# data[].attributes.location_name
122 Nguyễn Văn Cừ, Hòa Hiệp Bắc, Liên Chiểu, Đà Nẵng

# data[].attributes.body
Ngô Thị Thiên Lý

Dịch vụ xoa bóp, bấm huyệt

# data[].attributes.location_name
Hoà Hiệp Nam, Liên Chiểu, Đà Nẵng, Việt Nam

# data[].attributes.attachment_caption
Nghề làm nước mắm Nam Ô là một trong số ít làng nghề nước mắm truyền thống còn tồn tại trên cả nước vừa được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.Nam Ô là tên một ngôi làng cổ, cửa ô phía Nam của nước Đại Việt xưa, hình thành cách ngày nay hàng trăm năm, nằm bên vịnh Đà Nẵng, dưới chân đèo Hải Vân,  thuộc phường Hòa Hiệp Nam, quận Liên Chiểu, TP. Đà Nẵng. Đây là một làng nghề truyền thống khai thác, đánh bắt thủy hải sản, làm nước mắm. Nghề làm mắm ở Nam Ô cũng có từ rất sớm. Thời kỳ còn là một trong những địa phương của Đàng Trong, ngư dân nơi đây đã biết cách làm nước mắm cung cấp cho thị trường các vùng lân cận.Nước mắm Nam Ô đã từng là sản vật tiến Vua, được chế biến theo phương pháp thủ công truyền thống, có hương thơm, mùi vị đặc trưng, ngọt tự nhiên, màu đỏ thẫm như màu cánh gián. Làng biển Nam Ô có bờ biển dài,  nhiều loài hải sản phong phú thuận lợi cho việc đánh bắt và neo đậu tàu thuyền. Từ thời mở đất, lập làng của các thế hệ trước, nghề đi biển đánh bắt hải sản phát triển mạnh và kéo theo đó là nghề chế biến thực phẩm cũng hình thành và phát triển, đặc biệt là từ con cá cơm than, người dân đã biết chế biến ra thứ nước mắm thơm ngon, mang thương hiệu nước mắm Nam Ô. Nghề làm nước mắm ở Nam Ô đã đem lại cho một bộ phận nhân dân của làng có công ăn việc làm  ổn định, có thu nhập khá hơn so với nghề nông. Sản phẩm của làng nghề được tiêu thụ tại các nơi phương trên địa bàn thành phố và các địa phương lân cận, ngoài ra còn theo chân người dân, du khách đến các vùng miền trong nước và quốc tế.

# data[].attributes.body
QĐ số 2974/QĐ-BVHTTDL ngày 27/8/2019 của Bộ VHTTDL
Di sản văn hóa phi vật thể
Xếp hạng cấp quốc gia

# data[].attributes.attachment_caption
Đình làng Hòa Mỹ, hiện tọa lạc tại phường Hòa Minh, quận Liên Chiểu. Vào những năm đầu thế kỷ XVI, hòa cùng dòng người theo chân chúa Nguyễn nam tiến, cư dân vùng Thanh Hóa, Nghệ An đã vào khai canh lập ấp tại vùng đất Hòa Mỹ ngày nay. Khi chúa Nguyễn Hoàng lập dinh Quảng Nam (1605), huyện Hòa Vang, lúc bấy giờ, thuộc phủ Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam, có 3 tổng là Hà Khúc, Lỗ Giáng và Lệ Sơn. Hòa Mỹ là một trong năm xã thuộc tổng Lệ Sơn.Khi dân số ngày càng tăng, cộng đồng cư dân đã hình thành, yếu tố tâm linh, tín ngưỡng, thờ phụng được nhân dân quan tâm, coi trọng, vì thế nhân dân làng Hòa Mỹ đóng góp tiền của, công sức để xây dựng đình làng. Ngôi đình đầu tiên của làng đã được xây dựng theo dạng nhà rường ba gian, hai chái, tường xây gạch, mái lợp ngói âm dương, mặt đình quay về hướng Tây. Theo sự biến thiên của thời gian, đình làng Hòa Mỹ bị tàn phá, di dời và trùng tu, sửa chữa nhiều lần. Đến năm 2006, nhân dân Hoà Mỹ góp tiền của tái thiết, cất dựng lại ngôi đình mới bằng vật liệu vững bền như ta thấy ngày nay. Đình làng được xây dựng trên một khu đất rộng, thoáng đãng có diện tích 1.894m2. Kiến trúc ngôi đình mô phỏng theo kiến trúc ngôi đình trước đây, gồm ba gian, hai chái với tường xây, mái lợp ngói âm dương. Chính điện gồm có 3 bàn thờ, bàn thờ giữa thờ thần Thành hoàng làng; hai bên tả hữu thờ các chư phái tộc, tiền hiền, hậu hiền. Trước đình có tấm bình phong cao 2,8m, rộng 3,82m; mặt trước đắp hình hổ phù, mặt sau đắp hình cá chép. Hiện nay, đình Hòa Mỹ còn 9 sắc phong của các vua triều Nguyễn ban phong.Đình làng Hòa Mỹ từ khi xây dựng cho đến nay, hàng năm dân làng duy trì tổ chức các ngày cúng lễ trong năm, trong đó quan trọng nhất là ngày đại lễ 12 tháng Giêng (Âm lịch) hàng năm.Đình Hòa Mỹ được công nhận là Di tích Lịch sử – văn hoá cấp thành phố tại Quyết định số 9180/QĐ-UBND ngày 26/11/2010 của Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng.

# data[].attributes.body
Số: 9180/QĐ-UBND của UBND TPĐN
ngày 26/11/2010
Di tích kiến trúc nghệ thuật
Xếp hạng cấp thành phố

# data[].attributes.location_name
Hòa Khánh Nam, Liên Chiểu, Đà Nẵng, Việt Nam

# data[].attributes.attachment_caption
      Theo sử sách kể lại, Ngài Phan Công Thiên, được vua Trần Dụ Tông ban tước hiệu Thuận Quốc Công gắn liền với cuộc Nam tiến chinh phục Chăm Pa của vương triều Trần. Khi vào Hóa Châu, Thuận Quốc Công Phan Công Thiên đóng công phủ tại Trà Ngâm động, thuộc Trà Na xứ với số quân hùng hậu khoảng 8 đến 10 nghìn quân. Ông xây dựng lực lượng phòng thủ kiên cố từ đèo Hải Vân đến sông Cu Đê, núi Sơn Trà, dọc sông Hàn trên đất Nại Hiên vào đến sông Thu Bồn tạo thành phòng tuyến vững chắc bảo vệ công phủ Trà Ngâm. Trong suốt 54 năm (từ năm 1346 đến năm 1400) với cương vị "Đô chỉ huy kinh lược sứ" và "Đô chỉ huy kinh lược chiêu dụ xử trí xứ" trấn thủ đất Hóa Châu từ Nam đèo Hải Vân sông Cu Đê đến sông Thu Bồn Hội An, với những chiến công hiển hách và những chính sách cai trị khôn khéo, mềm dẻo, Ngài đã được vua Trần Dụ Tông ban tước hiệu Thuận Quốc Công. Đây là tước hiệu cao nhất của triều đình nhà Trần.

# data[].attributes.body
2491/QĐ-UBND ngày 20/7/2021 của UBND TPĐN
Di tích lịch sử
Xếp hạng cấp thành phố

# data[].attributes.location_name
Hòa Khánh Nam, Liên Chiểu, Đà Nẵng, Việt Nam

# data[].attributes.attachment_caption
Đà Sơn là tên một ngôi làng cổ, có lịch sử xưa nhất của thành phố Đà Nẵng. Căn cứ vào gia phả tộc Phan Đà Sơn lập ngày 14/4 năm Bính Dần, thời Gia Long thứ 5 (1806) lưu giữ tại Nhà thờ tộc Phan, họ Phan ở Đà Sơn là tộc đầu tiên ở Quảng Nam – Đà Nẵng.Sau khi cộng đồng cư dân làng Đà Sơn được hình thành, ngôi đình đầu tiên của làng Đà Sơn đã được xây dựng tại Gò Me để có nơi thờ tự và sinh hoạt văn hóa với các vật liệu thô sơ thời bấy giờ như: tranh, tre, mây, nứa. Sau một thời gian dài, đình đã được di dời và sửa chữa nhiều lần. Lần cuối cùng tại địa điểm ngày nay vào năm Tân Dậu (1801), đình được tái thiết bề thế hơn: có tiền đường, hậu tẩm, kiến trúc, chạm khắc trang trí đẹp. Sau đó, đình tiếp tục được trùng tu, tôn tạo. Năm 1963, đình Đà Sơn bị hư hại nặng, dân trong làng đồng tâm sửa chữa, kiến trúc kiểu đinh. Đến năm 2006, một lần nữa ngôi đình lại được trùng tu lớn: sửa chữa theo dạng 3 gian 2 mái với tường xây, mái lợp ngói âm dương như hiện nay.Đình Đà Sơn được xây dựng trên một khoảnh đất rộng khoảng 1.850m2, có tường rào bao bọc xung quanh. Mặt đình quay về hướng Nam. Kiến trúc của đình theo dạng 3 gian 2 mái với tường xây, mái lợp ngói âm dương, có chính điện và hậu tẩm. Chính điện có kết cấu bộ vì theo lối trụ chống kẻ chuyền. Chính điện là nơi thờ các vị tiền hiền, hậu hiền khai khẩn và dựng xây làng xã. Hai bên các ban thờ có các câu đối. Hậu tẩm là nơi thâm nghiêm để thờ thần. Phía trước, giữa khoảng sân rộng là tấm bình phong. Tại đình còn giữ 07 sắc phong thời phong kiến, nhưng đến nay, do các tác nhân khách quan, chỉ còn 03 sắc phong xác định được niên đại là: Thiệu Trị năm thứ 3(1843), Tự Đức thứ 13 (1860) và Duy Tân nguyên niên (1907).

# data[].attributes.body
Số: 5905/QĐ-UBND của UBND TPĐN
ngày 07/8/2010
Di tích lịch sử văn hóa
Xếp hạng cấp thành phố

# data[].attributes.location_name
Hoà Khánh Bắc, Liên Chiểu, Đà Nẵng, Việt Nam

# data[].attributes.attachment_caption
Đình Đa Phước hiện tọa lạc trên một khu đất cao, rộng với diện tích 3546,4m2. Đình vừa được nhân dân địa phương xây dựng lại, với sự phối hợp nhiều mảng kiến trúc cổ truyền và hiện đại. Đình được tạo hai tầng mái, trên gắn ngói, các góc vuốt cong và được gắn hình linh thú. Chính giữa mái có hai con rồng trong tư thế chầu mặt nhật. Trước mặt đình là tấm bình phong rộng 3,64m, cao 2,5m, được tạo hình cuốn thư với nhiều họa tiết trang trí. Mặt ngoài đắp nổi hình con hổ, hai bên có đôi câu đối. Mặt trong đắp nổi hình long mã, hai bên là phần phiên âm của hai câu đối bằng chữ hán ở mặt ngoài. Trên hai trụ biểu có gắn biểu tượng búp sen. Đi qua khoảng sân rộng bằng xi măng, xây cao hơn mặt bằng xung quanh, bước lên bậc tam cấp với hai con sư tử chầu hai bên là đến tiền đường đình. Các cột trụ ở đây được trang trí khá bắt mắt. Trên mỗi cột đắp nổi hình rồng uốn lượn màu vàng đối với nền màu nâu của cột. Đế hai cột trụ giữa được tạo hình hai con rùa. Các cột trụ khác có đế hình quả bí. Phần chánh điện có diện tích 14,6 x 8m, chia làm 3 gian, với 48 cột trụ được xây dựng bằng bê tông cốt sắt. Trên mỗi trụ có tạo các câu đối. Ở ba gian chánh điện đều có ba bức hoành gỗ được sơn thếp rực rỡ, trên khắc các chữ “Hữu khai tất tiên” 有 開 必 先 (Việc khai dựng là nhờ người đi trước), “Ẩm hà tư nguyên” 飲 河 思 源 (Uống nước nhớ nguồn) và “Thực quả tư bồi”食 菓 思 培 (Ăn quả nhớ người trồng cây).

# data[].attributes.body
Số: 702/QĐ-UBND của UBND TPĐN
ngày 04/2/2016
Di tích lịch sử văn hóa
Xếp hạng cấp thành phố

# data[].attributes.location_name
Hoà Hiệp Nam, Liên Chiểu, Đà Nẵng, Việt Nam

# data[].attributes.attachment_caption
Đình Xuân Thiều tọa lạc ở tổ 27, phường Hoà Hiệp Nam, quận Liên Chiểu, Thành phố Đà Nẵng.b) Đường đến di tíchĐình cách Trung tâm thành phố khoảng 14km về phía Bắc. Từ trung tâm thành phố, theo đường Bạch Đằng, rẽ vào đường 3/2 đến bùng binh giao cắt giữa đường Nguyễn Tất Thành và đường 3/2 thì rẽ trái. Từ đây, đi dọc theo đường biển Nguyễn Tất Thành khoảng 11km thì rẽ trái vào đường Nguyễn Tất Thành nối dài rồi đi tiếp khoảng 500m thì thấy đình Xuân Thiều nằm ở bên trái.Cùng với sự hình thành của làng xã trên bước đường khẩn hoang, đình làng Xuân Thiều cùng với hàng loạt thiết chế văn hóa tinh thần khác như: đền, chùa, nhà thờ họ... được xây dựngNgôi đình làng ban đầu vừa mang nét chung về cảnh quan, kiến trúc của đình làng Việt, vừa có những nét riêng mang sắc thái vùng miền. Theo lời kể của các bậc cao niên “Đình làng của xã Hóa Ổ - Xuân Sơn đã được xây dựng từ cách đây khoảng gần 400 năm. Lúc đầu, đình được dựng bằng tranh, tre, nứa, lá như bao ngôi đình làng khi mà những bậc khai canh, khai cư mới đến những vùng đất mới”.Sau khi tách làng và đổi tên, để phục vụ nhu cầu tâm linh, tín ngưỡng cũng như để có một nơi sinh hoạt văn hóa cộng đồng cho người dân trong làng, đình Xuân Thiều đã được xây dựng tại vị trí hiện nay. Lúc ban đầu, đình có kiến trúc khung gỗ chịu lực, có tường bao quanh xây bằng vôi, mía mật, mái lợp ngói             âm dương.

# data[].attributes.body
Số: 6237/QĐ-UBND của UBND TPĐN
ngày 21/12/2018
Di tích lịch sử kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố
Xếp hạng cấp thành phố

# data[].attributes.location_name
Vịnh Kim Liên, Hoà Hiệp Bắc, Liên Chiểu, Đà Nẵng, Việt Nam

# data[].attributes.attachment_caption
Lăng Ông Kim Liên là thiết chế văn hóa tín ngưỡng liên quan đến tục thờ cúng cá Ông của ngư dân P. Hòa Hiệp Bắc. Nơi đây hiện còn giữ cốt của cá ông và thờ phụng những vong linh đã bỏ mạng trên biển. Lăng Ông được thành phố công nhận và xếp hạng di tích cấp thành phố vào năm 2012.

# data[].attributes.body
Số: 8971/QĐ-UBND của UBND TPĐN
ngày 30/10/2012
Di tích kiến trúc nghệ thuật
Xếp hạng cấp thành phố

# data[].attributes.location_name
B1 Hồng Phước, Hoà Khánh Bắc, Liên Chiểu, Đà Nẵng, Việt Nam

# data[].attributes.attachment_caption
Căn cứ lõm cách mạng B1 - Hồng Phước nằm về phía Tây Bắc thành phố Đà Nẵng.Cách 1: Từ Trung tâm Hành chính thành phố theo đường Trần Phú khoảng 600 đến đường Lê Duẩn, theo đường Lê Duẩn khoảng 2km đến đường Điện Biên Phủ, tiếp tục theo đường Điện Biên Phủ về hướng Bắc khoảng 3km đến cầu vượt Ngã Ba Huế. Tiếp tục theo đường Tôn Đức Thắng và Nguyễn Lương Bằng khoảng 7,5 km về hướng Bắc rẽ trái gặp đường Số 5, tiếp tục đi khoảng 2km gặp đường B1 - Hồng Phước, rẽ phải khoảng 400m là đến di tích.Cách 2: Từ Trung tâm Hành chính thành phố, theo đường 3 tháng 2 đến ngã tư giao với Nguyễn Tất Thành, thì rẽ trái và đi dọc theo đường Nguyễn Tất Thành khoảng 10km thì đến đường Phan Văn Định. Tại đây, rẽ trái ra đường Nguyễn Lương Bằng. Tiếp tục đi theo đường Nguyễn Lương Bằng khoảng 1,5km gặp đường số 5 thì rẽ trái và đi tiếp khoảng 2km tới đường B1 Hồng Phước, rẽ phải khoảng 400m là đến di tích.3. PHÂN LOẠI DI TÍCH:Căn cứ Điều 11 Nghị định số 98/2010/NĐ-CP ngày 21 tháng 9 năm 2010, di tích Căn cứ B1 Hồng Phước thuộc loại hình di tích lịch sử cách mạng.4. SỰ KIỆN, NHÂN VẬT LỊCH SỬ, ĐẶC ĐIỂM CỦA DI TÍCH:4.1 Địa danh Hồng Phước Hồng Phước là một thôn thuộc xã Hòa Khánh, huyện Hòa Vang, nay thuộc phường Hòa Khánh Bắc, quận Liên Chiểu. Danh xưng Hồng Phước xuất hiện khá sớm, Hồng Phước có nghĩa là phúc lớn của con người . Không rõ xuất hiện từ bao giờ, nhưng tên gọi làng Hồng Phước chưa thấy xuất hiện trong Ô châu cận lục của Dương Văn An viết vào năm 1553. Những tài liệu về lịch sử khai phá lập làng hiện không còn nên việc xác định thời điểm ra đời của làng Hồng Phước vẫn là một dấu chấm hỏi. Dân cư Hồng Phước có nguồn gốc từ những nhóm cư dân Việt đã di cư vào cùng với ông Phan Công Thiên và công chúa Trần Ngọc Lãng để khai hoang mở đất cư trú từ giữa thế kỉ thứ XIV. Trong Địa bạ của làng Thanh Vinh lập từ thời Tự Đức (chưa rõ năm) đã có đề cập đến “Bắc cận thôn Hồng Phước”. Trong giai đoạn Pháp xâm lược nước ta (1858-1860), Hồng Phước nằm trên địa bàn vừa là tiền phường, vừa là hậu phương chống giặc. Từ sau thắng lợi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 về trước, Hồng Phước thuộc thôn Đa Phước (tổng Thái Hòa, huyện Hòa Vang). Đến ngày 17 tháng 1 năm 1946, Ủy ban Hành chánh huyện Hòa Vang đã quyết định tách Đa Phước thành 2 thôn là Đa Phước và Hồng Phước. Thôn Hồng Phước gồm toàn bộ phần đất của Hồng Phước ngày nay.  4.2 Bối cảnh và cơ sở hình thành căn cứ B1 Hồng Phước Vào năm 1955, trong bối cảnh đất nước tạm chia cắt ra làm hai miền, miền Nam phải tạm thời nằm trong vòng kiểm soát của Mỹ - Diệm, bọn ngụy quyền ở Hòa Vang đã thành lập xã Hòa Khánh, gồm 3 thôn là Đà Sơn, Khánh Sơn và Đa Phước. Chúng sáp nhập thôn Hồng Phước vào thôn Đa Phước. Đến năm 1961, chúng xây dựng ấp chiến lược ở thôn Đa Phước nhưng chỉ tiến hành xây dựng ấp chiến lược được ở Hòa Khánh (Khu A) và ở Phú Lộc (Khu B), còn ở Hồng Phước (Khu C) do quần chúng chống đối mạnh mẽ nên không xây dựng được. Sự quản lý của địch ở Hồng Phước cũng rất lỏng lẻo.    Về ta, vào năm 1959, Nghị quyết 15 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (Khóa II) ra đời, Đảng chủ trương chuyển phong trào cách mạng miền Nam từ thế giữ gìn lực lượng sang thế tiến công địch, nhằm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Vào năm 1960, thực hiện chỉ đạo của Tỉnh ủy Quảng Nam - Đà Nẵng và được Huyện ủy Hòa Vang tạo điều kiện, Ban cán sự Đà Nẵng đã xây dựng thôn Hồng Phước thành căn cứ lõm cách mạng B1 Hồng Phước, một căn cứ bàn đạp để móc nối liên lạc sâu vào trong thành phố Đà Nẵng.

# data[].attributes.body
Số: 326/QĐ-UBND của UBND TPĐN
ngày 12/4/2019
Di tích lịch sử văn hóa
Xếp hạng cấp thành phố

# data[].attributes.location_name
Hoà Hiệp Nam, Liên Chiểu, Đà Nẵng, Việt Nam

# data[].attributes.attachment_caption
Di tích đình Xuân Dương hiện nay tọa lạc tại tổ 42, khối phố Xuân Dương, phường Hòa Hiệp Nam, quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng.​Đến di tích bằng ô tô hay xe máy, xe đạp đều thuận tiện. Từ UBND phường Hòa Hiệp Nam đi ra phía Bắc theo Quốc lộ 1A khoảng 2 km có con đường nhỏ dẫn vào di tích. Từ đường Quốc lộ đi vào khoảng 50 m là tới di tích. 3. Sự kiện, nhân vật lịch sử và thuộc tính của di tích: ​Theo những người cao tuổi thì làng Xuân Dương được tách ra từ làng Xuân Thiều vào khoảng những năm đầu thời Tự Đức (1848-1883). Do vậy, đình làng Xuân Dương cũng thờ giống như đình Xuân Thiều. Các vị được thờ là Thành hoàng làng và các vị tiền hiền, hậu hiền của làng.​Cũng theo những người trong Hội những người cao tuổi thì đình làng đã được xây dựng từ cách đây khoảng gần 400 năm. Lúc đầu, đình được dựng bằng tranh, tre, nứa, lá như bao ngôi đình làng khi mà những bậc khai canh, khai cư mới đến những vùng đất mới.​Do hiện nay tất cả tài liệu liên quan đến làng Xuân Dương không còn giữ được và cũng không còn người nào nhớ hoặc biết được các sự tích của làng do truyền khẩu nên chúng ta hầu như không có thông tin về làng Xuân Dương trong khoảng một thời gian dài. Theo “Hòa Vang huyện chí” thì phần đất làng Xuân Dương thuộc về xã Hóa Ô.​Người ta chỉ còn biết và nhớ được rằng tiền hiền là hai vị họ Huỳnh và họ Trần. Theo truyền khẩu thì vị tiền hiền họ Trần là người đã từng đi theo Trần Khắc Chung mang họ Nguyễn nên sau này đã được đổi sang họ Trần. Hiện nay, ngôi mộ của vị tiền hiền này vẫn còn ở vị trí gần bờ biển.​Năm Thành Thái thứ 12 (1900), đình được xây dựng bằng các vật liệu như vôi, gạch, đá. Tất cả bộ sườn được thay thế bằng các loại gỗ quý và được chạm trổ, trang trí với các hoa văn tinh xảo như ta thấy ngày nay. Đến năm Bảo Đại thứ 12 (1937), đình lại được trùng tu một lần nữa. Từ đó cho đến nay, đình còn được trùng tu 2 lần nữa, một lần vào năm 1964, một lần vào năm 2004.​Hàng năm, làng tổ chức lễ cúng vào ngày 15 tháng 2 âm lịch. Đây cũng là dịp dân làng tổ chức lễ hội vui chơi cho con cháu trong làng.

# data[].attributes.body
Số: 10228/QĐ-UBND của UBND TPĐN
ngày 24/12/2007
Di tích lịch sử kiến trúc cấp thành phố
Xếp hạng cấp thành phố

# data[].attributes.location_name
Hoà Hiệp Nam, Liên Chiểu, Đà Nẵng, Việt Nam

# data[].attributes.attachment_caption
Di tích Đền tưởng niệm Mẹ Việt Nam anh hùng, anh hùng liệt sĩ phường Hòa Hiệp Nam nằm trên mặt đường Đàm Quang Trung thuộc tổ 25, phường Hoà Hiệp Nam, quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng.b) Đường đi đến di tích​Di tích cách nằm trung tâm thành phố Đà Nẵng khoảng 15 km về phía Tây Bắc. Từ Trung tâm hành chính thành phố Đà Nẵng rẽ trái theo đường Bạch Đằng khoảng 600m tới nút giao thông Đống Đa – 3 tháng 2 – 2 tháng 9; tiếp tục đi thẳng khoảng 1km tới nút giao thông cầu Thuận Phước, chạy thẳng theo đường Nguyễn Tất Thành khoảng 11 km tới Ngã tư Nguyễn Lương Bằng – Nguyễn Tất Thành; tiếp tục đi thẳng tới tởi Ngã tư Nguyễn Tất Thành – Đàm Quang Trung, rẽ trái đi thẳng theo đường Đàm Quang Trung khoảng 300m là tới di tích.3. Phân loại di tíchCăn cứ vào kết quả khảo sát, nghiên cứu về di tích, căn cứ theo quy định tại Điều 11, Nghị định số 98/2010/NĐ-CP ngày 21 tháng 9 năm 2010, di tích Đền tưởng niệm Mẹ Việt Nam anh hùng, anh hùng liệt sĩ phường Hòa Hiệp Nam thuộc loại hình di tích lịch sử.4. Sự kiện, nhân vật lịch sử và đặc điểm của di tích​Di tích Đền tưởng niệm Mẹ Việt Nam anh hùng, anh hùng liệt sĩ phường Hòa Hiệp Nam được kiến thiết trên cơ sở chùa Xuân Thiều – một thiết chế văn hóa – tín ngưỡng – tôn giáo quan trọng của nhân dân làng Xuân Thiều xưa, là cơ sở của chính quyền cách mạng địa phương trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước; và tất nhiên, di tích là sản phẩm của mảnh đất có lịch sử lâu đời với truyền thống văn hóa tốt đẹp, giàu lòng yêu nước, một lòng tận hiến cho tổ quốc.

# data[].attributes.headline
Đền tưởng niệm Mẹ Việt nam Anh hùng, Anh hùng Liệt sĩ phường Hòa Hiệp Nam

# data[].attributes.subject
Đền tưởng niệm Mẹ Việt nam Anh hùng, Anh hùng Liệt sĩ phường Hòa Hiệp Nam

# data[].attributes.body
2490/QĐ-UBND ngày 20/7/2021 của UBND thành phố Đà Nẵng
Di tích lịch sử
Xếp hạng cấp thành phố

# data[].attributes.location_name
Ngọc Hồi, Thanh Khê Tây, Liên Chiểu, Đà Nẵng, Việt Nam

# data[].attributes.attachment_caption
Đình làng Hòa Phú được xây dựng vào năm Nhâm Thân (1692), bằng vật liệu tranh tre, nứa lá. Đến năm 1962 (Nhâm Dần), qua quá trình sử dụng và biến đổi của thời gian, đình bị hư hỏng và được xây dựng lại bằng vật liệu kiên cố. Năm 2006, chấp hành chủ trương giải tỏa để phát triển đô thị, đình làng được chỉnh trang xây dựng mới, tọa lạc trên một khu đất rộng, thoáng với tổng diện tích khoảng hơn 2.167m2. Trong đình thờ các vị: Ngọc Long phi – Thượng Đẳng thần – Quan Tiền và Dũ Hậu.Đình có các thành phần kiến trúc cơ bản của ngôi đình làng truyền thống Việt Nam như: cổng ngõ, bình phong, nơi tế tự, sinh hoạt nghi lễ. Tất cả được bố cục theo nguyên tắc đơn tuyến. Từ ngoài vào trong, các đơn nguyên kiến trúc được sắp xếp theo thứ tự từ cổng, đến bình phong, qua sân rộng mới vào công trình chính. Tất cả đều nằm trên trục dũng đạo, tạo thành một chiều sâu không gian và góp phần tạo vẻ uy nghiêm của chốn linh thiêng.Về kết cấu kiến trúc chính, đình có chính điện chia làm 3 gian. Giống như kết cấu nhà khung gỗ Việt Nam, đình tạo thành từ hệ thống 36 cột gỗ và 02 bộ vì kèo phức tạp. Cách thức liên kết là nhờ vào hệ thống mộng và các con nêm tạo thành khung nhà vững chắc, chống được với gió bão. Bên trong, phần chính điện có 3 ban thờ: hai ban thờ tả và hữu ở hai bên và ban thờ hội đồng ở gian chính giữa. Ban thờ tả hoàn toàn được tạo tác bằng xi măng, vôi vữa gắn sát vào tường, trang trí hình long phụng, hoa lá, giữa viết hai chữ “Quang tiền”, hai bên có câu đối chữ Hán. Ban thờ hữu được trang trí hoàn toàn giống ban thờ tả, giữa ghi hai chữ “Dũ hậu”, hai bên là đôi câu đối còn khá rõ nét. Hai ban thờ này đều có chiều cao gần 3,4m và được trang trí bằng các biểu tượng long phụng. Ban thờ giữa, trên đầu được tạo hình cuốn thư với cảnh “lưỡng long triều nguyệt” và hình hoa lá được cách điệu. Dọc hai bên ban thờ, rìa ngoài là hình hai con rồng cuộn mình. Cạnh đó, là hình lưỡng phụng nằm song song hai bên, chầu vào phía giữa ban thờ. Giữ ban thờ có đắp nổi 3 chữ Hán “Thượng Đẳng Thần” và đôi câu đối ở hai bên. Mái lợp ngói xi măng, nóc được trang trí theo môtíp truyền thống “lưỡng long chầu nhật” với hình hai con rồng theo tư thế hồi long, uốn lượn vươn mình chầu vào biểu tượng mặt trời. Để thực hiện hình tượng này, các nghệ nhân dân gian đã sử dụng kỹ thuật đắp sành sứ tinh xảo, công phu. Bậc thang dẫn vào đình được giật 5 cấp và có đôi rồng đá trang trí hai bên. Phía trước sân đình là một bức bình phong được xây theo kiểu “cuốn thư” cao 2,7m, rộng 3m. Mặt phía trước đắp nổi hình long mã và được ghép bằng sành sứ. Hai bên có vẽ các biểu tượng tứ quý: tùng, cúc, trúc, mai.    Ngay bên trái của bình phong là khu mộ. Theo vị cao niên, đây là nơi an nghỉ của những bậc tiền hiền của làng. Trong khu mộ gồm có 6 ngôi mộ. Tất cả đều được xây đắp khang trang với kích thước 1,8m x 3,3m. Ở giữa là nhà bia. Nhà bia có 2 mái. Trên mỗi tầng mái đều có đắp nổi hình long, phụng. Toàn bộ khu mộ được bảo vệ bằng dãy tường rào bằng xi măng cao 1,2m. Ngay cổng ra vào có tượng cặp sư tử đá. Cổng Tam quan được làm theo môtíp truyền thống với 2 mái. Cổng cao 7m. Trên nóc chính có trang trí hoạt tiết “lưỡng long chầu nhật” và bờ nóc phụ có hình các con rồng. Tất cả trang trí trên mái đều được ghép bằng sành sứ. Ngay giữa cổng là phù điêu đắp nổi các chữ “Đình làng Hòa Phú” và bình đồ cảnh thiên nhiên núi non hùng vĩ. Trên thân cổng có 2 cặp câu đối.Đình làng Hòa Phú được các nhà vua phong 16 sắc phong, nhưng do lâu năm đã bị hư hỏng mục nát 9 sắc, hiện tại đình còn lưu giữ được 7 sắc phong gồm các đời vua Đồng Khánh, Duy Tân, Khải Định.Trong tâm thức mỗi người dân làng Hòa Phú xưa và nay, đình làng Hòa Phú đã trở thành vốn quý, tài sản chung, vì vậy, họ luôn có ý thức giữ gìn sự tôn nghiêm, tính “thiêng” của đình. Bên cạnh đó, kiến trúc của đình còn là nguồn tư liệu vô cùng quý giá cho các hoạt động nghiên cứu nghệ thuật tạo hình dân gian, văn hoá dân gian địa phương.Hằng năm, vào ngày 16 tháng Giêng âm lịch, nhân dân làng Hòa Phú rộn ràng tổ chức lễ hội tại đình làng. Lễ hội đình làng Hòa Phú là dịp để ôn lại lịch sử, tưởng nhớ và tri ân các bậc tiền nhân đã dày công khai phá xây dựng nên làng hòa Phú ngày nay. Đặc biệt, trong mùa lễ hội năm nay, đình làng Hòa Phú vinh dự được thành phố công nhận là  Di tích kiến trúc nghệ thuật. Đây là niềm tự hào và cũng là niềm vinh dự lớn lao cho làng Hòa Phú trong hơn bốn trăm năm lập làng và gìn giữ, tôn tạo, phát huy tinh hoa văn hóa truyền thống.

# data[].attributes.body
Số: 4481/QĐ-UBND của UBND TPĐN
ngày 22/01/2015
Di tích lịch sử văn hóa
Xếp hạng cấp thành phố

# data[].attributes.attachment_caption
Đình làng Trung Nghĩa tọa lạc tại khu dân cư Trung Nghĩa, phường Hoà Minh, quận Liên Chiểu. Đình nằm trên khu đất cao của làng theo hướng Đông Nam, mặt trước đình nhìn ra là cánh đồng lúa. Đường đi vào đình có cây đa trăm tuổi rủ bóng mát tạo nên cho đình dáng vẻ cổ kính và linh thiêng và cũng mang đậm dấu ấn đặc trưng cho đình làng Việt Nam. Đình làng Trung Nghĩa được xây dựng theo kiểu kiến trúc đình làng thế kỷ XIX và cũng giống như các ngôi đình khác trên địa bàn Đà Nẵng, đình làng Trung Nghĩa có bố cục không gian bên ngoài gồm bình phong, đến sân đình rồi đại đình, ngoài ra ở phía sau đình còn có mộ của thành hoàng bổn sứ, tiền hiền, hậu hiền và miếu âm linh thờ bà chúa thiên Y – A- Na. Bên cạnh đó còn có cổng và tam quan đình nhưng là mới được trùng tu xây dựng.Từ cổng đình đến bình phong chúng ta phải đi qua tam quan đình . Bình phong  được xây bằng gạch sơn vàng  với hai trụ biểu hai bên cao 2m6, rộng 3m1 trên có gắn hình búp hoa sen cách điệu. Mặt trước bình phong đắp hình con  Hổ để  bảo vệ đình, mặt sau hình con Lân thể hiện sự linh thiêng cho ngôi đình. Cả hai hình đều được các nghệ nhân xưa thực hiện bằng nghệ thuật đắp nổi lắp ghép những mảnh sành sứ.

# data[].attributes.body
Số: 9861/QĐ-UBND của UBND TPĐN
ngày 23/12/2005
Di tích kiến trúc nghệ thuật
Xếp hạng cấp thành phố

# data[].attributes.location_name
Hoà Hiệp Nam, Liên Chiểu, Đà Nẵng, Việt Nam

# data[].attributes.attachment_caption
​Di tích Miếu Hàm Trung trước đây thuộc ấp Hàm Trung, làng Xuân Thiều, tổng Bình Thới Hạ, huyện Hòa Vang, nay là tổ 18 phường Hoà Hiệp Nam, quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng.​Miếu Hàm Trung cách Đà Nẵng khoảng 12 km về phía Tây Bắc. Để đi đến di tích này từ Trung tâm thành phố Đà Nẵng ta theo Quốc lộ 1A hoặc theo đường Nguyễn Tất Thành tới gần UBND phường Hòa Hiệp Nam sẽ có một con đường bê tông rộng khoảng 3m dẫn vào làng Xuân Thiều. Theo con đường này khoảng 1km nữa sẽ đến miếu Hàm Trung (Cây Dự).3. Sự kiện, nhân vật lịch sử và thuộc tính di tích:​Miếu Hàm Trung ban đầu được làm bằng tranh tre, đến năm Tự Đức thứ 13 (1860) dân làng Xuân Thiều mới đóng góp công sức, tiền của để xây dựng Miếu như ta thấy ngày nay. Miếu được xây dựng để thờ hai Bà mà theo Thần phả ghi là “Hồ ly cửu vĩ tiên nương thần vị tiền” và “Phấn nhĩ quỹ vương tiên nương thần vị tiền”. Đây là hai vị thần bảo trợ cho dân làng. Hằng năm dân làng đều tổ chức cúng cầu an tại Miếu cầu mong hai Bà phù hộ cho dân làng yên ổn làm ăn.​Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Miếu Hàm Trung là nơi ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử xảy ra. Đây là nơi mà cơ quan cách mạng xã Tân Hiệp (nay là xã Hòa Hiệp) đóng trụ sở trong những ngày đầu chống thực dân Pháp. Ngày 15/01/1946 chính tại Miếu đã diễn ra lễ thành lập Chi bộ đầu tiên của Xuân Thiều với việc kết nạp ba đồng chí Phạm Tương Phùng, Phạm Sỹ Kiểng, Phạm Sỹ Cư (Bí thư) do đồng chí Chế Viết Tấn, Chủ tịch huyện Hòa Vang tổ chức kết nạp.​Trong những năm 1947-1954, Miếu thường xuyên là trạm dừng chân của cán bộ, chiến sỹ Trung đoàn 96, 108 khi về hoạt động tại cánh Tây Bắc Hòa Vang. Có lần, Trung đoàn trưởng Trung đoàn 108 Nguyễn Bá Phát (sau này là tư lệnh Hải Quân, Bộ trưởng Bộ Thủy sản) đã về đây nói chuyện, thăm hỏi nhân dân địa phương, mục đích là để nghi binh cho Trung đoàn 108 đánh trận Gò Hà thắng lợi vào năm 1950.​Trong kháng chiến chống Mỹ năm 1973 để chuẩn bị cho công cuộc giữ đất dành dân, thực hiện Hiệp định Pari, nổng cát phía sau Miếu Hàm Trung là địa điểm tập kết 66 tấn gạo nhằm phục vụ cho cán bộ và nhân dân trong chiến dịch này. Ngày nay, vào ngày 12/4 âm lịch hằng năm, nhân dân Xuân Thiều tổ chức cúng cầu an cầu mong Thánh Thần phù hộ cho dân làng bình an xóm làng thịnh vượng.

# data[].attributes.body
Số: 4425/QĐ-UBND của UBND TPĐN
ngày 14/6/2007
Di tích lịch sử văn hóa cấp thành phố
Xếp hạng cấp thành phố

# data[].attributes.location_name
Hoà Khánh Bắc, Liên Chiểu, Đà Nẵng, Việt Nam

# data[].attributes.attachment_caption
Đình làng Thanh Vinh đã được xây dựng cách đây nhiều thế kỷ, gắn bó mật thiết với người dân nơi đây. Vì vậy Đình làng đã gắn liền với sinh hoạt tôn giáo, sinh hoạt văn hóa cộng đồng của người dân qua các thời kỳ. Trong kháng chiến, Đình làng Thanh Vinh đã đóng góp quan trọng trong công cuộc đấu tranh giải phóng quê hương, là nơi hoạt động của các bậc tiền bối cách mạng, của du kích làng trong những năm bị giặc pháp chiếm đóng góp phần tô thêm trang sử vẻ vang của quê hương. Tại di tích Đình làng còn lưu giữ nhiều đồ tế khí có giá trị như chấp kích, bát biểu, đao, kiếm, câu đối, bức đại tự, ngai thờ, thần tích sắc phong, thần tượng. Với giá trị đó, Ngày 10/03/2014 UBND thành phố Đà Nẵng đã ký Quyết định số 1499/QĐ-UBND công nhận đình Thanh Vinh là di tích lịch sử cấp thành phố.

# data[].attributes.body
Số: 1499/QĐ-UBND của UBND TPĐN
ngày 10/3/20194
Di tích lịch sử văn hóa
Xếp hạng cấp thành phố

# data[].attributes.location_name
262 Tô Hiệu, Hoà Minh, Liên Chiểu, Đà Nẵng 550000, Việt Nam

# data[].attributes.attachment_caption
Miếu Tam Vị làng Hòa Phú là một di tích văn hóa - lịch sử được hình thành cách đây hơn 400 năm, gắn với văn hóa làng xã và tín ngưỡng dân gian, gắn với quá trình mở cõi, khai khẩn đất xứ Đàng Trong. Đây là nơi dân làng Hòa Phú ngày xưa lập lên để thờ cúng 3 vị tướng - 3 vị nhân thần đã hy sinh trong đánh giặc, giữ nước. Miếu còn thờ cúng những vị thần bổn xứ trong văn hóa và tâm thức của cư dân nông nghiệp như Thần Nông, Bổn xứ Thành Hoàng… Trong chiến tranh, Miếu Tam Vị cũng là nơi liên lạc và hội họp của Chi bộ Đảng Trung Nghĩa - Phú Lộc, là nơi nhiều đồng chí cán bộ của Xứ ủy Trung Kỳ hoạt động cách mạng.Trải qua các giai đoạn lịch sử Miếu Tam Vị được cán bộ và nhân dân làng Hòa Phú giữ gìn và bảo quản nguyên vẹn, đến nay Miếu Tam Vị đã vinh dự được UBND Thành phố Đà Nẵng quyết định công nhận là Di tích lịch sử cấp thành phố.Việc được công nhận là di tích lịch sử cấp thành phố cũng sẽ tạo điều kiện để Miếu Tam Vị được giữ gìn, trùng tu và tôn tạo tốt hơn, góp phần gìn giữ các giá trị văn hóa tinh thần của dân tộc.

# data[].attributes.body
Số 1523/QĐ-UBND của UBND TPĐN ngày 28/4/2020
Di tích lịch sử văn hóa
Xếp hạng cấp thành phố

# data[].attributes.location_name
Nam Ô 1, Hòa Hiệp Nam, Liên Chiểu, Đà Nẵng, Việt Nam

# data[].attributes.body
Số 4569/QĐ-UBND của UBND TPĐN ngày 27/11/2020
Di tích lịch sử văn hóa. Gồm (Đình làng Nam Ô, Lăng Ông Nam Ô, Dinh Âm linh Nam Ô, Nghĩa trũng Nam Ô, Miếu bà Liễu hạnh Nam Ô, Miếu bà Bô Bô Nam Ô, Giếng lăng Nam Ô)
Xếp hạng cấp thành phố

# data[].attributes.location_name
Hòa Hiệp Bắc, Liên Chiểu, Đà Nẵng, Việt Nam

# data[].attributes.attachment_caption
Hải Vân quan được xây dựng vào năm Minh Mạng thứ 7 (1826), tọa lạc trên đỉnh đèo Hải Vân (Ải Vân, Ngãi Lãnh, Ải Vân Sơn, Ải Lĩnh…), phía Tây núi Hải Vân, chỗ giáp vai giữa hai ngọn Hải Vân Sơn (phía Đông) và Bà Sơn (phía Tây), ở độ cao 496m so với mặt nước biển, thuộc dãy núi Bạch Mã - Hải Vân nằm trên địa phận thị trấn Lăng Cô, huyện Phú Lộc (Thừa Thiên Huế) và phường Hòa Hiệp Bắc, quận Liên Chiểu (Tp. Đà Nẵng), cách trung tâm Tp. Huế khoảng 90km về phía Nam, trung tâm Tp. Đà Nẵng khoảng 28km về phía Bắc.Nhiều thư tịch cổ đã ghi lại vị trí và tầm quan trọng của núi Hải Vân và Hải Vân quan: trong “Dư địa chí” do Nguyễn Trãi biên soạn vào năm 1435, đã nói đến địa danh “Ải Vân”, Dương Văn An đời Mạc trong “Ô châu cận lục” (1555), Hòa thượng Thích Đại Sán trong “Hải ngoại ký sự” (cuối thế kỷXVII), Lê Quý Đôn trong “Phủ biên tạp lục” (cuối thế kỷ XVIII) đều cho biết sự bao la hiểm trở của núi và ải Hải Vân, là một nơi xung yếu trên con đường từ Thuận Hóa đi vào Quảng Nam và đều có cửa ải, đặt binh canh giữ. Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, Đại Nam nhất thống chí của Quốc Sử quán triều Nguyễn và nhiều bản đồ xuất bản dưới thời Nguyễn như Thừa Thiên toàn đồ (1832), Đồng Khánh ngự lãm địa dư chí đồ (1886 - 1888), Đại Nam nhất thống chí (Duy Tân năm thứ 3 - 1909) đều ghi rõ, chi tiết vị trí của núi Hải Vân và Hải Vân quan.Trong lịch sử, trước năm 1306, vùng đất có đèo Hải Vân thuộc hai châu Ô, châu Lý của Vương quốc Champa. Sau sự kiện Huyền Trân công chúa nhà Trần lấy vua Chế Mân, đèo Hải Vân trở thành biên giới giữa hai nước Đại Việt và Champa. Năm 1402, nhà Hồ chia vùng đất Chiêm Động và Cổ Lũy thành bốn châu Thăng, Hoa, Tư, Nghĩa, đèo Hải Vân trở thành ranh giới giữa châu Hóa và lộ Thăng Hoa. Từ năm 1471, sau khi vua Lê Thánh Tông thân chinh Champa, đèo Hải Vân được lấy làm ranh giới giữa hai xứ Thuận Hóa và Quảng Nam, trở thành một vị trí xung yếu, hết sức quan trọng trên con đường Thiên lý Bắc Nam, là mối quan tâm đặc biệt đối với nhiều triều đại.Kể từ khi các chúa Nguyễn làm chủ Đàng Trong, đèo Hải Vân đã được coi là vị trí hiểm yếu, có tầm chiến lược hết sức quan trọng. Chúa Nguyễn Hoàng (1558 - 1613) nhận định đây là “đất yết hầu của vùng Thuận Quảng”. Năm 1719, chúa Nguyễn Phúc Chu (1692 - 1725), khi đi qua đèo Hải Vân đã cảm tác “Việt Nam hiểm ải thử sơn điên/Hình thế hỗn như Thục đạo thiên…” miêu tả khung cảnh hùng vĩ, hiểm trở…của nơi này. Năm 1774, tướng Hoàng Ngũ Phúc của chúa Trịnh đánh chiếm Phú Xuân đã cho đắp một bờ lũy cao chắn ngay đỉnh đèo Hải Vân gọi là Đỉnh Lũy. Vua Quang Trung (1788 - 1792) lấy núi Hải Vân làm nơi hội tụ quân sĩ để tiến đánh quân Trịnh ở Phú Xuân. Đến khi Nguyễn Ánh tiến quân ra Phú Xuân đã sai các tướng lĩnh “đến cửa ải Hải Vân theo chỗ hiểm mà đóng giữ”.Triều Nguyễn thiết lập, Huế trở thành Kinh đô, đèo Hải Vân và núi Hải Vân ngày càng được coi trọng trong việc bảo vệ phía nam Kinh đô, đây là đài quan sát bao quát toàn bộ khu vực cả ở trên biển và trên đất liền và là yết hầu của đường bộ gần như duy nhất từ phía nam ra Huế, đồng thời khống chế được cả con đường biển đi qua dưới chân núi. Nhận thức được tầm quan trọng của ải Hải Vân, ngay từ thời Gia Long (1802 - 1820), triều đình đã cho đặt 4 dịch trạm tại huyện Phú Lộc và sửa đường lên đèo Hải Vân. Đến thời Minh Mạng (1820 - 1840), để khuyến khích người dân sinh sống ở vùng núi non hiểm trở này, nhà vua đã ban thưởng cho mỗi nhà dân ở đây một lạng bạc và xây đá thành bậc ở những đoạn đường dốc cho dễ đi lại.Trước khi xây dựng Hải Vân quan, đèo Hải Vân đã được coi là vị trí xung yếu của Thuận Hóa - Phú Xuân - Huế về quân sự cũng như giao thông bằng đường bộ, đó là cửa ngõ phía Nam của vùng đất này, nhưng chưa có công trình kiến trúc nào có tầm quan trọng và qui mô to lớn, vững chắc... được thực hiện tại nơi được đánh giá là một vị trí chiến lược hết sức quan trọng trong hệ thống phòng thủ của Kinh đô Huế. Các đồn binh, trạm gác được bố trí trước thời điểm 1826 có qui mô nhỏ bé, đơn lẻ… không quá chú trọng về mặt quân sự như phòng thủ, bảo vệ đèo và đường trạm. Cho đến đầu thế kỉ XIX, Phú Xuân - Huế trở thành Kinh đô, đèo Hải Vân càng trở nên quan trọng, là cửa ngõ đi vào vùng kinh kỳ, cần phải tăng cường phòng ngự. Vì thế, tháng Hai năm Bính Tuất (1826), vua Minh Mạng xuống chỉ cho xây một cửa quan ở đỉnh đèo Hải Vân, cửa trước viết ba chữ Hải Vân Quan, cửa sau viết sáu chữ Thiên Hạ Đệ Nhất Hùng Quan, hai bên tả hữu xếp đá làm tường, trước sau liền nhau. Từ đó, muốn vượt qua ải Hải Vân đều phải qua hai lần cửa xây bằng gạch vồ theo lối vòm cuốn, giống cửa ở kinh thành Huế, nhưng không có vọng lâu, bên trên cửa là sân thượng dùng để quan sát bốn phía, có xây bậc thang lên xuống. Công trình xây dựng trong vài tháng, do phủ Thừa Thiên và tỉnh Quảng Nam cùng thuê dân làm,sau đó triều đình phái biền binh chở súng ống theo viên tấn thủ đóng giữ. Về mặt quản lí và canh phòng Hải Vân quan do chính viên Đề đốc Kinh thành quản lí, dưới quyền quan Phủ doãn phủ Thừa Thiên. Sau khi xây dựng xong cửa ải, triều đình chuẩn định từ cửa quan trở về Bắc thuộc quản hạt phủ Thừa Thiên, ngoài cửa quan trở về Nam thuộc quản hạt tỉnh Quảng Nam và ban hành các chính sách khuyến khích dân cư đến sinh sống từ chân núi đến đỉnh đèo, đồng thời dựng đền thờ thần núi Hải Vân.Năm 1876, trước khi người Pháp lập nền Bảo hộ thì cửa ải có 50 lính canh phòng. Năm 1885, sau khi ký Hòa ước Giáp Thân (1884), số lính chỉ còn khoảng 5 người. Sang đầu thế kỷ XX, năm 1918, khi H.Cosserat tới Hải Vân quan khảo cứu cửa ải đã bị bỏ hoang không còn ai canh gác. Cuối năm 1946, khi Pháp trở lại xâm lược nước ta đã cải tạo Hải Vân quan thành một cứ điểm với nhiều công sự vững chắc án ngữ trên đỉnh đèo hiểm trở do hai trung đội lính Âu - Phi chiếm giữ. Sau năm 1954, hệ thống nhà ở, đồn bốt, công sự... được quân đội Mỹ và chính quyền Sài Gòn tiếp tục sử dụng.Hiện nay, di tích Hải Vân quan đã có sự biến đổi rất nhiều so với các tư liệu chính sử triều Nguyễn, các tư liệu của người Pháp đầu thế kỷ XX và các nguồn tư liệu khác trong khoảng thời gian 1946 - 1975: Năm 1918, khi H.Cosserat khảo cứu Hải Vân quan (Lũy phòng thủ trên đèo Hải Vân - BAVH, số 2/1921) cho thấy Hải Vân quan tuy bị hoang phế nhưng diện mạo các công trình xây dựng còn tương đối rõ nét về vị trí, quy mô, cấu trúc... nhưng trong giai đoạn 1946 - 1975, Hải Vân quan và Thiên hạ đệ nhất hùng quan đã bị xây thêm phía trên để tăng thêm độ cao của các cổng nhằm mở rộng tầm kiểm soát. Một vài đoạn tường lũy, hệ thống bậc cấp, đường đi nội bộ… đã bị triệt giải, hạ thấp độ cao hoặc xây mới lệch khỏi vị trí nguyên gốc. Các ụ súng thần công, Trú sở và Vũ khố đều bị các dãy nhà binh, nhà trại, kho ngầm, ụ súng... được xây dựng trong thời kỳ quân đội Pháp, Mỹ đồn trú thay thế. Cửa ra vào Thiên hạ đệ nhất hùng quan bị xây bít lại bằng gạch hiện đại và bị đất cát...bồi lấp dày gần 2m. Đường Thiên lý từ phía Nam dẫn lên Hải Vân quan và từ Thiên hạ đệ nhất hùng quan đi Huế cũng bị san ủi, bồi lấp. Bên cạnh đó, xung quanh Hải Vân quan, các đơn vị quân đội Pháp, Mỹ đã xây thêm 5 lô cốt tại các vị trí xung yếu để bảo vệ cứ điểm này.Sau năm 1975, một số công trình như trạm Viba, đường điện cao thế, đài kỷ niệm Chiến thắng Đồn Nhất...được xây dựng trong khu vực di tích cùng với những công trình do quân đội Pháp, Mỹ xây dựng trước đây đã làm thay đổi hoàn toàn bố cục mặt bằng nguyên gốc của di tích Hải Vân quan.Nhìn chung, đèo Hải Vân không chỉ là một danh thắng hùng vĩ vào bậc nhất nước ta - “Thiên hạ đệ nhất hùng quan” - mà còn là nơi chứng kiến bao nhiêu chiến tích oai hùng trong công cuộc dựng nước và giữ nước của dân tộc trong suốt nhiều thế kỷ qua và đặc biệt là những chiến công ở nơi đây trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ (1946 - 1975).Di tích Hải vân quan đã được công nhận là Di tích Quốc gia, việc bảo tồn, phục hồi, tôn tạo và phát huy giá trị của di tích là hết sức cần thiết nhằm trả lại những giá trị vốn có của nó, góp phần gìn giữ di sản văn hóa của dân tộc, phát triển kinh tế, phục vụ công tác xây dựng và bảo vệ đất nước trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế.Cùng với Lăng Cô - Bạch Mã - Cảnh Dương, Hải Vân Quan là một điểm đang thu hút du khách trong và ngoài nước đến tham quan thưởng ngoạn cảnh đẹp hùng vĩ của núi rừng và biển.

# data[].attributes.body
QĐ số 1531/QĐ-BVHTTDL ngày 14/4/2017 của Bộ VHTTDL
Di sản văn hóa vật thể
Xếp hạng cấp quốc gia