# data[].attributes.body
Бұл дәстүр сәбидің дүниеге келу құрметіне ұйымдастырылады. Жақын туыстар мен көршілер жиналып, қуаныштарын білдіріп, ән айтып, бата береді.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Қазақ халқы ежелден балаларға ерекше көңіл бөлген. Халқымыз сәбиді жаман күштерден қорғап, оған бақытты өмір сыйлауға тырысқан. Ол үшін бала туылғанда жасалатын дәстүрлі дәстүрлерді жасаған. Нәресте мен ана үшін ең маңызды ұлттық жоралғылар- шілдехана, қалжа той, бесік той және қырқынан шығару. Оларды бала туғаннан кейінгі алғашқы 40 күн ішінде жасау керек.

Шілдехана

Шілдехана - бала өмірге келген кезде жасалатын мерекелік іс-шара. Оны бала туған соң тақ күні, үшінші, бесінші немесе жетінші күні тойлаған. Туған-туысқа өмірге сәби келгені жайлы хабар таратылып, тойға шақырылған. Дәстүр бойынша бұл тойға тек жастар қатысады. Ежелгі дәстүр бойынша бұл күні айтыс ұйымдастырылып, көкпар тартқызып, аламан бәйге жасалған. Тойдың мағынасы - жаман күштерді той-тойлау арқылы қуып, баланың қорғаныш болатын жақындары бар екендігін ұғындыру.

"Концепт семья в казахской национальной культуре" кітабының авторлары бұл күні қонақтар "құтты болсын" айтып, жақсы тілектерін білдіреді деп жазған. Ырым бойынша қаншалықты көп жақсы тілектер айтылса, соншалықты баланың тағдырына әсер етеді деп сенген. Шілдеханаға киім, ойыншықтар, төсек-орын, суға түсуге арналған жабдықтар, баланы дамытушы құралдар, автомобиль креслосы т.с.с сыйлықтар берген.

Егер не сыйлау керек екенін білмесеңіз ата-анасынан сұрап алыңыз немесе ақшалай сыйлық жасаңыз. Еуропалық әдіс бойынша қазір ата-аналар шақыру билетіне қажетті заттардың тізімін жасап жібереді, ал қонақтар тізімнен бір затты таңдап, тойға өздерімен ала келеді. Біздің заманда шілдехана той - анасы мен баласы ауруханадан шыққан күні тойланады.

Қалжа той

Қалжа той деген не? Қалжа той дегеніміз - нәрестенің анасына арналып жасалатын той. Жас босанған ана тезірек өз-өзіне келсін деп молынан дастархан жайып, жас қойдың етін жегізген. Қалжа тойды босанған әйелдің күйеуі немесе күйеуінің туыстары ұйымдастырған. Әйел босанған соң жас қой сойылып, оның етін нәзік әрі жұмсақ болғанша пісіріп, сорпасын қою қылып ұсынған. Қазір көбінесе қалжа тойды жас босанған әйелдің енесі жасайды.

Той басталғанша ең бірінше сәбидің анасына бауыр жегізеді. Бауырдың пайдасы өте мол. Тойға тек әйелдер шақырылады. Олар анаға өз сыйлықтарын беріп, ақыл-кеңестерімен бөліседі. Тойдың ең негізгі бөлігі "шілде тері" деп аталады. Босанған әйелді жылы орап, ыстық сорпа береді. Осылайша терлетіп, ежелден ананың денсаулығын қалыпқа келтіру үшін көмектескен. Ас ішіп болған соң, барлық еттің сүйектері тазаланып, асығын бесікке іліп қойған. Мойын сүйегін жоғары жаққа іліп, бала мықты болып өссін деп ырымдаған.

Бесік той

Бесік той - баланы бесікке бөлегенде ұйымдастырылатын той. Қазақстан Халық Ассамблеясының дерегінше бұл тойды да бала туылған соң ұйымдастыруға болады. Бірақ шілдеханадан соң тойлайтын болған. Бесік пен баланың жасауын оның нағашылары, кей аймақтарда әкесінің туыстары дайындайды. Егер сәби бұл отбасында тұңғыш болмаса, бұрынғы бесікті де пайдалана беруге болады. Қазір көп отбасылар заманауи бала төсегін қолданады. Бірақ бесіктің қазақ үшін маңызы ерекше.

Бесікті ырым бойынша сындыруға, лақтыруға, отқа жағуға болмайды. Олай болса, сол отбасының ұрпағы жалғаспай тоқтап қалуы мүмкін. Бесік ағаштан дайындалып, оюмен безендіріледі. Оның негізгі ерекшелігі төменгі жағындағы арнайы тесіктің болуы. Ол тесікке шүмек орнатылып, баланың құрғақ жатуына көмектеседі. Бала құлап кетпеуі үшін жұмсақ белдікпен байлап қойған. Бесік тойға жақын туыстар шақырылады. Олар балаға, анасына сыйлықтар сыйлаған. Сондай-ақ құдалар да 9 түрлі сыйлықпен алмасқан.

Баланы бесікке салмас бұрын, бірінші бесікті аластап, жаман күштерден тазартып алу керек. Сосын бесікке әр түрлі тәттілер салынып, балаларға, үлкендерге таратылған. Баланы бесікке әулеттің ең үлкен, ақылды әжесі салу дәстүрге айналған. Ұл бала өскенде абыройлы болсын деп үстіне шапан жауып, қолына қамшы ұстатқан. Ал қыз бала сұлу, көркем мінезді болсын деп бесікке айна мен тарақ қалдырған. Бесік той немесе шілдехана тойында балаға ат қою рәсімі өткізіледі. Сәбиге атты туыстары, молда немесе ауыл үлкендері қойған.

Қырқынан шығару

Қырқынан шығару дәстүрі - балаға 40 күн толған соң, оған адам жаны қонды деп, бөтендерге көрсетуге болады деп, зұлым күштерге қарсы шыға алады деп ырымдап тойланған. Ұлдарды қырқынан 38-39 күні, күшті, батыр болсын деп шығарған. Ал қыздарды 41-43 күндері, қамқор, мінезі жұмсақ, қалың малы көбірек болсын деп шығарған. Ағаш кесеге 40 күміс тиын, күміс әшекейлер, ұлдарға асық, қыздарға моншақ салып - байлық пен жақсылыққа жорыған. Баланы жуындырған судан 40 қасық су алып, сумен баланы шайындырады.

Жақсы тілектер айтылуы керек. Кейін кіндік шешесі алғаш рет баланың шашы мен тырнағын алып тастайды. Шашын сақтап қояды, ал тырнағын адам баспайтын жерге көміп тастау керек. Сәбиге әдемі көйлек кигізіп, ал 40 кунге дейін киген киімдерін бала аңсап жүрген әйелдерге ырымдап берген. 40 күннен соң бала адам қатарына қосылды деп есептеледі. Қазақтар бұл рәсімді қалай атап өтсе, келешегіне солай әсер етеді деп сенген.

Қазір бала туылуға байланысты салт-дәстүрлер, ырымдар өзгеріске ұшырап, дәл сол қалпында орындалмайды. Дегенмен, ата-бабалардан жастарға үлгі болып, сақталып келе жатыр.

# data[].attributes.attachment_link.title
Қалжа той, шілдехана: қазақ халқы өмірге сәби келгенде қандай той жасайды

# data[].attributes.attachment_link.description
Қазақ халқы ежелден балаларға ерекше көңіл бөлген. Халқымыз сәбиді жаман күштерден қорғап, оған бақытты өмір сыйлауға тырысқан. Ол үшін бала туылғанда жасалатын дәстүрлі дәстүрлерді жасаған. Нәресте мен ана үшін ең маңызды ұлттық жоралғылар- шілдехана, қалжа той, бесік той және қырқынан шығару. Оларды бала туғаннан кейінгі алғашқы 40 күн ішінде жасау керек.

# data[].attributes.body
Бала еңбектеп, жүре бастаған кезде оның тұсауын кесу рәсімі жасалады. Бұл баланың жолы ашық, қадамы нық болсын деген ниетпен өткізіледі.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Stan.kz - бүгінгі жаңалықтар, соңғы жаңалықтар

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stan.kz қазақтың ежелден келе жатқан салт-дәстүрлерінің бірі тұсау кесу дәстүрі туралы мәлімет ұсынады.

Қазақ халқында балаға қатысты наным-сенімдер өте көп. Қазақтар балаға, әсіресе бала тәрбиесіне көп көңіл бөлген халық. Жалпы бала дүниеге келгеннен бастап, есейген шағына дейін 20 шақты әдет-ғұрып жасалады. Қазақ халқы секілді баланы ерекше қадірлеп, көңіл бөлетін халық жоқ десек те артық болмас. Біздің халық сәби дүниеге келгенде Шілдехана жасау, 40 күн толғанда Қырқынан шығару, ат қою, бесікке бөлеу және тұсау кесу секілді ғұрыптарды әлі күнге орындап келеді. Бүгінде сіздерге сол балаға қатысты дәстүрлердің бірі тұсау кесу туралы баяндайтын боламыз.

Тұсаукесер - сәби бесіктен шығып, еңбектеуден өткен соң, қаз тұрып, тәй-тәй басқанда жасалатын дәстүр. Бала екі табанымен тұрып, алғашқы қадам жасауға талпына бастаған сәтте дана қазақ "баламыз тез жүріп кетсін" деген ниетпен, сәбидің тұсауын кестіріп, думандатын той жасайды.

Ырымшыл қазақ тұсауы кесілмеген бала сүріншек, болашақта жығылғыш болады деп пайымдайды. Ал тұсауы кесілген бала біреудің ала жібін аттамайтын адал, жолы ашық азамат болады деп санаған. Сондықтан, қаз тұрып, тәй-тәй басып келе жатқан баланың тұсауын кесу бүгінгі күнге дейін жалғасып келе жатқан ескі дәстүр. Тіпті, бұл күнге орай кішігім думанды той жасалады.

Дана қазақ баланың тұсауын ала жіппен, малдың тоқ ішегімен және көк шөппен кестірген. Ала жіппен - бала ешкімнің ала жібін аттамасын, ақ пен қараны ажырата алатын, адал азамат болсын деген ниетпен кеседі. Ал малдың тоқ ішегімен кесу себебі, бала бай, дәулетті азамат болсын деп ырымдауында. Сондай-ақ, бала шөптей қаулап өссін, шөп сияқты көгеріп, көбейіп, көктесін, ұрпақты болсын деп ырымдап, тұсауын көк шөппен кеседі.

Бір қызығы, қазақ халқы баланың тұсауын жәйбасар, сүріншек адамдарға кестірмейді екен. Баланың тұсауын жиналған көпшілік арасынан шаруаға икемді, елгезек, қимылы ширақ, іске епті қасиеттерімен көзге түсетін қағылез, пысық адам таңдалып алынып, соған кестіреді. Болашақта бала сол адам секілді үлгі тұтарлық азамат болсын деген ниетпен пысық адам таңдайды.

Кейде баланың ата-анасы тұсау кесуші адамды ырымдан өздері таңдап жатады. Көбіне баланың тұсауын көп балалы салиқалы анаға немесе абыройы асқан ақ жаулықты әжеге кестіреді. Сонымен қатар, тұсау кесетін адам тұсау кесу дәстүрінің негізгі жабдықтарына кітерін 1,5 метрдей ала жіп мен пышақты өзімен бірге алып кетуі тиіс.

Тұсау кесуші әже немесе әйел тәй-тәй басқан баланың аяғына ала жіп байлап жатып:

Қаз-қаз, балам, қаз, балам,
Қадам бассаң мәз болам.
Күрмеуіңді шешейін,
Тұсауыңды кесейін.
Қаз-қаз, балам, қаз, балам,
Тақымыңды жаз, балам,
Қадамыңды қарайық,
Басқаныңды санайық.
Қаз-қаз,балам, жүре гой,
Балтырыңды түре ғой.
Тай-құлын боп шаба ғой,
Озып бәйге ала ғой.
Қаз баса ғой, қарағым,
Құтты болсын қадамың.
Өмірге аяқ баса бер,
Асулардан аса бер.
Жүгіре қойшы құлыным,
Желбіресін тұлымың,
Елгезек бол, ерінбе.
Ілгері бас, шегінбе,- деп өлеңдете отырып, тұсауын пышақпен кеседі.

Содан кейін тұсауы кесілген баланы жайылған ақ матамен немесе кілеммен қолынан жетектеп жүгіртіп, шашу шашады. Ал баланың ата-анасы тұсау кесушіге кәдесін табыстап, арнайы "тұсау кесер" сыйлығын береді. Кейбір жерлерде кілемнің үстіне кітап, қамшы, аспап секілді түрлі заттар қойып, балаға таңдатады. Бала қайсысын таңдаса, сол салаға бет бұрады деп есептейді.

Ескере кететін бір жайт, баланың тұсауын қайшымен емес, пышақпен кесу керек. Қазақ халқы қайшылануды жақсы ырымға баламайтындықтан, баланың тұсауын қайшымен кестірмеген. Сол себептен, ата-бабамыз "баланың өмірі қайшыланып қалмасын" деп, тұсауын қайшы емеменс, пышақпен кескен.

# data[].attributes.attachment_link.title
Тұсау кесу дәстүрі: рәсімді қалай өткізеді - Қазақстан жаңалықтары | STAN.KZ

# data[].attributes.attachment_link.description
Қазақ халқында балаға қатысты наным-сенімдер өте көп. Қазақтар балаға, әсіресе бала тәрбиесіне көп көңіл бөлген халық. Жалпы бала дүниеге келгеннен бастап, есейген шағына дейін 20 шақты әдет-ғұрып жасалады. Қазақ халқы секілді баланы ерекше қадірлеп, көңіл бөлетін халық жоқ десек те артық болмас.

# data[].attributes.body
Бір адамға ауыр жұмыс түскенде (үй салу, егін егу, шөп жинау) ауыл болып көмекке келу дәстүрі. Асарға қатысқан адамдарға кейін дастарқан жайылып, қонақ етіледі.

# data[].attributes.attachment_link.title
Асар — Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

# data[].attributes.body
Көктемгі жаңару мерекесі – Наурызда жеті түрлі тағам қосылған көже пісіріледі. Бұл дәстүр молшылық пен берекені білдіреді.

# data[].attributes.attachment_link.title
Праздник Наурыз в Казахстане

# data[].attributes.attachment_link.description
Праздник Наурыз – один из древнейших восточных праздников, который в Казахстане, как и во многих других странах, отмечают 21 марта. В Наурыз в Казахстане проводятся народные гулянья, игры и представления, а на столах появляется традиционный суп наурыз-коже.

# data[].attributes.body
Үлкендер жастарға, сапарға шыққандарға, жаңа істі бастаған адамдарға бата береді. Бата – жақсы ниетпен берілетін қасиетті тілек.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Қазақша портал ZHARAR

# data[].attributes.attachment_link.title
Дастархан батасы: дастарханға бата беру, ас қайыру

# data[].attributes.attachment_link.description
Дастарханға бата – қазақтың ертеден келе жатқан ұлттық дәстүрлерінің бірі. Бата, тілек ақ дастархан басында, түрлі тойларда, жақсылықтарда айтылады. Сіздер

# data[].attributes.headline
Бесікке салу 

# data[].attributes.subject
Бесікке салу 

# data[].attributes.body
Сәби дүниеге келгеннен кейін белгілі бір уақыттан соң оны бесікке салу рәсімі өтеді. Бұл дәстүрді ауылдың сыйлы, ақ жаулықты әжелері орындайды.

# data[].attributes.attachment_link.title
Бесікке салу рәсімі мен айтылатын сөздер

# data[].attributes.attachment_link.description
Бесікке салғанда айталатын сөздер: Мойынымдағы тұмарым Тарқамайтын тұмарым Тағдыр берген алсын деп

# data[].attributes.body
Қазақ халқының ерекше дәстүрлерінің бірі. Қуанышты жаңалықты бірінші болып жеткізген адам «Сүйінші!» деп айқайлап келеді. Бұл хабарды естіген үй иесі сүйінші сұраған адамға сый-сияпат немесе кәде береді.

# data[].attributes.attachment_link.title
Сүйінші — Уикипедия

# data[].attributes.attachment_link.description
Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет