# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Op 16 mei 2023 verschenen de resultaten uit de nieuwe PIRLS ( Progress in International Reading Literacy Study). Vlaanderen nam voor de derde keer deel aan deze internationale studie die sinds 2001 om de vier jaar herhaald wordt. Deze nieuwe cyclus, uitgevoerd door onderzoekers van KU Leuven i.s.m. UGent, bevat data die in 2021 verzameld werden bij meer dan 6.700 leerlingen uit het vierde leerjaar lager onderwijs.

In dit artikel geven we de belangrijkste resultaten weer met de nodige context. We focussen op de Vlaamse resultaten, zoomen in op evoluties en vergelijkingen met andere landen. Wie zich nog verder wil verdiepen in de resultaten, kan het volledige rapport raadplegen.

PIRLS wil vooral de vaardigheden rond begrijpend lezen in kaart brengen en de samenhang onderzoeken tussen de leesprestaties van leerlingen en hun omgeving thuis, in de klas en op school. De onderzoekers bevroegen verschillende aspecten van lezen bij leerlingen uit het vierde leerjaar. Ten eerste gaven leerlingen aan met welk doel ze lezen - voor hun plezier of om informatie te verwerven. Daarnaast stond ook het leesproces centraal: in welke mate slagen leerlingen erin eenvoudige conclusies te trekken en een tekst te interpreteren?
(De tekst gaat verder onder de afbeelding.)

Deelnemende leerlingen kregen teksten (een verhaal en een informatieve tekst) voorgeschoteld met daarbij vragen m.b.t. het leesproces. Dat doen ze traditioneel op pen en papier, maar nieuw in deze cyclus is dat leerlingen ook digitaal konden deelnemen. De PIRLS-onderzoekers gingen bovendien een stapje verder: ook de ouders en leerkracht van deelnemende leerlingen kregen een vragenlijst, net als de directeur of beleidsmedewerker van een school ('schoolleiders') die zich engageerde voor de PIRLS-studie. Zo kon het belang van omgevingskenmerken op de leesprestaties onderzocht worden.

De scores op de verschillende onderzochte aspecten worden genoteerd in referentieniveaus, waarbij 500 het niveau van begrijpend lezen omvat van het PIRLS-gemiddelde uit 2001:

Bij elk niveau beschrijven de onderzoekers in welke begrijpend lezen-vaardigheden de leerlingen slagen.

"Slechts 3% van de Vlaamse leerlingen is een gevorderde lezer, 6% bereikt het lage niveau voor begrijpend lezen niet."

Slechts 3% van de Vlaamse leerlingen is een gevorderde lezer, 6% bereikt het lage niveau voor begrijpend lezen niet. 23% behaalt wel het lage niveau, 42% scoort middelmatig. 10-jarigen zijn wel ongeveer even goed in het begrijpen van verhalen als informatieve teksten. Ze volgen ook "het gemiddelde patroon wat de leesprocessen betreft: ze zijn niet opmerkelijk beter in expliciet vermelde informatie vinden of in tekstinterpretatie dan verwacht gegeven hun gemiddelde score."

De Vlaamse onderzoekers vergeleken de data met alle deelnemende landen, maar ook specifiek met EU15-landen die een gelijkaardige sociaal-culturele context delen: de Belgische Franstalige Gemeenschap, Denemarken, Duitsland, Engeland, Finland, Frankrijk, Italië, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje en Zweden. Als we dit vergelijken met andere landen stemt dit niet optimistisch:

Het aandeel gevorderde lezers (3%) ligt ver onder de internationale mediaan van 7%.

Het percentage van Vlaamse leerlingen dat onder het lage referentieniveau scoort (6%) is gelijk aan de internationale mediaan, maar ligt wel hoger in vergelijking met de EU15-landen.

In Vlaanderen behaalt 29% het hoge referentieniveau voor begrijpend lezen (inclusief de kopgroep van 3%), en ook dit is lager dan de internationale mediaan van 36%.

"Slechts 13 landen scoren significant lager dan Vlaanderen tegenover 23 landen die hoger scoren"

In die internationale analyse bengelt Vlaanderen achteraan in de middenmoot. In vergelijking met de EU15-landen scoren we niet goed en laten we enkel Wallonië achter ons. Vlaanderen haalt op de referentieniveaus een gemiddelde score van 511. Dat is hoger dan het internationale PIRLS-gemiddelde, maar significant lager dan de mediaan. Vertaald: slechts 13 landen scoren significant lager dan Vlaanderen tegenover 23 landen die hoger scoren, waaronder Nederland, Engeland, Duitsland en Finland.

Als we de internationale resultaten doorheen de tijd bekijken, komt Vlaanderen opnieuw niet goed uit de bus. Hoewel de meeste landen achteruit gaan voor begrijpend lezen, is Vlaanderen na Nederland (daling van 18 punten) en Finland (daling van 17 punten) de derde sterkste daler bij de EU15-landen met 14 punten. Voor deze internationale dalende trend wijzen de onderzoekers onder meer op de COVID-19-pandemie die, zoals verwacht, over het algemeen een sterke negatieve impact had op de schoolontwikkeling van kinderen wereldwijd.

"Leerlingen die deelnamen aan PIRLS 2021 hebben een achterstand op begrijpend lezen van een volledig schooljaar tegenover hun leeftijdsgenoten uit 2006."

Bij eerdere deelnames van Vlaanderen aan PIRLS (in 2006 en 2016) bleken Vlaamse leerlingen dus al sterk achteruit te gaan voor begrijpend lezen. Die achterstand is nu nog groter geworden: leerlingen die deelnamen aan PIRLS 2021 hebben een achterstand op begrijpend lezen van ongeveer vier maanden tegenover de leerlingen die deelnamen aan PIRLS 2016. Als we vergelijken met 2006 komt dat zelfs op een achterstand van tien maanden - ofwel een volledig schooljaar - te liggen.

(De tekst gaat verder onder de afbeelding.)

Door de teleurstellende resultaten van PIRLS 2016 zagen er de voorbije jaren verschillende extra leesinitiatieven het licht in het onderwijs, zoals nascholingstrajecten rond lezen, een praktijkgids met didactische sleutels voor het begrijpendleesonderwijs, of het Leesoffensief met verschillende actiepunten. Toch zien de onderzoekers de verdere daling niet als een verbazingwekkend resultaat. Het vraagt immers tijd voor opgedane kennis om goed door te stromen naar de praktijk, en het onderwijs kampte de voorbije jaren met nog andere urgente uitdagingen zoals de COVID-19-pandemie en het nijpende lerarentekort. Bovendien vereist werken aan een sterk en effectief leesonderwijs een structurele aanpak en een sterk leesbeleid.

Hoewel de Vlaamse scores van sterke en zwakke lezers niet zo ver uiteen liggen, is de kloof vergroot tegenover 2016. De zwakste leerlingen hinken nu nog iets meer achterop, wat ook bij andere landen merkbaar is. Het aantal Vlaamse leerlingen dat het laagste leesniveau niet bereikt (6%), is verdubbeld tegenover 2016 (3%). Waar haast de helft van de Vlaamse leerlingen in 2006 een hoog tot gevorderd leesniveau haalden, komt dit in 2021 nog maar op 29% te liggen.

Hoe verklaren de PIRLS-onderzoekers dan de verschillen in leesprestaties? Daarvoor onderzochten ze de mogelijke samenhang tussen de leesprestaties en de verschillende kenmerken op individueel niveau. Ze keken ook naar de invloed van omgevingsfactoren thuis en op school. In wat volgt bespreken we de verschillende aspecten. Let wel: een samenhang betekent nog niet dat er een oorzakelijk verband is.

Geslacht

Wereldwijd scoren meisjes iets beter op de PIRLS-toetsen dan jongens. Voor Vlaanderen is dat dat verschil eerder klein.

Thuistalen

Vergeleken met vorige PIRLS-studies spreken minder leerlingen thuis enkel Nederlands. Welke talen er thuis ook gesproken worden, plezier beleven aan lezen kan in eender welke taal. Specifiek voor de PIRLS-toetsen zien de onderzoekers wel dat wie thuis soms of nooit Nederlands spreekt, minder goed scoort. Toch tonen de resultaten ook dat 32% van de gevorderde leerlingen thuis niet (uitsluitend) Nederlands spreekt, terwijl opnieuw 32% van de leerlingen dat het lage niveau niet haalt, thuis wel uitsluitend Nederlands spreekt. Bovendien scoort de groep die altijd Nederlands spreekt thuis, significant minder goed dan in 2016.

"Minder leerlingen spreken thuis Nederlands. Wie thuis soms of nooit Nederlands spreekt, scoort minder goed. Toch stelt PIRLS vast dat 1 op 3 van de leerlingen die het gevorderde niveau haalt, thuis niet (uitsluitend) Nederlands spreekt."

Leesplezier en leesmotivatie

Autonomie en betrokkenheid van leerlingen stimuleren bij lezen, kunnen hefbomen zijn om de leesmotivatie van leerlingen te verhogen en ook vooruitgang te boeken op begrijpend lezen. PIRLS peilde naar het leesgedrag en de leesattitude van leerlingen om een zicht te krijgen op hoe graag en hoe vaak ze lezen.

(De tekst gaat verder onder de afbeelding.)

"Bijna 1 op 3 Vlaamse leerlingen uit het vierde leerjaar leest niet graag (29%). Slechts 27% leest heel graag, 43% leest 'enigszins' graag."

Slechts 38% van de leerlingen gaat helemaal akkoord en 43% gaat eerder akkoord met de stelling dat ze leuk vinden wat ze op school lezen. Wel is het aandeel van die 38% groter dan bij vorige bevragingen. Buiten de schooluren voor het plezier lezen scoort niet goed. Bijna 1 op 3 Vlaamse leerlingen uit het vierde leerjaar leest niet graag (29%). Slechts 27% leest heel graag, 43% leest 'enigszins' graag. Het verschil tussen meisjes en jongens is hierbij beperkt (meisjes lezen iets liever dan jongens). Toch blijken die data stabiel tegenover 2016, en zijn er zelfs iets meer leerlingen met een heel positieve houding tegenover lezen (van 24% naar 27%). In vergelijking met andere landen, scoort Vlaanderen echter wel slecht wat betreft 'niet graag'-lezers (29% tegenover het internationale gemiddeld van 18% dat niet graag leest). Vlaanderen heeft internationaal gezien ook nog het hoogste percentage van leerlingen dat zich niet zelfzeker voelt tijdens het lezen (23%).

In tegenstelling tot wat ander onderzoek doorgaans concludeert, zien de PIRLS-onderzoekers voorlopig geen significant verband tussen hoe graag leerlingen lezen en hoe goed ze begrijpend lezen. Dat er uit deze data voorlopig geen samenhang blijkt, betekent niet dat de leesmotivatie niet relevant zou zijn voor leesprestaties. De onderzoekers willen dan ook verdere analyses hierop uitvoeren.

Het leesplezier van leerlingen werd ook afgewogen tegenover hun leesfrequentie: hoe vaak lazen ze voor hun plezier? De groep Vlaamse leerlingen die dit dagelijks doet, steeg van 36% (in 2016) naar 43%. Tegelijkertijd wordt de groep leerlingen die thuis nooit leest wat kleiner. De onderzoekers suggereren dat leerlingen sneller naar een boek grepen tijdens de pandemie, misschien uit noodzaak of verveling, maar dat dit niet de volledige verklaring kan zijn gezien de eerder zwakke scores voor leesplezier.

Meer dan de helft van de bevraagde leerlingen (56%) leest dagelijks minder dan een half uur buiten de schooltijd - dit omvat lezen voor hun plezier en lezen om informatie te verwerven. Bijna 1 op 3 leest dagelijks tussen 30 minuten en een uur buiten schooltijd. 14% leest dagelijks meer dan een uur (buiten schooltijd), en dat is weinig in vergelijking met andere landen. Nochtans scoren leerlingen gemiddeld beter als ze vaker en langduriger lezen.

PIRLS bracht ook het lees- en taalklimaat van de leerlingen thuis in kaart: hoeveel boeken zijn er in huis, en wat zeggen de ouders van leerlingen over hun eigen leesmotivatie en leesfrequentie?

Het belang van een goede (voor)leesstart

PIRLS bevraagt leerlingen uit het vierde leerjaar, en is dus een momentopname in de bredere leesontwikkeling van kinderen. Daarom peilden de onderzoekers ook de ouders naar de mate van voorschoolse geletterdheid van hun kinderen in het eerste leerjaar. "Vlaanderen heeft in vergelijking met de andere landen een erg klein percentage kinderen die volgens hun ouders heel goed voorschools geletterd waren bij aanvang van het eerste leerjaar." 61% van de ouders geeft aan dat hun kind 'niet goed' voorschools geletterd was bij aanvang van het eerste leerjaar.

In vergelijking met andere landen lijken Vlaamse ouders minder taalstimulerende activiteiten te doen met hun jonge kinderen. 9% geeft aan (bijna) nooit boeken te hebben gelezen met hun kind voor de start van het eerste leerjaar. Toch pleiten de onderzoekers uitdrukkelijk voor het belang van vroeg beginnen, via een programma als Boekstart:

"Wanneer ouders zeggen dat ze vóórdat hun kind naar het eerste leerjaar ging meer activiteiten deden die de geletterdheid kunnen stimuleren, zien we dat hun kinderen vier jaar later inderdaad beter zijn geworden in begrijpend lezen."

Meer dan 1 op 4 ouders geeft aan heel graag te lezen, iets minder dan de helft leest enigszins graag en 27% leest niet graag. Het aandeel ouders dat niet graag leest, is in Vlaanderen groter dan in andere landen. 37% van de bevraagde Vlaamse ouders zegt dat ze dagelijks lezen ter ontspanning. Kinderen gaven nochtans andere informatie over het leesgedrag van hun ouders: 17% geeft aan dat hun ouders nooit lezen, en 15% dat hun ouders hooguit één of twee keer per maand voor hun plezier lezen. Als leestijd voor het werk wel meetelt, krijgen we een ander beeld: 23% van de leerlingen heeft dan een ouder die wekelijks meer dan tien uur leest.

Het goede voorbeeld geven als ouder is toch belangrijk volgens de onderzoekers: "We stellen gemiddeld hogere scores vast bij kinderen van ouders die graag, vaak en veel lezen. Die vaststelling stemt overeen met de internationale literatuur rond het leesklimaat thuis."

Een bibliotheek in huis (en daarbuiten)

"Thuis amper boeken hebben blijft een sterke voorspeller van een minder goed leesbegrip. Slechts 1 op 5 van de ouders heeft thuis maximaal 10 boeken voor volwassenen, 1 op 4 zegt meer dan 100 boeken te hebben. Ook het aanbod aan kinderboeken thuis is beperkt. "

Een huis vol boeken hangt nog steeds - maar schijnbaar iets minder sterk dan in 2016 - samen met een beter leesbegrip. Thuis amper boeken hebben blijft een sterke voorspeller van een minder goed leesbegrip. Slechts 1 op 5 van de ouders heeft thuis maximaal 10 boeken voor volwassenen, 1 op 4 zegt meer dan 100 boeken te hebben (hieronder vielen geen digitale boeken, kranten of magazines). Ook het aanbod aan kinderboeken thuis is beperkt: bij 14% zijn er hooguit 10 boeken beschikbaar, slechts 1 op 3 kan thuis kiezen uit een boekencollectie van meer dan 50 titels.

Een uitgebreide boekencollectie thuis is echter niet voor iedereen een evident gegeven. Net daar kunnen openbare bibliotheken het verschil maken. De PIRLS-onderzoekers stellen vast dat Vlaamse leerlingen zich op internationaal niveau in de middenmoot bevinden wat betreft boeken ontlenen uit de openbare bibliotheek:

"Er zijn wel grote verschillen tussen de leerlingen onderling. Een derde doet dit wekelijks maar 20% doet het nooit. Die laatste groep is opmerkelijk gegroeid sinds 2016, toen slechts 13% van de leerlingen nooit boeken ontleende. In ruil krimpt de groep leerlingen die maandelijks op boekenjacht gaan van 46% naar 35%. Alles bij elkaar genomen is er een terugval van 10% in het aandeel leerlingen dat minstens maandelijks boeken ontleent uit de bibliotheek, van 77% naar 67%."

Naast een krachtig (voor)leesklimaat thuis is ook een kwalitatieve leesomgeving op school cruciaal om leerlingen tot lezen te motiveren en om hen te ondersteunen in hun leesontwikkeling. Daarom brachten de PIRLS-onderzoekers ook het leesklimaat op school in kaart: is er een eigen klas- of schoolbibliotheek, en uit hoeveel boeken bestaat die collectie? Welke initiatieven rond lezen zijn er op school, en hoe krijgt het leesonderwijs vorm? Waar liggen de noden?

Het belang van een goede (voor)leesstart (bis)

Net zoals bij de thuisomgeving, stellen de onderzoekers het belang van een goede start op school vast, los van de grootte van de school en de klas: "Wanneer schoolleiders vinden dat een groter aandeel van hun leerlingen in het eerste leerjaar start met een basisgeletterdheid, legden hun leerlingen gemiddeld betere PIRLS-toetsen af."

"Wanneer schoolleiders vinden dat een groter aandeel van hun leerlingen in het eerste leerjaar start met een basisgeletterdheid, legden hun leerlingen gemiddeld betere PIRLS-toetsen af."

Een school- en klasbibliotheek

Vlaanderen is een koploper wat betreft leerlingen die toegang hebben tot een klasbibliotheek of leeshoek in de klas (98%). "77% van de Vlaamse leerlingen krijgt ( bijna) elke dag tijd om de klasbibliotheek of leeshoek te gebruiken." Van de ondervraagde schooldirecties geeft 44% aan een eigen schoolbibliotheek te hebben, een daling van maar liefst 7% tegenover 2016. 44% van de leerlingen heeft toegang tot én een schoolbibliotheek én een klasbibliotheek.

Die cijfers zijn enigszins bemoedigend, maar zeggen uiteraard niks over de kwaliteit van het leesaanbod. Verouderde titels of collecties die niet divers genoeg zijn (verhalen in andere talen, luisterboeken ...) zijn minder uitnodigend. Daarnaast adviseren de onderzoekers aan scholen om na te denken over een combinatie van een school- en klasbibliotheek. Ze verwijzen daarbij naar een artikel van Iedereen Leest over beide aanpakken.

Leesinitiatieven en lestijd voor lezen

Schoolleiders konden aangeven welke leesinitiatieven er op school zijn:

65% zegt dat leerlingen regelmatig (minstens maandelijks) de openbare bibliotheek bezoeken.

94% van de leerlingen zit op een school die minstens wekelijks vrije leesmomenten inplant.

Bij 49% wordt tutorlezen wekelijks georganiseerd.

Slechts 12% nodigt minstens per trimester een auteur of illustrator uit.

Daarnaast besteden leerkrachten 10% van hun lestijd aan leesonderwijs. Uitgedrukt in uur komt dit op een jaarlijks gemiddelde van 98 uren. Tegenover 2016 is dat een beperkte stijging - wekelijks iets minder dan een kwartier extra voor leesonderwijs. Dat klinkt positief, maar hoe die extra tijd precies wordt ingezet, kan niet worden achterhaald met PIRLS-data. Bovendien ligt die tijdsbesteding beduidend lager dan in andere landen.

Hoewel er bij veel scholen dus wel rond lezen gewerkt wordt, zien de onderzoekers nog veel potentieel om de vele initiatieven en het leesonderwijs goed af te stemmen op elkaar met een systematische aanpak, ingebed in een (lees)beleid.

Nood aan mensen en middelen

"Voor 85% van de scholen is het personeelstekort problematisch. Veel schoolleiders voelen ook onvoldoende betrokkenheid van ouders bij schoolactiviteiten."

Veel van de bevraagde schoolleiders geven aan (helemaal) niet gehinderd te zijn door een tekort aan onderwijsmaterialen en schoolbenodigdheden om goed in te zetten op leesonderwijs. Wat wel problematisch is voor 85% van de scholen, is het personeelstekort. Er is ook nood aan meer specifieke middelen voor het leesonderwijs, zoals software en applicaties of bibliotheekmaterialen. Waar een gebrek is aan bibliotheekmaterialen, scoren leerlingen minder goed in begrijpend lezen. Als leerlingen op school ook toegang hebben tot digitale boeken, doen ze het gemiddeld beter.

Verder merken de onderzoekers op dat veel schoolleiders onvoldoende betrokkenheid voelen van de ouders bij schoolactiviteiten. Scholen met een hogere ouderbetrokkenheid noteren betere scores op begrijpend lezen.

Fysiek en mentaal welzijn op school

De PIRLS-onderzoekers brachten ook andere factoren op school in kaart die het leerproces van leerlingen kunnen beïnvloeden:

Slechts de helft van de leerlingen in het Vlaamse vierde leerjaar voelt zich sterk verbonden met de eigen school.

Net zoals in de meeste andere landen ervaart zo'n 80% van de leerlingen wel eens wanorde in de begrijpend-leeslessen.

Meer dan in de vergelijkingslanden melden de leerlingen pestgedrag: slechts de helft wordt nooit of bijna nooit gepest.

Meer dan in 2016 voelen leerlingen zich hongerig bij hun aankomst op school. De stijging in het aandeel leerlingen dat (bijna) elke dag honger heeft is frappant: van 19% naar 43%.

35% van de leerlingen zegt elke dag of bijna elke dag moe aan de schooldag te starten. Dat is minder dan in de meeste vergelijkingslanden, maar het gaat wel om een behoorlijke stijging ten opzichte van 2016.

Al deze aspecten tonen een samenhang met de leesprestaties:

"Leerlingen die zich gepest voelen op school, die zich er minder thuis voelen en die hun schooldag vermoeid en hongerig starten, hebben gemiddeld een lagere begrijpend-leesvaardigheid. [...] Wanneer de leerlingen meer gewag maken van lawaai en dergelijke tijdens de lessen, presteren ze minder goed."

Na alle cijfers en wel of niet significante correlaties zetten de PIRLS-onderzoekers nog enkele aanbevelingen op een rij, we lichten er hier enkele uit.

In de eerste plaats wijzen ze op de blijvende urgentie om in te zetten op begrijpend lezen. Ze raden scholen aan om goed te kijken naar hun aanpak: kiezen voor structurele initiatieven, een doorgaande leerlijn uitwerken rond begrijpend lezen, waar er in teamverband gewerkt wordt en kennis tussen collega's gedeeld wordt ... En dit alles ingebed in een krachtig leesbeleid.

PIRLS toont ook het belang aan van een vroege, voorschoolse geletterdheid. Daarbij kan een programma als Boekstart mee het verschil maken. Door vanaf de prille start het voorlezen aan baby's en peuters te stimuleren, geef je elk kind de kans om een sterke leesstart te maken. En dat kan in elke taal, stellen de onderzoekers:

"Wanneer ouders interactief boeken voorlezen of verhalen vertellen in de thuistaal leert een kind luisterstrategieën toepassen die ze later kunnen omzetten in lees-strategieën, in eender welke taal."

Tegelijkertijd luiden de onderzoekers de alarmbel: veel scholen kampen met een lerarentekort en tal van andere uitdagingen zoals het feit dat 43% van de leerlingen met honger op de schoolbanken zit.

Ten slotte onderstrepen de PIRLS-onderzoekers het belang van een duurzaam partnerschap tussen scholen en openbare bibliotheken: "Leraren kennen hun leerlingen met hun eigen leesniveau en interesses, en bibliothecarissen kennen het actuele boekenaanbod."

Kortom, PIRLS 2021 maakt duidelijk dat er meer dan ooit nood is aan een doordachte en overkoepelende aanpak met een krachtig leesbeleid op school. Vanuit een overkoepelend perspectief staan scholen niet alleen in de brede taak om het tij te keren. Reeds bij de prille start van het leesleven van een kind kunnen kinderopvanginitiatieven en openbare bibliotheken mee het verschil maken. Iedereen Leest pleit dan ook voor goede samenwerkingen tussen verschillende lokale organisaties. Bestaande initiatieven, zoals campagnes en programma's van Iedereen Leest, en de vele beschikbare kennis en praktijkinformatie vormen samen handvaten om mee aan de slag te gaan. Op die manier kunnen we kinderen en jongeren via een doorgaande leeslijn versterken in hun leesproces.

# data[].attributes.attachment_link.title
PIRLS 2021: leesniveau daalt enorm en 1 op 3 van de Vlaamse leerlingen leest niet graag | Iedereen Leest

# data[].attributes.attachment_link.description
De nieuwe PIRLS-studie toont dat het leesniveau van leerlingen uit het vierde leerjaar opnieuw sterk gedaald is. Tegenover hun leeftijdsgenoten uit 2006 kampen ze met een achterstand van tien maanden. Bovendien geeft 29% van de leerlingen aan niet graag te lezen.

# data[].attributes.body
In de volgende kolommen worden een aantal strategieën verder uitgelicht, verdiept en geconcretiseerd.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Interactie is een van de vijf sleutels voor een effectieve leesdidactiek. In een krachtige leesles is kwaliteitsvolle interactie belangrijk, naast voldoende stilleestijd voor je leerlingen, om de tekst rustig en zelfstandig te lezen. Via kwaliteitsvolle interactie ondersteun je je leerlingen in hun leesproces, zonder het van hen over te nemen.
De volgende aandachtspunten zijn belangrijk voor je interactie met de leerlingen.

In schoolboeken wordt soms vergeten dat begrijpend lezen gaat over het actief verwerken van de tekstinhoud en niet om leesstrategieën of om vragen beantwoorden op zich. Je zorgt er dus best voor dat in de interactie de inhoud van de leestekst centraal staat: via interactie daag je je leerlingen uit om de tekst echt te begrijpen en actief te verwerken. Vanuit de concrete tekst en betekenisgeving kan je ook gemakkelijk met je leerlingen in interactie gaan over de aanpak, over welke strategieën je inzet als je leest.

Ga op verschillende momenten in het leesproces met je leerlingen in interactie over de tekst, het onderwerp en het leesproces. Zo ondersteun je je leerlingen bij het begrijpen van deze tekst en tegelijk leren je leerlingen hoe ze een leesopdracht kunnen aanpakken: ze leren zich oriënteren en voorbereiden op een leestaak, die uitvoeren en erop reflecteren.

Voor je leerlingen zelf beginnen te lezen, kan je kort modelleren of demonstreren hoe jij zo'n tekst aanpakt: via hardop denken 'toon' je je leerlingen wat er in je hoofd gebeurt. Dat kan je ook in interactie met je leerlingen doen: in dat geval beantwoorden zij de vragen die jij jezelf stelt.

Tijdens het lezen, terwijl je leerlingen de tekst zelfstandig lezen, kan jij observeren en rustig individueel ondersteunen. Voor en na het lezen zal je vaak kiezen voor interactie met de klasgroep om inzichten en leeservaringen te delen en op een hoger niveau te tillen.

Geef je leerlingen de kans om met elkaar in interactie te gaan over de tekst en over de leesopdracht. Zo kunnen leerlingen elkaar ondersteunen als ze vastlopen of iets niet begrijpen. Tijdens het lezen uitleg mogen vragen aan hun buur en na de leesopdracht in duo's oplossingen met elkaar vergelijken, zijn kleine ingrepen die veel effect kunnen hebben.

Een beproefde werkvorm die veel interactie tussen leerlingen uitlokt, is een opdracht met verdeelde informatie . De leerlingen moeten dan immers samenwerken om de leesopdracht tot een goed einde te brengen. Deze werkvorm wordt toegepast in de leesles over kinderarbeid (bij de vraag 'Wat zijn goede voorbeelden van leeslessen?').

# data[].attributes.attachment_link.description
Interactie is een van de vijf sleutels voor een effectieve leesdidactiek. In een krachtige leesles is kwaliteitsvolle interactie belangrijk, naast voldoende stilleestijd voor je leerlingen, om de tekst rustig en zelfstandig te lezen. Via kwaliteitsvolle interactie ondersteun je je leerlingen in hun leesproces, zonder het van hen over te nemen.

# data[].attributes.headline
Ontdek de interesses en de leesvoorkeuren van je klas!

# data[].attributes.subject
Ontdek de interesses en de leesvoorkeuren van je klas!

# data[].attributes.attachment_link.title
Wat zijn rijke teksten? - Rijke Teksten | Taalunie

# data[].attributes.attachment_link.description
Rijke teksten zijn authentieke teksten over levensechte, herkenbare thema's. Ze hebben een duidelijke structuur, origineel taalgebruik en een gevarieerde woordenschat: in de tekst komen zowel frequent als minder frequent gebruikte woorden voor. Er staan signaal- en verbindingswoorden tussen de zinnen, en de verschillende alinea's en hoofdstukken van de tekst vormen inhoudelijk een geheel.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Denken-delen-uitwisselen
De werkvorm denken-delen-uitwisselen is een werkvorm die de interactie over een tekst kan ondersteunen. Als de leerkracht een vraag stelt, krijgen de leerlingen eerst de kans om individueel een antwoord te formuleren. Daarna gaan ze hun ideeën delen met de andere groepsleden. De groep probeert tot een consensus te komen. De leerkracht peilt daarna in de grote groep naar de antwoorden van de kleine groepen. De antwoorden worden met elkaar vergeleken. De leerkracht in onderstaand voorbeeld (De Lettertuin, Ninove) past hier enkele interactievaardigheden toe (doorvragen, vragen doorspelen ...). Er ontstaat dus interactie.

Open vragen stellen aan kleuters
Hieronder kun je een voorbeeld bekijken van een leerkracht die open vragen stelt aan de kleuters van de eerste kleuterklas (De Lettertuin, Ninove). Soms geeft ze zelf het antwoord, ze is dan aan het modelen, maar vaak krijgen de keuters de kans om te antwoorden. De leerkracht geeft in deze grote groep verschillende kleuters de kans om iets te zeggen. Ze speelt de vraag dan door aan verschillende kinderen of ze vergelijkt de antwoorden van de kinderen met elkaar.

# data[].attributes.attachment_link.description
Denken-delen-uitwisselen De werkvorm denken-delen-uitwisselen is een werkvorm die de interactie over een tekst kan ondersteunen. Als de leerkracht een vraag stelt, krijgen de leerlingen eerst de kans om individueel een antwoord te formuleren. Daarna gaan ze hun ideeën delen met de andere groepsleden. De groep probeert tot een consensus te komen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Waarom werken met rijke teksten? - Rijke Teksten | Taalunie

# data[].attributes.attachment_link.description
taalontwikkeling en de kennisopbouw van leerlingen te werken. Ze nodigen uit tot diep lezen, gesprekken en discussie. E en woordenschat, leesbegrip, en spreek- en schrijfvaardigheid. Bovendien verruimt e en rijke tekst de woordenschat en de kennis over de wereld van leerlingen : h Zo kunnen ook leerkrachten die een zaakvak geven met rijke teksten aan de slag , b ijvoorbeeld in een les aardrijkskunde over vulkanen of klimaatverandering.

# data[].attributes.headline
Boekje met mogelijke vragen die verschillende denkvaardigheden aanspreken

# data[].attributes.subject
Boekje met mogelijke vragen die verschillende denkvaardigheden aanspreken

# data[].attributes.attachment_link.title
Begrijpend lezen | Zondag met Lubach (S12)

# data[].attributes.attachment_link.title
Rijke Teksten - Rijke Teksten | Taalunie

# data[].attributes.attachment_link.description
Woordjes stampen... Het is een nuttige manier om je in korte tijd verstaanbaar te kunnen maken in een andere taal. Of als je moet leren voor die woordenschattoets van een vreemde taal. Maar op welke manier kun je dit het beste aanpakken?

# data[].attributes.headline
Plan dierentuin via de website LearningApps.org

# data[].attributes.subject
Plan dierentuin via de website LearningApps.org

# data[].attributes.headline
Transfer buiten de schoolmuren: lezen thuis bevorderen

# data[].attributes.subject
Transfer buiten de schoolmuren: lezen thuis bevorderen

# data[].attributes.body
Praatplaten, handleiding,...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Productbeschrijving

De leidraad biedt je houvast bij de praatplaten. De praatplaten zijn ideaal als je met ouders individueel of in groep op een niet te talige manier het gesprek wil aangaan over boekjes, lezen en vertellen. Het is een informele en niet-bedreigende manier om meer in de diepte te peilen naar hun ervaringen, ideeën en mening.

Er zijn drie praatplaten. Een algemene met een blik in de woonkamers en in de openbare bibliotheek. Eentje specifiek over stoorzenders en hulpmiddelen en eentje waarin opties staan als de ouders weinig tijd hebben. Er zijn 25 focuskaarten waarop je een tafereel uit de platen meer in detail ziet. In de bijlage vind je bij elk tafereel voorbeeldvragen.

Wil je tijdens een oudergesprek taalbarrières overbruggen? Dan komt dit materiaal zeker van pas. Je duidt de taferelen aan op de plaat of toont de bijhorende focuskaarten. Zo begrijpt de ouder beter wat je juist vraagt of waarover je wil praten. Je kan de praatplaten gebruiken om ouders aan te zetten om (meer) voor te lezen, naar de bibliotheek te gaan met hun kinderen of te vertellen bij boeken. Dit kan zowel leuk zijn voor ouders met wie je geen taalbarrières ervaart als noodzakelijk zijn voor ouders die geen gedeelde taal met jou spreken.

Je kan je leerlingen hierin ook betrekken. Laat hen boeken uitzoeken om thuis met hun ouders te bekijken. Of inkleuren welke taferelen van de kleurplaat ze ook heel graag willen proberen met hun ouders. Je kan dit voorbereiden in de klas en gebruiken tijdens oudercontacten of kiezen voor een ouder-kind gesprek. De motivatie en het plezier van het kind werken aanstekelijk voor iedere ouder.

In deel twee van de leidraad vind je creatieve methodieken om met deze praatplaten aan de slag te gaan zowel in individuele contacten als tijdens groepsmomenten.

# data[].attributes.attachment_link.description
De leidraad biedt je houvast bij de praatplaten. De praatplaten zijn ideaal als je met ouders individueel of in groep op een niet te talige manier het gesprek wil aangaan over boekjes, lezen en vertellen. Het is een informele en niet-bedreigende manier om meer in de diepte te peilen naar hun ervaringen, ideeën en mening.

# data[].attributes.headline
Per leerjaar een map met functionele leesopdrachten

# data[].attributes.subject
Per leerjaar een map met functionele leesopdrachten

# data[].attributes.attachment_link.title
Ik lees, ik doe - Methode lezen | Pelckmans

# data[].attributes.attachment_link.description
Laat je leerlingen oefenen op technisch en op begrijpend lezen op AVI-niveau met de lesmethode 'Ik lees, ik doe' van Pelckmans.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tijdschriften zijn ideale vindplaatsen voor non-fictieteksten, gaande van korte weetjes en actualiteitsitems tot diepgravende achtergrondartikels en reportages.

tijdschriften richten zich specifiek op jongeren vanaf de basisschool: National Geographic Junior, Quest Junior, Kits, Kidsweek, Sam Sam, Wetenschap in beeld, Klap, Zonnestraal, Zonneland, ... Ook Wablieft, een krant met duidelijk taalgebruik, biedt prima leesvoer.

rijketeksten.org is een initiatief van de Nederlandse Taalunie. Het kwam er als antwoord op de verzuchting dat het niet altijd gemakkelijk is om goede leesteksten te vinden voor gebruik in het onderwijs. De website bevat enerzijds informatie over wat rijke teksten zijn en anderzijds een groeiende verzameling van zowel fictie- als non-fictieteksten over uiteenlopende onderwerpen en voor alle leeftijden.

Platformen als Nieuwsbericht, Klassenteksten, Tekstenlab (Diaplus) hebben abonnementsformules voor scholen met teksten, opdrachten en ondersteuning gericht op begrijpend lezen.

, waar al dat moois gewoon nagenoeg gratis voor het grijpen ligt
Ten slotte zijn er natuurlijk de boeken : groot, klein, dik, dun, met én zonder afbeeldingen ... Het aanbod van zowel non-fictie als fictie voor jongeren is bijzonder rijk en groot. De opdracht bestaat erin om de juiste boeken bij de juiste leerlingen te krijgen. Gelukkig zijn er heel wat blogs, zoek- en inspiratiesites die daarbij kunnen helpen en, last but not least, de Bib

# data[].attributes.attachment_link.description
Tijdschriften zijn ideale vindplaatsen voor non-fictieteksten, gaande van korte weetjes en actualiteitsitems tot diepgravende achtergrondartikels en reportages. tijdschriften richten zich specifiek op jongeren vanaf de basisschool: National Geographic Junior, Quest Junior, Kits, Kidsweek, Sam Sam, Wetenschap in beeld, Klap, Zonnestraal, Zonneland, ... Ook Wablieft, een krant met duidelijk taalgebruik, biedt prima leesvoer.

# data[].attributes.headline
Pinterest-inspiratie voor een fijne leesomgeving

# data[].attributes.subject
Pinterest-inspiratie voor een fijne leesomgeving

# data[].attributes.body
Borden:
Inspirerende bibs
Leesplekjes - Bib
Leesplezier
Bibtriggers

# data[].attributes.body
A-kaarten: eerste reacties, indrukken en mening over de tekst B-kaarten: tekstbegrip, tekstbeleving, relatie tussen tekst en werkelijkheid C-kaarten: stijl, genre, personages, auteur, waardering van de tekst

# data[].attributes.body
Hierop zijn de boekbabbelkaarten geïnspireerd en uitgebreid.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hulpmiddel in het stimuleren van leesbevordering en uitwisseling met elkaar over teksten. Het denken en praten over teksten na vrije leestijd is een uitstekende manier om kinderen te leren hun mening te uiten, hun beleving en interpretatie van een verhaal te delen met anderen. Een gesprek leidt tot verbreding van achtergrondkennis en verfijning van hun waardering en beleving van de tekst. Een medeleerling kan op basis van eenzelfde tekst tot een ander inzicht komen. Leesdoelen als meningvorming, conclusies trekken, samenvatten, tekst op waarde beoordelen en informatie uit de tekst afleiden staan vaak centraal bij begrijpend lezen.

# data[].attributes.attachment_link.title
VRAGENSPEL VAN CHAMBERS - Onderwijsdatabank

# data[].attributes.attachment_link.description
Hulpmiddel in het stimuleren van leesbevordering en uitwisseling met elkaar over teksten. Het denken en praten over teksten na vrije leestijd is een uitstekende manier om kinderen te leren hun mening te uiten, hun beleving en interpretatie van een verhaal te delen met anderen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Maak van leerlingen lezers - leescirkel Chambers

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
PISA (Programme for International Student Assessment) is een driejaarlijks internationaal onderzoek dat naast wiskundige en wetenschappelijke geletterdheid ook de leesvaardigheid test bij vijftienjarigen in OESO-landen. In het vorige PISA-onderzoek van 2018 stond leesvaardigheid centraal. Ook de leesmotivatie van vijftienjarigen werd toen bevraagd. PISA 2022 - omwille van de pandemie werd de meting een jaar opgeschoven - focuste nu meer op hun wiskundige vaardigheden, maar testte ook leesvaardigheid (zonder te peilen naar leesmotivatie). Aan deze editie namen 81 landen deel. In Vlaanderen werden ongeveer 5.000 vijftienjarigen getest in dit achtste PISA-onderzoek, uitgevoerd door de vakgroep Onderwijskunde van Universiteit Gent.

Het nieuwe PISA-rapport brengt voor de Vlaamse vijftienjarigen geen al te positief resultaat. Een grote verrassing is dit niet. PIRLS, een ander internationaal onderzoek, stelde in mei 2023 reeds vast dat het leesniveau bij Vlaamse tienjarigen drastisch daalde.
In dit artikel focussen we op de voornaamste PISA-resultaten gelinkt aan leesvaardigheid.

De resultaten op leesvaardigheid werden geplaatst op een schaal met verschillende niveaus van 1 tot 6. Hoe hoger het niveau, hoe vaardiger de vijftienjarigen zijn in lezen. Bijna 1 op 4 Vlaamse vijftienjarigen haalt niveau 2 (het basisniveau) niet. Deze groep 'beschikt dus niet over de vaardigheden om dagdagelijkse problemen op leesgebied aan te pakken,' stellen de onderzoekers. Aan de andere kant van de schaal behaalt 7,7% niveau 5 of 6.

Het Vlaams resultaat van 'toppresteerders' (niveau 5 of 6) loopt gelijkaardig met het internationale gemiddelde. In vergelijking met andere Europese landen, is het aandeel 'laagpresteerders' (niveau 1) in Vlaanderen significant hoger.

Vlaanderen moet op vlak van leesvaardigheid dertien landen laten voorgaan. Onder meer Ierland, Canada, Verenigde Staten, Estland en Verenigd Koninkrijk haalden een hogere gemiddelde score. Vijftien landen haalden een gelijkaardige score - zoals Finland, Duitsland, Italië, Oostenrijk en Portugal. Vlaanderen scoort dus wel hoger dan zestien andere deelnemende landen (o.a. Nederland, Mexico en IJsland), en behaalt ook een beter gemiddelde voor leesvaardigheid dan het internationale OESO-gemiddelde (483 punten tegenover 476). Al blijven we wel hangen in de middenmoot.

Vergelijken we de gemiddelde score op leesvaardigheid met PISA 2018, dan gaat Vlaanderen er 19 punten op achteruit. Dat is een enorme daling, want bij andere vergelijkingen van opeenvolgende PISA-onderzoeken, bedroeg het verschil nooit meer dan 10 punten. Ook op langere termijn - de onderzoekers namen er resultaten bij van vorige PISA-cycli vanaf 2003 - dalen de algemene scores voor Vlaanderen.

Internationaal is die daling ook een trend. Toch is de daling vanaf 2019 in Vlaanderen significant sterker dan bij andere OESO-landen. Ten opzichte van PISA 2009 daalde de gemiddelde Vlaamse score op leesvaardigheid met 36 punten. Op vier landen na (IJsland, Nederland, Finland en Griekenland) is dit de grootste daling van alle OESO-landen.

Verschillen tussen vijftienjarigen

PISA onderzocht ook de samenhang tussen de leesprestaties van leerlingen en hun omgeving thuis, in de klas en op school. Vijftienjarigen in het ASO scoren hoger dan hun leeftijdsgenoten in het BSO. 4% van ASO-leerlingen behaalt niveau 2 niet, bij het BSO klimt dat percentage naar 60%. Er bestaat dus een enorme prestatiekloof tussen de onderwijsvormen, en dit voor zowel leesvaardigheid als de andere bevraagde domeinen wiskunde en wetenschappen.

De prestaties op leesvaardigheid werden ook afgetoetst op geslacht. Internationaal gezien scoren meisjes hoger op leesvaardigheid dan jongens. Dat klinkt voor Vlaanderen niet anders: meisjes behalen gemiddeld 27 punten meer dan jongens. Bij de 'toppresteerders' is het aandeel meisjes groter dan jongens, bij de 'laagpresteerders' geldt net het omgekeerde. Die trends waren al aanwezig in eerdere PISA-onderzoeken. Toch is er vanaf 2015 een grotere prestatiekloof: waar jongens in 2015 gemiddeld 13 punten lager scoorden, steeg dat gemiddelde in 2022 tot 27 punten. In andere OESO-landen wordt de prestatiekloof tussen meisjes en jongens net kleiner.

"De gemiddelde leesscore voor jongens daalt tussen 2015 en 2022 [...] sterker dan de gemiddelde leesscore voor meisjes. Een minder sterke dalende trend voor meisjes leidt ertoe dat de voorsprong van meisjes ten opzichte van jongens op leesvlak steeds groter wordt."

De onderzoekers keken ook naar het verschil in prestaties op andere vlakken: verschillende achtergronden (migratie, taal ...), welbevinden op school, impact van schoolsluitingen tijdens de coronapandemie ... De onderzoekers focusten hier telkens op het hoofddomein 'wiskunde', de resultaten op leesvaardigheid werden niet getoetst op achtergrond of welbevinden.

De nieuwe resultaten van het PISA-onderzoek lijken dezelfde conclusies te trekken als voorgaande edities. Samen met de resultaten uit het PIRLS-onderzoek bij tienjarigen schetsen ze een duidelijke realiteit op vlak van leesvaardigheid en leesmotivatie bij Vlaamse kinderen en jongeren. Om het tij te keren zijn verschillende initiatieven nodig. Reeds bij de prille start van het leesleven van een kind kunnen kinderopvanginitiatieven en openbare bibliotheken mee het verschil maken. Nadien ligt een belangrijke taak voor scholen om krachtig leesonderwijs te voorzien. Een goede samenwerking tussen lokale organisaties is cruciaal. Want lezers, die maak je immers samen.

# data[].attributes.attachment_link.title
PISA 2022: 25% van de Vlaamse vijftienjarigen haalt basisniveau leesvaardigheid niet | Iedereen Leest

# data[].attributes.attachment_link.description
De nieuwe PISA-resultaten bevestigen opnieuw dat Vlaamse jongeren minder goed scoren op leesvaardigheid. Haast 25% van de Vlaamse vijftienjarigen haalt het basisniveau niet. Opvallend is dat de prestatiekloof tussen meisjes en jongens in Vlaanderen groeit.

# data[].attributes.body
Thema is 'Thuis'

Info en lessuggesties via deze link!

# data[].attributes.attachment_link.description
Lessuggesties Poëzieweek 2024: Vanaf 15 december 2023 vind je hier de lessuggesties voor basis-/primair onderwijs en secundair/voortgezet onderwijs om tijdens Poëzieweek mee aan de slag te gaan in klas. Op…

# data[].attributes.body
Dit jaar worden er weer per graad poëziesterren en de Gouden Poëziebundel uitgereikt. Ja ken met je klas meedoen! Inschrijven voor 31 januari!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Laat je leerlingen tijdens de week van 18 tot en met 22 maart 2024 meestemmen voor het mooiste gedicht per graad en bepaal mee welk gedicht een wint. Ook de kleuters kennen een Poëziester toe.

Per graad van de lagere school zijn er vijf gedichten waaruit de leerlingen kunnen kiezen, voor de kleuterklas zijn er drie. Begin maart 2024 ontvang je de gedichten op A3-formaat en een gedetailleerde lesbrief per mail zodat je vlot aan de slag kan met de klas! Elke dag van de stemweek lees en bespreek je een gedicht met de klas. Op het einde van de week bepalen de kinderen welk gedicht hun favoriet is.
Inschrijven kan tot en met 31 januari 2024.

# data[].attributes.attachment_link.title
Gouden Poëziemedaille en Poëziesterren voor basisscholen 2024 - Doe mee! | Cultuurkuur

# data[].attributes.attachment_link.description
Laat je leerlingen tijdens de week van 18 tot en met 22 maart 2024 meestemmen voor het mooiste gedicht per graad en bepaal mee welk gedicht een wint. Ook de kleuters kennen een Poëziester toe. Per graad van de lagere school zijn er vijf gedichten waaruit de leerlingen kunnen kiezen, voor de kleuterklas zijn er drie.

# data[].attributes.headline
Mooi voorbeeld van geïntegreerd werken aan begrijpend lezen!

# data[].attributes.subject
Mooi voorbeeld van geïntegreerd werken aan begrijpend lezen!

# data[].attributes.attachment_link.title
 wij_lezen_wel on Instagram: "🤔 Maar hoe doe je dat nu, met boeken aan de slag gaan in de klas?

Juf Els uit Freinetschool De Loods loodst jullie met veel plezier doorheen een geïntegreerde lees- en leeractiviteit!

🪰🪰👏🏻 “Hier volgt een twee-vliegen-in-één-klap recensie! Je komt niet alleen te weten wat de kinderen van de boeken vinden, ik verklap ook hoe ik er in de klas mee aan de slag ging.

🌍 Berat (altijd nieuwsgierig naar weetjes over de wereld) dook in ‘Lotte en Fenna op reis door Europa’ en gaf er in de klas een krachtige presentatie over. 

⚓ Onze school ligt naast de North Sea Port, of, zoals wij het nog steeds zeggen: de haven van Gent, dus het boek ‘Havens’ is de perfecte aanleiding om deze eens van dichterbij te bekijken.

Uiteindelijk gebruikte ik beide boeken voor een activiteit begrijpend lezen.
Om onze voorkennis te activeren en de (lees)motivatie te verhogen, trotseerden we de vrieskou 🥶 en trokken we met het boek ‘Havens’ naar de haven. We zochten gelijkenissen en verschillen met de prenten uit het boek. Heel wat woordenschat passeerde de revue: loods, containerschip, kade, kranen, laden en lossen, steiger…

Terug in de klas lag een grote kaart van Europa 🗺️klaar, met het boek ‘Lotte en Fenna op reis door Europa’. 

Berat herhaalde wat je in dit boek kan terugvinden: korte, informatieve teksten (in rijm!) over een aantal Europese landen, telkens vergezeld door een vrolijk geïllustreerde kaart.

Elk duo bestudeerde een pagina uit ‘Havens’. Ik selecteerde bewust de Europese havens, zodat ze daarna in het ‘Lotte en Fenna-boek meer info over het land van die haven konden opzoeken. De belangrijkste info noteerden ze op een fiche. De stad waar hun haven zich bevond, schreven ze op een post-it en kleefden ze op de Europese kaart. Na de opdracht verzamelden we samen rond de kaart en wisselden we weetjes over de havens en landen uit.

🥳 De kinderen waren betrokken, ze leerden iets bij over landen en havens en -belangrijk- ze hebben allemaal gelezen! Yes!

En wat ze van de boeken vonden? 
🧡 Havens: leuk dat er veel weetjes in staan, de illustraties zijn supermooi, ik heb veel bijgeleerd over havens, ik zou het boek eens helemaal willen lezen!

Lees verder in de reacties!"

# data[].attributes.attachment_link.description
45 likes, 3 comments - wij_lezen_wel on January 21, 2024: "🤔 Maar hoe doe je dat nu, met boeken aan de slag gaan in de klas?

Juf Els uit Freinetschool D..."

# data[].attributes.attachment_link.embed_code
View this post on Instagram

A post shared by wij_lezen_wel (@wij_lezen_wel)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Maak kennis met mijn 'stereotypetjes'! Op deze pagina kun je een aantal typen kinderen* vinden, die van een bepaald soort boeken houden. Zij hebben allemaal hun eigen tiplijst: een lijst met boekentips! Als je wilt weten welke boeken je een kind in je klas zou kunnen aanraden, kun je kijken op welk van deze typetjes dat kind lijkt. Of misschien kun je het kind zelf laten kiezen wie hem of haar het meeste aanspreekt! Hopelijk vind je zo nog een paar boeken waarmee je de kinderen in je klas enthousiast krijgt!
Er is een mooie waaier beschikbaar van de typetjes, met QR-codes naar de tiplijsten!
Je kunt hem hier bestellen.
Hoi, ik ben Daan!

Ik houd niet van lezen. Ik ga liever gamen of buiten spelen. Lekker voetballen met mijn vrienden! Van de juf en mijn ouders moet ik meer lezen, maar de meeste boeken vind ik stom. Gelukkig heb ik toch wel een paar boeken gevonden die erg leuk zijn. Met veel plaatjes 🙂

Hoi, ik ben Emma!

Lezen vind ik erg leuk. Ik vind het leuk als de hoofdpersoon allemaal spannende avonturen meemaakt. Het is helemaal leuk als er raadsels moeten worden opgelost, want dan probeer ik erachter te komen hoe het in elkaar zit. Als ik zit te lezen, vergeet ik even alles om me heen.

Hoi, ik ben Julia!

Ik vind het leuk om verhalen te lezen die echt gebeurd kunnen zijn. Gewoon, over school bijvoorbeeld. Of over een meisje zoals ik. Want dan probeer ik me voor te stellen hoe ik zou reageren als ik haar was. Boeken over tovenaars of elfjes zijn toch helemaal niet boeiend? Die bestaan helemaal niet! Nee hoor, doe mij maar een goed boek over echte mensen.

Hoi, ik ben Liam!

Ik ben altijd heel blij als de meester zegt dat we gaan lezen. Even niet aan school denken! Lekker wegdromen... Vooral boeken over magie vind ik leuk. Het is zo leuk om te bedenken wat er dan allemaal mogelijk zou zijn. Ik vind het ook best lastig om me daarna te concentreren op mijn werk... Het liefst lees ik nog even verder!

Hoi, ik ben Finn!

Weet je wat het toppunt van nieuwsgierigheid is? Door het sleutelgat van een glazen deur kijken! Hahaha! Heb ik uit een moppenboek. Lezen vind ik wel leuk, maar dan moet er wel iets te lachen zijn. Gelukkig zijn er echt heel grappige boeken! Als ik weer eens hardop zit te lachen in de klas, mag ik van de juf altijd een stukje voorlezen. Kan iedereen lachen! 🙂

Hoi, ik ben Sem!

Vorig jaar zijn we met schoolreisje naar een pretpark met achtbanen geweest. Dát was te gek. Verder is school best saai... Elke dag hetzelfde en je moet de hele dag stilzitten en werken... Pff! Ik ga liever naar de film dan dat ik een boek lees. Lekker veel actie! Maar ja, als ik dan toch lees, dan moet er dus wel wat gebeuren. De juf heeft me wel een paar coole boeken gegeven. Spannend joh! Ik kon ze bijna niet wegleggen...

Hoi, ik ben Mila!

Lezen vind ik het allerleukste wat er is! Ik probeer op school altijd mijn werk snel af te krijgen, want dan mag ik weer lezen. Thuis lees ik ook heel veel. Ik ga vaak naar de bibliotheek en heb ook veel boeken gekregen van mijn moeder. Daardoor ken ik heel veel boeken, ook van vroeger. Weet je dat daar echt heel mooie verhalen bij zitten? Ik heb niet echt één favoriet boek... ik heb er een heleboel!

Hoi, ik ben Lisa!

School vind ik heel gezellig, want daar zijn mijn vriendinnen! Soms krijg ik wel eens op mijn kop van de juf omdat ik teveel zit te kletsen. Maar ja, we hebben altijd zoveel te bespreken! Ik houd van nagellakken en tekenen in mijn fashion kleurboek. Lezen vind ik trouwens ook leuk. Met mijn vriendinnen wissel ik altijd tips uit!

Hoi, ik ben Tess!

School vind ik best wel makkelijk. Ik heb dingen nu eenmaal wat sneller door dan de meeste kinderen in mijn klas. Gelukkig krijg ik extra lessen over wiskunde en programmeren. En ik vind het leuk om boeken te lezen over kinderen die ook erg slim zijn.

Hoi, ik ben Lucas!

Het liefst lees ik informatieve boeken. Maar dat mag niet altijd tijdens het vrij lezen. Eerst baalde ik daarvan, maar toen las ik een verhaal over de Tweede Wereldoorlog en dat was echt superinteressant! Als het tenminste maar echt gebeurd is. En gelukkig lezen steeds meer informatieve boeken als een verhaal, dus die mag ik ook lezen.
* Mijn 'stereotypetjes' zijn zelf-verzonnen kinderen. De namen heb ik gekozen omdat ze tot de populairste namen van dit moment behoren en dus niet omdat ik vind dat een naam bij een bepaald type kind hoort. De jongens kunnen in het echt ook meisjes zijn en andersom.

# data[].attributes.attachment_link.description
Maak kennis met mijn 'stereotypetjes'! Op deze pagina kun je een aantal typen kinderen* vinden, die van een bepaald soort boeken houden. Zij hebben allemaal hun eigen tiplijst: een lijst met favoriete kinderboeken.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Boekenlijsten

Hier vind je verschillende downloadlinks voor de titellijsten. Je kunt hier alle covers per bouw downloaden op één A4 per bouw, om op te hangen in de school en zo aan te geven welke boeken er worden gelezen. Klik op de knop om ze te downloaden.
Download HIER de lijst met ISBN nummers.

# data[].attributes.attachment_link.description
Hier vind je verschillende downloadlinks voor de titellijsten. Je kunt hier alle covers per bouw downloaden op één A4 per bouw, om op te hangen in de school en zo aan te geven welke boeken er worden gelezen. Klik op de knop om ze te downloaden. Download HIER de lijst met ISBN nummers.

# data[].attributes.attachment_link.description
De boekentips uit onze podcast op een rij! Veel boekhandels en bibliotheken plakken er onze Getipt-sticker op.

# data[].attributes.attachment_link.description
Welcome back to Instagram. Sign in to check out what your friends, family & interests have been capturing & sharing around the world.

# data[].attributes.headline
Bundel posters en uitlegfiche strategieën

# data[].attributes.subject
Bundel posters en uitlegfiche strategieën

# data[].attributes.body
Het visualiseren van de strategieën werkt ondersteunend voor de kinderen!

# data[].attributes.headline
Een interessant artikel over het inzetten van leesstrategieën, uit JSW (Jeugd in school en wereld)

# data[].attributes.subject
Een interessant artikel over het inzetten van leesstrategieën, uit JSW (Jeugd in school en wereld)

# data[].attributes.body
Op zoek naar de hoofdgedachte en de belangrijkste informatie van de tekst.
Vaak stellen we de vraag: Wat is er gebeurd?
Beter: Wat was het probleem? Hoe hebben ze dat opgelost?
Opbouwen in samenvattend lezen!
Samenvatten wordt ook gemakkelijker als je vooraf goed op de tekst hebt georiënteerd = titel, tussentitels, inhoudstabel, achterflap,…

# data[].attributes.body
In dit boek is er een verhaallijn met veel gebeurtenissen, was best wat moeilijk.
De gebeurtenissen visualiseren op een tijdlijn zorgde voor een beter zicht op de tocht van Rosa en Nan.

# data[].attributes.body
What's on your mind?
Noteer de stappen die je in je hoofd neemt bij het lezen van een tekst.
Zet het op post its zodat je dit bij het lezen van je boek of tekst kan gebruiken bij het modelen.

# data[].attributes.headline
Boek van de maand met telkens suggesties voor de drie sessies

# data[].attributes.subject
Boek van de maand met telkens suggesties voor de drie sessies

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Er zijn zoveel mooie boeken en teksten bij allerlei thema's die gebruikt kunnen worden voor Close Reading. Om je te tippen voor een nieuw verschenen boek of om een oude bekende nog eens in de spotlight te zetten, kiezen we iedere maand op onze site: het boek van de maand.

# data[].attributes.attachment_link.title
Close reading: boek van de maand - Expertis Onderwijsadviseurs

# data[].attributes.attachment_link.description
We kiezen iedere maand op onze site het boek van de maand. Dit boek is heel geschikt voor een Close Reading lessenserie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Agnes Dijkstra is leerkracht op OBS Hendrik Wester in Oude Pekela en ambassadeur bij Kleuteruniversiteit. In dit blog vertelt ze je over het inzetten van Close Reading bij kleuters.
Op mijn school is begrijpend lezen een belangrijk speerpunt dit schooljaar. Als team wilden we kijken naar een andere manier van werken. Gezamenlijk zijn we begonnen met het geven van 'Close Reading' lessen. Hoe we dit doen en wat het ons oplevert, vertel ik je in dit blog.
Wat is Close Reading?
Close Reading is een aanpak voor het begrijpend lezen en luisteren. Als lezer ga je op een bepaalde manier met een tekst om, waardoor je de informatie ontdekt, doorgrondt en begrijpt. Belangrijke kenmerken bij Close Reading zijn het herhaald (voor)lezen van een tekst en de interactie over deze tekst. Hierbij wordt gebruik gemaakt van tekstgerichte vragen. Op deze manier ga je veel dieper in op het verhaal en ontstaat er bij de kinderen meer tekstbegrip. Zo leren kinderen zelf de essentie van een tekst te achterhalen.

In iedere les, die sessies genoemd worden, staan verschillende inhouden centraal. De sessies hebben iedere keer ongeveer dezelfde inhoud, maar er zullen wellicht andere tekstgerichte vragen gesteld worden. De opbouw van de sessies ziet er als volgt uit:

Algemene begripsvragen.

(het navertellen van een verhaal, begin-midden-eind)

Vragen naar belangrijke details.

Vragen over de woordenschat.

Vragen over de tekststructuur.

Vragen over de bedoelingen van de schrijver.

Afleidingen.

Vragen naar meningen, argumenten en verbanden met andere teksten.

Voorafgaand en tijdens deze sessies is het niet de bedoeling dat je zelf alvast informatie geeft over het onderwerp of moeilijke woorden gaat uitleggen. Ook wijs je niet op bepaalde informatie. De kinderen gaan zelf tijdens deze sessies aan de slag met de tekst en moeten alles zelf uit het verhaal halen. Als leerkracht heb je tijdens deze sessies meer een ondersteunende rol.
Close Reading in groep 1 & 2:
Hoe wordt Close Reading dan ingezet in groep 1 en 2? Je leest een prentenboek of verhaal voor en iedere keer stel je tekstgerichte vragen na het voorlezen. Iedere sessie ga je dieper in op bepaalde stukken uit het verhaal.
Na de eerste keer voorlezen:
Nadat je het verhaal voor de eerste keer hebt voorgelezen, stel je een vraag die gericht is op de grote lijn in het verhaal. Je laat de kinderen bepalen over wie het verhaal gaat en waar het zich afspeelt. De wie-, wat-, waar pictogrammen kun je heel goed gebruiken tijdens deze eerste sessie. Daarnaast kun je tijdens deze sessie ook gaan kijken naar de volgorde van het verhaal; wat gebeurt er in het begin, midden en eind? Daarbij kun je de kinderen platen van het verhaal in de juiste volgorde laten leggen. Of je kunt gaan kijken naar de hoofdgedachte van het verhaal. Wat is het belangrijkste om te onthouden? Je kunt ervoor kiezen om alle vragen te stellen, maar wellicht moet je de sessie dan opsplitsen.

Speciaal voor dit blog deel ik de wie-waar-wat-kaarten met jullie. Klik op de kaarten om ze gratis te downloaden:
Na de tweede keer voorlezen:
Je bekijkt met de kinderen hoe de tekst in elkaar zit. Zo kun je gaan kijken of er bepaalde patronen te vinden zijn in het verhaal. Denk bijvoorbeeld aan rijm in het verhaal of herhalingen. Ook kun je tijdens deze sessie moeilijke woorden bespreken. Het is dan wel de bedoeling dat de betekenissen van die moeilijke woorden terug te vinden zijn in de tekst. Uiteraard zoeken de kinderen die zelf op. Daarnaast kan er gekeken worden naar belangrijke details uit het verhaal die de kinderen nodig hebben om het verhaal beter te begrijpen. En als laatste kan er gekeken worden naar de structuur in de tekst. Denk hierbij aan herhalingen in een verhaal of dat er toegewerkt wordt naar een plot. Ook hier geldt weer; je kunt ervoor kiezen om meerdere tekstgerichte vragen te stellen. Het is dan wel handig om je sessie spreiden over meerdere momenten op een dag.
Na de derde keer voorlezen:
Nadat je voor de laatste keer het verhaal hebt voorgelezen, gaan de kinderen nadenken over betekenis van de tekst. De vragen zijn nu gericht op de karaktereigenschappen van de personen/figuren die voorkomen in het verhaal. Daarnaast kun je ook kijken naar de gevoelens van deze figuren. Of je kijkt met de kinderen naar de bedoelingen van de schrijver. Hierbij kun je het verhaal vergelijken met een ander verhaal over hetzelfde onderwerp.

Wil je met Close Reading aan de slag gaan, dan vraagt dat wel wat voorbereiding van je als leerkracht. Nadat je een prentenboek gekozen hebt, ga je de tekst als het ware analyseren. Waar zitten de moeilijkheden? Wat is je doel tijdens iedere sessie? Nadat je dit hebt gedaan, ga je de tekstgerichte vragen formuleren. Deze koppel je uiteraard aan de eerder gekozen doelen. En dan begint de voorbereiding; welke materialen en werkvormen gebruik je tijdens de verschillende sessies. Je kunt ervoor kiezen om bepaalde onderdelen te modelen, zeker als het gaat om een lastig onderdeel of als kinderen nog niet zoveel ervaring hebben met Close Reading. Ik maak graag gebruik van coöperatieve werkvormen. Op die manier zet je alle kinderen aan het denken.
Close Reading; de uitvoering:
Ik heb gekozen voor het boek 'Olifant en de kist vol appels' van Marianne Busser en Ron Schröder. Een mooi prentenboek dat gaat over een dieren in de dierentuin. Op een dag staat er ineens een kist. Nadat ze hem open hebben gekregen, blijken er appels in te zitten. Olifant besluit dat hij degene is die de appels gaat verdelen. Dit loopt uiteraard niet helemaal zoals het hoort te gaan. Nadat geen enkel dier een appel heeft gehad, behalve olifant zelf, zorgt de oppasser ervoor dat hij snapt dat hij eigenlijk niet zo eerlijk was tegenover de andere dieren.

Nadat ik het verhaal voor de tweede keer had voorgelezen, wilde ik met de kinderen kijken naar de wie-, wat-, waar-pictogrammen. De kinderen kennen deze pictogrammen inmiddels goed, dus besloot ik om het op een andere manier te gaan doen. Ik heb gebruik gemaakt van een beschrijfbare dobbelsteen van credu.nl. Op de zes kanten van de dobbelsteen tekende ik met een whiteboard stift de pictogrammen. Nadat een kind met de dobbelsteen had gerold, heb ik de kinderen met hun schoudermaatje laten overleggen over het antwoord op de gerolde dobbelsteen. Nadat ze dit hadden gedaan, liet ik een aantal tweetallen aan het woord om de antwoorden te vergelijken.

Als de kinderen wat meer ervaring hebben met Close Reading, kun je er ook voor kiezen om de groep te verdelen in kleine groepjes en ieder groepje een dobbelsteen te geven. De kinderen praten er onderling over en kunnen de antwoorden eventueel gaan tekenen. Deze tekeningen kun je later vergelijken met elkaar in de grote kring.

Tijdens het tweede deel van de eerste sessie, heb ik de kinderen laten kijken naar wat er aan het begin, midden en einde van het verhaal gebeurt. Ook nu heb ik ze eerst laten overleggen met hun schoudermaatje. Eerst hebben ze met elkaar overlegd wat er aan het begin van het verhaal gebeurt. Daarna heb ik een tweetal het woord laten doen en de andere tweetallen gevraagd of ze het er mee eens waren. Was dit het geval, dan tekende ik het antwoord op het bord.

De volgende dag stond sessie 2 gepland. Tijdens deze sessie zijn we op zoek gegaan naar bepaalde patronen in het verhaal. De kinderen kwamen al vrij snel tot de conclusie dat er geen rijm in het verhaal zit. Op de vraag of er iets ook herhaald werd, wisten ze meteen antwoord te geven. Namelijk dat olifant een aantal keer stop roept. Waarom doet hij dat eigenlijk en waarom roept de oppasser op het einde van het verhaal ook stop naar olifant? Deze laatste vraag vonden de meeste kinderen best lastig. Velen kwamen niet verder dan het antwoord; ' omdat olifant iets niet mag '. Maar een meisje kwam met een antwoord waaruit bleek dat ze dieper na had gedacht over de tekst. Ze zei dat de oppasser stop riep, omdat olifant dit ook bij de andere dieren had gedaan en deze dieren dit niet leuk vonden. Doordat ze oppasser dit ook bij olifant deed, snapte olifant wat hij had gedaan.

En tijdens de laatste sessie hebben we ons gericht op de emoties die de kinderen herkenden in het boek. Een aantal van deze emoties werden zo benoemt dat niet alle kinderen wisten wat er mee wordt bedoeld, zoals beschaamt. Hierover gingen we in gesprek, want wat is dat nu precies en waaraan kun je bij olifant zien dat hij zich zo voelt? Zo waren er nog een aantal emoties die we hebben besproken en daarna hebben gekoppeld aan smileys. Een groene voor fijne emoties, een rode voor niet fijne emoties en een gele voor de emoties die van beide een beetje hebben. Zoals een meisje zei: ' soms een beetje fijn en soms een beetje niet fijn '.

Ik moet eerlijk zeggen dat ik in eerste instantie best mijn twijfels had bij deze manier van werken. Je leest immers hetzelfde verhaal best vaak voor en ik zag niet hoe ik de sessies precies vorm moest geven. Maar na een aantal keren merkte ik een groot verschil zowel bij mijzelf als bij de kinderen. Ze waren inderdaad meer betrokken en gebruikten actief de nieuwe woorden die ze geleerd hadden tijdens het voorlezen en praten over de tekst. Zo zei een meisje, wijzend op olifant, dat hij zulke roze wangen heeft omdat hij zich beschaamd voelt. En een jongen wees mij zelf op een emotie in het boek die ik niet benoemd had. De kinderen zijn echt meer betrokken dan voorheen. Dit komt doordat je de vragen zo stelt, dat de antwoorden terug te vinden zijn in de tekst. Het vraagt, zoals eerder aangegeven, wel de nodige voorbereiding. Maar als je eenmaal door hebt hoe het zit, gaat dit je steeds gemakkelijker af en kun je zelfs materialen vaker inzetten.

Ik hoop dat je iets gehad hebt aan mijn blog over 'Close reading' en ben benieuwd naar de manier waarop je zelf werkt aan begrijpend luisteren! Deel je ervaringen en stel je vragen op de Facebookpagina Vrienden van Kleuteruniversiteit of Instagram. Ik ben te vinden onder de naam @juf_agnes. Ook kun je een mail sturen naar ambassadeur@kleuteruniversiteit.nl

# data[].attributes.attachment_link.title
Inspiratieblog: Close reading bij kleuters? Zo doe je dat!

# data[].attributes.attachment_link.description
Agnes Dijkstra is leerkracht op OBS Hendrik Wester in Oude Pekela en ambassadeur bij Kleuteruniversiteit. In dit blog vertelt ze je over het inzetten van Close Reading bij kleuters. Op mijn school is begrijpend lezen een belangrijk speerpunt dit schooljaar. Als team wilden we kijken naar een andere manier van werken.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Vakantielezen 2021

Ook deze zomer doen er weer 7500 kinderen mee aan Vakantielezen. Het project is bedoeld voor kinderen in groep 3 en 4 van scholen in krimp- en anticipeerregio's.

Vakantielezen wordt mogelijk gemaakt door Stichting Lezen en Stichting De Versterking. De inschrijving voor deelname aan het project is inmiddels gesloten.

Met onderstaande materialen kun je als school of bibliotheek wel zelf aan de slag met Vakantielezen.

Het zomer-doe-boek van uitgeverij Eduforce zal ook weer te bestellen zijn. Zodra er meer over bekend is, volgt de informatie op deze website.
Schrijver Marco Kunst leest voor uit zijn boek 'Mus maakt een Hut'. Speciaal voor alle Vakantielezers!
Nieuw: ZomerTOPboek Start 4

Het nieuwe ZomerTOPboek Start 4 is vanaf begin mei beschikbaar, voor kinderen vanaf groep 3. Dit is al het vierde deel in de reeks. Voor beginnende lezers van 6-8 jaar.

Waarom?
Met name kinderen die lezen moeilijk vinden, verliezen in de vakantie leesvaardigheid doordat ze niet of nauwelijks lezen. Dat leidt soms zelfs tot een terugval in AVI-niveau.

Een heerlijk vakantieboek vol verhalen, puzzels, raadsels, moppen, gedichten, knutselopdrachten en linkjes naar filmpjes die verbazen!

Ook dit jaar extra korting en extra aandacht voor de Coronadip:
Koop 25 voor € 2,20 per stuk
Koop 100 voor € 0,85 per stuk
Koop 500 voor € 0,55 per stuk
Koop 3000 voor € 0,50 per stuk
Bestel nu alvast...

# data[].attributes.attachment_link.description
Vakantielezen 2021 Ook deze zomer doen er weer 7500 kinderen mee aan Vakantielezen. Het project is bedoeld voor kinderen in groep 3 en 4 van scholen in krimp- en anticipeerregio's. Vakantielezen wordt mogelijk gemaakt door Stichting Lezen en Stichting De Versterking. De inschrijving voor deelname aan het project is inmiddels gesloten.

# data[].attributes.headline
Lessuggesties bij 'Lampje' met aandacht voor strategieën

# data[].attributes.subject
Lessuggesties bij 'Lampje' met aandacht voor strategieën

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In een krachtige leesles is het helder voor de leerlingen. Authentiek-functionele leesdoelen die nauw bij de tekst horen, zijn erg motiverend, bijvoorbeeld wanneer leerlingen een instructie lezen over een spel om het te kunnen spelen.

introductie waarin voorkennis wordt geactiveerd, het onderwerp verkend en waarin kinderen warm worden gemaakt om de tekst te lezen, door een duidelijk leesdoel voorop te stellen

voldoende stilleestijd met eventueel interactie als ondersteuning, zodat alle leerlingen de tijd krijgen om, minimaal een deel van de tekst, zelf te lezen

betekenisvolle opdrachten en vragen die tekstgerelateerd zijn en een grondige verwerking van de tekst veronderstellen, op verschillende verwerkingsniveaus

een relevante nabespreking waarin zowel de opdracht zelf als het leesproces aan bod komen met aandacht voor wat de leerlingen hieruit leren voor een volgende leesopdracht

Leeslessen worden nog krachtiger wanneer ze ingebed zijn in een ruimer thema of project . Zo vormen ze geen lesjes op zichzelf en worden leerlingen uitgedaagd om zich te verdiepen in een onderwerp. Vaak sluiten deze onderwerpen aan bij andere leergebieden (wereldoriëntatie, muzische vorming, wiskunde, ...) en is er op deze manier sprake van transfer van begrijpend lezen op een natuurlijke manier. In deze lessen kan lezen geïntegreerd aan bod komen met schrijven, luisteren en/of spreken.

In schoolboeken en online zijn er veel uitgewerkte lessen begrijpend lezen te vinden. Het is aangewezen om deze lessen af te toetsen aan de vijf sleutels voor een effectieve leesdidactiek en een logische opbouw te voorzien. Zo kan je deze lessen (nog) krachtiger maken voor de leerlingen.

# data[].attributes.attachment_link.description
In een krachtige leesles is het helder voor de leerlingen. Authentiek-functionele leesdoelen die nauw bij de tekst horen, zijn erg motiverend, bijvoorbeeld wanneer leerlingen een instructie lezen over een spel om het te kunnen spelen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Een krak in begrijpend lezen 2023-2024 2