# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Doel

In kaart brengen bij welke patiënten het zin heeft om in zelfmanagement te investeren en welke zelfmanagementinterventies geschikt zijn voor een bepaalde patiënt. Of iemand in staat is om zelf zijn behandeling te regisseren, hangt af van zijn psychische en fysieke gezondheid, vaardigheden en omgeving. De verwachting is dat mensen die met behulp van SeMaS worden ondersteund, actiever worden in het omgaan met hun ziekte en dat mensen die met SeMaS worden verwezen naar een zelfmanagementinterventie, deze succesvoller zullen doorlopen.

Het helpt praktijkondersteuners in kaart te brengen bij welke patiënten het zin heeft om in zelfmanagement te investeren en welke zelfmanagementinterventies geschikt zijn voor een bepaalde patiënt. Het brengt barrières voor zelfmanagement in kaart. Op basis daarvan zijn er grofweg drie groepen te onderscheiden:

1. Zelfmanagement kansrijk zonder verdere interventie

2. Zelfmanagement mogelijk na wegnemen barriere

3. Zelfmanagement zeer (te?) moeilijk in dit stadium; Zelfmanagement ondersteuning als maatwerk, met name door eventuele barrières eerst weg te nemen.

Toelichting instrument

Een vragenlijst met 26 vragen in tien domeinen. totaal 27 items.
Subcategorieën: opleiding (1 item), belasting van de ziekte (1 item), beheersingsoriëntatie (3 items), eigen effectiviteit (2 items), sociale steun (1 item), copingstijl (9 items), angst (4 items), depressie (3 items) en vaardigheden (computer, groep en zelfverzorging) (3 items).

Hoe in de praktijk te gebruiken:
Gesloten vragen in te vullen door patiënt thuis op papier of via internet.
Patiënten kunnen de SeMaS-vragenlijst invullen via een link die zij van de zorgverlener krijgen.

Score/uitkomst:
De uitslag, oftewel het patiëntprofiel, kan grafisch worden weergegeven in grotere of kleinere cirkels. Hoe groter de cirkels in het profiel, hoe meer de patiënt in staat zal zijn tot zelfmanagement.

Benodigde tijd:
Invullen vragenlijst: 10-15 minuten

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Theoretische / wetenschappelijke onderbouwing (achtergrond-informatie over ontwikkeling, basisconcepten en theorieën): Items van de SeMaS zijn gebaseerd op literatuur, focusgroepen met patiënten en professionals en op pilot onderzoek. Bevindingen literatuur (wat is belangrijk voor succesvol zelfmanagement) werden getoetst in focusgroepen. Health literacy werd wel als belangrijk beschouwd maar viel uiteindelijk af om lengte van vragenlijst te beperken.

Criterium validity: redelijk tot goed. Cronbach's varieerde van .56 tot .87. Auteurs geven aan dat SeMaS een korte gevalideerde vragenlijst is die zicht geeft op barriÃ¨res voor zelfmanagement die besproken moeten worden met een patiÃ"nt. Op die manier kan het bijdragen aan persoonsgerichte zorg en zelfmanagement ondersteuning op maat.

Gevalideerd bij patiënten met een chronische aandoening in de huisartsenpraktijken van Zorggroep DOH.
Artikel november 2015: Validation of Self-Management Screening (SeMaS), a tool to facilitate personalised counselling and support of patients with chronic diseases

Een recente evaluatiestudie van een RCT in 15 praktijken onder diverse groepen chronisch zieken (2016) liet zien dat het gebruik van de SeMaS niet leidde tot een hoger niveau van activatie of een verbetering in leefstijl maar wel tot meer zelfmonitoring en het gebruik van individuele zorgplannen stimuleerde.
Artikel mei 2016 British Journal of General Practice 2016: Effectiveness of personalised support for self-management in primary care: a cluster randomised controlled trial.

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Voor praktijkondersteuners zijn een handleiding en een training ontwikkeld om hen te leren hoe ze de patiëntprofielen kunnen interpreteren en er samen met de patiënt mee aan de slag kunnen gaan.
Scholing: ... een training 'Self Management Screening voor beginners', verzorgd door Nathalie Eikelenboom, interpreteren van patiëntenprofielen en hoe samen met de patiënt mee aan de slag (uitleg en rollenspellen).

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Vragenlijst: SeMaS_vragenlijst def
Handleiding: SeMaS_Handleiding_def

Contactpersoon

SeMaS is in samenwerking ontwikkeld door onderzoeksafdeling IQ healthcare van RadboudUMC en de Zorggroep De Ondernemende Huisarts (DOH), met in de stuurgroep betrokkenheid van CZ en VGZ, Philips, Frank Verhulst (Doen en blijven doen) en Vilans.

Contactpersoon: Nathalie Eikelenboom

Organisaties die werken met methode / instrument

Zorggroep De Ondernemende Huisarts: bij patiënten met een chronische aandoening (diabetes, COPD, astma, CVRM)
Artikel: Persoonsgerichte zorg hoog op agenda DOH Zorggroep
Zorgorganisatie Eerste Lijn (ZEL): bij patiënten met COPD en Diabetes

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Projectbeschrijving: SeMaS: een screeningsinstrument voor zelfmanagement
Artikel: Zelfmanagement op maat
Artikel: SeMaS biedt inzicht in zelfmanagementvaardigheden

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt: juli 2017 - informatie NIVEL inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning 2017 toegevoegd

# data[].attributes.attachment_link.title
SeMaS - Self Management Screening - Instrumentenkiezer

# data[].attributes.attachment_link.description
Doel In kaart brengen bij welke patiënten het zin heeft om in zelfmanagement te investeren en welke zelfmanagementinterventies geschikt zijn voor een bepaalde patiënt. Of iemand in staat is om zelf zijn behandeling te regisseren, hangt af van zijn psychische en fysieke gezondheid, vaardigheden en omgeving.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Doel

De PAM (Patiënt Activation Measure) meet kennis, vaardigheden en vertrouwen in het kunnen managen van de eigen gezondheid of ziekte. De PAM is bedoeld om meer zicht te krijgen hoe en in welke mate de patiënt zelf van mening is dat hij in staat is om zijn gezondheid te verbeteren.

Toelichting instrument

De vragenlijst telt dertien uitspraken waarbij mensen op een vijfpuntsschaal moeten aangeven in hoeverre ze het eens zijn met deze uitspraken.

Hoe in de praktijk te gebruiken:
Patiënt uitnodigen om de vragenlijst in te vullen voorafgaand aan een consult. De huisarts / praktijkondersteuner kan op basis van de ingevulde vragenlijst het eerstvolgende consult voorbereiden.

Score/uitkomst:
Op basis van de score op de PAM kunnen mensen worden ingedeeld in één van vier oplopende niveaus: van meer passieve patiënten die nauwelijks eigen regie ervaren (PAM 1) tot en met actieve patiënten die naar eigen zeggen hun ziekte en zorg goed kunnen en willen managen (PAM 4).

Benodigde tijd:
Invullen van de vragenlijst 5 minuten / bespreking van de vragenlijst in een consult - 20 min

Aan het instrument is een gevalideerde interventie gekoppeld die zelfmanagementondersteuning op maat biedt afhankelijk van de score van een patiënt op de PAM. Zowel de PAM zelf als de interventie zijn niet vrij te gebruiken. Een licentie dient aangevraagd te worden bij Insignia Health. Hieraan zijn kosten verbonden.

Op basis van een totaalscore die loopt van 1 tot 100 kunnen mensen ingedeeld worden in vier niveaus van activatie. van meer passieve patiënten die nauwelijks eigen regie ervaren (PAM 1) tot en met actieve patiënten die naar eigen zeggen hun ziekte en zorg goed kunnen en willen managen (PAM 4). Hoe hoger het niveau - hoe beter een persoon in staat is tot zelfmanagement.

Afhankelijk van het niveau van activatie wordt op een andere manier zelfmanagementondersteuning ingezet. Op niveau 1 zal dat vooral zijn om een patiënt te motiveren en te overtuigen van het belang van zelfmanagement, niveau twee richt zich op het aanbieden van kennis en leren van vaardigheden; op niveau drie wordt geleerd vaardigheden met stapjes in de praktijk te brengen en op niveau 4, waar patiënten goed in staat zijn tot zelfmanagement, wordt geleerd zelfmanagement ook vol te houden in moeilijke tijden, bijvoorbeeld bij achteruitgang in gezondheid.

Doelgroep(en)

Generiek
Volwassenen

Validatie en effectiviteit

Theoretische / wetenschappelijke onderbouwing (achtergrond-informatie over ontwikkeling, basisconcepten en theorieën):

Gebaseerd op literatuur en interventieonderzoek;

ervaringen uit de praktijk;

gesprekken met patiënten.

Gevalideerd voor toepassing onder de Nederlandse bevolking, valide en betrouwbaar. PAM is vertaald in het Nederlands. De betrouwbaarheid en validiteit is goed. Onderzoek heeft aangetoond dat ondersteuning op maat, aansluitend bij de activatieniveaus leidt tot minder zorggebruik, daling in zorg gerelateerde kosten en beter zelfmanagement bij mensen met diabetes en hart- en vaatziekten. Door ondersteuning op maat kunnen mensen ook groeien in hun rol als zelfmanager en van een lager niveau naar een hoger niveau gaan.

De PAM is in Nederland gebruikt als uitkomstmaat, bijvoorbeeld bij interventies waar de SEMAS werd ingezet om tot doelgroepsegmentatie te komen. Er zijn geen bestaande interventies bekend in Nederland voor zorg op maat waarbij de PAM wordt gebruikt om doelgroepen te onderscheiden. Wel is een dergelijke interventie in ontwikkeling voor mensen met diabetes (Astra Zeneca/ NIVEL).

Meer informatie: Artikel: BMC Public Health
Insignia Health

Training / opleiding zorgverlener gewenst

Instructie is gewenst

Vorm

Vragenlijst

Waar te vinden?

Via Insignia Health

Kosten instrument

Aan de licentie zijn kosten verbonden (via Insignia).

Ontwikkeld door /contactpersoon

J. Rademakers, J. Nijman, L. van der Hoek, L.M. Heijmans en M. Rijke
De PAM is oorspronkelijk ontwikkeld door Judith Hibbard en vertaald en gevalideerd voor Nederland door het NIVEL (Prof. Jany Rademakers).

Organisaties die werken met methode / instrument
Zorggroep Dokterscoop
De PAM wordt in veel landen gebruikt om het niveau van patëntactivatie in kaart te brengen en de laatste jaren ook om interventies te ontwikkelen waarin zelfmanagementondersteuning wordt aangepast aan het niveau van zelfmanagementvaardigheden van een patiënt.

Voorbeelden, succes- en faalfactoren uit de praktijk

Rapport Nivel 2013: Minder zelfmanagementvaardigheden, dus meer zorggebruik?
Zie ook: blz 45-46: Meerwaarde van de PAM

Minder zelfmanagement leidt tot meer zorggebruik.
'Diabetespatiënten die moeite hebben met 'zelfmanagement' gebruiken tussen de 1500 en 2000 euro per jaar meer aan zorg......' lees meer

Datum van bijwerken /plaatsing instrument

Bijgewerkt juli 2017: met informatie NIVEL 'Inventarisatie meetinstrumenten zelfmanagementondersteuning'

# data[].attributes.attachment_link.title
PAM (Patiënt Activation Measure) - Instrumentenkiezer

# data[].attributes.attachment_link.description
Doel De PAM (Patiënt Activation Measure) meet kennis, vaardigheden en vertrouwen in het kunnen managen van de eigen gezondheid of ziekte. De PAM is bedoeld om meer zicht te krijgen hoe en in welke mate de patiënt zelf van mening is dat hij in staat is om zijn gezondheid te verbeteren.

# data[].attributes.attachment_caption
De effectenmonitor meet de effecten van interventies in het sociale domein

# data[].attributes.body
Met de zelfredzaamheidsmeter breng je de zelfredzaamheid van je cliënt in beeld. Het betreft tien levensdomeinen van de cliënt.

https://www.zorgvoorbeter.nl/zorgvoorbeter/media/documents/thema/zelfredzaamheid/zelfredzaamheidsmeter-vilans.pdf

# data[].attributes.body
meet kennis, vaardigheden en vertrouwen in het kunnen managen van de eigen gezondheid of ziekte. Inzicht krijgen hoe en in welke mate de patiënt zelf van mening is dat hij is staat is om zijn gezondheid te verbeteren.

# data[].attributes.body
https://www.krachtenwijzer.nl/

# data[].attributes.attachment_link.description
De Krachtenwijzer is een digitale tool, gebaseerd op de Zelfredzaamheid-Matrix®
(ZRM® Matrix), waarmee je een gedetailleerd inzicht krijgt in de mate waarin iemands zelfredzaamheid berust op eigen kracht, op eigen netwerk en op professionele hulp. Deze online tool is geschikt voor alle doelgroepen w…

# data[].attributes.body
De SMAS-30 meet zes zelfmanagementvaardigheden bij ouderen, zowel afzonderlijk als in een totaalscore.

# data[].attributes.body
Evaluatie van het cliënt gecentreerde proces.

(https://meetinstrumentenzorg.nl/wp-content/uploads/instrumenten/ECGP-form.pdf)

Dit instrument bestaat uit 4 deelvragenlijsten, waarbij 2 vragenlijsten worden ingevuld door de cliënt en 2 door de zorgverlener. Bij beide personen worden volgende aspecten van de ECGP geinventariseerd: het therapeutische zorgproces, de relatie met de zorgverlener en de omgevingsfactoren. De cliëntvragenlijst kan op diverse momenten tijdens het zorgproces door de cliënt worden ingevuld. De uitkomsten op de vragenlijsten geven een indicatie van de sterke en zwakke kanten in het zorgproces. De zorgverlener kan de feedback uit de cliëntvragenlijst gebruiken om het zorgproces bij te stellen.

Restall G, Stern M, Ripat J (1997)

# data[].attributes.body
Zelfmanagementkompas
Zorgmodule zelfmanagement 1.0
Z-scan: een zelfdiagnose instrument

# data[].attributes.headline
zelfredzaamheidsrader:  een spinnenweb-model dat de zelfredzaamheid meet op 15 domeinen. Het is gebaseerd op de Zorg Afhankelijkheid Schaa

# data[].attributes.subject
zelfredzaamheidsrader:  een spinnenweb-model dat de zelfredzaamheid meet op 15 domeinen. Het is gebaseerd op de Zorg Afhankelijkheid Schaa

# data[].attributes.body
instrument om te kijken of het zin heeft bij een patiënt de zelfmanagement te investeren.