάστασης στην Ελλάδα καθώς και υλικό μοναδικής σημασίας από το πλούσιο φωτογραφικό και ραδιοφωνικό αρχείο της ΕΡΤ. Οι πολύ σημαντικές προφορικές μαρτυρίες παραχωρήθηκαν στα πλαίσια διάφορων εκπομπών της ΕΡΤ από τη δεκαετία του 1980 έως τις αρχές του 2000.

Στην έκτη ανθολογία μαρτυριών ξεδιπλώνονται ιστορίες από την καταστροφή της Σμύρνης, την άφιξη των προσφύγων στην Ελλάδα και την αρνητική και εχθρική υποδοχή που τους επιφύλασσαν οι ντόπιοι. Παράλληλα, μπορείτε να δείτε πλούσιο φωτογραφικό υλικό από την συλλογή Πέτρου Πουλίδη του Αρχείου της ΕΡΤ με τεκμήρια από την άφιξη και πρόχειρη εγκατάσταση των προσφύγων στην Ελλάδα.

Ο Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος περιγράφει όσα βίωσε κατά τη διάρκεια της καταστροφής της Σμύρνης, το ταξίδι της οικογένειάς του για την Ελλάδα και όσα συνάντησαν όταν ήρθαν στην Αθήνα. "Μαρτυρίες: Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος, Κλέη και Πάθη του Μικρασιατικού Ελληνισμού", παραγωγής 1993, σενάριο-σκηνοθεσία: Γιώργος Πετρίτσης".

Η Διδώ Σωτηρίου μιλά για τη μέρα που έφτασε στο λιμάνι του Πειραιά από τη Μικρά Ασία και την αγωνία της μέχρι να βρει τους γονείς της που ήρθαν αργότερα από εκείνη. "Μικρασιατική Καταστροφή'', παραγωγής 1982, σενάριο-σκηνοθεσία Πόπη Αλκούλη.

Η πρόσφυγας Ασπασία Καράμπα θυμάται την εχθρική στάση των ντόπιων απέναντι στους πρόσφυγες και μιλά για τις κακουχίες και τις δυσκολίες που συνάντησε μαζί με την οικογένειά της και την πρόχειρη εγκατάστασή τους στην Σταυρούπολη Θεσσαλονίκης. Απόσπασμα από την σειρά ντοκιμαντέρ ''Πρόσφυγες'', παραγωγής 1999, σκηνοθεσία Δέσποινα Πανταζή.

Πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία περιγράφουν την άφιξή τους σε διάφορα λιμάνια της Ελλάδας μετά την Καταστροφή και την αντιμετώπισή τους από τους ντόπιους. 'Το Ρίζωμα'', παραγωγής 1990, σενάριο-έρευνα-σκηνοθεσία Άρης Καραϊσκάκης.

Οι ιστορικοί Δημήτρης Καμούζης και Κωστής Καρπόζηλος, η καθηγήτρια Πανεπιστημίου Λίλα Λεοντίδου και ο δημοσιογράφος της ΕΡΤ Θωμάς Σιδέρης μιλούν για τον ρατσισμό που βίωσαν οι πρόσφυγες της Μικράς Ασίας όταν έφτασαν στην Ελλάδα και για την προκατάληψη που υπήρχε εναντίων των γυναικών προσφύγων τις οποίες οι κάτοικοι της Ελλάδας θεωρούσαν πόρνες. "Κλεινόν Άστυ", παραγωγής 2021, σκηνοθεσία Μαρίνα Δανέζη.

Από το Αρχείο της Ελληνικής Ραδιοφωνίας, ένα απόσπασμα από αφιέρωμα του Δεύτερου Προγράμματος της ΕΡΑ στη Μικρασιατική Καταστροφή. Η πρόσφυγας Ελευθερία Τραγκιώτη περιγράφει σκηνές από την Καταστροφή της Σμύρνης και από την εχθρική αντιμετώπιση που δέχτηκαν από τους ντόπιους μετά την άφιξή τους στη Ελλάδα στην εκπομπή "Μνήμες από τη Μικρά Ασία-65 χρόνια από την καταστροφή", παραγωγής 1987.

Φωτογραφικό υλικό από το Αρχείο της ΕΡΤ και την Συλλογή Πέτρου Πουλίδη σχετικά με την άφιξη και την εγκατάσταση των Μικρασιατών προσφύγων στην Ελλάδα.
Επιμέλεια φωτογραφικού υλικού: Αγγελική Σαπλαούρα

# data[].attributes.attachment_link.title
Μνήμες Προσφύγων - Η Καταστροφή, ο ξεριζωμός και η άφιξη στην Ελλάδα - Α΄μέρος - ERT.GR

# data[].attributes.attachment_link.description
Σειρά αφιερωμάτων του Αρχείου της ΕΡΤ στην συμπλήρωση 100 χρόνων από τη Μικρασιατική καταστροφή με προφορικές μαρτυρίες προσφύγων από εκπομπές της ΕΡΤ.

# data[].attributes.location_name
Tokyo Woman's Christian University, 2 Chome-6-1 Zenpukuji, Suginami City, Tokyo, Ιαπωνία

# data[].attributes.headline
Ιαπωνικό πλοίο έσωσε Έλληνες στη Σμύρνη

# data[].attributes.subject
Ιαπωνικό πλοίο έσωσε Έλληνες στη Σμύρνη

# data[].attributes.body
Από τη Μηχανή του Χρόνου: Το πλοίο που πέταξε το μετάξι στη θάλασσα για να σώσει ανθρώπους!

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Τα τελευταία χρόνια, διάσημη έχει γίνει η ιστορία του Ιάπωνα καπετάνιου, που τον Σεπτέμβρη του '22 φέρεται να διέσωσε εκατοντάδες απελπισμένους Μικρασιάτες, φορτώνοντάς τους στο εμπορικό του πλοίο.

Η ιστορία του διαδόθηκε και συγκίνησε για το ανθρωπιστικό μήνυμά του. Ο καπετάνιος σύμφωνα με τις περιγραφές ήρθε σε ρήξη με τους κεμαλικούς και έριξε όλο το εμπόρευμα στη θάλασσα για να χωρέσει περισσότερους πρόσφυγες στα αμπάρια.

Η ιστορία του όμως, έχει αμφισβητηθεί από πολλούς. Τόσο για την ακρίβεια των στοιχείων, όσο και για τις πραγματικές προθέσεις του καπετάνιου.

Σύμφωνα με την αρχική εκδοχή της ιστορίας, το ιαπωνικό εμπορικό Τόκεϊ-Μαρού βρισκόταν αγκυροβολημένο πλάι σε συμμαχικά επιβατηγά στο λιμάνι της Σμύρνης από τις αρχές του Σεπτέμβρη. Η εισβολή των στρατευμάτων του Κεμάλ στην πόλη ήταν θέμα χρόνου. Οι χριστιανοί όταν είδαν ότι ερχόταν η καταστροφή, άρχισαν να ψάχνουν τρόπους να διαφύγουν στην Ελλάδα.

Ωστόσο, η ελληνική κυβέρνηση από τον Ιούλιο ακόμα είχε ψηφίσει νόμο που απαγόρευε στον ελληνικό πληθυσμό να εγκαταλείψει τη Μικρά Ασία. Προβλέπονταν μάλιστα αυστηρές πειθαρχικές και χρηματικές ποινές, στην περίπτωση σύλληψης πλοίων που θα μετέφεραν πληθυσμό.

8 Σεπτεμβρίου 1922, η Σμύρνη πλέον καιγόταν απ΄άκρη σε άκρη. Οι φλόγες έκαιγαν σπίτια, επιχειρήσεις και ανθρώπους

Απελπισμένοι Έλληνες της πόλης αναζητούσαν σωτηρία διά θαλάσσης, αλλά τα καράβια αρνούνταν να τους παραλάβουν και με βία τους πετούσαν στη θάλασσα. Τα αμερικανικά, τα βρετανικά, τα γαλλικά και τα ιταλικά πλοία έλεγαν στους πρόσφυγες ότι μπορούσαν να πάρουν μόνο δικούς τους .

Το Τόκεϊ-Μαρού εν δράσει

Ο θρύλος αναφέρει ότι μέσα στον πανικό, ο Ιάπωνας καπετάνιος του εμπορικού πλοίου και το πλήρωμά του, συγκινήθηκαν από το δράμα των γυναικόπαιδων και πήραν μια γενναία απόφαση.

Μετέφεραν στο κατάστρωμα όλο το φορτίο από μετάξι και δαντέλα που ήταν αποθηκευμένο στα αμπάρια και το έριξαν στη θάλασσα! Αυτή είναι η θετική εκδοχή της ιστορίας που συμπληρώνεται από την εντολή του καπετάνιου Λου, το πλοίο να προσεγγίσει την προκυμαία και να επιβιβάσει σε αυτό Έλληνες και Αρμένιους κυνηγημένους.

Η στάση του Ιάπωνα πλοιάρχου δεν πέρασε απαρατήρητη. Καταγράφηκε μέσα και από τις πληροφορίες που έδωσε ο Τζορτζ Χόρτον, ο Αμερικανός πρόξενος τότε στη Σμύρνη. Ο αμερικανός διπλωμάτης σε τηλεγράφημά του προς το υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ 18 Σεπτεμβρίου 1922 έγραψε:

"Ένα γιαπωνέζικο πλοίο πήρε μερικούς πρόσφυγες και άκουσα πως πέταξε το φορτίο του για τον σκοπό αυτό. "Επιβάτες του πλοίου μιλούν για τη συγκινητικά ευγενική συμπεριφορά του ιαπωνικού πληρώματος".

Στις 15 Οκτωβρίου 1922 η "Atlanta Journal-Constitution" ανέφερε: "Αντίθετα με τις ενέργειες κάθε άλλου πλοίου στη Σμύρνη, αυτό (δηλαδή το γιαπωνέζικο πλοίο) πήρε κάθε πρόσφυγα για τον οποίο θα μπορούσε να βρει χώρο πάνω στο σκάφος. Υπήρχε κι ένα φορτηγό πλοίο στο λιμάνι το οποίο έριξε όλο το φορτίο στη θάλασσα, πήρε τους υπόλοιπους πρόσφυγες και τους μετέφερε στον Πειραιά".

Στην εφημερίδα "The Boston Globe" της 21ης Οκτωβρίου 1922 η Αν Χάρλοου Μπιρτζ, σύζυγος του Χ. Μπιρτζ, καθηγητή του Διεθνούς Κολεγίου της Σμύρνης, έδωσε μια ακόμα μαρτυρία:

"Οι απελπισμένοι πρόσφυγες βρίσκονταν στις αποβάθρες, το λιμάνι ήταν γεμάτο από άνδρες και γυναίκες που κολυμπούσαν με την ελπίδα να σωθούν. Στο λιμάνι εκείνη τη στιγμή ήταν ένα γιαπωνέζικο πλοίο, το οποίο μόλις είχε φθάσει φορτωμένο έως το κατάστρωμα με ένα πολύτιμο φορτίο από μετάξι, δαντέλες μεγάλης αξίας, χιλιάδων δολαρίων.

Ο Γιαπωνέζος καπετάνιος, όταν κατάλαβε την κατάσταση που επικρατούσε, δεν δίστασε. Ολόκληρο το φορτίο πετάχτηκε στα βρόμικα νερά του λιμανιού, ενώ το φορτηγό φορτώθηκε και γέμισε με όσες εκατοντάδες πρόσφυγες μπορούσε να μεταφέρει ασφαλείς στον Πειραιά και στις ελληνικές ακτές".

Η αναφορά του ανταποκριτή των "New York Times" στις 18 Σεπτεμβρίου λέει:

"Την Πέμπτη υπήρχαν έξι ατμόπλοια στη Σμύρνη, για να μεταφέρουν τους πρόσφυγες. Eνα γιαπωνέζικο, δύο γαλλικά, ένα αμερικανικό και δύο ιταλικά. Το αμερικανικό και το γιαπωνέζικο πλοίο δέχθηκαν όλους τους πρόσφυγες, χωρίς να ελέγξουν τα χαρτιά τους, ενώ τα άλλα πλοία πήραν όσους είχαν διαβατήριο".

Η νεότερη έρευνα και η αμφισβήτηση

Την ιστορία του ιαπωνικού πλοίου έκανε ευρέως γνωστή η Γιαπωνέζα ιστορικός με σπουδές στην Σύγχρονη Ελληνική Ιστορία. Η Nanako Murata εξέδωσε έρευνα με τίτλο "A Japanese Ship Helping Out Greek Refugees on the Quay of Smyrna in 1922" στην οποία αναδεικνύει τη φιλάνθρωπη δράση του καπετάνιου στη Σμύρνη.

Η πανεπιστημιακός δρ Νανάκο Μουράτα ανέφερε στην εφημερίδα Καθημερινή : "Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας "Εμπρός" το 1922, ο καπετάνιος διέσωσε 825 πρόσφυγες, ενώ η εφημερίδα "Σκριπ" κάνει λόγο για 1.600". Η ίδια σχολιάζει:

"Αναφορές υπάρχουν και σε αμερικανικές εφημερίδες της εποχής, ενώ βρήκα το πλοίο και σε ένα ιαπωνικό νηολόγιο του 1922. Έχουμε στοιχεία και για την πορεία του από την Ανατολή προς τη Μεσόγειο και τη Σμύρνη, όπου φαίνεται να πήγε δύο φορές: πριν και κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς. Είναι δύσκολο πάντως να πούμε κάτι με σιγουριά. Είναι πιθανόν ο καπετάνιος να έσωσε Έλληνες και Αρμένιους, το πρόβλημα όμως είναι ότι στην Ιαπωνία δεν υπάρχει κάποιο γραπτό στοιχείο που να αναφέρεται στο γεγονός" .

Στα ιαπωνικά "Το" σημαίνει "ανατολή". "Κέι" θα πει "χαρά" και όλο μαζί -"Τοκέι"- μεταφράζεται ως "χαρά από την ανατολή". Πάντως η μία και μοναδική φωτογραφία του "Τοκέι Μαρού" στη Σμύρνη το 1922, ενδέχεται τελικά να απεικονίζει άλλο πλοίο.

Οι πρώτες φωνές που δεν πείστηκαν από την εκδοχή της Murata, αμφισβήτησαν εξ ολοκλήρου την ύπαρξη του Τόκεϊ-Μαρού.

Το βασικό επιχείρημα που προέβαλαν ήταν ότι παρόλο που το συγκεκριμένο πλοίο υποτίθεται ότι βρισκόταν στη Μεσόγειο με κατεύθυνση τη Μασσαλία, "δεν καταγράφηκε στον είσπλου των λιμανιών ούτε της Σμύρνης ούτε του Πειραιά, ούτε της Θεσσαλονίκης".

Ωστόσο, η άποψη αυτή μπορεί να εξηγηθεί: Το ενδεχόμενο ο καπετάνιος να απέφυγε τις λιμενικές διατυπώσεις ώστε να προστατεύσει το ανθρώπινο "φορτίο" του, είναι εξαιρετικά πιθανό. Επιπλέον, σε μία Σμύρνη που φλεγόταν απ' άκρη σ' άκρη, ήταν μάλλον αδύνατο για τις λιμενικές υπηρεσίες να καταγράψουν με ακρίβεια όλα τα πλοία που εισέρχονταν στον δίαυλο του λιμανιού.

Η Ιαπωνέζα μητέρα του καπετάνιου ήταν ορθόδοξη χριστιανή

Η κ. Μουράτα μιλώντας στην "Καθημερινή" έδωσε επιπλέον στοιχεία:

"Σε ένα ιαπωνικό ναυτιλιακό περιοδικό του Σεπτεμβρίου του 1922 βρήκα το όνομα του καπετάνιου. Λεγόταν Σατζό Χίμπι. Η γυναίκα του άφησε απομνημονεύματα, στα οποία γράφει κάτι που μου έκανε εντύπωση: η Ιαπωνέζα μητέρα του Σατζό Χίμπι ήταν ορθόδοξη χριστιανή, πράγμα πολύ σπάνιο στην Ιαπωνία.

Πιθανολογώ ότι παρόλο που ο Σατζό ήταν βουδιστής, είχε έρθει σε επαφή με ορθόδοξους χριστιανούς και έτρεφε θετικά αισθήματα για εκείνους.

Έτσι, όταν είδε το τραγικό θέαμα στη Σμύρνη, δεν δίστασε στιγμή να βοηθήσει. Δεν γνωρίζω αν υπάρχουν προσωπικά έγγραφα του ίδιου του Σατζό Χίμπι. Αν όμως τα βρω -και το τεκμηριώνουν- θα είμαι σίγουρη ότι το ιαπωνικό πλοίο με το όνομα "Τοκέι Μαρού" έσωσε τις ζωές εκατοντάδων Ελλήνων και Αρμενίων".

Τα κίνητρα του καπετάνιου μπορεί να ήταν και οικονομικά;

Η δεύτερη και πιο εύλογη θεωρία θέτει υπό αμφισβήτηση τις πραγματικές προθέσεις του Ιάπωνα καπετάνιου.

Η μεταφορά Μικρασιατών προσφύγων μέσα στο ιαπωνικό φορτηγό πλοίο είναι γεγονός. Όπως και η αντιπαράθεση του Λου με τις τουρκικές αρχές. Ωστόσο, πολλοί υποστηρίζουν ότι τα κίνητρά του δεν ήταν όσο αγαθά και ρομαντικά τα παρουσιάζει η ιστορία.

Όπως αναφέρει ο Σπυρίδων Κλαυδιανός στο βιβλίο του, "Σκηνές φρίκης από την Μικρασιατική τραγωδία", πέντε μέρες πριν οι Τούρκοι μπουν στη Σμύρνη, το Τόκεϊ-Μαρού άνοιξε τις πόρτες του στους πρώτους κατατρεγμένους Μικρασιάτες. Η προκυμαία είχε γεμίσει από ανθρώπους με τις αποσκευές τους, απεγνωσμένους να προλάβουν να φύγουν.

Το αντίτιμο της σωτηρίας όμως ήταν ακριβό. Οι πρώτοι επιβάτες του Τόκεϊ-Μαρού ακριβοπλήρωσαν τα ναύλα τους και μέσα σε λίγες ώρες αποβιβάστηκαν στην κοντινή Μυτιλήνη. Εκεί, ο Ιάπωνας καπετάνιος ξεφόρτωσε τα αμπάρια του, δηλ. δεν το πέταξε στη θάλασσα, όπως υποστηρίζει η επικρατούσα θεωρία. Δύο μέρες αργότερα, επέστρεψε και πάλι στη Σμύρνη.

Καθώς τα αμπάρια του ήταν πλέον άδεια, μπορούσε να επιβιβάσει πολύ περισσότερους ανθρώπους. Έτσι, ακολουθώντας την ίδια τακτική, γέμισε και πάλι το πλοίο του με κόσμο. Αυτή τη φορά κατευθύνθηκε προς τη Θεσσαλονίκη και τον Πειραιά. Επίσης στις 8 Σεπτεμβρίου αποβιβάστηκαν από το Τόκεϊ-Μαρού στο λιμάνι του Πειραιά 1.600 πρόσφυγες.

Ο Ιάπωνας έκανε πολλές διαδρομές, ήρθε σε αντιπαράθεση με τους κεμαλικούς και πράγματι, έσωσε χιλιάδες ανθρώπους από βέβαιο θάνατο. Με το αζημίωτο όμως.

"Το ιαπωνικό φορτηγό ξαναγύρισε την επομένη της εισόδου των Τούρκων στη Σμύρνη, Κυριακή πρωί, για να παραλάβει νέα πλήθη κόσμου. Ο Ιάπωνας πλοίαρχος και ο άγνωστος πράκτορας του ιαπωνικού πλοίου φαίνεται πως βρήκαν επικερδές το πείραμα και πύκνωσαν τη συγκοινωνία με την αγωνιούσα πόλη.

Φαίνεται λοιπόν ότι επανήλθε για τέταρτη φορά στο λιμάνι της Σμύρνης και επιβίβασε ανθρώπους μέχρι και τα κατάρτια. "Κάθε απελπισμένος δόξαζε τον καπετάνιο και το πλήρωμα του ατμοπλοίου εκείνου που κατόρθωσε να σώσει τόσες ψυχές από το χωράφι του Τούρκου", γρλαφει ο Κλαυδιανός στο βιβλίο του.

Μέχρι τα μέσα του Σεπτέμβρη, οι διαδρομές από και προς τη Σμύρνη, αν και προσοδοφόρες, είχαν καταστεί πλέον επικίνδυνες. Έτσι, το Τόκεϊ-Μαρού αποφάσισε να αλλάξει ρότα και να αποπλεύσει για την Αλεξάνδρεια με ενδιάμεση στάση στον Πειραιά. Αυτή τη φορά, όμως, ο αριθμός των προσφύγων ήταν πολύ μικρότερος, ενώ τα αμπάρια του είχαν γεμίσει από άλλου είδους εμπόρευμα.

Τα αμπάρια με το όπιο

"Το ατμόπλοιο, που προερχόταν από τη Σμύρνη, μετέφερε και πολύτιμο φορτίο αξίας συνολικά 200 χιλιάδων λιρών στερλινών, αποτελούμενο από 6 τόνους οπίου και 625 κιλά κοκαΐνης που προοριζόταν για την Αλεξάνδρεια και ανήκε σε δύο Αρμένιους εμπόρους της Σμύρνης", έγραφε τότε η εφημερίδα "Αθήναι".

"Όταν κατέπλευσε το ατμόπλοιο στον Πειραιά, οι φορτωτές ζήτησαν την εκφόρτωση του εμπορεύματος. Ο πλοίαρχος, έχων φαίνεται απώτερους σκοπούς, αρνήθηκε", αναφέρει το ρεπορτάζ του "ΣΚΡΙΠ".

Οι έμποροι έκαναν άμεσα καταγγελία και το Λιμεναρχείο απαγόρευσε τον απόπλου, υποχρεώνοντας τον καπετάνιο να παραδώσει το φορτίο.

Ο Ιάπωνας υπάκουσε, κράτησε όμως ένα κιβώτιο με κοκαΐνη, αξίας 6 χιλιάδων λιρών. Οι Αρμένιοι για ακόμη μία φορά το αντιλήφθηκαν. Οι λιμενάρχες κάλεσαν τον καπετάνιο σε ανάκριση και έπειτα από μία αποτυχημένη προσπάθεια να διαφύγει, αναγκάστηκε να επιστρέψει και το τελευταίο κιβώτιο.

Όπως επισημαίνουν οι ιστορικοί ερευνητές Γιώργος Πουλημένος και Αχιλλέας Χατζηκωνσταντίνου σε μια πιο πρόσφατη έρευνά τους, το πρόσθετο βάρος των 6,5 τόνων εξηγεί τη διαφορά ανάμεσα στον αριθμό των προσφύγων που μετέφερε το πλοίο στο πρώτο και στο τελευταίο ταξίδι του (1.600 έναντι 325).

Δημιουργεί επίσης εύλογες υποψίες για τις πραγματικές προθέσεις του Ιάπωνα. Πολλοί υποστηρίζουν ότι η επιβίβαση μερικών εκατοντάδων κατατρεγμένων ανθρώπων δεν αποτελούσε παρά μία κάλυψη για το υπόλοιπο φορτίο.

Παρόλο που την εποχή εκείνη οι συγκεκριμένες ουσίες ήταν νόμιμες και το εμπόριό τους επιτρεπόταν στη Μεσόγειο, η ποσότητα που μετέφερε ο Ιάπωνας, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι σκόπευε να την αποσπάσει παράτυπα από τους ξεριζωμένους εμπόρους, τον έκανε ιδιαίτερα επιφυλακτικό σε οποιονδήποτε έλεγχο. Για το λόγο αυτό, αντιστάθηκε σθεναρά στις τουρκικές αρχές όταν επιχείρησαν να τον εμποδίσουν να μεταφέρει πρόσφυγες.

Πάντως, μετά το περιστατικό με τα κιβώτια, το Τόκεϊ - Μαρού δεν ξαναφάνηκε σε ελληνικά νερά. Επιπλέον πληροφορίες για τον πλοίαρχο και το πλήρωμα δεν υπάρχουν. Το βέβαιο είναι ότι χάρη στον Ιάπωνα Λου, χιλιάδες χριστιανοί μπόρεσαν να φτάσουν σώοι στην Ελλάδα.

Ανεξαρτήτως των πραγματικών προθέσεων, η ανθρωπιστική αξία του ναύλου του, αξίζει μία θέση στα βιβλία ιστορίας. Το ήθος του καπετάνιου και οι υποβόσκουσες επιδιώξεις του μένει στην ατομική κρίση του καθενός.

"Δεν περίμενα να ακούσω μια τέτοια ιστορία", σημειώνει η Γιαπωνέζα ιστορικός: "Η Ιαπωνία και η Ελλάδα είναι τόσο μακριά, που δεν πίστευα ότι οι πορείες τους θα διασταυρώνονταν. Κοινωνίες με κοσμοπολίτικο χαρακτήρα υπήρχαν και εκατό χρόνια πριν, το σημαντικό όμως είναι ότι τότε, ενώ ο πόλεμος μαινόταν, η ανθρωπιά επιβίωσε. Πιστεύω πως οι καλές πράξεις που προέρχονται από τον άγνωστο, απλό άνθρωπο, πρέπει να μνημονεύονται και να επιβραβεύονται, όχι μόνο στις αφηγήσεις από στόμα σε στόμα, αλλά και στην Ιστορία".

Αντλήθηκαν πληροφορίες από την έρευνα της Nanako Murata, τα δημοσιεύματα της εποχής, καθώς και από τη νεότερη έρευνα του Γιώργου Πουλημένου και του Αχιλλέα Χατζηκωνσταντίνου. Η συνέντευξή της στον Ν. Ζώη δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή. Στοιχεία της υπόθεσης παρουσίασε η ίδια η Νανάκο Μουράτα σε εκδήλωση που διοργάνωσε τον Σεπτέμβριο του 1922 η πρεσβεία της Ιαπωνίας και το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών στο Μουσείο Μπενάκη Πειραιώς.

Για να λαμβάνετε στο email σας μια επιλογή από τα καλύτερα άρθρα της Μηχανής του Χρόνου

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
Boats and boating--Equipment and supplies

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.title
Ποιος ήταν ο Ιάπωνας καπετάνιος που περισυνέλλεξε Μικρασιάτες

# data[].attributes.attachment_link.description
Νέα στοιχεία για το μυστηριώδες πλοίο. Ο Ιάπωνας καπετάνιος που περισυνέλλεξε απελπισμένους Μικρασιάτες ήταν ανθρωπιστής ή φιλοχρήματος;

# data[].attributes.location_name
Τόκιο, Ιαπωνία

# data[].attributes.headline
Τοκέι - Μαρού, το ιαπωνικό πλοίο

# data[].attributes.subject
Τοκέι - Μαρού, το ιαπωνικό πλοίο

# data[].attributes.body
Ταινία κινουμένων σχεδίων του Ζάχου Σαμολαδά που βασίζεται στην έρευνα της Νανάκο Μουράτα. Έχει τιμηθεί επανειλημμένως και έχει προβληθεί σε πάνω από 30 φεστιβάλ κινηματογράφου.

# data[].attributes.location_name
Otsuma Women's University Tama Campus, 2 Chome-7-1 Karakida, Τάμα, Tokyo, Ιαπωνία

# data[].attributes.headline
Νανάκο Μουράτα, ομιλία για το ιαπωνικό πλοίο 

# data[].attributes.subject
Νανάκο Μουράτα, ομιλία για το ιαπωνικό πλοίο 

# data[].attributes.body
Το ξέρατε ότι ένα ιαπωνικό πλοίο έσωσε Έλληνες το 1922 στη φλεγόμενη προκυμαία της Σμύρνης;

# data[].attributes.attachment_link.title
Διάλεξη στο Τόκιο για το ιαπωνικό πλοίο που διέσωσε Έλληνες και Αρμένιους το 1922 στη Σμύρνη (φωτο)

# data[].attributes.attachment_link.description
Μια πολύ ενδιαφέρουσα διάλεξη της καθηγήτριας Νανάκο Μουράτα-Σαουαγιανάγκι με θέμα το ιαπωνικό πλοίο "Τοκέι Μάρου" (Tokei Maru) πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή (29/11) στο Πανεπιστήμιο Οτσούμα του Τόκιο. Σύμφωνα με δημοσιεύματα του Τύπου της εποχής, το εμπορικό

# data[].attributes.location_name
Πλατεία Ταξίμ, Şehit Muhtar, Μπέγιογλου/Επαρχία Κωνσταντινούπολης, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Πώς συνδέεται η γενοκτονία των Ποντίων με τον Λένιν;

# data[].attributes.subject
Πώς συνδέεται η γενοκτονία των Ποντίων με τον Λένιν;

# data[].attributes.body
Η Χριστίνα Χαφουσίδου σχολιάζει το γλυπτό που βρίσκεται στην πλατεία Ταξίμ της Κωνσταντινούπολης και τους πρωτεργάτες της δημιουργίας της Νέας Τουρκίας.

# data[].attributes.attachment_link.title
Πώς συνδέεται η Γενοκτονία με τον Λένιν, τον Φρούντζε και μια λυσσασμένη μαϊμού (photos)

# data[].attributes.attachment_link.description
Για την επίτευξη της προόδου στο θέμα της διεθνοποίησης του ζητήματος της Γενοκτονίας είναι αναγκαία κάποια βασικά βήματα εκ μέρους των φορέων και προσώπων

# data[].attributes.location_name
Νέο Μελί, Αγίου Ιωάννου Θεολόγου, Μέγαρα

# data[].attributes.headline
Εσένα, κόρη, πρέπει σου... 

# data[].attributes.subject
Εσένα, κόρη, πρέπει σου... 

# data[].attributes.body
Στο βίντεο ο Δημήτρης Θωμαδάκης έχει προσθέσει φωτογραφίες από το Μελί Ερυθραίας.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Δημήτρης Θωμαδάκης

# data[].attributes.attachment_link.title
"Εσένα κόρη πρέπει σου", παραδοσιακό τραγούδι από το Μελί Ερυθραίας Μικράς Ασίας.

# data[].attributes.headline
Σκλαβούνικό μου γιανελί, Μελί Καραμπούρνων

# data[].attributes.subject
Σκλαβούνικό μου γιανελί, Μελί Καραμπούρνων

# data[].attributes.body
Στο βίντεο ο Δημήτρης Θωμαδάκης έχει προσθέσει φωτογραφίες του Μελιού και σκίτσο των προσφύγων που δείχνει πώς ήταν τότε...

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Δημήτρης Θωμαδάκης

# data[].attributes.attachment_link.title
«Σκλαβούνικό μου γιανελί», Μελί Καραμπούρνων Ερυθραίας Μικράς Ασίας

# data[].attributes.headline
Τρεχαντηράκι - Σύλλογος Ρεθυμνίων Μικρασιατών

# data[].attributes.subject
Τρεχαντηράκι - Σύλλογος Ρεθυμνίων Μικρασιατών

# data[].attributes.body
Τρεχαντηράκι - αγαπημένο μικρασιάτικο τραγούδι με πολλές εικόνες από τη Σμύρνη (βίντεο του Δημήτρη Θωμαδάκη). Τραγουδά ο Σύλλογος Ρεθυμνίων Μικρασιατών.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Δημήτρης Θωμαδάκης

# data[].attributes.attachment_link.title
Τρεχαντηράκι. Παραδοσιακό μικρασιάτικο τραγούδι.

# data[].attributes.location_name
Αλάτσατα, Alaçatı, Çeşme/Επαρχία Σμύρνης, Τουρκία

# data[].attributes.body
Η "Γιωργίτσα", ένα από τα πιο αγαπημένα παραδοσιακά τραγούδια από την Ερυθραία της Μικράς Ασίας. Στο βίντεο πολλές εικόνες από τα Αλάτσατα.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Δημήτρης Θωμαδάκης

# data[].attributes.location_name
Foça, Επαρχία Σμύρνης, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Η σφαγή της Φώκαιας 1914

# data[].attributes.subject
Η σφαγή της Φώκαιας 1914

# data[].attributes.body
Σφαγή της Φώκαιας 2 Ιουνίου 1914 - ΦΕΛΙΞ ΣΑΡΤΙΩ

# data[].attributes.location_name
Foça, Επαρχία Σμύρνης, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Έκθεση φωτογραφιών του Φελίξ Σαρτιώ

# data[].attributes.subject
Έκθεση φωτογραφιών του Φελίξ Σαρτιώ

# data[].attributes.body
Έκθεση φωτογραφιών Φελίξ Σαρτιώ, που φιλοξενείται στο Μουσείο Προσφυγικού Ελληνισμού Σκάλας Λουτρών Μυτιλήνης

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΓΕΩΡΓΟΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
ΦΩΚΑΙΑ  ΦΕΛΙΞ ΣΑΡΤΙΩ.

# data[].attributes.location_name
Foça, Επαρχία Σμύρνης, Τουρκία

# data[].attributes.headline
Από τα μπεντένια πέφτω - τραγούδι Φώκαιας

# data[].attributes.subject
Από τα μπεντένια πέφτω - τραγούδι Φώκαιας

# data[].attributes.body
"Από τα Μπεντένια πέφτω" - παραδοσιακό τραγούδι Μικράς Ασίας

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Δημήτρης Θωμαδάκης

# data[].attributes.attachment_link.title
"Υποψία" ή "Από τα μπεντένια πέφτω" (Παλαιά Φώκαια Ιωνίας Μικράς Ασίας)