# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Klima-aldaketa hitzetik hortzera darabilkigu eztabaidagai maiz, bai lagunen artean, baita komunikabideetan ere. Askoren iritziz dagoeneko Euskal Herria "tropikalizatu" egin zaigu, eta neguak ez dira negu, gaztaroan gure kaleetan elurra maizago ikusten genuen eta horrelakoak entzuten dira. Antzera esaten da munduko toki gehienetan, baina hala eta guztiz ere, zenbait zientzilarik zalantzan jartzen du dagoeneko klima-aldaketa baten aurrean gaudenik. Hori bai, ikerketa askoren arabera atmosferako zein ozeanoetako tenperaturak igo egin dira azken urteotan.

Baina klimek berez fluktuazioak betidanik izan dituztenez tenperatura-igoera hauek normalak izan zitezkeen. Gure planetako klimak benetan aldatzen ari ote diren jakiteko oraindik datu eta ikerketa gehiago behar dira. Hala ere, zientzilari askoren ustetan gizakion eragina atmosferan oso nabarmena da eta horrek ekar ditzakeen aldaketen artean berotegi-efektua dago. Berotegi-efektuaren ondorioz bestalde, klimak epeldu egingo lirateke.

Dena den, kausa asko direla medio, klimek etengabe aldaketak jasan dituzte. Esaterako, azken bi milioi urteotan, Holozenoan zehar, hainbat glaziazio gertatu da munduan, azkena duela hamar mila urte inguru amaitu zelarik. Orduan Aralarren, Aizkorrin, Anboton eta Euskal Herriko beste zenbait menditan glaziarrak zeuden, Euskal Herriko batezbesteko tenperatura gradu bakan batzuk hotzago zelarik.

Garai hartan itsas maila beherago zegoen eta, beraz, kostaldea urrunxeago zegoen. Azken glaziazioaren ondoren klima epeldu egin zen, eta duela 5.000 urte egungoa baino epelagoa izatera ere iritsi zen. Dena den, eta azken glaziaziotik hona klima epeldu egin bada ere, mendetik mendera berezko fluktuazio nabarmenak eman dira. Horregatik, klima aldatzen ari ote den jakiteko urte askotako datuak behar dira.

Klima berotzearen ondorioak

Ikerketa sakonago eta luzeagoak egin behar badira ere, hainbat eredu matematikok gizakion eraginez klima berotu, eta berotze-prozesua bizkortu egin dela, ondorioztatzen du. Berotze honek, klima-aldaketa sakonak sor ditzake, gizakiontzat oso ondorio kaltegarriak ekar ditzakeelarik. Zientzilarien artean oso maiz erabiltzen den eredu matematiko batetik hurrengo urteetan udako batezbesteko tenperaturak 2 eta 4 ºC artean igo daitezkeela ondorioztatzen da.

Klima beroagoek, beste aldaketa askoren artean, goi-latitude eta mendietako izotzen urtzea ekarriko lukete eta honekin batera itsas mailaren igoera, itsasoek hainbat hiri eta populatutako kostalde urperatuko lituzketelarik. Honek populazio-migrazio handiak eragingo lituzke, arazo politiko eta ekonomiko neurtezinez gain. Izotz kapeluak eta glaziarrak urtzeak lurrazalaren albedoa jaitsiaraziko luke, eta ondorioz lurrazala berotuko litzateke.

Klima berotzeak ere eritasun tropikal askoren barreiaketa ekar lezake, eritasun hauek kutsatzen dituzten intsektuak beroarekin asko hedatuko bailirateke. Hori horrela malaria, eskistosomiasia, filariasia, sukar horia eta beste hainbat gaixotasunek bortizki joko lukete herri tropikaletan eta egun gaixotasun horietatik libre dauden munduko leku askotara ere zabalduko lirateke. Halaber, gizakion aktibitateek klima-aldaketa azkarra eragingo balute eredu matematikoek jende asko hilko lituzketen "bero-uhinak" eta "hotz-uhinak", tifoi eta urakan izugarriak, lehorte zein eurite bortitzak eta beste hainbat fenomeno meteorologiko aurrikusten dituzte. Hau guztia gerta liteke, eta agian jada hasi da gertatzen.

Baina badaude, batzuen ustez bederen, klima beroagoek ekar lezaketen hobekuntzak ere. Horrela klima berotzearen ondorioz gaur egun klima arktiko eta subarktiko duten lurraldeek, Kanadako iparraldeak eta Siberiak esaterako, nekazaritzarako erabil ahal izango dira. Zoritxarrez, bertako lurzoruek oso garapen txikia dute eta ez lirateke batere emankorrak izango. Bestalde, eskualde hauetako permafrosta urtzean metanoa kantitate handitan isuriko litzateke atmosferara, eta gogoratu metanoa oso berotegi-gas indartsua dela.

Areago oraindik, glaziarreak agerian utzitako eskualdeak basamortu bihurtuko lirateke, ez baitago bertan lurzoru biologikorik, eta horren bilakaerarako ehundaka zein milaka urte beharko lirateke. Klima-aldaketa natural batean, aurretik izotzak estalitako eskualdeetako lurzoruak eratzea posible izaten da, klima-aldaketa ez baita oso arin gertatzen, baina gizakiok eragindako klima-aldaketa oso azkarra izan daiteke, eta ondorioz ez litzaioke moldatzeko astirik emango.

Atmosfera eta klima-aldaketak

Aldaketa klimatikoen kausa astronomian zein geologian dago eta betidanik gertatu izan dira gizakion eraginik gabe. Baina munduko populazioaren hazkundea dela eta, teknologia berrien bilakaerarekin batera, gizakiok gero eta gehiago isurtzen dugu ingurura, atmosferara. Aktibitate organiko zein inorganikoen ondorioz hainbat gas atmosferara jaurtitzen da. Hala ere, orain dela gutxi arte atmosferak nolabaiteko oreka mantendu ahal izan du eta bertara isuritakoa atmosferak berak liseritzen zuen, bere osaketa ezer gutxi aldatzen zelarik, edo poliki-poliki aldaketa txikiak jasaten zituelarik.

Ozeanoek, beste konposatu askoren artean, karbono(IV) oxidoa kantitate handitan zurgatzen dute karbonatuak eratzeko, horrela atmosfera garbituz. Finkatutako karbono horren bidez arrezifeak eraiki izan dira betidanik, eta gero kararri eta dolomia bihurtuko diren sedimentuak pilatu izan dira. Baina atmosferaren eta ozeanoen ahalmen garbitzaileak bere mugak ditu eta bertara gehiegi isurtzen bada ahalmen horrek gainezka egiten du. Horrek ordurarteko oreka bortizki apurtzen du eta ondorioak aurrikustea zaila izaten da.

Berotegi-gasen pilaketa atmosferan

Beroa mantentzen duten hainbat gas, berotegi-gas izenekoak, atmosferan berez daude eta hauei esker da posible Lurreko bizitza, bestela bertako batezbesteko tenperatura zero azpikoa izango baitzen. Aktibitate orogeniko eta bolkanikoetan, esate baterako, karbono(IV) oxidoa kantitate handitan askatzen da, eta hauek klima-aldaketa naturalak eragiten dituzte.

Beraz, gizakiok berotegi-gasen kontzentrazioa igotzen badugu, eta dagoeneko igo egin dugu, bero gehiago metatuko da atmosferan, eta ondorioz klima alda dezakegu. Hau horrela, Iraultza Industrialak errekin organikoen erabilpena berarekin ekarri zuen, ikatza eta hidrokarburoak errez eta, beste berotegi-gas askoren artean, karbono(IV) oxidoa atmosferara isuriz. Ordutik hona gas honen kontzentrazioa atmosferan asko igo da, % 25 azken 50 urteotan, igoera mende honen bukaeran azkartu egin delarik.

Gizakion eraginez berotegi-gasen kontzentrazioa atmosferan dagoeneko igo egin dela inork ez du ukatzen, baina jadanik gas horien eraginez klima aldatzen ari dela esateko oraindik goiz izan daiteke, lehen esan dugunez klimak berezko aldaketak izan baititu betidanik. Egungo zientzilari zein agintarien artean hiru jarrera dira nagusi. Batetik, dagoeneko klima aldatzen ari dela uste dutenena, bigarrenik, klima benetan aldatzen ari ote den jakiteko itxarotea eskatzen dutenena, eta azkenik gizakion aktibitateek klima inoiz ez dutela aldatuko uste dutenena.

Lehenengoek eta bigarrengoko zenbaitek, jakina, dagoeneko klima-aldaketei aurre egiteko neurriak hartzea proposatzen dute, baina gainerakoek itxarotea eskatzen dute. Zoritxarrez, lehenengoek arrazoia baldin badute, eta ez bada ezer egiten, guztiok konbentzituta egon gintezkeenerako beranduegi izan liteke, ondorio katastrofikoak paira genitzakeelarik.

Azken urteotako aldaketak

Azken hogei bat urteotan airearen tenperatura batezbeste 0,7º igo omen da, itsasoetako tenperatura ere zertxobait epeldu egin da, eta itsas maila bera ere, urtean gutxienez milimetro bat gorantz doa. Epe berean ere inoiz baino tifoi, urakan, "hotz-uhin", "bero uhin", lehorte eta eurite bortitzagoak ezagutzen ari gara, eredu klimatikoek aldaketa klimatiko azkar baten bidez gerta litezkeela aurrikusia dutenen antzekoak. Are gehiago, goi-latitudeetan ere aldaketak gertatzen ari dira jadanik, eta esaterako, Ipar Poloko urak epeldu egin omen dira itsas izotza mehetuz.

Bestalde, Antarktikako izotz plataforma ozeanikoak, milaka urte bertan izoztuta egon ondoren urtzen eta zatitzen hasiak dira, orain dela gutxi Araba bezain handia den izeberga bertatik askatu delarik. Baina atmosferara gizakiok isuritako gasek klima berotzeaz gain badituzte beste ondorio batzuk. Ondorio hauek ez dira, klima aldaketarekin gertatzen ari den bezala, zalantzan jartzen, dagoeneko gertatzen eta pairatzen ari baikara. Horien artean euri azidoa eta ozono zuloa ditugu. Herri industrializatuetan euri azidoak, beste zenbait ondorioren artean, basoak hil eta uztak gutxiagotu egiten ditu, kalte ekonomiko eta ekologiko handiak eraginez.

Bestalde, ozono zuloa Hego Hemisferioko goi-latitudeetan dagoeneko urtero udan agertzen da eta hasia da Arktikoan ere zabaltzen. Ozono zulotik eguzkiaren izpi ultramoreak iristen dira lurrazaleraino, minbiziak eta aldaketa genetikoak eraginez. Dagoeneko Argentinako Patagoniako Usuaia hiria ozono zuloaren parean aurkitzen da udarero eta, ondorioz, bertako biztanleek oso babes neurri zehatzak hartu behar izan dituzte osasuna zaintzeko. Antzeko neurriak Australian eta Zeelanda Berrian hasiak dira hartzen, bertan arriskua gero eta handiagoa baita.

Hartu beharreko neurriak

Klima-aldaketa gertatzen ari ote den seguru egon barik ere, hobe dugu neurriak hartzea, behin gertatuz gero egoerari buelta ematea oso zaila, ala ezina, izan daiteke eta. Klima faktore askoren konbinaketaren ondorioa da, eta gure planetako ozeanoen zein atmosferaren ezaugarrien menpe dago. Klima moldatzen duen sistema horren handia denez, inertzia handia du eta, beraz, behin aldaketak sortatuz gero oso zaila da norabidez aldatzea.

Aurtengo ekainean hiru urte beteko dira klima-aldaketa posible bati aurre egiteko hainbat gobernu Rio de Janeiron bildu zirela. Bertan zenbait erabaki hartu ziren ingurua zaintzeko, baina praktikara eramateko unean erabaki horiek zailtasun handiekin egin dute topo. Aurtengo martxoaren 28ko Berlingo Bilera proposamen zehatzak aurkezteko helburuarekin ipini zen, bertan hainbat proposamen eztabaidatu zirelarik. Horrela, klima aldaketa posible baten aurrean, Danimarka eta Alemaniak beren karbono(IV) oxidoaren isurketak murriztu egin nahi dituzte energia alternatiboak bultzatuz.

Bestalde, Estatu Batuek, Britainia Haundiak eta Japoniak isurketa-maila berean mantentzea dute helburu, eta Espainiak zein Frantziak portzentaia txikietan areagotzea. Baina herri garatuek isurketak kontrolatzea proposatzen duten bitartean, garatzeko bidean dauden hainbat herri isurketak ez murrizteko proposamenak bultzatzen dituzte, beren ekonomiak horrelako neurriak hartuz gero sufri dezaketela eta.

Dena den, klima-aldaketa posible baten arazoa guztiona da. Gobernuek, duten erantzukizuna dela eta, erabakiak hartu behar dituzte zalantzarik gabe. Baina oinezkook ere ingurua zaintzeko neurri asko har ditzakegu. Gure eguneroko eginkizunek inguruan eragin zuzena dute eta neurri batean eragin horien norabidea guk aukera dezakegu. Gure ohiturak kontzienteki alda ditzazkegu inguruarekin harmonian dauden jokamoldeak hartuz. Eztanda-motoreko garraioak esaterako asko poluitzen dute, beraz garraio kolektiboa zein bizikletak eta oinak maizago erabiliko bagenitu ingurua hobeto zainduko genuke.

Bestela, kotxea hartu behar badugu ekologikoki gida genezake; hau da, "abiadura ekologikoa" (90 km/h, erregai-kontsumoa arrazionalizatzeko asmoz) erabili, azelerazio zein balaztaketa mantsoak egin, ahal denean kotxea lagunez bete (horrela kotxe gutxiago zirkulatuko lukete), etab. Bestalde gure erosketak ere inguruarekiko solidarioak izan daitezke eta, beste gauza askoren artean, ozonoa hondatzen ez duten produktuak eros ditzakegu. Beraz, gure bizimodu erosoa pittin bat aldatuz guk ere zain dezakegu ingurua eta Lurra, eta horrela klima-aldaketa eragotzi, azken batez kolokan guztion etorkizuna baitago.

# data[].attributes.attachment_link.description
Klima-aldaketa hitzetik hortzera darabilkigu eztabaidagai maiz, bai lagunen artean, baita komunikabideetan ere. Askoren iritziz dagoeneko Euskal Herria "tropikalizatu" egin zaigu, eta neguak ez dira negu, gaztaroan gure kaleetan elurra maizago ikusten genuen eta horrelakoak entzuten dira.

# data[].attributes.attachment_link.description
Bizkaiko Foru Aldundia - Diputación Foral de Bizkaia

# data[].attributes.attachment_link.description
Learning Resources (Map Quiz): EUSKAL HERRIKO KLIMA (natura zientziak - klimak - euskal herriko klima - lh3 - atmosfera) - EUSKAL HERRIKO KLIMA MOTAK.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Recommended age: 10 years old

Created by

Do you want to stay in the Top 10 of this activity? Log in to identify yourself.

Create your own free activity from our activity creator

Compete against your friends to see who gets the best score in this activity

# data[].attributes.attachment_link.description
Learning Resources (Quiz): Klima eta atmosfera - Azterketa

# data[].attributes.attachment_link.title
Imprimir Mapa Interactivo: Europako klimak (LH6) (sociología - 6º primaria)

# data[].attributes.attachment_link.description
Imprimir Recursos educativos (Mapa Interactivo): Europako klimak (LH6) (sociología - 6º primaria) - Europako klimak ikasteko.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Eguraldia eta klimaren azalpena

Creada por

¿Quieres aparecer en el Top 10 de esta actividad? Inicia sesión para identificarte.

Crea tu propia actividad gratis desde nuestro creador de actividades

Compite contra tus amigos para ver quien consigue la mejor puntuación en esta actividad

# data[].attributes.attachment_link.description
Recursos educativos (Dictado): eguraldia eta klima - Eguraldia eta klimaren azalpena

# data[].attributes.attachment_link.title
Nola irakatsi haurrei Internet segurtasunez erabiltzen

# data[].attributes.attachment_link.description
Internet eguneroko bizitzan erabiltzea egia da, haurrak teknologia berriez, sare sozialez eta sarearen bidez informazioaz inguratuta hazten dira.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Klima polarra zirkulu polarren barnean eta poloetatik hurbil dauden lurraldeetakoa da; hau da, Antartikako eta ipar-polo ingurukoa.

Horixe da gizakiarentzat eta ia gainerako bizidun guztientzat lurrazalean aurki daitekeen klimarik gogorrena.

Landaredia oso urria izaten da (goroldioak, likenak) eta, hotzagatik babesteko, oso altuera gutxikoa. Poloetatik urruntzen garen neurrian, hotza ez da hain handia, eta udak zertxobait epelagoak dira: tundra bioma agertzen da. Tundra, batik bat, zuhaitz txikiz, zuhaixkaz, goroldioz eta likenez osatua dago. Tundrako lurra (zorua) izoztuta egon ohi da urteko hilabete askotan. Izotz hori urtzen denean ere, lurzoruko sakonera txiki batean besterik ez da gertatzen, eta zoruaren gainerako guztiak izozturik jarraitzen du. Lur izoztu horri permafrost esaten zaio.

Ingurune polarrean animalia espezie gutxi bizi da, baina kide ugarikoak: itsas-hegaztiak eta ugaztunak (zetazeoak eta fokaren familiakoak bereziki). Itsas azpiko fauna, ordea, desberdintasun handikoa bezain aberatsa da: krustazeoak (krill), arrainak...

Klimak berak ezartzen dituen baldintza gogorrak direla eta, gizakiaren eragina txikia da, oro har. Baina petrolio-ustiatzeak asko ugaritu dira azken urteotan, horrek bioma horrentzat duen arriskuarekin.

Neurri batean, goi-mendietakoa klima polarrarekin aldera genezake. Mendikate handietako goi-mendietan eta gailurretan aurki daiteke, eta oso gogorra da gizakiarentzat.

Kontuan hartu behar da igotzen ditugun 1.000 m bakoitzeko 6 °C jaisten dela tenperatura. Lurreko garaiena den Everest mendiaren gailurrean, adibidez, batez besteko tenperatura -30 °C-koa izaten da, baina neguko zenbait egunetan -60 °C-raino ere jaitsi daiteke.

Goi-mendietako klima ez da polarra bezain lehorra. Alderantziz, prezipitazioak ugariak izaten dira, 1.300 mm/urteko, askotan elurretan, neguan bereziki.

Goi mendietako kliman taiga eta tundra bioma dira nagusi, nahiz eta altitude eta hezetasunaren arabera aldatzen joan.

Landaredia taigaren antzekoa izan daiteke, koniferoen azken mailarekin, edo tundraren antzekoa: goroldioak, likenak...

Goi mendietako fauna lurraldearen arabera desberdina izaten da. Ipar Amerikan hartzak, otsoak eta oreinak aurki ditzakegun bezala, Hego Amerikan kondorrak, llamak, guanakoak aurkituko ditugu. Gizakiaren eragina ere nabaritzen hasia da. Zoritxarrez, goi-mendietako gune ezagunenetan, mendi espediziotako oinarrizko kanpalekuetan bereziki, gizakion zaborrak pilatzen dira nonahi.

Klima siberiarra zirkulu polarren inguruetako eta Asia eta Ipar Amerikako kontinenteen iparraldeko klima da; Siberia eta Kanadako iparraldekoa, baita Groenlandiako itsasertzekoa ere.

Udan izaten dira euriak, ekaitz eran, askotan. Baina prezipitazio kantitatea nahiko txiki a izaten da, 450 mm/urteko ingurukoa.

Klima siberiarra duten lurraldeetako landaredia taiga basoa da. Zuhaitz koniferoz (izeiak, alertzeak...) osatua dago, gehienetan, hosto-zabal zenbaitekin nahasian (zumarrak...).

Gizakiaren eraginez, esan beharra dago, oso deforestazio-prozesu indartsuan murgilduta dagoela ingurunea. Gainera, meatzaritzak sekulako garrantzia hartu du lurralde siberiarretan, eta horrek asko indartu du deforestazio-prozesua.

Taigako animalia batzuek, hartzak kasu, negu partean hibernatu egiten dute. Beste askok, hegaztiek bereziki, hegoaldera emigratzen dute, ingurune epelagoen bila. Ingurune horietan, otsoak, azeriak, lepahoriak, bisoiak, erbinudeak, oreinak eta elur-oreinak, altzeak... aurki daitezke.

Klima siberiarrean bizi den ia biztanleria osoa hegoaldean kokatuta dago, Transiberiar trenbide famatuaren bidetik gertu.

Izena Mediterraneo itsasotik jasotzen du, haren inguruan kokatzen baita nagusiki. Baina badira munduko beste hainbat lurralde klima mediterraneoa dutenak: Hegoafrika, Txileko erdialdea, Kalifornia eta Australiako hego-ekialdea.

Ez du euri askorik egiten (300-500 mm inguru). Udan, ia tantarik ez. Izan ere, klima mediterraneoaren ezaugarri nagusietakoa udako lehortea izaten da. Noizean behin ekaitzak eta euri-jasak (tximista askokoak, baina ordu gutxi irauten dutenak) izaten dituzte. Prezipitazioen bat-batekotasuna da klima horren berezitasun nagusia. Gehienak udaberrian eta, batez ere, udazkenean gertatzen dira; orduan, uholdeen arriskua izan ohi da.

Horren guztiaren eraginez, ibaiek ez dute emari handirik eta nahiko irregularrak dira, urtaroen arabera aldatu egiten baitira. Gehienetan, ibaiak motzak izaten dira, baina badira uhaldi eta agorraldi, lehorte-aldi handiak dituzten ibai handiak ere: Ebro, Rodano...

Lehortea udako beroaldiarekin batera izaten dutenez, klima mediterraneoko lurraldeek ur falta handia izaten dute uda erdialdean eta bukaeran.

Klima mediterraneoaren fauna aberatsa da: azeriak, ahuntzak, hegazti harrapariak, katagorriak, sugeak... Gizakiaren eraginak galtzeko zorian jarri ditu, besteak beste, hainbat hegazti harrapariren eta katamotzaren moduko animaliak.

Klima ozeanikoa ekuatorearen bi aldeetan kokatzen da, 40 eta 60 graduren artean, gutxi gorabehera. Ipar hemisferioan Europako eta Ipar Amerikako mendebaleko itsasertzetan nabarmentzen da. Hego hemisferioan, aldiz, Txile eta Argentinako hegoaldeko itsasertzetan eta Australiako eta Zeelanda Berriko hego-ekialdeko kostan.

Klima ozeanikoa itsasertzetan aurki dezakegu. Ingurune horiek mendebaleko haizeen eragina jasaten dute. Ozeanoa zeharkatzerakoan haizeak hezetasunez kargatzen dira eta lehorrera iristean, hezetasun hori kondentsatu egiten da eta euri bihurtu. Horixe da, epeltasunaz gain, klima honen ezaugarri nagusia: prezipitazioen erregulartasuna. Euria askotan egiten du (700/2.000 mm/urteko). Horren eraginez, ibaien emaria handia izan ohi da urte osoan. Ibai ezagunenak Rhin, Sena eta Danubio dira.

Ozeanoen eraginez, tenperaturak ere leunak izan ohi dira klima ozeanikoan, nahiko epelak edo freskoak: 7-15 °C, batez-beste. Tenperaturak ez dira oso beroak izaten udan, ezta oso hotzak ere neguan. Ez da aldaketa nabarmenik izaten urtaroen artean, eta urtean zeharreko tenperatura-bitartea erdi-mailakoa dela esan daiteke (10 °C ingurukoa).

Baso hosto erorkorreko bioma deiturikoan tenperatura leunek eta etengabeko euriteek, hosto erorkorreko basoak sortzen dituzte. Horietan, haritzak, pagoak eta gaztainondoak daude. Zuhaitz horiek hostoa galtzen dute hotzaren etorrerarekin batera. Basoen artean landarerik gabeko gunetan, belardiak sortzen dira. Belardiek hazkunderako baldintza oso egokiak aurkitzen dituzte klima ozeanikoan (hezetasun handia eta tenperatura leunak) eta ganaduaren oinarrizko elikagai bihurtu dira.

Fauna ri dagokionez, hosto erorkorreko baso horietan, ugaztun asko (hartzak, azeriak, basurdeak...) bizi da. Belardietan, aldiz, sagua, satorra eta bestelako karraskariak ikus daitezke. Bai basoan eta bai belardietan, hegaztiak ugari dira.

Oro har, esan daiteke klima ozeanikoa duten lurraldeetan, oso nabarmena izan dela gizakiaren eragina. Lehen, lurralde horiek basoz estaliak zeuden eta gizakiak nekazaritza-eremu bihurtu zituen. Horrek, jakina, bioma horretan bizi ziren animalia asko desagertzea eragin du.Gaur egun, klima ozeanikoak hainbat giza okupazio maila eragin ditu:

Europako mendebaldea biztanlez beteta dago eta hiri eta industriagune ugari aurki daitezke.

Amerikako leku batzuetan, biztanleria eskasagoa da eta oraindik ia ustiatu gabeko basoak dituzte.

Australiako hainbat eremutan, azkenik, belardi handiak dituzte, eta horrek abelazkuntza eragin du, artzaintza bereziki.

Ipar hemisferioko kontinente nagusien barrualdean agertzen da gehienbat: Siberia aldean, Ameriketako Estatu Batuetan, Kanadako eta Europako barnealdeetan, Asiako erdialdean, Txinan...

Klima kontinentala gogorra izan arren, haren eraginpean kokatzen dira munduko hiriburu eta hiri nagusietako asko: Mosku (Errusia), Astana (Kazakhstan), Ulan Bator (Mongolia), Chicago, Montreal, Pekin, Viena, Milan, Praga, Kiev...

Lurralde horiek asko berotzen dira udan (30 °C baino gehiago) eta, aldiz, hoztu neguan (0 °C azpitik, izozte handiak). Alde handia dago egunaren eta gauaren artean: egunean zehar tenperatura-bitartea oso handia izaten da, 20 °C artekoa. Lurraldearen eta kokapenaren arabera urteko batez besteko tenperatura asko aldatzen da; 10-15 °C-koa izan ohi da,.

Prezipitazioak, urriak izan arren, ibaiak emari handikoak izan ohi dira, oso eremu zabaleko ura jasotzen baitute. Horrela, hedadura handiko arroak sortzen dira: Rhin, Danubio...

Klima horretako landaredia oso aldakorra da. Leku hezeenetan, belardia da nagusi, baina haritz-basoak ere topa genitzake; lehorrenetan, berriz, estepa deitzen diren belar-eremu zabalak daude. Estepa horiek oso aproposak dira abelazkuntzarako eta, bereziki, zereal-laboreetarako: lur aberatsak izateaz gain, oso lauak izan ohi dira, makinaria erabiltzeko aukera ematen dutenak. Horregatik, lehen belardi ziren eremu asko eta asko gaur egun nekazaritzarako moldatu dira. Horrek, jakina, animalia askoren desagertzea eragin du, bisontea kasu.

Bai urtean zehar, bai egunaren eta gauaren artean, tenperatura-bitartea oso handia da basamortuetan. Prezipitazio kopurua, esan bezala, oso txikia dute, 250 mm/urteko baino gutxiago, eta zenbait lekutan (Saharako barnealdea, Atacama...), 5 mm/urteko baino gutxiago. Dudarik gabe, prezipitazio eskasia da klima horren ezaugarri nagusia. Basamortuen berezitasun nagusia lurralde horietako lehortasuna da.

Badira basamortu beroak baita hotzak ere. Basamortu beroetan, tenperatura bitartea altua izaten da urte guztian: egunez, 50 °C-tik gora irits daiteke zenbaitetan, baina gauez, asko jaisten dira tenperaturak, batzuetan 0 °C-tik behera.

Basamortu hotzak tropikoetatik nahiko urruti daude, berez klima-zona epelak diren guneetan. Udan, egunez tenperaturak oso altuak izaten dituzte (50 °C, zenbaitetan), eta gauez hotzak; baina neguan tenperaturak baxuak dira, bai egunez, bai gauez (-10 °C-tik beherakoak sarritan). Asiako zenbait basamortu, Gobi eta Takla Makan adibidez, horrelakoak dira.

Munduan basamortu ezagun asko dago: Sahara (munduko basamortu zabalena), Kalahari, Arabiako basamortua, Australiako Hareazko Basamortu Handia, Atacama, Sonora...

Basamortuen bioma ingurune oso gogorra da biziarentzat, uraren eskasia berak mugatzen duelako bizitzeko gaitasuna: landareei zaila egiten zaie inguru latz horretara egokitzea, eta, ondorioz, baita animaliei ere. Ura dagoen lekuetan (aintzira, putzu eta ibaien inguruak...) oasiak sortzen dira.

Horregatik, basamortuetan, gizakiaren eragina txikia dela esan daiteke, baina azken urteotan areagotzen ari da nabarmen petrolio- eta gas-ustiatzeagatik.

Basamortuko landareek dagoen hezetasun txikia biltzeko sustrai luzeak, sakonak eta zabalduak izan ohi dituzte. Gainera, ura gordetzeko moldaturik egoten dira maiz. Ezagunenak kaktusak dira: handienek hamar metrotik gorako altuera hartzen dute, eta ehunka litro ur gorde dezakete barnean. Oso ezagunak dira palmondoak ere; hezetasun pixka bat lortzen dutenean basamortuetan baso txikiak osatzen dituzte.Basamortuetako fauna ere berora eta lehorrera moldatua dago; dromedarioek eta gameluek, esaterako, egun askotan gorde dezakete ura gorputzean; kriskitin-sugeak edo eskorpioiak ezkutatu egiten dira egunez, bero handia egiten duenean. Animalia asko gauez bizi da.

Klima tropikala ekuatorearen bi aldeetan aurki dezakegu, 5°-25° koordenatuen artean.

Tenperatura nahiko altuak izaten dituzte (23-26 °C) eta egunetik gauerako tenperatura-bitarte txikia, 3-5 °C artekoa.

Klima tropikaleko biomari sabana deitzen zaio. Belardi ugariko eta zuhaitz gutxi batzuetako ( akaziak gehienbat) bioma da. Belardiok lastodun belarrez osatuta daude, bi metrotik gorakoak hainbatetan, faunarentzat elikagai aproposa direlarik.

Sabanaren itxura eta landaredia euri kantitateen araberakoa izaten da, neurri handi batean eta landaredi kantitatearekin lotura estuan egon ohi da fauna edo animalia multzoa. Euri kantitate horien arabera moldatzen dira sabanako landareak ingurura, eta, horrela, batzuek sustrai luzea k garatzen dituzte urtaro lehorrean, gune sakon hezeetara iristeko; beste batzuek, aldiz, ura gordetzeko hainbat estrategia dituzte.

Oro har, sabanak zoru aberatsa du, eta landarediak hazkunde azkarra izaten du euriteen garaian. Lurrazpiko ura hobeto baliatzeko, landareen sustraiak oso luzeak izaten dira gehienetan.

Aipamen berezia merezi dute Asiako eta Afrikako hego-ekialdean hain ezagunak diren euriteek, " montzoi" izenekoak. Eskualde horietan oso handiak izan ohi dira udako euriteak eta, berez basamortua egon beharko zukeen lekuan oihanak sortu dira. Leku horietako hezetasunak nekazaritza garatzeko aukera ematen du.

Izenak adierazten digunez, klima mota hori ekuatore aldean izaten da, 0°-5° koordenatuen artean. Ingurune beroak dira eta, batez-beste, 25-27 °C egiten du oihan tropikaletan. Gainera, egunean zeharreko tenperatura-bitartea oso txikia izan ohi da: 1-3 °C artekoa.

Klima ekuatorialean, prezipitazioak ugari dira (1.000tik 4.000 mm/urteko), eta banaketa oso erregularra dute. Izan ere, leku askotan ia egunero egiten du euria, eta honako hauxe izango litzateke bioma honetako egun tipikoa: goizean, oskarbi; eguerdi aldera, zeru osoa estaltzen duten hodeiak; laurak aldera, ekaitz gogorra, hodei eta euri ugarirekin; baina, berehala, eguzkia jaun eta jabe berriz.

Eurite horiei esker, oihan tropikaleko lurraldeetan daude munduko ibai emaritsuenak: Amazonas eta Orinoko ibaiak, Hego Amerikan, eta Kongo ibaia, Afrikan.

Oihan tropikala deiturikoa da klima ekuatoriala duten lurraldeetako bioma. Bizidun ugari bizi da bioma horretan.

Klima ekuatorialeko eguraldi beroak eta hezeak landaredi oparoa sortzen du: oihan tropikalen berezitasuna da beti berde-berde egotea. Oihanak oso itxiak direnez, landareen artean lehia gogorra izaten da eguzkiaren argia lortzeko. Hala eta guztiz ere, oihaneko zorua pobrea da elikagaietan (berehala erabiltzen baitira, edo euri-jasen urak erraz eramaten baititu) eta oso landare gutxi dago lur-zoruan.

Landaredi ekuatorialean aipatu behar dira kaobak, eukaliptoak, lianak, orkideak eta gutxi ezagutzen diren beste milaka landare.

Gizakiaren eragina handia da inguru honetan. Oihaneko zuhaitzak, besteak beste, zuretarako erabiltzeko asmotan, desagertzen ari dira eta ondorioz, oihaneko oinarria den zoruko lur gozoa ere higaduraz desagertzeko zorian dago eta betiko galtzeko arriskuan geratzen ari da.

Gainera, europarrek kakao, kotoi eta abarreko lursail handiak sortzeko, sekulako deforestazioak eragin ditu. Oihan tropikaleko fauna oso aberatsa da, baina desagertze-bidean daude horietako asko: tximinoak, suge handiak, krokodiloak, panterak, loroak eta guakamaioak, tukanak, intsektuak, armiarmak...

# data[].attributes.attachment_link.description
Klima polarra zirkulu polarren barnean eta poloetatik hurbil dauden lurraldeetakoa da; hau da, Antartikako eta ipar-polo ingurukoa. Horixe da gizakiarentzat eta ia gainerako bizidun guztientzat lurrazalean aurki daitekeen klimarik gogorrena. Landaredia oso urria izaten da (goroldioak, likenak) eta, hotzagatik babesteko, oso altuera gutxikoa.