# data[].attributes.body
Đc ạ

# data[].attributes.body
vui

# data[].attributes.body
bổ ích

# data[].attributes.body
Con thấy như bình thường

# data[].attributes.body
hay

# data[].attributes.body
Diễn biến trận Tốt Động - Chúc Động; Chi Lăng - Xương Giang

# data[].attributes.body
Vui

# data[].attributes.body
- Bố trí trận địa
- Dụ địch (Nghệ thuật vừa đánh vừa lui, nghệ thuật khích tướng,nghệ thuật dùng binh, nghệ thuật đánh vào tâm lý...)

# data[].attributes.body
Thực hiện chủ trương trên của Lê Lợi và Nguyễn Trãi, một bộ phận của Nghĩa quân chủ động triển khai lực lượng mai phục đập tan cuộc phản công của địch ngay trên đường hành quân. Khi quân viện binh của địch vừa đến Đông Quan, chúng không nghỉ ngơi, vội mở cuộc phản công ngay nhằm tiêu diệt lực lượng nghĩa quân Lam Sơn đang hoạt động ở gần thành Đông Quan để giành lại thế chủ động chiến lược trên chiến trường. Theo đó, một lực lượng nhỏ ở lại giữ thành, còn gần 10 vạn quân chia làm 3 đạo quân: Đạo quân thứ nhất do Vương Thông chỉ huy, đóng ở bến Cổ Sở trên sông Đáy và con đường từ phía Tây đến Đông Quan; Đạo quân thứ hai do Phương Chính, Lý An chỉ huy, đóng ở cầu Sa Đôi trên sông Nhuệ; Đạo quân thứ ba do Sơn Thọ, Mã Kỳ chỉ huy, đóng ở cầu Thanh Oai trên sông Đỗ Động và con đường bộ từ phía Tây Nam đến Đông Quan. Ba đạo quân của địch đã chiếm giữ những yếu địa thuộc các đầu mối giao thông thủy, bộ phía Tây và Tây Nam Đông Quan.

# data[].attributes.body
Trận phục kích Tốt Động - Chúc Động năm 1426, do nghĩa quân Lam Sơn thực hiện đã làm phá sản kế hoạch phản công chiến lược của quân xâm lược nhà Minh, làm cho chúng rơi vào thế cùng quẫn, phải cầu cứu viện binh. Đây là trận đánh điển hình với nhiều nét nghệ thuật đặc sắc về hiệu suất tiêu diệt địch trong lịch sử giữ nước của dân tộc ta.

Vào cuối năm 1426, sau những thất bại liên tiếp, quân Minh phải co về cố thủ trong thành Đông Quan để chờ cứu viện. Sau khi sang tăng viện, Vương Thông - Tổng Chỉ huy quân Minh - đã tập trung lực lượng thực hiện âm mưu phản công chiến lược, nhằm tiêu diệt lực lượng chủ lực của ta đang hoạt động xung quanh thành Đông Quan, giành thế chủ động, rồi tiến đánh cơ quan đầu não nghĩa quân Lam Sơn, dập tắt cuộc khởi nghĩa. Nắm chắc ý đồ đó, mặc dù lực lượng ít, Nghĩa quân đã phát huy cao độ thế tiến công, chủ động đánh nhiều trận, tiêu diệt lớn lực lượng địch, đặt chúng vào thế hoàn toàn bị động về chiến lược. Với trận phục kích Tốt Động - Chúc Động, Nghĩa quân đã tiêu diệt hơn 05 vạn tên địch, thu nhiều ngựa và khí giới; bẻ gãy toàn bộ cuộc phản công, buộc địch phải cố thủ trong thành Đông Quan chờ viện binh một lần nữa. Trận đánh đã để lại nhiều bài học quý về nghệ thuật phục kích tiêu diệt lớn quân địch, được thể hiện ở một số nội dung chủ yếu sau:

1. Tạo, lập thế trận phục kích chắc, hiểm, linh hoạt, thực hiện thắng lợi trận quyết chiến. Sau khi được tăng viện, lực lượng quân Minh ở khu vực thành Đông Quan lên đến hơn 09 vạn tên. Với lực lượng hùng hậu này, Vương Thông chia quân thành 03 đạo, chiếm lĩnh bến Cổ Sở, khu vực Thanh Oai và cầu Sa Đôi, tạo bàn đạp cho cuộc phản công chiến lược. Trước thế giặc mạnh, nghĩa quân Lam Sơn chủ trương: tránh chỗ mạnh của địch nhưng kiên quyết giữ vững thế tiến công, từng bước bẻ gãy các mũi tiến công của chúng, tạo lập thế trận chắc, hiểm để tiêu diệt lớn, làm phá sản kế hoạch phản công của địch. Thực hiện kế sách này, một mặt quân ta chia nhau giữ vững những nơi hiểm yếu; mặt khác, tổ chức đánh nhiều trận tiêu diệt địch ở Cổ Lãm, căn cứ Thanh Oai; uy hiếp, buộc địch phải bỏ cầu Sa Đôi rút về thành Đông Quan. Đến lúc này, thế trận phản công của địch đã bị thu hẹp, nếu muốn tiến đánh căn cứ của ta ở Cao Bộ, địch chỉ còn điểm xuất phát duy nhất từ Cổ Sở và chỉ có thể tiến quân theo hai đường: Ninh Kiều - Chúc Động - Tốt Động - Yên Duyệt - Cao Bộ; Ninh Kiều - Chúc Động - Đại Ơn - Cao Bộ. Như vậy, với các hoạt động chiến đấu tạo thế, quân ta đã hình thành thế trận phục kích chắc, hiểm và linh hoạt từ Chúc Động đến Tốt Động, nhử giặc đến để đánh trận quyết định. Đây là tài nghệ có một không hai của Bộ chỉ huy Nghĩa quân; đồng thời, là nhân tố quyết định đến thắng lợi của trận đánh. Bởi lẽ, con đường “thượng đạo” (dài khoảng 06 km) chạy ngang qua phía Tây cánh đồng Tốt Động là đường duy nhất để đạo chính binh của Vương Thông tiến quân vào phía trước căn cứ của ta. Hai bên đường có các làng xóm và những gò đất cao, tiện cho Nghĩa quân chiếm lĩnh và bí mật giấu quân. Cánh đồng Tốt Động lại khá sâu, lầy lội, cỏ lác um tùm, khi địch lọt vào đây sẽ bị ùn ứ, khó cơ động và xoay xở, tạo điều kiện cho lực lượng ta nhanh chóng đánh vào bên sườn, chia cắt đội hình, đẩy quân địch xuống khu vực lầy lội để tiêu diệt.

Trận địa thứ hai được bố trí ở Chúc Động (dưới chân núi Chúc Sơn) là nơi có địa thế hiểm yếu, lại ở gần Ninh Kiều - nơi cả hai cánh quân địch đều phải đi qua. Đồng ruộng ở đây không lầy lội như Tốt Động, nhưng có núi cao và rừng rậm, tiện cho việc giấu quân và triển khai đội hình tiến công. Theo kế hoạch tác chiến, trận địa Chúc Động có nhiệm vụ phối hợp với trận địa chính Tốt Động chia cắt đội hình địch, đánh vào hậu quân của cả hai cánh quân địch và chặn đường rút chạy về Đông Quan của chúng. Với thế trận này, Nghĩa quân đã quán triệt và vận dụng sáng tạo tư tưởng của Nguyễn Trãi: “Lấy yếu chống mạnh thường đánh bất ngờ, lấy ít địch nhiều hay dùng mai phục”¹. Ở đây, nét đặc sắc của nghệ thuật tạo lập thế trận còn được thể hiện khi không gian từ Tốt Động đến Chúc Động đủ sức dung chứa với quy mô tới chục vạn người. Và trên thực tế, khi tiền quân của địch tiến đến cánh đồng Tốt Động thì hậu quân của chúng cũng lọt vào trận địa khóa đuôi của ta ở Chúc Động. Không chỉ dày công nghiên cứu và tạo lập thế trận tiến công, Bộ chỉ huy Nghĩa quân còn quyết định rút toàn bộ lực lượng từ Ninh Kiều về Cao Bộ. Động thái này càng kích thích Vương Thông thúc quân tiến vào địa bàn ta đã phục sẵn; khi trận đánh diễn ra, nghĩa quân Lam Sơn bất ngờ từ bốn phía đồng loạt xông ra diệt giặc, khiến quân Minh hoảng loạn, người, ngựa dẫm đạp lên nhau tháo chạy và rớt xuống cánh đồng lầy lội, tạo điều kiện cho lực lượng chủ lực của Nghĩa quân tiêu diệt. Một bộ phận địch tháo chạy theo hướng sông Ninh, hòng thoát về Đông Quan, liền bị quân ta đón lõng, truy sát, rơi xuống sông, chết đuối rất nhiều. Mô tả về trận phục kích tài tình này, Nguyễn Trãi viết trong Bình Ngô đại cáo: “Trận Ninh Kiều máu chảy thành sông, hôi tanh vạn dặm / Trận Tốt Động thây phơi đầy nội, để thối nghìn thu…”.

2. Tổ chức, sử dụng lực lượng hợp lý, thực hiện bao vây, chia cắt, tiêu diệt từng bộ phận, tiến tới tiêu diệt, đánh bại hoàn toàn cuộc tiến công của địch. Tham gia trận Tốt Động - Chúc Động, tổng số quân của ta có khoảng 01 vạn người (kể cả dân binh), còn quân Minh có hơn 09 vạn tên. So sánh lực lượng, rõ ràng địch hơn hẳn ta (địch 9, ta 1), nên Nghĩa quân không thể đối đầu trực diện với quân của Vương Thông được. Để phá thế địch và buộc chúng đánh theo cách đánh của ta, các tướng lĩnh của Nghĩa quân đã lợi dụng thế thiên hiểm của địa hình để tổ chức, sử dụng lực lượng phù hợp, nhằm “sức dùng một nửa mà công được gấp đôi”. Trên cơ sở nắm chắc ý đồ tiến quân của Vương Thông, Bộ chỉ huy Nghĩa quân chia lực lượng thành các nhóm nhỏ, gọn, bảo đảm cơ động linh hoạt, bí mật mai phục hai bên đường Tốt Động và Chúc Động để có thể nhanh chóng tiến công, chia cắt, tiêu diệt quân địch. Đồng thời, sử dụng lực lượng đủ sức để đánh chặn đầu khi đội chính binh của Vương Thông hành quân đến Tốt Động. Ở Chúc Động, Nghĩa quân bố trí một lực lượng tương đối mạnh, có thể chặt đứt đội hình hành quân của địch, làm cho chúng dồn ứ lại trong cánh đồng Tốt Động, tạo điều kiện cho lực lượng chủ lực của Nghĩa quân tiến công tiêu diệt. Như vậy, việc sử dụng lực lượng của Nghĩa quân trong trận đánh này là rất đúng đắn, khoa học và phù hợp với điều kiện quân ta phải “lấy ít địch nhiều”. Thay vì phải sử dụng lực lượng dàn trải cùng lúc đón đánh hai đạo quân (chính binh và kỳ binh của địch), Bộ chỉ huy Nghĩa quân đã sử dụng tập trung lực lượng tiêu diệt đạo quân chủ lực của Vương Thông ở thời điểm quyết định; đồng thời, bố trí lực lượng đón lõng đánh địch tháo chạy. Thực tế cho thấy, khi đạo chính binh của Vương Thông đến Tốt Động bị bộ phận chặn đầu của ta chặn đánh, quân địch hốt hoảng, đội hình rối loạn. Lực lượng chủ lực Nghĩa quân bố trí mai phục ở hai bên đường đánh mạnh, chia cắt đội hình địch, không cho chúng co cụm. Lúc này, đạo chính binh của Vương Thông như rắn mất đầu lại bị chặt ra nhiều khúc nên hầu hết bị tiêu diệt tại trận, số còn lại chạy về Chúc Động. Theo phương án đã vạch sẵn, quân ta từ hai bên núi Chúc Sơn xông ra chặn đánh quyết liệt. Như vậy, mặc dù quân số ít hơn địch nhiều lần nhưng do Nghĩa quân biết tận dụng thế thiên hiểm của địa hình, tổ chức, sử dụng lực lượng hợp lý nên đã tạo được sức mạnh lớn, đánh bại cuộc tiến công của Vương Thông.

3. Linh hoạt, sáng tạo trong “tương kế, tựu kế” đưa địch vào thế bị động để tiêu diệt. Sau khi chuẩn bị trận địa phục kích, Bộ chỉ huy Nghĩa quân liên tục theo dõi nắm chắc âm mưu, hành động các đạo quân của Vương Thông. Qua khai thác tù binh và trinh sát nắm địch, Nghĩa quân đã biết được ý đồ của Vương Thông chia lực lượng làm hai mũi tạo thành hai gọng kìm, hòng bao vây và tiêu diệt toàn bộ lực lượng Nghĩa quân ở Cao Bộ. Chúng thống nhất lấy tiếng pháo hiệu làm hiệu lệnh để hiệp đồng hai cánh quân tiến gấp để đánh kẹp lại. Phân tích kế hoạch tiến công của địch, chỉ huy Nghĩa quân quyết định “tương kế, tựu kế” - dùng ngay mưu kế của địch để đánh địch. Đúng như dự kiến, rạng sáng ngày 07-11-1426, Vương Thông cho đại quân xuất phát. Hai đạo chính binh và kỳ binh lần lượt vượt qua cầu Ninh Giang, tiến về Cao Bộ; trong đó, đạo chính binh theo đường “thượng đạo” tiến nhanh về phía Cao Bộ. Đạo quân này di chuyển ồ ạt, phô trương thanh thế để uy hiếp, hòng thu hút quân ta về phía trước mà quên đề phòng phía sau. Khi đạo chính binh địch đi qua địa phận Tốt Động, cũng là lúc đạo kỳ binh của chúng qua hết cầu Ninh Giang. Lúc đó, Nghĩa quân nổ pháo, cả hai cánh quân địch đều tưởng là pháo lệnh của mình, xô nhau tiến gấp để mau chóng thực hiện mệnh lệnh tiến công. Vậy là cả hai cánh quân địch đã “bí mật” tiến quân một cách dễ dàng vào trận địa phục kích của ta. Về phía quân ta, theo kế hoạch đã thống nhất, khi nghe pháo lệnh thì “vẫn bí mật nằm im”. Lúc này địch càng chủ quan, cho rằng kế hoạch của chúng hoàn toàn bí mật và sẽ đánh úp được Nghĩa quân. Khi cả hai cánh quân của địch đã lọt vào trận địa mai phục, lực lượng Nghĩa quân phục sẵn ở các vị trí đồng loạt xông ra đánh quyết liệt. Bị đánh bất ngờ từ các mặt, đội hình địch rối loạn, tan vỡ. Nghĩa quân vừa tiến công, vừa đánh trống hò reo, phóng hỏa đốt các gò có nhiều lau, sậy, làm cho địch hoảng loạn và mất chỗ co cụm. Quân ta xông ra chém giết, hàng vạn tên địch phải bỏ mạng, lực lượng tàn quân còn lại cố mở đường máu chạy thoát thân về phía sông Ninh, lại gặp lực lượng Nghĩa quân mai phục ở Chúc Động đánh rất mạnh nên quân Minh tiếp tục bị tiêu diệt. Như vậy, việc giữ bí mật và lợi dụng mưu kế của địch để đánh địch đã tạo yếu tố bất ngờ, làm cho địch không kịp trở tay, khi bị ta tiến công, đội hình rối loạn, mất ý chí chiến đấu ngay từ đầu trận đánh. Ngược lại, với Nghĩa quân, chủ động lừa dụ địch vào thế trận đã chuẩn bị sẵn và trúng kế của ta nên tinh thần chiến đấu của binh sĩ rất cao, tạo thành thế mạnh áp đảo quân địch ngay từ đầu để giành thắng lợi.

Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc (nếu xảy ra) nghệ thuật quân sự và vũ khí, trang bị có sự phát triển mới. Tuy nhiên, những bài học kinh nghiệm về nghệ thuật tạo lập thế trận chắc, hiểm, linh hoạt; tổ chức, sử dụng lực lượng hợp lý, “tương kế, tựu kế”,… trong kháng chiến chống quân Minh ở thế kỷ XV của dân tộc ta, điển hình là trận Tốt Động - Chúc Động vẫn còn nguyên giá trị và cần được tiếp tục phát huy trong điều kiện mới.

Đại tá, ThS. MAI VĂN QUANG, Thiếu tá, ThS. VŨ BÌNH TUYẾN, Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam
___________________________

1 - Nguyễn Trãi Toàn tập, Nxb Khoa học xã hội, H. 1969, tr. 65.

TAG

Trận Tốt Động,Chúc Động

In bài

Ý KIẾN BẠN ĐỌC (0)

CÁC TIN, BÀI ĐÃ ĐƯA

Nét đặc sắc về nghệ thuật tiến công trong Chiến dịch Nguyễn Huệ năm 1972 20/01/2022

Chiến dịch Phòng không tháng 12 năm 1972, mốc son của nghệ thuật tác chiến phòng không nhân dân Việt Nam 27/12/2021

Sự chỉ đạo chiến lược - yếu tố quyết định thắng lợi trong ba cuộc kháng chiến chống Mông - Nguyên 30/11/2021

Mấy vấn đề nổi bật về nghệ thuật quân sự trong trận Đak Pơ 25/11/2021

Một số chỉ đạo chiến lược của Đảng đối với cách mạng miền Nam trong năm 1971 28/09/2021

Kết hợp chiến tranh nhân dân địa phương với tác chiến của các binh đoàn chủ lực trong kháng chiến chống Mỹ 19/07/2021

Nghệ thuật tổ chức đánh địch ứng cứu giải tỏa trong Chiến dịch Đăk Tô năm 1967 22/06/2021

Nghệ thuật tổ chức đánh giặc trong cuộc kháng chiến chống Tống năm 981 21/05/2021

Nghệ thuật xây dựng thế trận phản công đánh bại cuộc hành quân Gian-xơn Xi-ty năm 1967 29/04/2021

Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam - 60 năm nhìn lại 25/02/2021

Xem theo ngày, tháng

12 3 4 5 > ...  >>

ENGLISH

中文

ĐỌC TẠP CHÍ IN

TIÊU ĐIỂM

"Sự kiện Vịnh Bắc Bộ" năm 1964 và bài học Chiến thắng trận đầu của quân, dân miền Bắc

Ngày 05-8-1964, với việc dựng lên “sự kiện Vịnh Bắc Bộ”, đế quốc Mỹ đã phát động cuộc chiến tranh đánh phá miền Bắc bằng không quân và hải quân, hòng đè bẹp ý chí chiến đấu của nhân dân Việt Nam. Song, chúng đã bị quân và dân miền Bắc giáng trả những đòn thích đáng, với những nét nghệ thuật đặc sắc.

TIN, BÀI XEM NHIỀU

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sau gần 10 năm dựng cờ khởi nghĩa kháng chiến chống quân Minh xâm lược (giữa năm 1427), dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Lãnh tụ Lê Lợi, Nguyễn Trãi, tuy Nghĩa quân Lam Sơn đã kiên trì, anh dũng chiến đấu, giải phóng nhiều vùng đất đai rộng lớn, nhưng vẫn chưa hoàn toàn quét sạch quân xâm lược ra khỏi bờ cõi, dựng lại nền thái bình cho dân tộc.

Do vậy, Nghĩa quân quyết định vây các thành (trong đó có Thành Đông Quan) và diệt viện binh địch. Trước tình thế quân đồn trú trong các thành có thể bị tiêu diệt hoàn toàn, Nhà Minh vội điều quân tăng viện, ứng cứu, do Mộc Thạnh và Liễu Thăng chỉ huy tiến vào nước ta theo hai đường Vân Nam và Quảng Tây. Qua phân tích, đánh giá kỹ tình hình, Bộ Thống soái quyết định chọn đạo quân Quảng Tây do Liễu Thăng chỉ huy làm đối tượng tác chiến chủ yếu. Bởi lẽ, đạo quân này tuy có nhiều ưu thế, mạnh hơn, nhưng nếu bị tiêu diệt thì đạo quân Vân Nam dù không bị đánh cũng tự phải rút chạy. Nhiệm vụ đặt ra cho Nghĩa quân lúc này là phải tiếp tục vây hãm các thành, không cho địch hợp quân với viện binh; đồng thời, nhanh chóng chuẩn bị mọi mặt (dựng rào, đắp luỹ); chọn những địa bàn hiểm yếu, "thuận" đối với ta, nhưng lại "nghịch" đối với địch để bố trí lực lượng mai phục; thực hiện nhiều mưu, kế, lừa, dụ địch vào thế trận đã bày sẵn để tiêu diệt. Với sự phân tích, đánh giá và nghệ thuật dùng binh tài tình, độc đáo của Lãnh tụ Nghĩa quân, chúng ta đã làm nên một trận Chi Lăng - Xương Giang lịch sử, thất kinh, bạt vía quân thù.

Dụ địch đến, khéo léo dẫn chúng vào trận địa mai phục để tiêu diệt. Nghĩa quân Lam Sơn quyết định chọn Chi Lăng làm nơi bày thế trận; bởi Chi Lăng có địa thế hiểm trở, thuận lợi cho việc mai phục, giấu quân, đánh gần, đánh từ trên xuống... Nơi đây đã từng là mồ chôn quân cướp nước ở nhiều thế kỷ trước. Lãnh tụ Lê Lợi, Nguyễn Trãi quyết định bố trí 1 vạn quân của các tướng Lê Sát, Lưu Nhân Chú, Lê Lĩnh, Đinh Liệt, Lê Thụ mai phục ở Chi Lăng, còn quân trấn giữ Ải Pha Luỹ do tướng Trần Lựu chỉ huy có nhiệm vụ vừa đánh vừa lui từng bước (từ Pha Luỹ về Ải Lưu rồi về Chi Lăng) để dụ, dẫn địch vào thung lũng Chi Lăng.

Thế trận đã bày sẵn, nhưng điểm mấu chốt là phải dụ địch như thế nào để chúng tiến thẳng vào Chi Lăng1? Do đại phá viện binh địch được Nghĩa quân xác định là nhiệm vụ tối quan trọng, nên Lãnh tụ Lê Lợi và Nguyễn Trãi đã có mặt tại trận địa để trực tiếp chỉ huy. Với nghệ thuật khích tướng khéo léo, Nghĩa quân đã đánh trúng tâm địa kiêu ngạo, coi thường đối phương của Liễu Thăng, làm cho hắn "hăm hở" dẫn cả 1 vạn quân tiên phong thẳng tiến vào Chi Lăng. Bộ Thống soái Lam Sơn đã trực tiếp chỉ đạo quân trấn giữ Ải Pha Luỹ vừa chiến đấu ngăn chặn, làm giảm tốc độ, sức mạnh tiến quân của địch, vừa lui dần, dụ địch về Chi Lăng, nhưng tuyệt đối không để địch phát hiện ra mưu kế của ta. Bằng nghệ thuật dùng binh và thực hiện các biện pháp đánh địch tài tình, Nghĩa quân đã khôn khéo để quân tiên phong của Liễu Thăng dễ dàng đẩy lui và vượt qua các cửa ải. Liễu Thăng đã lầm tưởng là quân của tướng Trần Lựu chặn đánh "quyết liệt" từ Pha Lũy, Ải Lưu, thậm chí ngay tại cửa Ải Chi Lăng, Trần Lựu vẫn còn giao chiến mà vẫn "không chặn được bước tiến của chúng". Những tình huống trên làm cho Liễu Thăng chủ quan, mất cảnh giác. Cùng với nghệ thuật đánh vào tâm lý, nghệ thuật vừa đánh vừa lui của Nghĩa quân đã làm cho Liễu Thăng cùng toàn bộ quân tiên phong của chúng bị dụ vào Chi Lăng và bị tiêu diệt hoàn toàn.

Ghìm chân, căng địch ra mà đánh. Chiến thắng Chi Lăng đã tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực địch, trong đó có cả chủ tướng Liễu Thăng. Đây là một đòn sấm sét bất ngờ đánh vào đội quân xâm lược, làm đảo lộn hệ thống chỉ huy, xáo trộn mọi kế hoạch tác chiến của chúng và gây ra tình trạng rối loạn, hoang mang cao độ trong hàng ngũ binh lính của địch. Nhiệm vụ tác chiến ở Chi Lăng đã hoàn thành, các tướng Lê Sát, Lưu Nhân Chú, Đinh Liệt và Trần Lựu... được lệnh rút quân ra khỏi Chi Lăng, tiếp tục bám sát, khoá đuôi, chờ thời cơ tiến công tiêu diệt địch. Tuy nhiên, địch vẫn còn khoảng 9 vạn quân và chúng vẫn đủ sức vượt qua Chi Lăng để tiến về Đông Quan, nên Nghĩa quân quyết định ghìm chân địch trên đường hành quân, nhằm tiêu hao, tiêu diệt, giảm tốc độ tiến công của chúng. Trên đường tiến quân, có đoạn quân địch nối tiếp nhau trải dài tới chục ki-lô-mét; hành quân trong tình trạng rối loạn, không có đội hình, chỉ huy thiếu chặt chẽ... Trước tình hình đó, quân của các địa phương (thổ binh, hương binh) được lệnh bí mật, bất ngờ, lúc ẩn, lúc hiện cả ngày lẫn đêm "băm vằm" địch suốt dọc đường, buộc chúng phải thận trọng đề phòng và tìm cách đối phó. Quân của Triều đình theo lệnh của Bộ Thống soái luôn bám sát địch, khi thì tập trung, lúc thì phân tán thành tốp nhỏ, đánh mạnh vào hai bên sườn, phía sau và cả phía trước, làm cho địch luôn phải căng kéo đội hình chống đỡ. Khi sức mạnh bị suy giảm đáng kể, không thể tiếp tục hành quân, địch quyết định dừng chân nghỉ tại Cần Trạm. Nhưng vừa đến nơi, chúng đã bị quân của các tướng Lê Lý, Lê Văn An (khoảng 3 vạn quân) ở các vị trí mai phục tiến ra bao vây. Địch hoàn toàn bị bất ngờ, giữa vòng vây không kịp điều chỉnh đội hình đối phó, bị ta đánh thiệt hại nặng; chủ tướng Lương Minh cũng bị giết tại trận. Sau khi chủ tướng chết, tham tướng của địch là Thôi Tụ lên nắm quyền, dốc sức mở đường máu thoát vây để chạy xuống cánh đồng Xương Giang, với hy vọng có thể được quân trong Thành Xương Giang ra chi viện, ứng cứu. Dưới sự chỉ đạo sáng suốt, linh hoạt của Bộ Thống soái, các đạo quân đã "mở đường" cho chúng chạy về Xương Giang. Ngày 18-10-1427, đạo kỳ binh do tướng Trần Nguyên Hãn chỉ huy bất ngờ tiến ra đánh vào bên sườn, chia cắt đội hình đang chạy về Phố Cát của địch. Đội quân lương của địch đi sau cũng bị quân của Trần Nguyên Hãn và các đạo quân của Lê Lý, Lê Sát bao vây cô lập, thu hết lương thảo, khí giới. Được tin đội quân lương bị ta tiêu diệt, tướng tham mưu của địch là Lý Khánh đã vô cùng tuyệt vọng, thắt cổ tự tử.

Gói địch lại mà diệt. Tướng địch Thôi Tụ, Hoàng Phúc kéo được tàn quân đến Xương Giang, mới hay Thành đã bị quân ta chiếm. Xương Giang trở thành "khu vực chốt", chặn đường tiến quân, chia cắt hoàn toàn đạo quân viện binh với địch trong Thành Đông Quan. Địch rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan, tiến thì bị quân thủy, quân bộ của Nghĩa quân trên sông Thương và Thành Xương Giang chặn đánh và địch cũng chưa có phương hướng tiến thế nào? Còn lui cũng không xong, vì các đạo quân của tướng Lê Lý, Lê Văn An, Lê Sát, Lưu Nhân Chú vẫn bám sát phía sau. Trong tình trạng rệu rã về tổ chức vì hai lần mất chủ tướng, tổn thất quân số đã đến một phần ba, kiệt quệ về thể lực, bại hoại về tinh thần, địch lâm ngay vào thế phải "phơi mình" trên cánh đồng Xương Giang trống trải.

Về phía ta, Bộ Thống soái đã chủ động triển khai sẵn thế trận bao vây, cô lập chúng ở Xương Giang để tiêu diệt. Nhưng khi địch đã nằm gọn trong vòng vây, Nghĩa quân không vội tiến công ngay mà chủ trương vây hãm, nhằm một mặt tiếp tục để chúng khốn đốn, kiệt sức hơn nữa; mặt khác, dành thời gian để giải quyết các vấn đề cấp bách hơn. Đó là, kịp thời thực hiện kế hoạch tiêu diệt đạo quân Mộc Thạnh, không cho chúng tiến sâu vào đất nước ta ứng cứu, giải toả bọn đang bị vây khốn trên chiến trường. Mặc dù bị bao vây, khốn đốn nhưng địch vẫn ngoan cố, án binh, bất động, chờ quân cứu viện từ Đông Quan, Bình Than, Vân Nam tới. Tình hình đó đòi hỏi Nghĩa quân phải có hành động kiên quyết. Ngày 03-11-1427 (tức 15-10 năm Đinh Mùi), các đạo quân của ta ở mặt trận Xương Giang được lệnh tiến công tiêu diệt địch. Trận đánh lịch sử Chi Lăng - Xương Giang kết thúc khi "Đô đốc Thôi Tụ quỳ gối chịu tội/ Thượng thư Hoàng Phúc trói tay nộp mình" (Bình Ngô đại cáo).

Tích cực "đánh vào lòng người", làm lung lay ý chí quân xâm lược, tăng thêm sức mạnh cho các lực lượng tiến công. Đây là nghệ thuật kết hợp tài tình, khéo léo giữa chính trị với quân sự của Nghĩa quân, nhằm mục đích giành thắng lợi với tổn thất ít nhất không chỉ cho ta mà cho cả địch. Khi biết Liễu Thăng chỉ huy một đạo quân tiến vào nước ta, để kích động tính kiêu ngạo, khinh thường kẻ khác của Liễu Thăng, Nguyễn Trãi đã khéo léo dụ Liễu Thăng bằng những lời lẽ của người chắc thắng (nên lui quân, nếu không sẽ bị đánh, hối không kịp), làm cho Liễu Thăng càng hung hăng, mất cảnh giác. Vốn là tên tướng kiêu ngạo, khi nhận được thư của Nguyễn Trãi, Liễu Thăng đã không thèm quan tâm, cứ dẫn quân tiến vào Chi Lăng. Đối với đạo quân của Mộc Thạnh, Nghĩa quân Lam Sơn sử dụng nghệ thuật "khuếch trương chiến quả" bằng tin thắng lợi của các trận Chi Lăng, Cần Trạm, Phố Cát (mang bằng sắc, ấn tín của Liễu Thăng) và bức thư của Lê Lợi đến báo tin cho Mộc Thạnh biết rằng đạo quân Quảng Tây đã bị thiệt hại nặng, đang sắp bị tận diệt. Mộc Thạnh nhận được thư, trông thấy ấn tín, bằng sắc của Liễu Thăng và nghe tin Lương Minh, Lý Khánh tử trận, vô cùng kinh hãi "sợ mà vỡ mật" (Bình Ngô đại cáo). Hắn vội vàng ra lệnh rút quân về nước ngay trong đêm và một mình một ngựa tẩu thoát về Vân Nam. Trận này, Nghĩa quân toàn thắng "mà không tốn một mũi tên" (Bình Ngô đại cáo). Trong lúc quân địch bị bao vây khốn đốn, Nguyễn Trãi lại gửi cho địch một bức thư như một tối hậu thư, nói rõ là mở đường về cho chúng, trong ba ngày phải lên đường... đã làm lung lay ý chí quân xâm lược, tạo điều kiện cho trận Xương Giang toàn thắng.

Trong lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc ta đã có những trận đánh xuất sắc, tiêu biểu, kết thúc thắng lợi nhiều cuộc chiến tranh, mà trận Chi Lăng - Xương Giang là một trong số đó. Nghệ thuật đánh địch đặc sắc, độc đáo của ông cha ta trong trận Chi Lăng - Xương Giang xưa kia để lại nhiều bài học quý báu vẫn còn nguyên giá trị; ngày nay cần tiếp tục nghiên cứu để phát huy trong điều kiện mới./.

[1] - Trong cuộc xâm lược Đại Việt (tháng 01-1077), tướng Quách Quỳ (nhà Tống) đã đi theo đường tắt, không qua Ải Chi Lăng.

# data[].attributes.attachment_link.title
Nghệ thuật đánh địch trong trận Chi Lăng - Xương Giang lịch sử - Tạp chí Quốc phòng toàn dân

# data[].attributes.attachment_link.description
Với sự phân tích, đánh giá và nghệ thuật dùng binh tài tình, độc đáo của Lãnh tụ Nghĩa quân, chúng ta đã làm nên một trận Chi Lăng - Xương Giang lịch sử, thất kinh, bạt vía quân thù.